Library·Prakasa-Samhita·1·1.8
इति श्री प्रकाशसंहितायां प्रथमपरिच्छेदे सप्तमो ऽध्यायः श्रीहंस उवाच व्यतीते लयकाले तु सृष्टिकाल उपागते । परकालादिमादौ तु पुरुषः सर्वचेतनान्
iti śrī prakāśasaṃhitāyāṃ prathamaparicchede saptamo 'dhyāyaḥ śrīhaṃsa uvāca vyatīte layakāle tu sṛṣṭikāla upāgate / parakālādimādau tu puruṣaḥ sarvacetanān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वासुदेवेर्पयल्लिङ्गबद्धान् जीवान् (सृज्यान्)विलक्षणान् । तारतम्ययुतान् स्वयोग्यतां कलितांश्च सः
vāsudeverpayalliṅgabaddhān jīvān (sṛjyān)vilakṣaṇān / tāratamyayutān svayogyatāṃ kalitāṃśca saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वस्वोचितमहायत्नाभिमुखान् स्वस्वकर्मणा । जन्मलाभोचितान् वासुदेवस्थान् वीक्ष्य चिन्तयन्
svasvocitamahāyatnābhimukhān svasvakarmaṇā / janmalābhocitān vāsudevasthān vīkṣya cintayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सृष्टिकालाद्यनिमिषसूक्ष्मदेहोचितं ह्यजाम् । लिङ्गबद्धन्तु तत्पूर्वक्षणवैषम्यसंगतः
sṛṣṭikālādyanimiṣasūkṣmadehocitaṃ hyajām / liṅgabaddhantu tatpūrvakṣaṇavaiṣamyasaṃgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकं गृहीत्वान्यजीवान् प्रादात् सङ्कर्षणो विभुः । स वायुमेकं लिङ्गे तं गृहीत्वान्यान् सुचेतनान्
ekaṃ gṛhītvānyajīvān prādāt saṅkarṣaṇo vibhuḥ / sa vāyumekaṃ liṅge taṃ gṛhītvānyān sucetanān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रद्युम्रो ऽदात्तयोर्भार्ये स गृहीत्वा सलिङ्गके । तदन्यान्तात्विकान् सर्वपदस्थान् भावितात्विकान्
pradyumro 'dāttayorbhārye sa gṛhītvā saliṅgake / tadanyāntātvikān sarvapadasthān bhāvitātvikān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यक्तापरोक्षिणः संख्या नियमात् सूक्ष्मयोगतः । स्रष्टुं प्रादात् सचरमे अनिरुद्धो ऽखिलेश्वरः
vyaktāparokṣiṇaḥ saṃkhyā niyamāt sūkṣmayogataḥ / sraṣṭuṃ prādāt sacarame aniruddho 'khileśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वासुदेवो विरिञ्चस्य लिङ्गदेहं व्यचालयत् । तत्तलिङ्गदेहस्थत्रिगुणेभ्यस्त्रिबिन्दवः
vāsudevo viriñcasya liṅgadehaṃ vyacālayat / tattaliṅgadehasthatriguṇebhyastribindavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न्यपतन् तत्र योबिन्दुः सात्विकः स तु निर्मलः । । रजो वैषम्यसंयुक्त रजोबिन्दुस्तथापतत्
nyapatan tatra yobinduḥ sātvikaḥ sa tu nirmalaḥ / / rajo vaiṣamyasaṃyukta rajobindustathāpatat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमो वैषम्यकलितस्तमोबिन्दुरभूत्ततः । रजोबिन्दुगतो विष्णूरजोवैषम्यमूर्जितम्
tamo vaiṣamyakalitastamobindurabhūttataḥ / rajobindugato viṣṇūrajovaiṣamyamūrjitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृथक्स्थाप्य रजोबिन्दुं शुद्धं चक्रे जगद्गुरुः । तमोबिन्दुगतोदेवः तमोवैषम्यमुत्कटम्
pṛthaksthāpya rajobinduṃ śuddhaṃ cakre jagadguruḥ / tamobindugatodevaḥ tamovaiṣamyamutkaṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समुधृत्य पृथक्स्थाप्य तं बिन्दुं शुद्धमातनोत् । ततो माया प्रार्थितः सन् वासुदेवस्तदादिमः
