Library·Pañcaviṃśa (Tāṇḍya) Brāhmaṇa of the Sāmaveda (in part)·7
इमे वै लोका गायत्रं त्र्यावृद् गेयं त्रयो हीमे लोका यत् त्र्यावृद् गायत्य् एभिर् एवैनं लोकैः संमिमीते
ime vai lokā gāyatraṃ tryāvṛd geyaṃ trayo hīme lokā yat tryāvṛd gāyaty ebhir evainaṃ lokaiḥ saṃmimīte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विर् अवनर्देद्धिंकुर्यात् तृतीयम्
dvir avanardeddhiṃkuryāt tṛtīyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत् त्रिर् अवनर्दत्य् अति तद् गायत्रं रेचयति
yat trir avanardaty ati tad gāyatraṃ recayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो वै गायत्रेणाप्रतिहृतेनोद्गायत्य् अप्रतिष्ठानो भवति हिङ्कारो वै गायत्रस्य प्रतिहारः
yo vai gāyatreṇāpratihṛtenodgāyaty apratiṣṭhāno bhavati hiṅkāro vai gāyatrasya pratihāraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स मनसा ध्येयः प्रतिहृतेन गायत्रेणोद्गायति प्रतितिष्ठति
sa manasā dhyeyaḥ pratihṛtena gāyatreṇodgāyati pratitiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो वा एभ्यो लोकेभ्यो गायत्रं गायति नैभ्यो लोकेभ्य आवृश्च्यत इम एनं लोका ऊर्जाभिसंवसते
yo vā ebhyo lokebhyo gāyatraṃ gāyati naibhyo lokebhya āvṛścyata ima enaṃ lokā ūrjābhisaṃvasate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्द्रम् इवाग्र आददीताथ तारतरम् अथ तारतमं तद् एभ्यो लोकेभ्यो ऽगासीत्
mandram ivāgra ādadītātha tārataram atha tāratamaṃ tad ebhyo lokebhyo 'gāsīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिरुक्तं गेयम् एतद् वै गायत्रस्य क्रूरं यन् निरुक्तं यद् अनिरुक्तं गायति क्रूरम् एवास्य परिवृणक्ति
aniruktaṃ geyam etad vai gāyatrasya krūraṃ yan niruktaṃ yad aniruktaṃ gāyati krūram evāsya parivṛṇakti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राणो गायत्रं न व्यवान्यात् प्राणस्याविच्छेदाय यदि व्यवानिति प्रमायुको भवति यदि न व्यवानिति सर्वम् आयुर् एति
prāṇo gāyatraṃ na vyavānyāt prāṇasyāvicchedāya yadi vyavāniti pramāyuko bhavati yadi na vyavāniti sarvam āyur eti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि व्यवान्यान् मध्य ऋचो व्यवान्यात् प्राणो वै गायत्रं प्राणः स्वरः प्राणम् एव तन् मध्यत आत्मन् दधाति स सर्वम् आयुर् एति
yadi vyavānyān madhya ṛco vyavānyāt prāṇo vai gāyatraṃ prāṇaḥ svaraḥ prāṇam eva tan madhyata ātman dadhāti sa sarvam āyur eti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इडां पशुकामाय निधनं कुर्यात् स्वः स्वर्गकामाय यशो ब्रह्मवर्चसकामायायुर् आमयाविने हंसीत्य् अभिचरते
iḍāṃ paśukāmāya nidhanaṃ kuryāt svaḥ svargakāmāya yaśo brahmavarcasakāmāyāyur āmayāvine haṃsīty abhicarate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते वै गायत्रस्य दोहाः
ete vai gāyatrasya dohāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मवर्चसी पशुमान् भवति य एवं वेद
brahmavarcasī paśumān bhavati ya evaṃ veda
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रजापतिर् देवेभ्य आत्मानं यज्ञं कृत्वा प्रायच्छत् ते ऽन्योन्यस्मा अग्राय नातिष्ठन्त तान् अब्रवीद् आजिम् अस्मिन्न् इतेति त आजिम् आयन् यद् आजिम् आयंस् तद् आज्यानाम् आज्यत्वम्
prajāpatir devebhya ātmānaṃ yajñaṃ kṛtvā prāyacchat te 'nyonyasmā agrāya nātiṣṭhanta tān abravīd ājim asminn iteti ta ājim āyan yad ājim āyaṃs tad ājyānām ājyatvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स इन्द्रो ऽवेद् अग्निर् वा इदम् अग्र उज्जेष्यतीति सो ऽब्रवीद् यतरो नाव् इदम् अग्र उज्जयात् तन् नौ सहेति सो ऽग्निर् अग्र उदजयद् अथ मित्रावरुणाव् अथेन्द्रो ऽथैषैका होत्रानुज्जितासीत् स इन्द्रो ऽग्निम् अब्रवीद् यत् सहावोचावहीयं नौ तद् इति सैषैन्द्राग्न्य् अध्यर्धम् अग्ने स्तोत्रम् अध्यर्धम् इन्द्रस्य
