Patanjali: Vyakaranamahabhasya 6.4.149

क्अ इइइ।२२७।२१-२२८।१२ रो इव्।७८८-७८९ सूर्यादीनाम् अणन्ते अप्रसिद्धिः अङ्गान्यत्वात् । सूर्यादीनाम् अणन्ते अप्रसिद्धिः । सौरी बलाका । किम् कारणम् । अङ्गान्यत्वात् । अणन्तम् एतत् अङ्गम् अन्यत् भवति । लोपे कृते न अङ्गान्यत्वम् । स्थानिवद्भावात् अङ्गान्यत्वम् भवति । सिद्धम् तु स्थानिवत्प्रतिषेधात् । सिद्धम् एतत् । कथम् । स्थानिवत्प्रतिषेधात् । प्रतिषिध्यते अत्र स्थानिवद्भावः यलोपविधिम् प्रति न स्थानिवत् भवति इति । एवम् अपि न सिध्यति । किम् कारणम् । शब्दान्यत्वात् । अन्यः हि शूर्यशब्दः अन्यः सौर्यशब्दः । न एषः दोषः । एकदेशविकृतम् अनन्यवत् भवति इति भविष्यति । उपधाग्रहणानर्थक्यम् च । स्थानिवद्भावे च इदानीम् प्रतिषिद्धे उपधाग्रहणम् अनर्थकम् । किम् कारणम् । अन्त्यः एव हि सूर्यादीनाम् यकारः । किम् यातम् एतत् भवति । सुष्ठु च यातम् साधु च यातम् यदि प्राक् भात् असिद्धत्वम् । अथ हि सह तेन असिद्धत्वम् असिद्धत्वात् लोपस्य न अन्त्यः यकारः भवति । यदि अपि सह तेन असिद्धत्वम् एवम् अपि न दोषः । न एवम् विज्ञायते सूर्यादीनाम् अङ्गानाम् यकारलोपः इति । कथम् तर्हि । अङ्गस्य यलोपः भवति सः चेत् सूर्यादीनाम् यकारः इति । एवम् अपि सूर्यचरी , अत्र प्राप्नोति । तस्मात् उपधाग्रहणम् कर्तव्यम् ।

KA III.227.21-228.12 Ro IV.788-789 sūryādīnām aṇante aprasiddhiḥ aṅgānyatvāt . sūryādīnām aṇante aprasiddhiḥ . saurī balākā . kim kāraṇam . aṅgānyatvāt . aṇantam etat aṅgam anyat bhavati . lope kṛte na aṅgānyatvam . sthānivadbhāvāt aṅgānyatvam bhavati . siddham tu sthānivatpratiṣedhāt . siddham etat . katham . sthānivatpratiṣedhāt . pratiṣidhyate atra sthānivadbhāvaḥ yalopavidhim prati na sthānivat bhavati iti . evam api na sidhyati . kim kāraṇam . śabdānyatvāt . anyaḥ hi śūryaśabdaḥ anyaḥ sauryaśabdaḥ . na eṣaḥ doṣaḥ . ekadeśavikṛtam ananyavat bhavati iti bhaviṣyati . upadhāgrahaṇānarthakyam ca . sthānivadbhāve ca idānīm pratiṣiddhe upadhāgrahaṇam anarthakam . kim kāraṇam . antyaḥ eva hi sūryādīnām yakāraḥ . kim yātam etat bhavati . suṣṭhu ca yātam sādhu ca yātam yadi prāk bhāt asiddhatvam . atha hi saha tena asiddhatvam asiddhatvāt lopasya na antyaḥ yakāraḥ bhavati . yadi api saha tena asiddhatvam evam api na doṣaḥ . na evam vijñāyate sūryādīnām aṅgānām yakāralopaḥ iti . katham tarhi . aṅgasya yalopaḥ bhavati saḥ cet sūryādīnām yakāraḥ iti . evam api sūryacarī , atra prāpnoti . tasmāt upadhāgrahaṇam kartavyam .

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्अ इइइ।२२८।१३-२२९।५ रो इव्।७८९-७९१ विषयपरिगणनम् च । विषयपरिगणनम् च कर्तव्यम् । सूर्यमत्स्ययोः ङ्याम् । सूर्यमत्स्ययोः ङ्याम् इति वक्तव्यम् । सौरी मत्सी । सूर्यागस्त्ययोः छे च । सूर्यागस्त्ययोः छे च ङ्याम् च इति वक्तव्यम् । सौरी सौरीयः , आगस्ती , आगस्तीयः । तिष्यपुष्ययोः नक्षत्राणि । तिष्यपुष्ययोः नक्षत्राणि लोपः वक्तव्यः : तैषम् , पौषम् । अन्तिकस्य तसि कादिलोपः आद्युदात्तत्वम् च । अन्तिकस्य तसि कादिलोपः वक्तव्यः आद्युदात्तत्वम् च वक्तव्यम् । अन्तितः न दूरात् । तमे तादेः च । तमे तादेः च कादेः च लोपः वक्तव्यः । अग्ने त्वम् नः अन्तमः । अन्तितमः अवरोहति । तसि इति एषः न वक्तव्यः । दृष्टः दाशतये अपि हि घौ लोपः अन्तिषत् इति यत्र । अन्तिषत् । तथा अघौ ये अन्त्यथर्वसु । अन्ति ये च दूरके ।

KA III.228.13-229.5 Ro IV.789-791 viṣayaparigaṇanam ca . viṣayaparigaṇanam ca kartavyam . sūryamatsyayoḥ ṅyām . sūryamatsyayoḥ ṅyām iti vaktavyam . saurī matsī . sūryāgastyayoḥ che ca . sūryāgastyayoḥ che ca ṅyām ca iti vaktavyam . saurī saurīyaḥ , āgastī , āgastīyaḥ . tiṣyapuṣyayoḥ nakṣatrāṇi . tiṣyapuṣyayoḥ nakṣatrāṇi lopaḥ vaktavyaḥ : taiṣam , pauṣam . antikasya tasi kādilopaḥ ādyudāttatvam ca . antikasya tasi kādilopaḥ vaktavyaḥ ādyudāttatvam ca vaktavyam . antitaḥ na dūrāt . tame tādeḥ ca . tame tādeḥ ca kādeḥ ca lopaḥ vaktavyaḥ . agne tvam naḥ antamaḥ . antitamaḥ avarohati . tasi iti eṣaḥ na vaktavyaḥ . dṛṣṭaḥ dāśataye api hi ghau lopaḥ antiṣat iti yatra . antiṣat . tathā aghau ye antyatharvasu . anti ye ca dūrake .

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.