Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·5·5.4·5.4.19

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 5.4.19

P 5.4.19

क्अ इइ।४३२।१२-४३३।१० रो इव्।२५२-२५६ सकृदादेशे अभ्यावृत्तिग्रहणम् निवर्त्यम् । किम् प्रयोजनम् । पुनः पुनः आवृत्तिः अभ्यावृत्तिः । न च एकस्य पुनः पुनः आवृत्तिः भवति । अथ क्रियाग्रहणम् अनुवर्तते आहोस्वित् न । किम् च अर्थः अनुवृत्त्या । बाढम् अर्थः । इह मा भूत् : एकः भुङ्क्ते इति । अथ अनुवर्तमाने अपि क्रियाग्रहणे इह कस्मात् न भवति । एकः पाकः इति । पूर्वयोः च योगयोः कस्मात् न भवति । द्वौ पाकौ। त्रयः पाकाः । चत्वारः पाकाः । पञ्च पाकाः । दश पाकाः इति । न एतत् क्रियागणनम् । किम् तर्हि । द्रव्यगणनम् एतत् । कथम् । कृदभिहितः भावः द्रव्यवत् भवति इति । इह अपि तर्हि द्रव्यगणनात् न प्राप्नोति । सकृत् भुक्त्वा । सकृत् भोक्तुम् इति । पूर्वयोः च योगयोः द्विः भुक्त्वा द्विः बोक्तुम् त्रिः भुक्त्वा त्रिः भोक्तुम् पञ्चकृत्वा भुक्त्वा पञ्चकृत्वा भोक्तुम् दशकृत्वा भुक्त्वा दशकृत्वा भोक्तुम् इति द्रव्यगणनान् न प्राप्नोति । यदि खलु अपि पुनः पुनः आवृत्तिः अभ्यावृत्तिः द्विः आवृत्ते सकृत् इति स्यात् त्रिः आवृत्ते द्विः इति । एवम् तर्हि अनुवर्तते अभ्यावृत्तिग्रहणम् न तु पुनः पुनः आवृत्तिः अभ्यावृत्तिः । किम् तर्हि अभिमुक्ःई प्रवृत्तिः अभ्यावृत्तिः । पूर्वा च परे प्रति अभिमुक्ःई परे च पूर्वाम् प्रति अभिमुख्यौ । यत् अपि उच्यते अनुवर्तमाने अपि क्रियाग्रहणे इह कस्मात् न भवति । एकः पाकः इति । पूर्वयोः च योगयोः कस्मात् न भवति । द्वौ पाकौ। त्रयः पाकाः । चत्वारः पाकाः । पञ्च पाकाः । दश पाकाः इति परिहृतम् एतत् । न एतत् क्रियागणनम् । किम् तर्हि । द्रव्यगणनम् एतत् । कथम् । कृदभिहितः भावः द्रव्यवत् भवति इति । ननु च उक्तम् इह अपि तर्हि द्रव्यगणनात् न प्राप्नोति । सकृत् भुक्त्वा । सकृत् भोक्तुम् इति । पूर्वयोः च योगयोः द्विः भुक्त्वा द्विः बोक्तुम् त्रिः भुक्त्वा त्रिः भोक्तुम् पञ्चकृत्वा भुक्त्वा पञ्चकृत्वा भोक्तुम् दशकृत्वा भुक्त्वा दशकृत्वा भोक्तुम् इति द्रव्यगणनान् न प्राप्नोति । न एषः दोषः । क्रियागणनात् भविष्यति । कथम् । कृदभिहितः भावः द्रव्यवत् अपि क्रियावत् अपि भवति ।

KA II.432.12-433.10 Ro IV.252-256 sakṛdādeśe abhyāvṛttigrahaṇam nivartyam . kim prayojanam . punaḥ punaḥ āvṛttiḥ abhyāvṛttiḥ . na ca ekasya punaḥ punaḥ āvṛttiḥ bhavati . atha kriyāgrahaṇam anuvartate āhosvit na . kim ca arthaḥ anuvṛttyā . bāḍham arthaḥ . iha mā bhūt : ekaḥ bhuṅkte iti . atha anuvartamāne api kriyāgrahaṇe iha kasmāt na bhavati . ekaḥ pākaḥ iti . pūrvayoḥ ca yogayoḥ kasmāt na bhavati . dvau pākau. trayaḥ pākāḥ . catvāraḥ pākāḥ . pañca pākāḥ . daśa pākāḥ iti . na etat kriyāgaṇanam . kim tarhi . dravyagaṇanam etat . katham . kṛdabhihitaḥ bhāvaḥ dravyavat bhavati iti . iha api tarhi dravyagaṇanāt na prāpnoti . sakṛt bhuktvā . sakṛt bhoktum iti . pūrvayoḥ ca yogayoḥ dviḥ bhuktvā dviḥ boktum triḥ bhuktvā triḥ bhoktum pañcakṛtvā bhuktvā pañcakṛtvā bhoktum daśakṛtvā bhuktvā daśakṛtvā bhoktum iti dravyagaṇanān na prāpnoti . yadi khalu api punaḥ punaḥ āvṛttiḥ abhyāvṛttiḥ dviḥ āvṛtte sakṛt iti syāt triḥ āvṛtte dviḥ iti . evam tarhi anuvartate abhyāvṛttigrahaṇam na tu punaḥ punaḥ āvṛttiḥ abhyāvṛttiḥ . kim tarhi abhimukḥī pravṛttiḥ abhyāvṛttiḥ . pūrvā ca pare prati abhimukḥī pare ca pūrvām prati abhimukhyau . yat api ucyate anuvartamāne api kriyāgrahaṇe iha kasmāt na bhavati . ekaḥ pākaḥ iti . pūrvayoḥ ca yogayoḥ kasmāt na bhavati . dvau pākau. trayaḥ pākāḥ . catvāraḥ pākāḥ . pañca pākāḥ . daśa pākāḥ iti parihṛtam etat . na etat kriyāgaṇanam . kim tarhi . dravyagaṇanam etat . katham . kṛdabhihitaḥ bhāvaḥ dravyavat bhavati iti . nanu ca uktam iha api tarhi dravyagaṇanāt na prāpnoti . sakṛt bhuktvā . sakṛt bhoktum iti . pūrvayoḥ ca yogayoḥ dviḥ bhuktvā dviḥ boktum triḥ bhuktvā triḥ bhoktum pañcakṛtvā bhuktvā pañcakṛtvā bhoktum daśakṛtvā bhuktvā daśakṛtvā bhoktum iti dravyagaṇanān na prāpnoti . na eṣaḥ doṣaḥ . kriyāgaṇanāt bhaviṣyati . katham . kṛdabhihitaḥ bhāvaḥ dravyavat api kriyāvat api bhavati .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/5.4.19

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 5.4.19, in HREEM (hreem.cc/library/P/5.4.19), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text