sa indro 'ved agnir vā idam agra ujjeṣyatīti so 'bravīd yataro nāv idam agra ujjayāt tan nau saheti so 'gnir agra udajayad atha mitrāvaruṇāv athendro 'thaiṣaikā hotrānujjitāsīt sa indro 'gnim abravīd yat sahāvocāvahīyaṃ nau tad iti saiṣaindrāgny adhyardham agne stotram adhyardham indrasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चत्वारि सन्ति षड्देवत्यानि
catvāri santi ṣaḍdevatyāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षड्धा विहितो यज्ञो यावान् यज्ञस् तम् एवारभते
ṣaḍdhā vihito yajño yāvān yajñas tam evārabhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वाणि स्वाराण्य् आज्यानि तज् जामि नानादेवत्यैः स्तुवन्त्य् अजामितायै
sarvāṇi svārāṇy ājyāni taj jāmi nānādevatyaiḥ stuvanty ajāmitāyai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्राम्येभ्यो वा एतत् पशुभ्यः स्तुवन्ति यद् आज्यैः पुनरभ्यावर्तं स्तुवन्ति तस्मात् पराञ्चः प्राज्यन्ते प्रत्यञ्चः प्रजायन्ते तस्माद् उ प्रेत्य पुनर् आयन्ति
grāmyebhyo vā etat paśubhyaḥ stuvanti yad ājyaiḥ punarabhyāvartaṃ stuvanti tasmāt parāñcaḥ prājyante pratyañcaḥ prajāyante tasmād u pretya punar āyanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतावता वाव माध्यन्दिनं सवनं पुपुवे
etāvatā vāva mādhyandinaṃ savanaṃ pupuve
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिभिश् च छन्दोभिः पञ्चभिश् च सामभिः
tribhiś ca chandobhiḥ pañcabhiś ca sāmabhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यन् माध्यन्दिनेन पवमानेन स्तुवन्ति माध्यन्दिनम् एव तत् सवनं पावयन्ति
yan mādhyandinena pavamānena stuvanti mādhyandinam eva tat savanaṃ pāvayanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतावन्ति वाव सर्वाणि सामानि यावन्ति माध्यन्दिने पवमाने
etāvanti vāva sarvāṇi sāmāni yāvanti mādhyandine pavamāne
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गायत्रं निधनवद् अनिधनम् ऐडम्
gāyatraṃ nidhanavad anidhanam aiḍam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यन् माध्यन्दिनेन पवमानेन स्तुवन्ति सर्वैर् एव तत् सामभिः स्तुवन्ति
yan mādhyandinena pavamānena stuvanti sarvair eva tat sāmabhiḥ stuvanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मा वै यज्ञस्य पवमानो मुखं गायत्री प्राणो गायत्रं यद् गायत्र्यां गायत्रेण स्तुवन्ति मुखत एव तत् प्राणान् दधति
ātmā vai yajñasya pavamāno mukhaṃ gāyatrī prāṇo gāyatraṃ yad gāyatryāṃ gāyatreṇa stuvanti mukhata eva tat prāṇān dadhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राणापाना वा एतानि छन्दांसि प्राणो गायत्री व्यानो बृहत्य् अपानस् त्रिष्टुब् यद् एतैश् छन्दोभिः स्तुवन्ति प्राणापानानाम् अविच्छेदाय
prāṇāpānā vā etāni chandāṃsi prāṇo gāyatrī vyāno bṛhaty apānas triṣṭub yad etaiś chandobhiḥ stuvanti prāṇāpānānām avicchedāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इमे वै लोका एतानि छन्दांस्य् अयम् एव गायत्र्य् अयं मध्यमो बृहत्य् असाव् उत्तमस् त्रिष्टुब् यद् एतैश् छन्दोभिः संहितैः स्तुवन्त्य् एषां लोकानाम् अविच्छेदाय
ime vai lokā etāni chandāṃsy ayam eva gāyatry ayaṃ madhyamo bṛhaty asāv uttamas triṣṭub yad etaiś chandobhiḥ saṃhitaiḥ stuvanty eṣāṃ lokānām avicchedāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् अन्यच् छन्दो ऽन्तरा व्यवेयाद् इमांल् लोकान् विच्छिन्द्यात्
yad anyac chando 'ntarā vyaveyād imāṃl lokān vicchindyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गायत्रेण स्तुत्वा निधनवता स्तुवन्तीयं वै गायत्र्य् अस्याम् एव तद् आयतनं क्रियते
gāyatreṇa stutvā nidhanavatā stuvantīyaṃ vai gāyatry asyām eva tad āyatanaṃ kriyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् अनिधनेनाग्रे स्तुयुर् अनायतनो यजमानः स्यात्
yad anidhanenāgre stuyur anāyatano yajamānaḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निधनवता स्तुवन्ति वीर्यं वै गायत्री वीर्यं निधनं वीर्येणैव तद् वीर्यं समर्धयति