samudhṛtya pṛthaksthāpya taṃ binduṃ śuddhamātanot / tato māyā prārthitaḥ san vāsudevastadādimaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्रजोगुणवैषम्यलिङ्गबद्धमजं विभुः । अजस्य सूक्ष्मदेहाप्त्यै रजोवैषम्यमूर्जितम्
tadrajoguṇavaiṣamyaliṅgabaddhamajaṃ vibhuḥ / ajasya sūkṣmadehāptyai rajovaiṣamyamūrjitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निक्षिप्य च निगीर्येशोमायायां महदाह्वयम् । सूक्ष्मरूपं तु तद्वीर्यं प्राकृतं प्राक्षिपद्धरिः
nikṣipya ca nigīryeśomāyāyāṃ mahadāhvayam / sūkṣmarūpaṃ tu tadvīryaṃ prākṛtaṃ prākṣipaddhariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र सा सुषुवे सूक्ष्मदेहवन्तमजं विभुम् । गुणत्रयाणवः पूर्वं सांख्या नियमतः स्थिताः
tatra sā suṣuve sūkṣmadehavantamajaṃ vibhum / guṇatrayāṇavaḥ pūrvaṃ sāṃkhyā niyamataḥ sthitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावन्तस्ते सदा नित्याः तेषां नाशो न विद्यते । तत्र सत्वाणवः सर्वे दशधोपचिताः सदा
yāvantaste sadā nityāḥ teṣāṃ nāśo na vidyate / tatra satvāṇavaḥ sarve daśadhopacitāḥ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवन्ति राजसास्तामसाणवः पादमात्रतः । भवन्त्युपचिता वायुसरस्वत्यादि सूक्ष्मगाः
bhavanti rājasāstāmasāṇavaḥ pādamātrataḥ / bhavantyupacitā vāyusarasvatyādi sūkṣmagāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्वादयस्तु दशधा ऊर्जिताःसम्भवन्ति हि । त्रृणादीनां सूक्ष्मगतानधिकाः प्रभवन्ति हि
satvādayastu daśadhā ūrjitāḥsambhavanti hi / trṛṇādīnāṃ sūkṣmagatānadhikāḥ prabhavanti hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्वाणवो राजसाश्च तामसाह्यणवश्च ये । ऋजूनां सूक्ष्मगाः पादोपचिताः प्रभवन्ति हि
satvāṇavo rājasāśca tāmasāhyaṇavaśca ye / ṛjūnāṃ sūkṣmagāḥ pādopacitāḥ prabhavanti hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सांशाःसर्वेषु सांशेषु सूक्ष्मदेहेषु कृत्स्नशः । सत्वाणवो दशाधिक्यं यान्त्येवोपचितौ सताम्
sāṃśāḥsarveṣu sāṃśeṣu sūkṣmadeheṣu kṛtsnaśaḥ / satvāṇavo daśādhikyaṃ yāntyevopacitau satām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रजस्तमाणवस्तूच्चेष्वल्पनीचेषु चाधिकाः । तद्रजोगुणवैषम्यमादायाद्यानुजः स्वयम्
rajastamāṇavastūcceṣvalpanīceṣu cādhikāḥ / tadrajoguṇavaiṣamyamādāyādyānujaḥ svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेषां सूक्ष्मदेहानां अन्ते वसति नाशकृत् । सत्वंरजस्तमः सृष्टं विष्णुब्रह्मशिवात्मकम्
sarveṣāṃ sūkṣmadehānāṃ ante vasati nāśakṛt / satvaṃrajastamaḥ sṛṣṭaṃ viṣṇubrahmaśivātmakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीभूदुर्गापतिर्विश्वतैजसप्राज्ञनामकाः । शुक्लरक्तात्मिकानीला आदायानन्तरूपकः
śrībhūdurgāpatirviśvataijasaprājñanāmakāḥ / śuklaraktātmikānīlā ādāyānantarūpakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्तत्सूक्ष्मशरीरस्थस्थानत्रयगतो हरिः । तदा ह्यवस्था त्रितयं तद्विशेषादिमे सुखम्
tattatsūkṣmaśarīrasthasthānatrayagato hariḥ / tadā hyavasthā tritayaṃ tadviśeṣādime sukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकोनविंशतिमुखौ विश्वतैजसनामकौ । सव्यापसव्यगान्येवं पुरुषास्यानिमध्यगम्
