Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·4·4.1·4.1.27·4.1.27.1

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 4.1.27.1

P 4.1.27.1

क्अ इइ,२१२।१४-२१३।२ रो इइइ,४८८-४८९ दामहायनान्तात् सङ्ख्यादेः । दामहायनान्तात् सङ्ख्यादेः इति वक्तव्यम् । इह मा भूत् । उद्दामा वडवा इति । तत्पुरुषविज्ञानात् वा सिद्धम् । बहुव्रीहेः इति वर्तते । तत्पुरुषः च अयम् । उत्क्रान्ता दाम्नः उत्दामा । भवेत् सिद्धम् यदा तत्पुरुषः । यदा तु खलु बहुव्रीहिः तदा न सिध्यति । उत्क्रान्तम् दाम अस्याः इति । ननु च चेतनावतः एतत् भवति उत्क्रमणम् वा अपक्रमणम् वा दाम च अचेतनम् । अचेतनेषु अपि चेतनावतुपचारः दृश्यते । तत् यथा । स्रस्तानि अस्याः बन्धनानि । स्रस्यन्ते अस्याः बन्धनानि इति । तत् तर्हि सङ्ख्यादेः इति वक्तव्यम् । न वक्तव्यम् । प्रकृतम् अनुवर्तते । न वक्तव्यम् । प्रकृतम् अनुवर्तते । क्व प्रकृतम् । सङ्ख्याव्ययादेः ङीप् इति । यदि तत् अनुवर्तते अव्ययादेः अपि वर्तते । न एषः दोषः । सङ्ख्यादेः इति अनुवर्तते । अव्ययादेः इति निवृत्तम् । कथम् पुनः एकयोगनिर्दिष्टयोः एकदेशः अनुवर्तते एकदेशः न । एकयोगनिर्दिष्टानाम् अपि एकदेशानुवृत्तिः भवति । तत् यथा तस्य पादमूले पील्वादिकर्णादिभ्यः कुणब्जाहचौ । पक्षात् तिः इति अत्र मूले इति अनुवर्तते पाक इति निवृत्तम् ।

KA II,212.14-213.2 Ro III,488-489 dāmahāyanāntāt saṅkhyādeḥ . dāmahāyanāntāt saṅkhyādeḥ iti vaktavyam . iha mā bhūt . uddāmā vaḍavā iti . tatpuruṣavijñānāt vā siddham . bahuvrīheḥ iti vartate . tatpuruṣaḥ ca ayam . utkrāntā dāmnaḥ utdāmā . bhavet siddham yadā tatpuruṣaḥ . yadā tu khalu bahuvrīhiḥ tadā na sidhyati . utkrāntam dāma asyāḥ iti . nanu ca cetanāvataḥ etat bhavati utkramaṇam vā apakramaṇam vā dāma ca acetanam . acetaneṣu api cetanāvatupacāraḥ dṛśyate . tat yathā . srastāni asyāḥ bandhanāni . srasyante asyāḥ bandhanāni iti . tat tarhi saṅkhyādeḥ iti vaktavyam . na vaktavyam . prakṛtam anuvartate . na vaktavyam . prakṛtam anuvartate . kva prakṛtam . saṅkhyāvyayādeḥ ṅīp iti . yadi tat anuvartate avyayādeḥ api vartate . na eṣaḥ doṣaḥ . saṅkhyādeḥ iti anuvartate . avyayādeḥ iti nivṛttam . katham punaḥ ekayoganirdiṣṭayoḥ ekadeśaḥ anuvartate ekadeśaḥ na . ekayoganirdiṣṭānām api ekadeśānuvṛttiḥ bhavati . tat yathā tasya pādamūle pīlvādikarṇādibhyaḥ kuṇabjāhacau . pakṣāt tiḥ iti atra mūle iti anuvartate pāka iti nivṛttam .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/4.1.27.1

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 4.1.27.1, in HREEM (hreem.cc/library/P/4.1.27.1), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text