Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·3·3.2·3.2.110

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 3.2.110

क्अ इइ,११७।२५-१११।१४ रो इइइ,२६६-२६७ लुङ्लृटोः अपवादप्रसङ्गः भूतभविष्यतोः अविशेषवचनात् । लुङ्लृटोः अपवादः प्राप्नोति । अगाम घोषान् । अपाम पयः । अशयिष्महि पूतीकतृणेषु । गमिष्यामः घोषान् । पास्यामः पयः । शयिष्यामहे पूतीकतृणेषु । किम् कारणम् । भूतभविष्यतोः अविशेषवचनात् । भूतभविष्यतोः अविशेषेण विधीयेते लुङ्लृटौ । तयोः विशेषविहितौ लन्लुटौ अपवादौ प्राप्नुतः । न वा अपवादस्य निमित्ताभावात् अनद्यतने हि तयोः विधानम् । न वा एषः दोषः । किम् कारणम् । अपवादस्य निमित्ताभावात् । न अत्र अपवादस्य निमित्तम् अस्ति । किम् कारणम् । अनद्यतने हि तयोः विधानम् । अनद्यतने हि तौ विधीयेते लङ्लुटौ । न च अत्र अनद्यतनः कालः विवक्षितः । किम् तर्हि । भूतकालसामान्यम् भविष्यत्कालसामान्यम् च । यदि अपि तावत् अत्र एतत् शक्यते वक्तुम् गमिष्यामः घोषान् पास्यामः पयः शयिष्यामहे पूतीकतृणेषु इति यत्र एतत् न ज्ञायते किम् कदा इति । इह तु कथम् अगाम घोषान् अपाम पयः अशयिष्महि पूतीकतृणेषु यत्र एतत् निर्ज्ञातम् भवति अमुष्मिन् अहनि गतम् इति । अत्र अपि न वा अपवादस्य निमित्ताभावात् अनद्यतने हि तयोः विधानम् इति एव । कथम् पुनः सतः नाम अविवक्षा स्यात् । सतः अपि अविवक्षा भवति । तत् यथा । अलोमिका एडका । अनुदरा कन्या । असतः च विवक्षा भवति । तत् यथा । समुद्रः कुण्डिका । विन्ध्यः वर्धितकम् इति ।

KA II,117.25-111.14 Ro III,266-267 luṅlṛṭoḥ apavādaprasaṅgaḥ bhūtabhaviṣyatoḥ aviśeṣavacanāt . luṅlṛṭoḥ apavādaḥ prāpnoti . agāma ghoṣān . apāma payaḥ . aśayiṣmahi pūtīkatṛṇeṣu . gamiṣyāmaḥ ghoṣān . pāsyāmaḥ payaḥ . śayiṣyāmahe pūtīkatṛṇeṣu . kim kāraṇam . bhūtabhaviṣyatoḥ aviśeṣavacanāt . bhūtabhaviṣyatoḥ aviśeṣeṇa vidhīyete luṅlṛṭau . tayoḥ viśeṣavihitau lanluṭau apavādau prāpnutaḥ . na vā apavādasya nimittābhāvāt anadyatane hi tayoḥ vidhānam . na vā eṣaḥ doṣaḥ . kim kāraṇam . apavādasya nimittābhāvāt . na atra apavādasya nimittam asti . kim kāraṇam . anadyatane hi tayoḥ vidhānam . anadyatane hi tau vidhīyete laṅluṭau . na ca atra anadyatanaḥ kālaḥ vivakṣitaḥ . kim tarhi . bhūtakālasāmānyam bhaviṣyatkālasāmānyam ca . yadi api tāvat atra etat śakyate vaktum gamiṣyāmaḥ ghoṣān pāsyāmaḥ payaḥ śayiṣyāmahe pūtīkatṛṇeṣu iti yatra etat na jñāyate kim kadā iti . iha tu katham agāma ghoṣān apāma payaḥ aśayiṣmahi pūtīkatṛṇeṣu yatra etat nirjñātam bhavati amuṣmin ahani gatam iti . atra api na vā apavādasya nimittābhāvāt anadyatane hi tayoḥ vidhānam iti eva . katham punaḥ sataḥ nāma avivakṣā syāt . sataḥ api avivakṣā bhavati . tat yathā . alomikā eḍakā . anudarā kanyā . asataḥ ca vivakṣā bhavati . tat yathā . samudraḥ kuṇḍikā . vindhyaḥ vardhitakam iti .

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्अ इइ,११८।१५-२० रो इइइ,२६८ वसेः लुङ् रात्रिशेषे । वसेः लुङ् रात्रिशेषे वक्तव्यः । न्याय्ये प्रत्युत्थाने प्रत्युत्थितम् कः चित् कम् चित् पृच्छति । क्व भवान् उषितः इति । सः आह । अमुत्र अवात्सम् इति । अमुत्र अवसम् इति प्राप्नोति । जागरणसन्ततौ । जागरणसन्ततौ इति वक्तव्यम् । यः हि मुहूर्तमात्रम् अपि स्वपिति तत्र अमुत्र अवसम् इति एव भवितव्यम् ।

KA II,118.15-20 Ro III,268 vaseḥ luṅ rātriśeṣe . vaseḥ luṅ rātriśeṣe vaktavyaḥ . nyāyye pratyutthāne pratyutthitam kaḥ cit kam cit pṛcchati . kva bhavān uṣitaḥ iti . saḥ āha . amutra avātsam iti . amutra avasam iti prāpnoti . jāgaraṇasantatau . jāgaraṇasantatau iti vaktavyam . yaḥ hi muhūrtamātram api svapiti tatra amutra avasam iti eva bhavitavyam .

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.