ekonaviṃśatimukhau viśvataijasanāmakau / savyāpasavyagānyevaṃ puruṣāsyānimadhyagam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गजाभं तु तयोरस्याः मुखानां कृत्यमप्युत । दक्षिणाक्षिस्थितो विश्वः सत्वस्थः सत्वभागतः
gajābhaṃ tu tayorasyāḥ mukhānāṃ kṛtyamapyuta / dakṣiṇākṣisthito viśvaḥ satvasthaḥ satvabhāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तमानां मध्यमानां नीचानां तत्वमानिनाम् । त्रिभिर्मुखैः सत्वगतैः अवस्थां जाग्रदाह्वयाम्
uttamānāṃ madhyamānāṃ nīcānāṃ tatvamāninām / tribhirmukhaiḥ satvagataiḥ avasthāṃ jāgradāhvayām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करोत्ययं मध्यगाख्य त्रितयेन स एव हि । उच्चमध्यावरामर्त्यदासानां जाग्रदाह्वयाम्
karotyayaṃ madhyagākhya tritayena sa eva hi / uccamadhyāvarāmartyadāsānāṃ jāgradāhvayām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करोत्यवस्थामन्तस्थैः त्रिभिरास्यैः स एव हि । निरंशानां च जीवानां जाग्रतां सम्प्रवर्तकः
karotyavasthāmantasthaiḥ tribhirāsyaiḥ sa eva hi / niraṃśānāṃ ca jīvānāṃ jāgratāṃ sampravartakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुंसामेवं वामगास्यैः स्त्रीणामेवं करिष्यति । अनन्तानन्तजन्मोरु मर्त्यदेहैः कृतानि तु
puṃsāmevaṃ vāmagāsyaiḥ strīṇāmevaṃ kariṣyati / anantānantajanmoru martyadehaiḥ kṛtāni tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जाग्रद्धशायां मनसा वाचका येन चेन्द्रियैः । कृतानि सात्विकादीनि कर्माण्युच्यावचानि च
jāgraddhaśāyāṃ manasā vācakā yena cendriyaiḥ / kṛtāni sātvikādīni karmāṇyucyāvacāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यानि यान्यपि सर्वाणि संचिन्तान्यपि तेष्वलम् । नष्टेषु तददृष्टानि लिङ्गानि निवसन्त्यलम्
yāni yānyapi sarvāṇi saṃcintānyapi teṣvalam / naṣṭeṣu tadadṛṣṭāni liṅgāni nivasantyalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषु भोगाय दत्तानि भुक्त्वा नाशं प्रयान्ति हि । भोगाय च प्रदत्तानि अर्धभुक्तानि सर्वशः
teṣu bhogāya dattāni bhuktvā nāśaṃ prayānti hi / bhogāya ca pradattāni ardhabhuktāni sarvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रारब्धानि च तेष्वेव कानिचिद्भोगतः क्षयम् । यान्ति प्रारब्धशिष्टानि अपरोक्षे सतिस्फुटम्
prārabdhāni ca teṣveva kānicidbhogataḥ kṣayam / yānti prārabdhaśiṣṭāni aparokṣe satisphuṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न नयान्ति च सर्वाणि भोगयोग्यान्य संशयः । तत्र दुष्प्रारब्धजातं बह्वल्पं करोत्यजः
na nayānti ca sarvāṇi bhogayogyānya saṃśayaḥ / tatra duṣprārabdhajātaṃ bahvalpaṃ karotyajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भगवद्भक्ति योगेन हरेरिच्छा हि तादृशी । हरिणा जीवभोगाय न दत्तानि ह्यनन्तशः
bhagavadbhakti yogena harericchā hi tādṛśī / hariṇā jīvabhogāya na dattāni hyanantaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राशीकृतानि लिङ्गस्थकर्मादृष्टानि कोटिशः । सञ्चितान्यपि तानीह अपरोक्षे सति स्फुटम्
rāśīkṛtāni liṅgasthakarmādṛṣṭāni koṭiśaḥ / sañcitānyapi tānīha aparokṣe sati sphuṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दग्धान्यपि विनष्टानि भवन्त्येव न संशयः । मर्त्यो जीवन्भारतेस्मिन् नित्यं कोटिसहस्रशः