nidhanavatā stuvanti vīryaṃ vai gāyatrī vīryaṃ nidhanaṃ vīryeṇaiva tad vīryaṃ samardhayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऐडेन बृहतीम् आरभन्ते
aiḍena bṛhatīm ārabhante
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पशवो वा इडा पशवो बृहती पशुष्व् एव तत् पशून् दधाति
paśavo vā iḍā paśavo bṛhatī paśuṣv eva tat paśūn dadhāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बृहत्यां भूयिष्ठानि सामानि भवन्ति
bṛhatyāṃ bhūyiṣṭhāni sāmāni bhavanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रापि त्रिणिधनम्
tatrāpi triṇidhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अबलिष्ठ इव वा अयं मध्यमो लोकस् तस्यैव तद् आयतनं क्रियते
abaliṣṭha iva vā ayaṃ madhyamo lokas tasyaiva tad āyatanaṃ kriyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिणिधनं भवति त्रीणि सवनानां छिद्राणि तानि तेनापिधीयन्ते
triṇidhanaṃ bhavati trīṇi savanānāṃ chidrāṇi tāni tenāpidhīyante
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिणिधनं भवति त्रय इमे लोका एष्व् एव लोकेषु प्रतितिष्ठति
triṇidhanaṃ bhavati traya ime lokā eṣv eva lokeṣu pratitiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिणिधनं भवत्य् एतेन वै माध्यन्दिनं सवनं प्रतिष्ठितं यत् त्रिणिधनं यत् त्रिणिधनं न स्याद् अप्रतिष्ठितं माध्यन्दिनं सवनं स्यात्
triṇidhanaṃ bhavaty etena vai mādhyandinaṃ savanaṃ pratiṣṭhitaṃ yat triṇidhanaṃ yat triṇidhanaṃ na syād apratiṣṭhitaṃ mādhyandinaṃ savanaṃ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्व्यक्षराणि निधनानि भवन्ति द्विपाद् यजमानो यजमानम् एव यज्ञे पशुषु प्रतिष्ठापयति
dvyakṣarāṇi nidhanāni bhavanti dvipād yajamāno yajamānam eva yajñe paśuṣu pratiṣṭhāpayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिधनम् अन्ततो भवति स्वर्गस्य लोकस्यानतिपादाय
anidhanam antato bhavati svargasya lokasyānatipādāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यन् निधनवत् स्याद् यजमानं स्वर्गाल् लोकान् निर्हन्यात्
yan nidhanavat syād yajamānaṃ svargāl lokān nirhanyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वारं भवति
svāraṃ bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वरेण वै देवेभ्यो ऽन्ततो ऽन्नाद्यं प्रदीयते स्वरेणैव तद् देवेभ्यो ऽन्ततो ऽन्नाद्यं प्रयच्छति
svareṇa vai devebhyo 'ntato 'nnādyaṃ pradīyate svareṇaiva tad devebhyo 'ntato 'nnādyaṃ prayacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गायत्रं पुरस्ताद् भवति स्वारम् अन्ततः
gāyatraṃ purastād bhavati svāram antataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राणो वै गायत्रं प्राणः स्वरः प्राणान् एव तद् उभयतो दधाति तस्माद् उभयतःप्राणाः पशवः
prāṇo vai gāyatraṃ prāṇaḥ svaraḥ prāṇān eva tad ubhayato dadhāti tasmād ubhayataḥprāṇāḥ paśavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् गायत्रं पुरस्ताद् भवति स्वारम् अन्ततः प्राणैर् एव प्रैत्य् अपाने प्रतितिष्ठति
yad gāyatraṃ purastād bhavati svāram antataḥ prāṇair eva praity apāne pratitiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद् वै यज्ञस्य स्वर्ग्यं यन् माध्यन्दिनं सवनं माध्यन्दिनस्य पवमानः पवमानस्य बृहती यद् बृहत्याः स्तोत्रे दक्षिणा दीयन्ते स्वर्गस्यैव तल् लोकस्यायतने दीयन्ते
etad vai yajñasya svargyaṃ yan mādhyandinaṃ savanaṃ mādhyandinasya pavamānaḥ pavamānasya bṛhatī yad bṛhatyāḥ stotre dakṣiṇā dīyante svargasyaiva tal lokasyāyatane dīyante
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवा वै छन्दांस्यब्रुवन् युष्माभिः स्वर्ग्यं लोकम् अयामेति ते गायत्रीं प्रायुञ्जत तया न व्याप्नुवंस् त्रिष्टुभं प्रायुञ्जत तया न व्याप्नुवञ् जगतीं प्रायुञ्जत तया न व्याप्नुवन्न् अनुष्टुभं प्रायुञ्जत तयाल्पकादिव व्याप्नुवंस् त आसां दिशां रसान् प्रवृह्य चत्वार्य् अक्षराण्य् उपादधुः सा बृहत्य् अभवत् तयेमांल् लोकान् व्याप्नुवन्
