क्अ इइ,१३९।२-२१ रो इइइ,३१२-३१३ भविष्यति इति अनद्यतने उपसङ्ख्यानम् । भविष्यति इति अनद्यतने उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् । श्वः ग्रामम् गमी । किम् पुनः कारणम् न सिध्यति । लृटा अयम् निर्देशः कृइयते । लृट् च अनद्यतने लुटा बाध्यते । तेन लृटः एव विषये एते प्रत्ययाः स्युः । लुटः विषये न स्युः । इतरेतराश्रयम् च । इतरेतराश्रयम् च भवति । का इतरेतराश्रयता । भविष्यत्कालेन शब्देन निर्देशः क्रियते । निर्देशोत्तरकालम् च भ्भविष्यत्कालता । तत् एतत् इतरेतराश्रयम् भवति । इतरेतराश्रयाणि च न प्रकल्पन्ते । उक्तम् वा । किम् उक्तम् । एकम् तावत् उक्तम् न वा अपवादस्य निमित्ताभावात् अनद्यतने हि तयोः विधानम् इति । अपरम् अपि उक्तम् अव्ययनिर्देशात् सिद्धम् इति। अव्ययवता शब्देन निर्देशः करिष्यते । अवर्तमाने अभूते इति । सः तर्हि अव्ययवता शब्देन निर्देशः कर्तव्यः । न कर्तव्यः । अव्ययम् एषः भविष्यतिशब्दः न एषा भवतेः लृट् । कथम् अव्ययत्वम् । विभक्तिस्वरप्रतिरूपकाः च निपाताः भवन्ति इति निपातसञ्ज्ञा । निपातम् अव्ययम् इति अवययसञ्ज्ञा । अथ अपि भवतेः लृट् एवम् अपि अवययम् एव । कथम् न व्येति इति अव्ययम् । क्व पुनः न व्येति । एतौ कालविशेषौ भूतवर्तमानौ । स्वभावतः भविष्यति एव वर्तते । यदि तत्रि न व्येति इति अव्ययम् । न वा तद्विधानस्य अन्यत्र अभावात् । न वा भविष्यदाधिकारेण अर्थः । किम् कारणम् । तद्विधानस्य अन्यत्र अभावात् । ये अपि एते इतः उत्तरम् प्रत्ययाः शिष्यन्ते एते अपि एतौ कालविशेषौ न वियन्ति भूतवर्तमानौ । स्वभावतः एव ते भविष्यति एव वर्तन्ते । अतः उत्तरम् पठति । भविष्यदधिकारस्य प्रयोजनम् यावत् पचति पुरा पचति इति अनपशब्दत्वाय ।
KA II,139.2-21 Ro III,312-313 bhaviṣyati iti anadyatane upasaṅkhyānam . bhaviṣyati iti anadyatane upasaṅkhyānam kartavyam . śvaḥ grāmam gamī . kim punaḥ kāraṇam na sidhyati . lṛṭā ayam nirdeśaḥ kṛiyate . lṛṭ ca anadyatane luṭā bādhyate . tena lṛṭaḥ eva viṣaye ete pratyayāḥ syuḥ . luṭaḥ viṣaye na syuḥ . itaretarāśrayam ca . itaretarāśrayam ca bhavati . kā itaretarāśrayatā . bhaviṣyatkālena śabdena nirdeśaḥ kriyate . nirdeśottarakālam ca bhbhaviṣyatkālatā . tat etat itaretarāśrayam bhavati . itaretarāśrayāṇi ca na prakalpante . uktam vā . kim uktam . ekam tāvat uktam na vā apavādasya nimittābhāvāt anadyatane hi tayoḥ vidhānam iti . aparam api uktam avyayanirdeśāt siddham iti. avyayavatā śabdena nirdeśaḥ kariṣyate . avartamāne abhūte iti . saḥ tarhi avyayavatā śabdena nirdeśaḥ kartavyaḥ . na kartavyaḥ . avyayam eṣaḥ bhaviṣyatiśabdaḥ na eṣā bhavateḥ lṛṭ . katham avyayatvam . vibhaktisvarapratirūpakāḥ ca nipātāḥ bhavanti iti nipātasañjñā . nipātam avyayam iti avayayasañjñā . atha api bhavateḥ lṛṭ evam api avayayam eva . katham na vyeti iti avyayam . kva punaḥ na vyeti . etau kālaviśeṣau bhūtavartamānau . svabhāvataḥ bhaviṣyati eva vartate . yadi tatri na vyeti iti avyayam . na vā tadvidhānasya anyatra abhāvāt . na vā bhaviṣyadādhikāreṇa arthaḥ . kim kāraṇam . tadvidhānasya anyatra abhāvāt . ye api ete itaḥ uttaram pratyayāḥ śiṣyante ete api etau kālaviśeṣau na viyanti bhūtavartamānau . svabhāvataḥ eva te bhaviṣyati eva vartante . ataḥ uttaram paṭhati . bhaviṣyadadhikārasya prayojanam yāvat pacati purā pacati iti anapaśabdatvāya .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.