dagdhānyapi vinaṣṭāni bhavantyeva na saṃśayaḥ / martyo jīvanbhāratesmin nityaṃ koṭisahasraśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करोति विवशो बद्धः प्रकृत्यातान्यनन्तशः । अनन्त जन्मनानन्तानन्तायुः परिमाणतः
karoti vivaśo baddhaḥ prakṛtyātānyanantaśaḥ / ananta janmanānantānantāyuḥ parimāṇataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतान्यभुङ्क्तस्वकृतकर्मणां भोगतो लयः । सञ्चितानामनन्तोरु ब्रह्मकालैरपि क्वचित्
kṛtānyabhuṅktasvakṛtakarmaṇāṃ bhogato layaḥ / sañcitānāmanantoru brahmakālairapi kvacit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्वापि नो घटते भोक्तुं किन्तु श्रीविष्णुदर्शने । नैषां फलं हि जीवानां भवेदित्याज्ञया हरेः
kvāpi no ghaṭate bhoktuṃ kintu śrīviṣṇudarśane / naiṣāṃ phalaṃ hi jīvānāṃ bhavedityājñayā hareḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लिखितान्यपि पत्रेषु चित्रगुप्तैः पुनः पुनः । रमाब्रह्मादयो देवाः सर्वकर्माभिमानिनः
likhitānyapi patreṣu citraguptaiḥ punaḥ punaḥ / ramābrahmādayo devāḥ sarvakarmābhimāninaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यच्छन्ति न फलं पुण्यं पापं वा तस्य कर्हिचित् । च्छित्वा लिखितपत्राणि यमदूतैर्हरिः प्रियैः
yacchanti na phalaṃ puṇyaṃ pāpaṃ vā tasya karhicit / cchitvā likhitapatrāṇi yamadūtairhariḥ priyaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बोधयन्त्यपि हे जीव न ते सञ्चिततो भयम् । इति कारणतो नाशं सञ्चितस्य वदन्ति हि
bodhayantyapi he jīva na te sañcitato bhayam / iti kāraṇato nāśaṃ sañcitasya vadanti hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घटादिनाशवन्नाशः कर्मणां नैव शस्यते । सुप्रारब्धस्य सर्वस्य भोगादेव परिक्षयः
ghaṭādināśavannāśaḥ karmaṇāṃ naiva śasyate / suprārabdhasya sarvasya bhogādeva parikṣayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपरोक्षानन्तरन्तु कृतं कर्म शुभाशुभम् । आगामीत्युदितः सद्भिर्नतलोपो भविष्यति
aparokṣānantarantu kṛtaṃ karma śubhāśubham / āgāmītyuditaḥ sadbhirnatalopo bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न लिखन्ति पटे चित्रगुप्तास्तानि सुरोत्तमाः । यच्छन्ति न फलं तेषामतो न श्लिष्यते जनः
na likhanti paṭe citraguptāstāni surottamāḥ / yacchanti na phalaṃ teṣāmato na śliṣyate janaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगामिकर्मभिस्तच्चानिष्टं काम्यं हि राज(क्ष)साः । गृह्णन्तीष्टं काम्यपुण्यं तदिष्टाः प्राप्नुवन्ति हि
āgāmikarmabhistaccāniṣṭaṃ kāmyaṃ hi rāja(kṣa)sāḥ / gṛhṇantīṣṭaṃ kāmyapuṇyaṃ tadiṣṭāḥ prāpnuvanti hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगामि विष्णुद्वेषादि कलिर्गृह्णाति नेतरः । आगामि भक्तितो मुक्तो प्राप्तव्यानन्दमश्नुते
āgāmi viṣṇudveṣādi kalirgṛhṇāti netaraḥ / āgāmi bhaktito mukto prāptavyānandamaśnute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदोक्तमप्यवेदोक्तं ज्ञानाज्ञानादिभिः कृतम् । बाल्ययौवनवार्धिकैः कृतं वाक्कायमानसैः