devā vai chandāṃsyabruvan yuṣmābhiḥ svargyaṃ lokam ayāmeti te gāyatrīṃ prāyuñjata tayā na vyāpnuvaṃs triṣṭubhaṃ prāyuñjata tayā na vyāpnuvañ jagatīṃ prāyuñjata tayā na vyāpnuvann anuṣṭubhaṃ prāyuñjata tayālpakādiva vyāpnuvaṃs ta āsāṃ diśāṃ rasān pravṛhya catvāry akṣarāṇy upādadhuḥ sā bṛhaty abhavat tayemāṃl lokān vyāpnuvan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बृहती मर्या ययेमांल् लोकान् व्यापामेति तद् बृहत्या बृहत्त्वम्
bṛhatī maryā yayemāṃl lokān vyāpāmeti tad bṛhatyā bṛhattvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पशून् वा अस्यान्तान् उपादधुः पशवो वै बृहती यद् बृहत्याः स्तोत्रे दक्षिणा दीयन्ते स्व एव तद् आयतने दीयन्ते
paśūn vā asyāntān upādadhuḥ paśavo vai bṛhatī yad bṛhatyāḥ stotre dakṣiṇā dīyante sva eva tad āyatane dīyante
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यन्न्वित्य् आहुर् अन्यानि छन्दांसि वर्षीयांसि कस्माद् बृहत्य् उच्यत एषा हीमांल् लोकान् व्याप्नोन् नान्यच्छन्दः किंचन यानि सप्त चतुरुत्तराणि छन्दांसि तानि बृहतीम् अभिसंपद्यन्ते तस्माद् बृहत्य् उच्यते
yannvity āhur anyāni chandāṃsi varṣīyāṃsi kasmād bṛhaty ucyata eṣā hīmāṃl lokān vyāpnon nānyacchandaḥ kiṃcana yāni sapta caturuttarāṇi chandāṃsi tāni bṛhatīm abhisaṃpadyante tasmād bṛhaty ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यन्न्वित्य् आहुर् गायत्रं प्रातःसवनं त्रैष्टुभं माध्यन्दिनं सवनं जागतं तृतीयसवनं कस्माद् बृहत्या मध्यन्दिने स्तुवन्तीति
yannvity āhur gāyatraṃ prātaḥsavanaṃ traiṣṭubhaṃ mādhyandinaṃ savanaṃ jāgataṃ tṛtīyasavanaṃ kasmād bṛhatyā madhyandine stuvantīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहिष्पवमानेन वै देवा आदित्यं स्वर्गं लोकम् अहरन् स नाध्रियत तं बृहत्या मध्यन्दिने ऽस्तभ्नुवंस् तस्माद् बृहत्या मध्यन्दिनं स्तुवन्त्य् आदित्यं ह्य् एषा मध्यन्दिने दाधार
bahiṣpavamānena vai devā ādityaṃ svargaṃ lokam aharan sa nādhriyata taṃ bṛhatyā madhyandine 'stabhnuvaṃs tasmād bṛhatyā madhyandinaṃ stuvanty ādityaṃ hy eṣā madhyandine dādhāra
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यैर् उ कैश्च छन्दोभिर् मध्यन्दिने स्तुवन्ति तानि त्रिष्टुभम् अभिसंपद्यन्ते तस्मात् त्रिष्टुभो न यन्ति माध्यन्दिनात् सवनात्
yair u kaiśca chandobhir madhyandine stuvanti tāni triṣṭubham abhisaṃpadyante tasmāt triṣṭubho na yanti mādhyandināt savanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रजापतिर् अकामयत बहु स्यां प्रजायेयेति स शोचन्न् अमहीयमानो ऽतिष्ठत् स एतद् आमहीयवम् अपश्यत् तेनेमाः प्रजा असृजत ताः सृष्टा अमहीयन्त यद् अमहीयन्त तस्माद् आमहीयवम्
prajāpatir akāmayata bahu syāṃ prajāyeyeti sa śocann amahīyamāno 'tiṣṭhat sa etad āmahīyavam apaśyat tenemāḥ prajā asṛjata tāḥ sṛṣṭā amahīyanta yad amahīyanta tasmād āmahīyavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ता अस्मात् सृष्टा अपाक्रामंस् तासां दिवि सद् भूम्य् आदद इति प्राणान् आदत्त ता एनं प्राणेष्व् आत्तेषु पुनर् उपावर्तन्त ताभ्य उग्रं शर्म महि श्रव इति पुनः प्राणान् प्रायच्छत् ता अस्माद् उद् एवायोधंस् तासां स्तौष इति मन्यून् अवाशृणात् ततो वै तस्मै ताः श्रैष्ठ्यायातिष्ठन्त
tā asmāt sṛṣṭā apākrāmaṃs tāsāṃ divi sad bhūmy ādada iti prāṇān ādatta tā enaṃ prāṇeṣv ātteṣu punar upāvartanta tābhya ugraṃ śarma mahi śrava iti punaḥ prāṇān prāyacchat tā asmād ud evāyodhaṃs tāsāṃ stauṣa iti manyūn avāśṛṇāt tato vai tasmai tāḥ śraiṣṭhyāyātiṣṭhanta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिष्ठन्ते ऽस्मै समानाः श्रैष्ठ्याय य एवं वेद
tiṣṭhante 'smai samānāḥ śraiṣṭhyāya ya evaṃ veda
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रजानां च वा एषा सृष्टिः पापवसीयसश् च विधृतिर् यद् आमहीयवम्
prajānāṃ ca vā eṣā sṛṣṭiḥ pāpavasīyasaś ca vidhṛtir yad āmahīyavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विधृतिः पापवसीयसो भवति य एवं वेद
