क्अ इइ।४०८।७-२२ रो इव्।१८८-१९० किमर्थम् अतसुच् क्रियते न तसुच् एव क्रियते । तत्र अयम् अपि अर्थः । स्वरार्थः चकारः न कर्तव्यः भवति । प्रत्ययस्वरेण एव सिद्धम् । का रूपसिद्धिः : दक्षिणतः ग्रामस्य । उत्तरतः ग्रामस्य । दक्षिणोत्तरशब्दौ अकारान्तौ । तसुशब्दः प्रत्ययः । भवेत् सिद्धम् यदा अकारान्तौ । यतु तु खलु आकारान्तौ तदा न सिध्यति । तदा अपि सिद्धम् । कथम् । पुंवद्भावेन । कथम् पुंवद्भावः । तसिलादिषु आ कृत्वसुचः इति । न सिध्यति । भाषितपुंस्कस्य पुंवद्भावः न च एतौ भाषितपुंस्कौ । ननु च भो दक्षिणशब्दः उत्तरशब्दः च पुंसि भाष्येते । समानायाम् आकृतौ यत् भाषितपुंस्कम् इति उच्यते आकृत्यन्तरे च एतौ भाषितपुंस्कौ । दक्षिणा उत्तरा इति दिक्शब्दौ । दक्षिणः उत्तरः इति व्यवस्थाशब्दौ । यदि पुनः दिक्शब्दाः अपि व्यवस्थाशब्दाः स्युः । कथम् यानि दिगपदिष्टानि कार्याणि । दिशः यदा व्यवस्थाम् वक्ष्यन्ति । यदि तरि यः यः दिशि वर्तते सः सः दिक्शब्दः रमणीयादिषु अतिप्रसङ्गः भवति । रमणीया दिक् शोभना दिक् इति । अथ मतम् एतत् दिशि दृष्टः दिग्दृष्टः दिग्दृष्टः शब्दः दिक्शब्दः दिशम् यः न व्यभिचरति इति रमणीयादिषु अतिप्रसङ्गः न भवति । पुंवद्भावः तु प्राप्नोति । एवम् तर्हि सर्वनाम्नः वृत्तिमात्रे पुंवद्भावः वक्तव्यः दक्षिणोत्तरपूर्वाणाम् इति एवमर्थम् । विशेषणार्थम् तर्हि । क्व विशेषणार्थेन अर्थः । षष्ठी अतसर्थप्रत्ययेन इति । षष्ठी तसर्थप्रत्ययेने इति उच्यमाने इह अपि स्यात् । ततः ग्रामात् । यतः ग्रामात् इति ।
KA II.408.7-22 Ro IV.188-190 kimartham atasuc kriyate na tasuc eva kriyate . tatra ayam api arthaḥ . svarārthaḥ cakāraḥ na kartavyaḥ bhavati . pratyayasvareṇa eva siddham . kā rūpasiddhiḥ : dakṣiṇataḥ grāmasya . uttarataḥ grāmasya . dakṣiṇottaraśabdau akārāntau . tasuśabdaḥ pratyayaḥ . bhavet siddham yadā akārāntau . yatu tu khalu ākārāntau tadā na sidhyati . tadā api siddham . katham . puṃvadbhāvena . katham puṃvadbhāvaḥ . tasilādiṣu ā kṛtvasucaḥ iti . na sidhyati . bhāṣitapuṃskasya puṃvadbhāvaḥ na ca etau bhāṣitapuṃskau . nanu ca bho dakṣiṇaśabdaḥ uttaraśabdaḥ ca puṃsi bhāṣyete . samānāyām ākṛtau yat bhāṣitapuṃskam iti ucyate ākṛtyantare ca etau bhāṣitapuṃskau . dakṣiṇā uttarā iti dikśabdau . dakṣiṇaḥ uttaraḥ iti vyavasthāśabdau . yadi punaḥ dikśabdāḥ api vyavasthāśabdāḥ syuḥ . katham yāni digapadiṣṭāni kāryāṇi . diśaḥ yadā vyavasthām vakṣyanti . yadi tari yaḥ yaḥ diśi vartate saḥ saḥ dikśabdaḥ ramaṇīyādiṣu atiprasaṅgaḥ bhavati . ramaṇīyā dik śobhanā dik iti . atha matam etat diśi dṛṣṭaḥ digdṛṣṭaḥ digdṛṣṭaḥ śabdaḥ dikśabdaḥ diśam yaḥ na vyabhicarati iti ramaṇīyādiṣu atiprasaṅgaḥ na bhavati . puṃvadbhāvaḥ tu prāpnoti . evam tarhi sarvanāmnaḥ vṛttimātre puṃvadbhāvaḥ vaktavyaḥ dakṣiṇottarapūrvāṇām iti evamartham . viśeṣaṇārtham tarhi . kva viśeṣaṇārthena arthaḥ . ṣaṣṭhī atasarthapratyayena iti . ṣaṣṭhī tasarthapratyayene iti ucyamāne iha api syāt . tataḥ grāmāt . yataḥ grāmāt iti .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.