vedoktamapyavedoktaṃ jñānājñānādibhiḥ kṛtam / bālyayauvanavārdhikaiḥ kṛtaṃ vākkāyamānasaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीत्या प्रीत्या आवेशतो वा कृतं कर्म शुभाशुभम् । ज्ञायन्नेव करोत्येषः भुङ्क्ते जागृद्धि तत्फलम्
bhītyā prītyā āveśato vā kṛtaṃ karma śubhāśubham / jñāyanneva karotyeṣaḥ bhuṅkte jāgṛddhi tatphalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समस्त भूतले वापि विवरेष्वन्तरिक्षके । स्वर्गादि सर्वलोकेषु ब्रह्माण्डाद्बहिरन्तरे
samasta bhūtale vāpi vivareṣvantarikṣake / svargādi sarvalokeṣu brahmāṇḍādbahirantare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरये वा तमसि वा वैकुण्ठादिषु वा जनः । जाग्रद्भुङ्क्ते कर्मफलं विश्वाधीनः सदैव हि
niraye vā tamasi vā vaikuṇṭhādiṣu vā janaḥ / jāgradbhuṅkte karmaphalaṃ viśvādhīnaḥ sadaiva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आनन्तासनवैकुण्ठश्वेतद्वीपेषु संस्थिताः । महरादिषु सत्यान्तलोकेष्वण्डाद्बहिस्तथा
ānantāsanavaikuṇṭhaśvetadvīpeṣu saṃsthitāḥ / maharādiṣu satyāntalokeṣvaṇḍādbahistathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तात्विकाः स्वाधिकारेषु नियता नेतरे जनाः । स्वप्रारब्धफलं यान्ति ते सर्वे ह्यपरोक्षिणः
tātvikāḥ svādhikāreṣu niyatā netare janāḥ / svaprārabdhaphalaṃ yānti te sarve hyaparokṣiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतात्विका निरंशानां योग्यानां क्वापि कर्हिचित् । नाधिकारस्त्वयोग्यानां किं वाच्यं दुःखभोगिनाम्
atātvikā niraṃśānāṃ yogyānāṃ kvāpi karhicit / nādhikārastvayogyānāṃ kiṃ vācyaṃ duḥkhabhoginām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रियुः त्रीन् कर्मणा लोकान् ज्ञानेनैव तदुत्तरान् । तत्र मख्या हरिं यान्ति तदन्ये वायुमेव तु
riyuḥ trīn karmaṇā lokān jñānenaiva taduttarān / tatra makhyā hariṃ yānti tadanye vāyumeva tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपक्वा ये न ते यान्ति वायुं वा हरिमेव वा । स्थानमात्राश्रितास्ते तु पुनर्जनि विवर्जिताः
apakvā ye na te yānti vāyuṃ vā harimeva vā / sthānamātrāśritāste tu punarjani vivarjitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानगम्येषु लोकेषु अण्डान्तर्महरादिषु । अतात्विकनिरंशानां मुक्तान्तानां क्रमोन्नताम्
jñānagamyeṣu lokeṣu aṇḍāntarmaharādiṣu / atātvikaniraṃśānāṃ muktāntānāṃ kramonnatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वासः प्रारब्धपुण्येन निष्कामो न भविष्यति । आतात्विकनिरंशानां सर्गमर्त्याधमेष्वपि
vāsaḥ prārabdhapuṇyena niṣkāmo na bhaviṣyati / ātātvikaniraṃśānāṃ sargamartyādhameṣvapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तात्विकानां प्ररब्धात् पुण्यात्पापाच्च संचितात् । भोगदत्तात् पुण्यपापात् सुखदुःखादि शस्यते
sa tātvikānāṃ prarabdhāt puṇyātpāpācca saṃcitāt / bhogadattāt puṇyapāpāt sukhaduḥkhādi śasyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिर्यग्योनिषु गर्भेषु वासेभ्येषां प्रकल्प्यते । निरंशनीचसांशानां नरके वास इष्यते