vidhṛtiḥ pāpavasīyaso bhavati ya evaṃ veda
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवा वै यशस्कामाः सत्त्रम् आसताग्निर् इन्द्रो वायुर् मखस् ते ऽब्रुवन् यन् नो यश ऋछात् तन् नः सहासद् इति तेषां मखं यश आर्छत् तद् आदायापाक्रामत् तद् अस्य प्रासहादित्सन्त तं पर्ययतन्त स्वधनुः प्रतिष्टभ्यातिष्ठत् तस्य धनुरार्त्निर् ऊर्ध्वा पतित्वा शिरो ऽछिनत् स प्रवर्ग्यो ऽभवद् यज्ञो वै मखो यत् प्रवर्ग्यं प्रवृञ्जन्ति यज्ञस्यैव तच्छिरः प्रतिदधति
devā vai yaśaskāmāḥ sattram āsatāgnir indro vāyur makhas te 'bruvan yan no yaśa ṛchāt tan naḥ sahāsad iti teṣāṃ makhaṃ yaśa ārchat tad ādāyāpākrāmat tad asya prāsahāditsanta taṃ paryayatanta svadhanuḥ pratiṣṭabhyātiṣṭhat tasya dhanurārtnir ūrdhvā patitvā śiro 'chinat sa pravargyo 'bhavad yajño vai makho yat pravargyaṃ pravṛñjanti yajñasyaiva tacchiraḥ pratidadhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् देवा यशो व्यभजन्त तस्याग्नी रौरवं प्राबृहत
tad devā yaśo vyabhajanta tasyāgnī rauravaṃ prābṛhata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् वै स पशुवीर्यं प्राबृहत पशवो वै रौरवम्
tad vai sa paśuvīryaṃ prābṛhata paśavo vai rauravam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पशुमान् भवति य एवं वेद
paśumān bhavati ya evaṃ veda
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्निर् वै रूरस् तस्यैतद् रौरवम्
agnir vai rūras tasyaitad rauravam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असुरा वै देवान् पर्ययतन्त तत एताव् अग्नी रूरौ विष्वञ्चौ स्तोभाव् अपश्यत् ताभ्याम् एनान् प्रत्यौषत् ते प्रत्युष्यमाणा अरवन्त यद् अरवन्त तस्माद् रौरवम्
asurā vai devān paryayatanta tata etāv agnī rūrau viṣvañcau stobhāv apaśyat tābhyām enān pratyauṣat te pratyuṣyamāṇā aravanta yad aravanta tasmād rauravam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथेन्द्रो यौधाजयं प्राबृहत तद् वै स वज्रं प्राबृहत वज्रो वै यौधाजयम्
athendro yaudhājayaṃ prābṛhata tad vai sa vajraṃ prābṛhata vajro vai yaudhājayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वज्रं भ्रातृव्याय प्रहरति य एवं वेद
vajraṃ bhrātṛvyāya praharati ya evaṃ veda
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्रो वै युधाजित् तस्यैतद् यौधाजयम्
indro vai yudhājit tasyaitad yaudhājayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युधा मर्या अजैष्मेति तस्माद् यौधाजयम्
yudhā maryā ajaiṣmeti tasmād yaudhājayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ वायुर् औशनं प्राबृहत
atha vāyur auśanaṃ prābṛhata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् वै स प्राणवीर्यं प्राबृहत प्राणा वा औशनम्
tad vai sa prāṇavīryaṃ prābṛhata prāṇā vā auśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वम् आयुर् एति य एवं वेद
sarvam āyur eti ya evaṃ veda
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वायुर् वा उशनास् तस्यैतद् औशनम्
vāyur vā uśanās tasyaitad auśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उशना वै काव्यो ऽसुराणां पुरोहित आसीत् तं देवाः कामदुघाभिर् उपामन्त्रयन्त तस्मा एतान्य् औशनानि प्रायच्छन् कामदुघा वा औशनानि
uśanā vai kāvyo 'surāṇāṃ purohita āsīt taṃ devāḥ kāmadughābhir upāmantrayanta tasmā etāny auśanāni prāyacchan kāmadughā vā auśanāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामदुघा एनम् उपतिष्ठन्ते य एवं वेद
kāmadughā enam upatiṣṭhante ya evaṃ veda
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रजापतिर् अकामयत बहु स्यां प्रजायेयेति स तूष्णीं मनसाध्यायत् तस्य यन् मनस्य् आसीत् तद् बृहत् समभवत्
prajāpatir akāmayata bahu syāṃ prajāyeyeti sa tūṣṇīṃ manasādhyāyat tasya yan manasy āsīt tad bṛhat samabhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स आदीधीत गर्भो वै मे ऽयम् अन्तर्हितस् तं वाचा प्रजनया इति
