Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·6·6.1·6.1.185

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 6.1.185

P 6.1.185

क्अ इइइ।१३-२४ रो इव्।५१४-५१५ तिति प्रत्ययग्रहणम् । तिति प्रत्ययग्रहणम् कर्तव्यम् । इह मा भूत् । ॠतः इत् धातोः । किरति , गिरति । तत् तर्हि वक्तव्यम् । न वक्तव्यम् । न एषः तकारः । कः तर्हि । दकारः । यदि दकारः आन्तर्यतः दीर्घस्य दीर्घः प्राप्नोति । भाव्यमानेन सवर्णानाम् ग्रहणम् न इति एवम् न भविष्यति । यदि भाव्यमानेन सवर्णानाम् ग्रहणम् न इति उच्यते अदसः असेः दात् उ दः मः , अमूभ्याम् इति अत्र न प्राप्नोति । एवम् तर्हि आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति भवति उकारेण भाव्यमानेन सवर्णानाम् ग्रहणम् इति यत् अयम् दिवः उत् इति उकारम् तपरम् करोति । एवमर्थम् एव तर्हि प्रत्ययग्रहणम् कर्तव्यम् अत्र मा भूत् इति । न एषः तकाहरः । कः तर्हि । दकारः । यदि दकारः न ज्ञापकम् भवति । एवम् तर्हि तपरः तत्कालस्य इति दकारः अपि चर्त्वभूतः निर्दिश्यते । यदि एवम् चर्त्वस्य असिद्धत्वात् हशि च इति उत्त्वम् प्राप्नोति । सौत्रः निर्देशः । अथ वा असंहितया निर्देशः करिष्यते । अणुदित् सवर्णस्य च अप्रत्ययः , त्तपरः तत्कालस्य इति ।

KA III.13-24 Ro IV.514-515 titi pratyayagrahaṇam . titi pratyayagrahaṇam kartavyam . iha mā bhūt . ṝtaḥ it dhātoḥ . kirati , girati . tat tarhi vaktavyam . na vaktavyam . na eṣaḥ takāraḥ . kaḥ tarhi . dakāraḥ . yadi dakāraḥ āntaryataḥ dīrghasya dīrghaḥ prāpnoti . bhāvyamānena savarṇānām grahaṇam na iti evam na bhaviṣyati . yadi bhāvyamānena savarṇānām grahaṇam na iti ucyate adasaḥ aseḥ dāt u daḥ maḥ , amūbhyām iti atra na prāpnoti . evam tarhi ācāryapravṛttiḥ jñāpayati bhavati ukāreṇa bhāvyamānena savarṇānām grahaṇam iti yat ayam divaḥ ut iti ukāram taparam karoti . evamartham eva tarhi pratyayagrahaṇam kartavyam atra mā bhūt iti . na eṣaḥ takāharaḥ . kaḥ tarhi . dakāraḥ . yadi dakāraḥ na jñāpakam bhavati . evam tarhi taparaḥ tatkālasya iti dakāraḥ api cartvabhūtaḥ nirdiśyate . yadi evam cartvasya asiddhatvāt haśi ca iti uttvam prāpnoti . sautraḥ nirdeśaḥ . atha vā asaṃhitayā nirdeśaḥ kariṣyate . aṇudit savarṇasya ca apratyayaḥ , ttaparaḥ tatkālasya iti .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/6.1.185

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 6.1.185, in HREEM (hreem.cc/library/P/6.1.185), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text