tiryagyoniṣu garbheṣu vāsebhyeṣāṃ prakalpyate / niraṃśanīcasāṃśānāṃ narake vāsa iṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रारब्धतः सञ्चिताद्वा न योग्यानां तमोगतिः । अयोग्यानां द्वेषपाकात् तमः प्राप्तिर्भविष्यति
prārabdhataḥ sañcitādvā na yogyānāṃ tamogatiḥ / ayogyānāṃ dveṣapākāt tamaḥ prāptirbhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवगन्धर्वपर्यन्ताः देवशब्दोदिताः क्रमात् । देवानां निरयो नैव तमश्चापि कथञ्चन
devagandharvaparyantāḥ devaśabdoditāḥ kramāt / devānāṃ nirayo naiva tamaścāpi kathañcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ना सुराणां तथा मुक्तिः कदाचित् केनचित् क्वचित् । भारताद्यष्टवर्षेषु सप्तद्वीपेषु चाद्रिषु
nā surāṇāṃ tathā muktiḥ kadācit kenacit kvacit / bhāratādyaṣṭavarṣeṣu saptadvīpeṣu cādriṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेषां पापपुण्यैश्च मुख्यप्रारब्धसञ्चयैः । तमो मिथ्याज्ञानयोगात् ज्ञानेनैव हरेः पदम्
sarveṣāṃ pāpapuṇyaiśca mukhyaprārabdhasañcayaiḥ / tamo mithyājñānayogāt jñānenaiva hareḥ padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां प्रागुक्त कर्मोत्थ फलं वै जाग्रता भवेत् । जाग्रत्प्रवर्तको विश्वः सो ऽज दक्षाक्षिगो भवेत्
teṣāṃ prāgukta karmottha phalaṃ vai jāgratā bhavet / jāgratpravartako viśvaḥ so 'ja dakṣākṣigo bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लिङ्गोत्थ सत्वमादाय तत्सूक्ष्मस्थ तथा चरन् । न धातुः सञ्चितं काम्यं न दृष्टं पातकादिकम्
liṅgottha satvamādāya tatsūkṣmastha tathā caran / na dhātuḥ sañcitaṃ kāmyaṃ na dṛṣṭaṃ pātakādikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न दैन्यावेशदुःखादि न संशयविपर्ययौ । न दुरिच्छानान्यरतिः न भोगेच्छा कुसङ्गतिः
na dainyāveśaduḥkhādi na saṃśayaviparyayau / na duricchānānyaratiḥ na bhogecchā kusaṅgatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न देहाभिमतिर्नासत्पथे देहेन्द्रियोद्गतिः । निष्काम्यकर्मसज्ञानसद्भक्तिषु सदारतिः
na dehābhimatirnāsatpathe dehendriyodgatiḥ / niṣkāmyakarmasajñānasadbhaktiṣu sadāratiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मणो हि परस्यास्य प्रसादात् सर्वदासुखम् । स्वप्ननिद्राव्याधिपूर्वं तच्च दुःखफलं त्यजेत्
brahmaṇo hi parasyāsya prasādāt sarvadāsukham / svapnanidrāvyādhipūrvaṃ tacca duḥkhaphalaṃ tyajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोन्तरङ्गो हरेः साक्षात् सर्वोत्कृष्ट प्रियो मतः । पक्वशेषादिभिर्दृश्यमापरोक्षेण केशवम्
sontaraṅgo hareḥ sākṣāt sarvotkṛṣṭa priyo mataḥ / pakvaśeṣādibhirdṛśyamāparokṣeṇa keśavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनादिकालमारभ्य अजजीवगणाः सदा । पश्यन्त्यात्मोचितहरेरपरोक्षाय जन्मभिः
anādikālamārabhya ajajīvagaṇāḥ sadā / paśyantyātmocitahareraparokṣāya janmabhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यतन्तेशतकल्पान्त्यैः दृष्ट्वेशं शतकल्पकैः । कृतयानन्तवेदोक्त गुणोपासनया पदम्
yatanteśatakalpāntyaiḥ dṛṣṭveśaṃ śatakalpakaiḥ / kṛtayānantavedokta guṇopāsanayā padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्नोति तस्य सूक्ष्मापिर्वासुदेवात्तदाभवत् । तद्धेहलिङ्गजं शुद्धं रज आदाय तेजसः