sa ādīdhīta garbho vai me 'yam antarhitas taṃ vācā prajanayā iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स वाचं व्यसृजत सा वाग् रथन्तरम् अन्वपद्यत
sa vācaṃ vyasṛjata sā vāg rathantaram anvapadyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रथं मर्याः क्षेप्णातारीद् इति तद् रथन्तरस्य रथन्तरत्वम्
rathaṃ maryāḥ kṣepṇātārīd iti tad rathantarasya rathantaratvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो बृहद् अनुप्राजायत बृहन् मर्या इदं स ज्योग् अन्तरभूद् इति तद् बृहतो बृहत्त्वम्
tato bṛhad anuprājāyata bṛhan maryā idaṃ sa jyog antarabhūd iti tad bṛhato bṛhattvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा वै पुत्रो ज्येष्ठ एवं बृहत् प्रजापतेः
yathā vai putro jyeṣṭha evaṃ bṛhat prajāpateḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्येष्ठब्राह्मणं वा एतत्
jyeṣṭhabrāhmaṇaṃ vā etat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्र ज्यैष्ठ्यम् आप्नोति य एवं वेद
pra jyaiṣṭhyam āpnoti ya evaṃ veda
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यन् न्व् इत्य् आहुर् बृहत् पूर्वं प्रजापतौ समभवत् कस्माद् रथन्तरं पूर्वं योगम् आनश इति
yan nv ity āhur bṛhat pūrvaṃ prajāpatau samabhavat kasmād rathantaraṃ pūrvaṃ yogam ānaśa iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बृहद् एव पूर्वं समभवद् रथन्तरं तु पूर्वं सृष्ट्यासृजत तस्मात् पूर्वं योगम् आनशे
bṛhad eva pūrvaṃ samabhavad rathantaraṃ tu pūrvaṃ sṛṣṭyāsṛjata tasmāt pūrvaṃ yogam ānaśe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तयोः समानं निधनम् आसीत् तस्मिन् नातिष्ठेतां त आजिम् ऐतां तयोर् हस् इति बृहत् प्राणम् उदजयद् अस् इति रथन्तरम् अपानम् अभिसमवेष्टत
tayoḥ samānaṃ nidhanam āsīt tasmin nātiṣṭhetāṃ ta ājim aitāṃ tayor has iti bṛhat prāṇam udajayad as iti rathantaram apānam abhisamaveṣṭata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राणापानौ वै बृहद्रथन्तरे ज्योग् आमयाविन उभे कुर्याद् अपक्रान्तौ वा एतस्य प्राणापानौ यस्य ज्योग् आमयति प्राणापानाव् एवास्मिन् दधाति
prāṇāpānau vai bṛhadrathantare jyog āmayāvina ubhe kuryād apakrāntau vā etasya prāṇāpānau yasya jyog āmayati prāṇāpānāv evāsmin dadhāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यन् न्व् इत्य् आहुर् उभे बृहद्रथन्तरे बहिर्णिधने कस्माद् बृहद् बहिर्णिधनानि भजते ऽन्तर्णिधनानि रथन्तरम् इति
yan nv ity āhur ubhe bṛhadrathantare bahirṇidhane kasmād bṛhad bahirṇidhanāni bhajate 'ntarṇidhanāni rathantaram iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राणो बृहत् तस्माद् बहिर्णिधनानि भजते बहिर् हि प्राणो ऽपानो रथन्तरं तस्माद् अन्तर्णिधनानि भजते ऽन्तर् ह्य् अपानः
prāṇo bṛhat tasmād bahirṇidhanāni bhajate bahir hi prāṇo 'pāno rathantaraṃ tasmād antarṇidhanāni bhajate 'ntar hy apānaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महावृक्षौ वै बृहद्रथन्तरे निधने न समर्प्ये
mahāvṛkṣau vai bṛhadrathantare nidhane na samarpye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् वै महावृक्षौ समृच्छेते बहु तत्र विभग्नं प्रभग्नं शेते
yad vai mahāvṛkṣau samṛcchete bahu tatra vibhagnaṃ prabhagnaṃ śete
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऐरं वै बृहद् ऐडं रथन्तरं मनो वै बृहद् वाग् रथन्तरं साम वै बृहद् ऋग् रथन्तरं प्राणो वै बृहद् अपानो रथन्तरम् असौ वै लोको बृहद् अयं रथन्तरम् एतानि मनसान्वीक्ष्योद्गायेत् क्ﾱप्ताभ्याम् एवाभ्याम् उद्गायति
airaṃ vai bṛhad aiḍaṃ rathantaraṃ mano vai bṛhad vāg rathantaraṃ sāma vai bṛhad ṛg rathantaraṃ prāṇo vai bṛhad apāno rathantaram asau vai loko bṛhad ayaṃ rathantaram etāni manasānvīkṣyodgāyet kﾱptābhyām evābhyām udgāyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पशवो वै बृहद्रथन्तरे अष्टाक्षरेण प्रथमाया ऋचः प्रस्तौत्य् अष्टाशफांस् तत् पशून् अवरुन्द्धे
