क्अ इइइ।३८।१०-३९।१२ रो इव्।३६१-३६३ मीनात्यादीनाम् आत्त्वे उपदेशवचनम् प्रत्ययविध्यर्थम् । मीनात्यादीनाम् आत्त्वे उपदेशिवद्भावः वक्तव्यः । उपदेशावस्थायाम् आत्त्वम् भवति इति वक्तव्यम् । किम् प्रयोजनम् । प्रत्ययविध्यर्थम् । उपदेशावस्थायाम् आत्त्वे कृते इष्टः प्रत्ययविधिः यथा स्यात् । के पुनः प्रत्ययाः उपदेशिवद्भावम् प्रयोजयन्ति । काः । काः तावत् न प्रयोजयन्ति । किम् कारणम् । एचः इति उच्यते न च केषु एच् अस्ति । णघञ्युज्विधयः तर्हि प्रयोजयन्ति । ण । अवदायः । आतः इति णः सिद्धः भवति । घञ् । अवदायः वर्तते । आतः इति घञ् सिद्धः भवति । किम् च भो आतः इति भञ् उच्यते । न खलु अपि आतः इति उच्यते आतः तु विज्ञायते । कथम् । अविशेषेण घञ् उत्सर्गः । तस्य इवर्णान्तात् उवर्णान्तात् च अजपौ अपवादौ । तत्र उपदेशावस्थायाम् आत्त्वे कृते अपवादस्य निमित्तम् न अस्ति इति कृत्वा उत्सर्गेण घञ् सिद्धः भवति । एवम् च कृत्वा न च आतः इति उच्यते आतः तु विज्ञायते । युच् । ईषदवदानम् स्ववदानम् । आतः इति युच् सिद्धः भवति । इदम् विप्रतिषिद्धम् एचः उपदेशः इति । यदि एचः न उपदेशे अथ उपदेशे न एचः । एचः च उपदेशे च इति विप्रतिषिद्धम् । न एतत् विप्रतिषिद्धम् । आह अयम् एचः उपदेशे इति । यदि एचः न उपदेशे अथ उपदेश न एचः । ते वयम् विषयम् विज्ञास्यामः । एज्विषये इति । तत् तर्हि उपदेशग्रहणम् कर्तव्यम् । न कर्तव्यम् । प्रकृतम् अनुवर्तते । क्व प्रकृतम् । आत् एचः उपदेशे इति । तत् वै प्रकृतिविशेषणम् विषयविशेषणेन च इह अर्थः । न च अन्यार्थम् प्रकृतम् अन्यार्थम् भवति । न खलु अपि अन्यत् प्रकृतम् अनुवर्तनात् अन्यत् भवति । न हि गोधा सर्पन्ती सर्पणात् अहिः भवति । यत् तावत् उच्यते न च अन्यार्थम् प्रकृतम् अन्यार्थम् भवति इति अन्यार्थम् अपि प्रकृतम् अन्यार्थम् भवति टत् यथा । शाल्यर्थम् कुल्याः प्रणीयन्ते ताभ्यः च पाणीयम् पीयते उपश्पृश्यते च शालयः च भाव्यन्ते । यत् अपि उच्यते न खलु अपि अन्यत् प्रकृतम् अनुवर्तनात् अन्यत् भवति । न हि गोधा सर्पन्ती सर्पणात् अहिः भवति इति । भवेत् द्रव्येषु एतत् एवम् स्यात् । शब्दः तु खलु येन येन विशेषेण अभिसम्बध्यते तस्य तस्य विशेषकः भवति । तत् यथ गौः शुक्लः अश्वः च । शुक्लः इति गम्यते ।
KA III.38.10-39.12 Ro IV.361-363 mīnātyādīnām āttve upadeśavacanam pratyayavidhyartham . mīnātyādīnām āttve upadeśivadbhāvaḥ vaktavyaḥ . upadeśāvasthāyām āttvam bhavati iti vaktavyam . kim prayojanam . pratyayavidhyartham . upadeśāvasthāyām āttve kṛte iṣṭaḥ pratyayavidhiḥ yathā syāt . ke punaḥ pratyayāḥ upadeśivadbhāvam prayojayanti . kāḥ . kāḥ tāvat na prayojayanti . kim kāraṇam . ecaḥ iti ucyate na ca keṣu ec asti . ṇaghañyujvidhayaḥ tarhi prayojayanti . ṇa . avadāyaḥ . ātaḥ iti ṇaḥ siddhaḥ bhavati . ghañ . avadāyaḥ vartate . ātaḥ iti ghañ siddhaḥ bhavati . kim ca bho ātaḥ iti bhañ ucyate . na khalu api ātaḥ iti ucyate ātaḥ tu vijñāyate . katham . aviśeṣeṇa ghañ utsargaḥ . tasya ivarṇāntāt uvarṇāntāt ca ajapau apavādau . tatra upadeśāvasthāyām āttve kṛte apavādasya nimittam na asti iti kṛtvā utsargeṇa ghañ siddhaḥ bhavati . evam ca kṛtvā na ca ātaḥ iti ucyate ātaḥ tu vijñāyate . yuc . īṣadavadānam svavadānam . ātaḥ iti yuc siddhaḥ bhavati . idam vipratiṣiddham ecaḥ upadeśaḥ iti . yadi ecaḥ na upadeśe atha upadeśe na ecaḥ . ecaḥ ca upadeśe ca iti vipratiṣiddham . na etat vipratiṣiddham . āha ayam ecaḥ upadeśe iti . yadi ecaḥ na upadeśe atha upadeśa na ecaḥ . te vayam viṣayam vijñāsyāmaḥ . ejviṣaye iti . tat tarhi upadeśagrahaṇam kartavyam . na kartavyam . prakṛtam anuvartate . kva prakṛtam . āt ecaḥ upadeśe iti . tat vai prakṛtiviśeṣaṇam viṣayaviśeṣaṇena ca iha arthaḥ . na ca anyārtham prakṛtam anyārtham bhavati . na khalu api anyat prakṛtam anuvartanāt anyat bhavati . na hi godhā sarpantī sarpaṇāt ahiḥ bhavati . yat tāvat ucyate na ca anyārtham prakṛtam anyārtham bhavati iti anyārtham api prakṛtam anyārtham bhavati ṭat yathā . śālyartham kulyāḥ praṇīyante tābhyaḥ ca pāṇīyam pīyate upaśpṛśyate ca śālayaḥ ca bhāvyante . yat api ucyate na khalu api anyat prakṛtam anuvartanāt anyat bhavati . na hi godhā sarpantī sarpaṇāt ahiḥ bhavati iti . bhavet dravyeṣu etat evam syāt . śabdaḥ tu khalu yena yena viśeṣeṇa abhisambadhyate tasya tasya viśeṣakaḥ bhavati . tat yatha gauḥ śuklaḥ aśvaḥ ca . śuklaḥ iti gamyate .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.