* मानाप्तवचनम् इति प्रमाणान्य् अभिधीयन्ते । तत्र प्रत्यक्षं द्विविधम् इन्द्रियप्रत्यक्षम् आत्मप्रत्यक्षं च । इन्द्रियप्रत्यक्षम् इन्द्रियार्थाः शब्दस्पर्शरूपरसगन्धघटाहाः व्याख्यानतापमूत्रपुरीषमांसलवणप्राणायामैः सिद्धम् । आत्मप्रत्यक्षं तदुपहारकृत्स्नतपोदुःखान्तादि वचनात् सिद्धम् । यथा प्रस्थेन मितो व्रीहिः प्रस्थः । परमार्थतस् त्व् इन्द्रियार्थसम्बन्धव्यञ्जकसामग्र्यं धर्माधर्मप्रकाशदेशकालचोदनाद्यनुगृहीतं सत् प्रमाणम् उत्पद्यते । आत्मप्रत्यक्षं तु चित्तान्तःकरणसम्बन्धसामग्र्यम् । अनुमानम् अपि प्रत्यक्षपूर्वकं चित्तात्मान्तःकरणसम्बन्धसामग्र्यं च धर्माधर्मप्रकाशदेशकालचोदनादिस्मृतिहेतुकम् उत्पत्त्यनुग्रहतिरोभावकालादि । तैश् चोत्तरसृष्टिकर्तृत्वम् अनुमीयते कारणस्य । अतो नोत्सूत्रम् । तच् च द्विविधं दृष्टं सामान्यतोदृष्टं च । तत्र दृष्टम् अपि द्विविधं पूर्ववच्छेषवच् च । तत्र पूर्वदृष्टो ऽयं षडङ्गुलीयकः स एवेति पूर्ववत् । विषाणादिमात्रदर्शनाद् गौर् इति शेषवत् । सामान्यतोदृष्टम् अपीह गतिपूर्विकां देशान्तरप्राप्तिं दृष्ट्वा चास्यादित्यादिगतिप्रसिद्धिः । त्रैकाल्ये ऽप्य् अर्थाधिगमे निमित्तं प्रमाणम् । आगमो नाम आ महेश्वराद् गुरुपारम्पर्यागतं शास्त्रम् । आगमो ऽलौकिकादिव्यवहारहेतुर् आचक्षितः स्मृतः । रुद्रः प्रोवाच वचनात् सिद्धिः । एष्व् एवोपमानार्थापत्तिसम्भवाभावैतिह्यप्रतिभादीनां व्याख्यायमानानाम् अन्तर्भावः । एवम् एतानि त्रीणि प्रमाणानि । प्रमापयिता भगवांश् चोदकः । प्रमाता पुरुषः । प्रमेयाः कार्यकारणादयः पञ्च पदार्थाः । प्रमितिः संवित् । संवित् संचिन्तनं सम्बोधो विद्याभिव्यक्तिर् इत्य् अर्थः । उद्देशनिर्देशाधिगमाच् च विर् विस्तरे भवति । विभागो नाम पदपदार्थसूत्रप्रकरणाध्यायाद्यसंकरः । विशेषो
* mānāptavacanam iti pramāṇāny abhidhīyante / tatra pratyakṣaṃ dvividham indriyapratyakṣam ātmapratyakṣaṃ ca / indriyapratyakṣam indriyārthāḥ śabdasparśarūparasagandhaghaṭāhāḥ vyākhyānatāpamūtrapurīṣamāṃsalavaṇaprāṇāyāmaiḥ siddham / ātmapratyakṣaṃ tadupahārakṛtsnatapoduḥkhāntādi vacanāt siddham / yathā prasthena mito vrīhiḥ prasthaḥ / paramārthatas tv indriyārthasambandhavyañjakasāmagryaṃ dharmādharmaprakāśadeśakālacodanādyanugṛhītaṃ sat pramāṇam utpadyate / ātmapratyakṣaṃ tu cittāntaḥkaraṇasambandhasāmagryam / anumānam api pratyakṣapūrvakaṃ cittātmāntaḥkaraṇasambandhasāmagryaṃ ca dharmādharmaprakāśadeśakālacodanādismṛtihetukam utpattyanugrahatirobhāvakālādi / taiś cottarasṛṣṭikartṛtvam anumīyate kāraṇasya / ato notsūtram / tac ca dvividhaṃ dṛṣṭaṃ sāmānyatodṛṣṭaṃ ca / tatra dṛṣṭam api dvividhaṃ pūrvavaccheṣavac ca / tatra pūrvadṛṣṭo 'yaṃ ṣaḍaṅgulīyakaḥ sa eveti pūrvavat / viṣāṇādimātradarśanād gaur iti śeṣavat / sāmānyatodṛṣṭam apīha gatipūrvikāṃ deśāntaraprāptiṃ dṛṣṭvā cāsyādityādigatiprasiddhiḥ / traikālye 'py arthādhigame nimittaṃ pramāṇam / āgamo nāma ā maheśvarād gurupāramparyāgataṃ śāstram / āgamo 'laukikādivyavahārahetur ācakṣitaḥ smṛtaḥ / rudraḥ provāca vacanāt siddhiḥ / eṣv evopamānārthāpattisambhavābhāvaitihyapratibhādīnāṃ vyākhyāyamānānām antarbhāvaḥ / evam etāni trīṇi pramāṇāni / pramāpayitā bhagavāṃś codakaḥ / pramātā puruṣaḥ / prameyāḥ kāryakāraṇādayaḥ pañca padārthāḥ / pramitiḥ saṃvit / saṃvit saṃcintanaṃ sambodho vidyābhivyaktir ity arthaḥ / uddeśanirdeśādhigamāc ca vir vistare bhavati / vibhāgo nāma padapadārthasūtraprakaraṇādhyāyādyasaṃkaraḥ / viśeṣo
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.