paśavo vai bṛhadrathantare aṣṭākṣareṇa prathamāyā ṛcaḥ prastauty aṣṭāśaphāṃs tat paśūn avarunddhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्व्यक्षरेणोत्तरयोर् ऋचोः प्रस्तौति द्विपाद् यजमानो यजमानम् एव यज्ञे पशुषु प्रतिष्ठापयति
dvyakṣareṇottarayor ṛcoḥ prastauti dvipād yajamāno yajamānam eva yajñe paśuṣu pratiṣṭhāpayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चाक्षरेण रथन्तरस्य प्रतिहरति पाङ्क्तांस् तत् पशून् अवरुन्द्धे
pañcākṣareṇa rathantarasya pratiharati pāṅktāṃs tat paśūn avarunddhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुरक्षरेण बृहतः प्रतिहरति चतुष्पदस् तत् पशून् अवरुन्द्धे
caturakṣareṇa bṛhataḥ pratiharati catuṣpadas tat paśūn avarunddhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न वै बृहन् न रथन्तरम् एकं छन्दो ऽयच्छत् ततः ककुभाव् उत्तरे उपादधुस् तस्माद् बृहती प्रथमा ककुभाव् उत्तरे तस्माद् बृहद्रथन्तरे एकर्चेन कुर्वन्ति न हि ते एकं छन्दो ऽयच्छत्
na vai bṛhan na rathantaram ekaṃ chando 'yacchat tataḥ kakubhāv uttare upādadhus tasmād bṛhatī prathamā kakubhāv uttare tasmād bṛhadrathantare ekarcena kurvanti na hi te ekaṃ chando 'yacchat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नव बृहतो रोहान् रोहति नव प्राणाः प्राणान् एवावरुन्द्धे
nava bṛhato rohān rohati nava prāṇāḥ prāṇān evāvarunddhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रीन् प्रथमायां रोहति भूतं भवद् भविष्यत् तान् एवावरुन्द्धे त्रीन् मध्यमायां रोहत्य् आत्मानं प्रजां पशूंस् तान् एवावरुन्द्धे त्रीन् उत्तमायां रोहति त्रय इमे लोका एष्व् एव लोकेषु प्रतितिष्ठति
trīn prathamāyāṃ rohati bhūtaṃ bhavad bhaviṣyat tān evāvarunddhe trīn madhyamāyāṃ rohaty ātmānaṃ prajāṃ paśūṃs tān evāvarunddhe trīn uttamāyāṃ rohati traya ime lokā eṣv eva lokeṣu pratitiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वान् कामान् अवरुन्द्धे य एवं विद्वान् बृहतो रोहान् रोहति
sarvān kāmān avarunddhe ya evaṃ vidvān bṛhato rohān rohati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वज्रेण वा एतत् प्रस्तोतोद्गातारम् अभिप्रवर्तयति यद् रथन्तरं प्रस्तौति समुद्रम् अन्तर्धायोद्गायेद् वाग् इत्य् आदेयं वाग् वै समुद्रः समुद्रम् एवान्तर्दधात्य् अहिंसायै
vajreṇa vā etat prastotodgātāram abhipravartayati yad rathantaraṃ prastauti samudram antardhāyodgāyed vāg ity ādeyaṃ vāg vai samudraḥ samudram evāntardadhāty ahiṃsāyai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलवद् गेयं वज्रम् एवं प्रवृत्तं प्रत्युद्गृह्णाति
balavad geyaṃ vajram evaṃ pravṛttaṃ pratyudgṛhṇāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वल्वला कुर्वता गेयम् अभिलोभयतेव वज्रम् एवाभिलोभयति
valvalā kurvatā geyam abhilobhayateva vajram evābhilobhayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षिप्रं गेयं स्वर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै
kṣipraṃ geyaṃ svargasya lokasya samaṣṭyai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवरथो वै रथन्तरम् अक्षरेणाक्षरेण प्रतिष्ठापयतोद्गेयम् अरेणारेण हि रथः प्रतितिष्ठति
devaratho vai rathantaram akṣareṇākṣareṇa pratiṣṭhāpayatodgeyam areṇāreṇa hi rathaḥ pratitiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो वै देवरथम् अनन्वालभ्यातिष्ठत्य् अवास्मात् पद्यत इयं वै देवरथ इमाम् आलभ्योद्गायेन् नास्माद् अवपद्यते
yo vai devaratham ananvālabhyātiṣṭhaty avāsmāt padyata iyaṃ vai devaratha imām ālabhyodgāyen nāsmād avapadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईश्वरं वै रथन्तरम् उद्गातुश् चक्षुः प्रमथितोः प्रस्तूयमाने संमीलेत् स्वर् दृशं प्रतिवीक्षेत नैनं चक्षुर् जहाति
