क्अ इइइ।१८५।१७-१८६।१५ रो इव्।६८३-६८६ अथ क्ङिद्ग्रहणम् अनुवर्तते उत अहो न । किम् च अतः । शूट्त्वे क्ङिदधिकारः चेत् छः षत्वम् । शूट्त्वे क्ङिदधिकारः चेत् छः षत्वम् वक्तव्यम् । प्रष्टा , प्रष्टुम् , प्रष्टव्यम् । तुक्प्रसङ्गः च । तुक् च प्राप्नोति । निवृत्ते अपि क्ङिद्ग्रहणे अवश्यम् अत्र तुगभावार्थः यत्नः कर्तव्यः । अन्तरङ्गत्वात् हि तुक् प्राप्नोति । च्छ्वोः इति सन्निपातग्रहणम् विज्ञायते । ननु एवम् अपि अन्त्यस्य प्राप्नोति । सन्निपातग्रहणसामर्थ्यात् सर्वस्य भविष्यति । एवम् अपि अङ्गस्य प्राप्नोति । निर्दिश्यमानस्य आदेशाः भवन्ति इति एवम् अङ्गस्य न भविष्यति । यदि एवम् उत्पुच्छयतेः अप्रत्ययः उत्पुट् इति प्राप्नोति , उत्पुत् इति च इष्यते । तथा वाञ्छतेः अप्रत्ययः वान् , वांशौ वांशः इति न सिध्यति । यथालक्षणम् अप्रयुक्ते । तत्र तु एतावान् विशेषः । अनुवर्तमाने क्ङिद्ग्रहणे छः षत्वम् वक्तव्यम् तत्र च अपि सन्निपातग्रहणम् विज्ञेयम् । निवृत्ते दिवः ऊड्भावः । निवृत्ते दिवः ऊड्भावः प्राप्नोति । द्युभ्याम् , द्युभिः । अस्तु । कथम् द्युभ्याम् , द्युभिः इति । ऊठि कृते दिवः उत् इति उत्त्वम् भविष्यति । न सिध्यति । आन्तर्यतः दीर्घस्य दीर्घः प्राप्नोति । तदर्थम् तपरः कृतः । एवमर्थम् तपरः क्रियते । क्व पुनः क्ङिद्ग्रहणम् प्रकृतम् । अनुनासिकस्य क्विझलोः क्ङिति इति । यदि तत् अनुवर्तते अज्झनगमाम् सनि क्विझलोः च इति क्विझलोः अपि दीर्घत्वम् प्राप्नोति । झलि तावत् न दोषः । सनम् झल्ग्रहणेन विशेषयिष्यामः । सनि झलादौ इति । क्वौ अपि आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति न अनेन क्वौ दीर्घत्वम् भवति इति यत् अयम् क्विब्वचिप्रच्छ्यायतस्तुकटप्रुजुश्रीणाम् दीर्घः असम्प्रसारम् च इति दीर्घत्वम् शास्ति ।
KA III.185.17-186.15 Ro IV.683-686 atha kṅidgrahaṇam anuvartate uta aho na . kim ca ataḥ . śūṭtve kṅidadhikāraḥ cet chaḥ ṣatvam . śūṭtve kṅidadhikāraḥ cet chaḥ ṣatvam vaktavyam . praṣṭā , praṣṭum , praṣṭavyam . tukprasaṅgaḥ ca . tuk ca prāpnoti . nivṛtte api kṅidgrahaṇe avaśyam atra tugabhāvārthaḥ yatnaḥ kartavyaḥ . antaraṅgatvāt hi tuk prāpnoti . cchvoḥ iti sannipātagrahaṇam vijñāyate . nanu evam api antyasya prāpnoti . sannipātagrahaṇasāmarthyāt sarvasya bhaviṣyati . evam api aṅgasya prāpnoti . nirdiśyamānasya ādeśāḥ bhavanti iti evam aṅgasya na bhaviṣyati . yadi evam utpucchayateḥ apratyayaḥ utpuṭ iti prāpnoti , utput iti ca iṣyate . tathā vāñchateḥ apratyayaḥ vān , vāṃśau vāṃśaḥ iti na sidhyati . yathālakṣaṇam aprayukte . tatra tu etāvān viśeṣaḥ . anuvartamāne kṅidgrahaṇe chaḥ ṣatvam vaktavyam tatra ca api sannipātagrahaṇam vijñeyam . nivṛtte divaḥ ūḍbhāvaḥ . nivṛtte divaḥ ūḍbhāvaḥ prāpnoti . dyubhyām , dyubhiḥ . astu . katham dyubhyām , dyubhiḥ iti . ūṭhi kṛte divaḥ ut iti uttvam bhaviṣyati . na sidhyati . āntaryataḥ dīrghasya dīrghaḥ prāpnoti . tadartham taparaḥ kṛtaḥ . evamartham taparaḥ kriyate . kva punaḥ kṅidgrahaṇam prakṛtam . anunāsikasya kvijhaloḥ kṅiti iti . yadi tat anuvartate ajjhanagamām sani kvijhaloḥ ca iti kvijhaloḥ api dīrghatvam prāpnoti . jhali tāvat na doṣaḥ . sanam jhalgrahaṇena viśeṣayiṣyāmaḥ . sani jhalādau iti . kvau api ācāryapravṛttiḥ jñāpayati na anena kvau dīrghatvam bhavati iti yat ayam kvibvacipracchyāyatastukaṭaprujuśrīṇām dīrghaḥ asamprasāram ca iti dīrghatvam śāsti .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.