Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·6·6.1·6.1.103

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 6.1.103

P 6.1.103

क्अ इइइ।८०।२३-८१।१९ रो इव्।४४६-४४८ किम् इदम् नत्वम् पुंसाम् बहुत्वे भवति आहोस्वित् पुंशब्दात् बहुषु । कः च अत्र विशेषः । नत्वम् पुंसाम् बहुत्वे चेत् पुंशब्दात् इष्यते स्त्रियाम् । तत् न सिध्यति । भ्रूकुंसान् पश्य इति । नपुंसके तथा एव इष्टम् । तत् न सिध्यति । षण्ढान् पश्य । पण्डकान् पश्य इति । स्त्रीशब्दात् च प्रसज्यते । स्त्रीशब्दात् च प्राप्नोति : चञ्चाः पश्य , वध्रिकाः पश्य , खरकुटीः पश्य । अस्तु तर्हि पुंशब्दात् बहुषु । पुंशबात् इति चेत् इष्टम् स्थूरापत्यम् न सिध्यति । स्थूरान् पश्य इति । कुण्डिन्याः अररकायाः । अपत्यम् च न सिध्यति । कुण्डिनान् पश्य । अररकान् पश्य । पुंस्प्राधान्यात् प्रसिध्यति । पुंस्प्रधाना एते शब्दाः । ततः नत्वम् भविष्यति । पुंस्प्राधान्ये ते एव स्युः ये दोषाः पूर्वचोदिताः । भ्रूकुंसान् पश्य । षण्ढान् पश्य । पण्डकान् पश्य । चञ्चाः पश्य । वध्रिकाः पश्य । खरकुटीः पश्य इति । तस्मात् यस्मिन् पक्षे अल्पीयांसः दोषाः तम् आस्थाय प्रतिविधेयम् दोषेषु ।

KA III.80.23-81.19 Ro IV.446-448 kim idam natvam puṃsām bahutve bhavati āhosvit puṃśabdāt bahuṣu . kaḥ ca atra viśeṣaḥ . natvam puṃsām bahutve cet puṃśabdāt iṣyate striyām . tat na sidhyati . bhrūkuṃsān paśya iti . napuṃsake tathā eva iṣṭam . tat na sidhyati . ṣaṇḍhān paśya . paṇḍakān paśya iti . strīśabdāt ca prasajyate . strīśabdāt ca prāpnoti : cañcāḥ paśya , vadhrikāḥ paśya , kharakuṭīḥ paśya . astu tarhi puṃśabdāt bahuṣu . puṃśabāt iti cet iṣṭam sthūrāpatyam na sidhyati . sthūrān paśya iti . kuṇḍinyāḥ ararakāyāḥ . apatyam ca na sidhyati . kuṇḍinān paśya . ararakān paśya . puṃsprādhānyāt prasidhyati . puṃspradhānā ete śabdāḥ . tataḥ natvam bhaviṣyati . puṃsprādhānye te eva syuḥ ye doṣāḥ pūrvacoditāḥ . bhrūkuṃsān paśya . ṣaṇḍhān paśya . paṇḍakān paśya . cañcāḥ paśya . vadhrikāḥ paśya . kharakuṭīḥ paśya iti . tasmāt yasmin pakṣe alpīyāṃsaḥ doṣāḥ tam āsthāya pratividheyam doṣeṣu .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/6.1.103

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 6.1.103, in HREEM (hreem.cc/library/P/6.1.103), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text