Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·6·6.4·6.4.82

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 6.4.82

P 6.4.82

क्अ इइइ।२०९।२४-२१०।१५ रो इव्।७४९-७५१ अथ इह कस्मात् न भवति : ब्राह्मणस्य नियौ , ब्राह्मणस्य नियः । अङ्गाधिकारात् । अङ्गस्य इति अनुवर्तते । एवम् अपि परमनियौ परमनियः इति अत्र प्राप्नोति । गतिकारकपूर्वस्य इष्यते । यणादेशः स्वरपदपूर्वोपधस्य च । यणादेशः स्वरपूर्वोपधस्य पदपूर्वोपधस्य च इति वक्तव्यम् । स्वरपूर्वोपधस्य : निन्यतुः , निन्युः । पदपूर्वोपधस्य : उन्न्यौ , उन्न्यः , उद्ध्यौ , उद्ध्यः । उभयकृतम्: ग्रामण्यौ , ग्रामण्यः , सेनान्यौ , सेनान्यः । असंयोगपूर्वे हि अनिष्टप्रसङ्गः । असंयोगपूर्वस्य इति हि उच्यमाने अनिष्टम् प्रसज्येत । उद्ध्यौ , उद्ध्यः , उन्न्यौ , उन्न्यः । असंयोगपूर्वस्य इति प्रतिषेधः प्रसज्येत । तत् तर्हि वक्तव्यम् । न वक्तव्यम् । धातोः इति वर्तते । तत्र धातुना संयोगम् विशेषयिष्यामः । धातोः यः संयोगः तत्पूर्वस्य न इति । उपसर्जनम् वै संयोगः न च उपसर्जनस्य विशेषणम् अस्ति । धातोः इति अनुवर्तनसामर्थ्यात् उपसर्जनस्य अपि विशेषणम् भविष्यति । अस्ति अन्यत् धातोः इति अनुवर्तनस्य प्रयोजनम् । किम् । इवर्णम् विशेषयिष्यामः । न एतत् अस्ति प्रयोजनम् । यत् हि अधातोः इवर्णम् भवितव्यम् एव तस्य यणादेशेन इकः यण् अचि इति एव ।

KA III.209.24-210.15 Ro IV.749-751 atha iha kasmāt na bhavati : brāhmaṇasya niyau , brāhmaṇasya niyaḥ . aṅgādhikārāt . aṅgasya iti anuvartate . evam api paramaniyau paramaniyaḥ iti atra prāpnoti . gatikārakapūrvasya iṣyate . yaṇādeśaḥ svarapadapūrvopadhasya ca . yaṇādeśaḥ svarapūrvopadhasya padapūrvopadhasya ca iti vaktavyam . svarapūrvopadhasya : ninyatuḥ , ninyuḥ . padapūrvopadhasya : unnyau , unnyaḥ , uddhyau , uddhyaḥ . ubhayakṛtam: grāmaṇyau , grāmaṇyaḥ , senānyau , senānyaḥ . asaṃyogapūrve hi aniṣṭaprasaṅgaḥ . asaṃyogapūrvasya iti hi ucyamāne aniṣṭam prasajyeta . uddhyau , uddhyaḥ , unnyau , unnyaḥ . asaṃyogapūrvasya iti pratiṣedhaḥ prasajyeta . tat tarhi vaktavyam . na vaktavyam . dhātoḥ iti vartate . tatra dhātunā saṃyogam viśeṣayiṣyāmaḥ . dhātoḥ yaḥ saṃyogaḥ tatpūrvasya na iti . upasarjanam vai saṃyogaḥ na ca upasarjanasya viśeṣaṇam asti . dhātoḥ iti anuvartanasāmarthyāt upasarjanasya api viśeṣaṇam bhaviṣyati . asti anyat dhātoḥ iti anuvartanasya prayojanam . kim . ivarṇam viśeṣayiṣyāmaḥ . na etat asti prayojanam . yat hi adhātoḥ ivarṇam bhavitavyam eva tasya yaṇādeśena ikaḥ yaṇ aci iti eva .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/6.4.82

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 6.4.82, in HREEM (hreem.cc/library/P/6.4.82), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text