īśvaraṃ vai rathantaram udgātuś cakṣuḥ pramathitoḥ prastūyamāne saṃmīlet svar dṛśaṃ prativīkṣeta nainaṃ cakṣur jahāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रजननं वै रथन्तरं यत् तस्थुष इत्य् आहास्थायुकोद्गातुर् वाग् भवत्य् अपि प्रजननं हन्त्य् अस्थुष इति वक्तव्यं सुस्थुष इति वा स्थायुकोद्गातुर् वाग् भवति न प्रजननम् अपि हन्ति
prajananaṃ vai rathantaraṃ yat tasthuṣa ity āhāsthāyukodgātur vāg bhavaty api prajananaṃ hanty asthuṣa iti vaktavyaṃ susthuṣa iti vā sthāyukodgātur vāg bhavati na prajananam api hanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृष्ठानि वा असृज्यन्त तैर् देवाः स्वर्गं लोकम् आयंस् तेषां रथन्तरं महिम्ना नाशक्नोद् उत्पतत्
pṛṣṭhāni vā asṛjyanta tair devāḥ svargaṃ lokam āyaṃs teṣāṃ rathantaraṃ mahimnā nāśaknod utpatat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य वशिष्ठो महिम्नो विनिधाय तेन स्तुत्वा स्वर्गं लोकम् ऐत् तान् संभृत्योद्गायेत्
tasya vaśiṣṭho mahimno vinidhāya tena stutvā svargaṃ lokam ait tān saṃbhṛtyodgāyet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस् ते गोषु महिमा यस् ते अप्सु रथे वा ते स्तनयित्नौ य उ ते यस् ते अग्नौ महिमा तेन संभव रथन्तर द्रविणवन् न एधि
yas te goṣu mahimā yas te apsu rathe vā te stanayitnau ya u te yas te agnau mahimā tena saṃbhava rathantara draviṇavan na edhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपो वा ऋत्व्यम् आर्छत् तासां वायुः पृष्ठे व्यवर्तत ततो वसु वामं समभवत् तस्मिन् मित्रावरुणौ पर्यपश्यतां ताव् अब्रूतां वामं मर्या इदं देवेष्व् आजनीति तस्माद् वामदेव्यम्
apo vā ṛtvyam ārchat tāsāṃ vāyuḥ pṛṣṭhe vyavartata tato vasu vāmaṃ samabhavat tasmin mitrāvaruṇau paryapaśyatāṃ tāv abrūtāṃ vāmaṃ maryā idaṃ deveṣv ājanīti tasmād vāmadevyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् परिगृह्णन्ताव् अब्रूताम् इदम् अविदावेदं नौ माभ्यर्त्तिढ्वम् इति तत् प्रजापतिर् अब्रवीन् मद् वा एतद्ध्य् अजनि मम वा एतद् इति तद् अग्निर् अब्रवीन् मां वा एतद् अन्वजनि मम वा एतद् इति तद् इन्द्रो ऽब्रवीच्छ्रेष्ठस्था वा एतद् अहं वः श्रेष्ठो ऽस्मि मम वा एतद् इति तद् विश्वे देवा अब्रुवन्न् अस्मद्देवत्यं वा एतद् यद् अद्भ्यो ऽधि समभूद् अस्माकं वा एतद् इति तत् प्रजापतिर् अब्रवीत् सर्वेषां न इदम् अस्तु सर्व इदम् उपजीवामेति तत् पृष्ठेषु न्यदधुः सर्वदेवत्यं वै वामदेव्यम्
tat parigṛhṇantāv abrūtām idam avidāvedaṃ nau mābhyarttiḍhvam iti tat prajāpatir abravīn mad vā etaddhy ajani mama vā etad iti tad agnir abravīn māṃ vā etad anvajani mama vā etad iti tad indro 'bravīcchreṣṭhasthā vā etad ahaṃ vaḥ śreṣṭho 'smi mama vā etad iti tad viśve devā abruvann asmaddevatyaṃ vā etad yad adbhyo 'dhi samabhūd asmākaṃ vā etad iti tat prajāpatir abravīt sarveṣāṃ na idam astu sarva idam upajīvāmeti tat pṛṣṭheṣu nyadadhuḥ sarvadevatyaṃ vai vāmadevyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत् कवतीषु तेन प्राजापत्यं को हि प्रजापतिर् यद् अनिरुक्तासु तेन प्राजापत्यम् अनिरुक्तो हि प्रजापतिः
yat kavatīṣu tena prājāpatyaṃ ko hi prajāpatir yad aniruktāsu tena prājāpatyam anirukto hi prajāpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् गायत्रीषु तेनाग्नेयं गायत्रच्छन्दा ह्य् अग्निः
yad gāyatrīṣu tenāgneyaṃ gāyatracchandā hy agniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत् पृष्ठेषु न्यदधुस् तेनैन्द्रं सर्वाणि हि पृष्ठानीन्द्रस्य निष्केवल्यानि
yat pṛṣṭheṣu nyadadhus tenaindraṃ sarvāṇi hi pṛṣṭhānīndrasya niṣkevalyāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यन् मैत्रावरुणो ऽनुशंसति तेन मैत्रावरुणम्
yan maitrāvaruṇo 'nuśaṃsati tena maitrāvaruṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् बहुदेवत्यम् उत्तमं पदं तेन वैश्वदेवं सर्वेष्व् एव रूपेषु प्रतितिष्ठति
yad bahudevatyam uttamaṃ padaṃ tena vaiśvadevaṃ sarveṣv eva rūpeṣu pratitiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.