Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·5·5.1·5.1.20·5.1.20.1

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 5.1.20.1

P 5.1.20.1

क्अ इइ।३४५।९-२५ रो इव्। २७-२९ असमासे इति किमर्थम् । परमनिष्केण क्रीतम् परमनैष्किकम् । न एतत् अस्ति । निष्कशब्दात् प्रत्ययः विधीयते । तत्र कः प्रसङ्गः यत् परमनिष्कशब्दात् स्यात् । न एव प्राप्नोति न अर्थः प्रतिषेधेन । तदन्तविधिना प्राप्नोति । ग्रहणवता प्रातिपदिकेन तदन्तिविधिः प्रतिषिध्यते । निष्कादिषु असमासग्रहणम् ज्ञापकम् पूर्वत्र तदन्ताप्रतिषेधस्य । निष्कादिषु असमासग्रहणम् क्रियते ज्ञापकार्थम् । किम् ज्ञाप्यम् । पूर्वत्र तदन्त्विधेः प्रतिषेधः न भवति इति । किम् एतस्य ज्ञापने प्रयोजनम् । प्राक् वतेः ठञ् इति अत्र तदन्तविधिः सिद्धः भवति । न एतत् अस्ति प्रयोजनम् । ग्रहणवता प्रातिपदिकेन तदन्तिविधिः प्रतिषिध्यते । न च ठञ्विधौ का चित् प्रकृतिः गृह्यते । इदम् तर्हि प्रयोजनम् । आ अर्हात् अगोपुच्छसङ्ख्यापरिमाणात् ठक् । परमगोपुच्छेन क्रीतम् पारमगोपुच्छिकम् । अत्र तदन्तविधिः सिद्धः भवति । एतत् अपि न अस्ति प्रयोजनम् । विधौ प्रतिषेधः प्रतिषेधः च अयम् । एवम् तर्हि ज्ञापयति आचार्यः इतः उत्तरम् तदन्तविधेः प्रतिषेधः न भवति इति । किम् एतस्य ज्ञापने प्रयोजनम् । पार्याणतुरायणचान्द्रायणम् वर्तयति द्वैपारायणिकः त्रैपारायणिकः । अत्र तदन्तविधिः सिद्धः भवति । एतत् अपि न अस्ति प्रयोजनम् । वक्ष्यति एतत् । प्राक् वतेः सङ्ख्यापूर्वपदानाम् तदन्तग्रहणम् अलुकि । पूर्वत्र एव तर्हि प्रयोजनम् । खलयवमाषतिलवृषब्रह्मणः च इति । कृष्णतिलेभ्यः हितः कृष्णतिल्यः । राजमाषेभ्यः हितम् राजमाष्यम् ।

KA II.345.9-25 Ro IV. 27-29 asamāse iti kimartham . paramaniṣkeṇa krītam paramanaiṣkikam . na etat asti . niṣkaśabdāt pratyayaḥ vidhīyate . tatra kaḥ prasaṅgaḥ yat paramaniṣkaśabdāt syāt . na eva prāpnoti na arthaḥ pratiṣedhena . tadantavidhinā prāpnoti . grahaṇavatā prātipadikena tadantividhiḥ pratiṣidhyate . niṣkādiṣu asamāsagrahaṇam jñāpakam pūrvatra tadantāpratiṣedhasya . niṣkādiṣu asamāsagrahaṇam kriyate jñāpakārtham . kim jñāpyam . pūrvatra tadantvidheḥ pratiṣedhaḥ na bhavati iti . kim etasya jñāpane prayojanam . prāk vateḥ ṭhañ iti atra tadantavidhiḥ siddhaḥ bhavati . na etat asti prayojanam . grahaṇavatā prātipadikena tadantividhiḥ pratiṣidhyate . na ca ṭhañvidhau kā cit prakṛtiḥ gṛhyate . idam tarhi prayojanam . ā arhāt agopucchasaṅkhyāparimāṇāt ṭhak . paramagopucchena krītam pāramagopucchikam . atra tadantavidhiḥ siddhaḥ bhavati . etat api na asti prayojanam . vidhau pratiṣedhaḥ pratiṣedhaḥ ca ayam . evam tarhi jñāpayati ācāryaḥ itaḥ uttaram tadantavidheḥ pratiṣedhaḥ na bhavati iti . kim etasya jñāpane prayojanam . pāryāṇaturāyaṇacāndrāyaṇam vartayati dvaipārāyaṇikaḥ traipārāyaṇikaḥ . atra tadantavidhiḥ siddhaḥ bhavati . etat api na asti prayojanam . vakṣyati etat . prāk vateḥ saṅkhyāpūrvapadānām tadantagrahaṇam aluki . pūrvatra eva tarhi prayojanam . khalayavamāṣatilavṛṣabrahmaṇaḥ ca iti . kṛṣṇatilebhyaḥ hitaḥ kṛṣṇatilyaḥ . rājamāṣebhyaḥ hitam rājamāṣyam .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/5.1.20.1

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 5.1.20.1, in HREEM (hreem.cc/library/P/5.1.20.1), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text