क्अ इइ।४३१।६-२३ रो इव्।२४८-२५१ अध्युत्तरपदात् प्रत्ययविधानानुपपत्तिः विग्रहाभावात् । अध्युत्तरपदात् प्रत्ययविधेः अनुपपत्तिः । किम् कारणम् । विग्रहाभावात् । विग्रहपूर्विका तद्धितोत्पत्तिः । न च अध्युत्तरपदेन विग्रहः दृश्यते । तस्मात् तत्र इदम् इति सधीनर् । तस्मात् तत्र इदम् इति सधीनर् प्रत्ययः वक्तव्यः । राजनि इदम् राजाधीनम् । यदि सधीनर् क्रियते सकारस्य इत्सञ्ज्ञा न प्राप्नोति । इह च श्र्यधीनः भ्र्वधीनः इति अङ्गस्य इति इयङुवङौ स्याताम् । सूत्रम् च भिद्यते । यथान्यासम् एव अस्तु । ननु च उक्तम् अध्युत्तरपदात् प्रत्ययविधानानुपपत्तिः विग्रहाभावात् इति । न एषः दोषः । अस्ति कारणम् येन अत्र विग्रहः न भवति । किम् कारणम् । नित्यप्रत्ययः अयम् । के पुनः नित्यप्रत्ययाः । तमादयः प्राक् कनः ञ्यादयः प्राक् वुनः आमादयः प्राक् मयटः बृहतीजात्यन्ताः समासान्ताः च इति । एवम् तर्हि न अयम् प्रत्ययविधिः उपालभ्यते । किम् तर्हि । प्रकृतिः उपालभ्यते । अध्युत्तरपदा प्रकृतिः न अस्ति । किम् कारणम् । विग्रहाभावात् । विग्रहपूर्विका समासवृत्तिः । न च अधिना विग्रहः दृश्यते । एवम् तर्हि बहुव्रीहिः भविष्यति । किम् कृतम् भवति । भवति वै कः चित् अस्वपदविग्रहः अपि बहुव्रीहिः । तत् यथा शोभनम् मुखम् अस्याः सुमुखी इति । न एवम् शक्यम् । इह हि महदधीनम् इति आत्त्वकपौ प्रसज्येयाताम् । एवम् तर्हि अव्ययीभावः भविष्यति । एवम् अपि अधेः पूर्वनिपातः प्राप्नोति । राजदन्तादिषु पाठः करिष्यते । अथ वा सप्तमीसमासः अयम् । अधिः शौण्डादिषु पठ्यते ।
KA II.431.6-23 Ro IV.248-251 adhyuttarapadāt pratyayavidhānānupapattiḥ vigrahābhāvāt . adhyuttarapadāt pratyayavidheḥ anupapattiḥ . kim kāraṇam . vigrahābhāvāt . vigrahapūrvikā taddhitotpattiḥ . na ca adhyuttarapadena vigrahaḥ dṛśyate . tasmāt tatra idam iti sadhīnar . tasmāt tatra idam iti sadhīnar pratyayaḥ vaktavyaḥ . rājani idam rājādhīnam . yadi sadhīnar kriyate sakārasya itsañjñā na prāpnoti . iha ca śryadhīnaḥ bhrvadhīnaḥ iti aṅgasya iti iyaṅuvaṅau syātām . sūtram ca bhidyate . yathānyāsam eva astu . nanu ca uktam adhyuttarapadāt pratyayavidhānānupapattiḥ vigrahābhāvāt iti . na eṣaḥ doṣaḥ . asti kāraṇam yena atra vigrahaḥ na bhavati . kim kāraṇam . nityapratyayaḥ ayam . ke punaḥ nityapratyayāḥ . tamādayaḥ prāk kanaḥ ñyādayaḥ prāk vunaḥ āmādayaḥ prāk mayaṭaḥ bṛhatījātyantāḥ samāsāntāḥ ca iti . evam tarhi na ayam pratyayavidhiḥ upālabhyate . kim tarhi . prakṛtiḥ upālabhyate . adhyuttarapadā prakṛtiḥ na asti . kim kāraṇam . vigrahābhāvāt . vigrahapūrvikā samāsavṛttiḥ . na ca adhinā vigrahaḥ dṛśyate . evam tarhi bahuvrīhiḥ bhaviṣyati . kim kṛtam bhavati . bhavati vai kaḥ cit asvapadavigrahaḥ api bahuvrīhiḥ . tat yathā śobhanam mukham asyāḥ sumukhī iti . na evam śakyam . iha hi mahadadhīnam iti āttvakapau prasajyeyātām . evam tarhi avyayībhāvaḥ bhaviṣyati . evam api adheḥ pūrvanipātaḥ prāpnoti . rājadantādiṣu pāṭhaḥ kariṣyate . atha vā saptamīsamāsaḥ ayam . adhiḥ śauṇḍādiṣu paṭhyate .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.