prāpnoti tasya sūkṣmāpirvāsudevāttadābhavat / taddhehaliṅgajaṃ śuddhaṃ raja ādāya tejasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्सूक्ष्मकण्ठे वसति स्वप्नकृद्भगवान् हरिः । एकादशेन्द्रियैः कर्मकर्तव्यमिति वासना
tatsūkṣmakaṇṭhe vasati svapnakṛdbhagavān hariḥ / ekādaśendriyaiḥ karmakartavyamiti vāsanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनस्युत्पद्यते तच्च न करोति प्रयत्नतः । निद्राज्ञानोन्मादभयरोगायासा विदुन्मतैः
manasyutpadyate tacca na karoti prayatnataḥ / nidrājñānonmādabhayarogāyāsā vidunmataiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुकूला भावताव(भवत्येव) जन्मजन्मान्तरेष्वपि । अकृतानां कर्मणान्तु स्वप्नः(प्न)स्येशफलप्रदः
anukūlā bhāvatāva(bhavatyeva) janmajanmāntareṣvapi / akṛtānāṃ karmaṇāntu svapnaḥ(pna)syeśaphalapradaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वप्नदृष्टा अनन्तार्थास्तत्काल सुखदुःखदाः । न जाग्रदृष्टिपथगाः किन्तु तत्काल कल्पिताः
svapnadṛṣṭā anantārthāstatkāla sukhaduḥkhadāḥ / na jāgradṛṣṭipathagāḥ kintu tatkāla kalpitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वप्ने स्वस्थस्य जीवस्य वासनानन्त्यमीश्वरः । उपादानीकृत्यमुख्यैः पूर्वोक्तैरेव तैजसः
svapne svasthasya jīvasya vāsanānantyamīśvaraḥ / upādānīkṛtyamukhyaiḥ pūrvoktaireva taijasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कल्पयित्वा बहूनर्थान् दर्शयत्यखिलेश्वरः । स्वप्नः सत्यस्ततो यस्मात् भावीनफलसूचकः
kalpayitvā bahūnarthān darśayatyakhileśvaraḥ / svapnaḥ satyastato yasmāt bhāvīnaphalasūcakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शेषादिसर्वजीवानां योग्यकाले तथा चरन् । तैजसः स्वप्नकृच्चेति जनस्य स्वप्नकृद्भवेत्
śeṣādisarvajīvānāṃ yogyakāle tathā caran / taijasaḥ svapnakṛcceti janasya svapnakṛdbhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्तमोगुणमादाय प्राज्ञस्तसूक्ष्महृद्गतः । जीवस्य लिङ्गबद्धस्य पादस्थस्य जगद्गुरोः
tattamoguṇamādāya prājñastasūkṣmahṛdgataḥ / jīvasya liṅgabaddhasya pādasthasya jagadguroḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्यानावस्थां ददात्येवमेकास्यो देह्वयोनितः । लिङ्गबद्धं ग्रसन्नर्धं मूर्छावस्थां प्रयच्छति
dhyānāvasthāṃ dadātyevamekāsyo dehvayonitaḥ / liṅgabaddhaṃ grasannardhaṃ mūrchāvasthāṃ prayacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लिङ्गबद्धं मुखेस्थाप्य प्राज्ञोत्यल्पोन्यरूपतः । यदाश्लिष्यति तं देवः तदा निद्रां प्रयच्छति
liṅgabaddhaṃ mukhesthāpya prājñotyalponyarūpataḥ / yadāśliṣyati taṃ devaḥ tadā nidrāṃ prayacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राज्ञो जीवेश्वरस्तं वै विना जीवोक्षमः स्मृतः । प्राज्ञः कण्ठस्थितं प्राप्य जीवानां स्वप्नदो भवेत्
prājño jīveśvarastaṃ vai vinā jīvokṣamaḥ smṛtaḥ / prājñaḥ kaṇṭhasthitaṃ prāpya jīvānāṃ svapnado bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीवं गृहीत्वा दक्षाक्षिगतोसौ जग(जागृ)दीश्वरः । न प्राज्ञतेजसौ धातुः स्वप्ननिद्रा प्रवर्तकौ(का ?)
jīvaṃ gṛhītvā dakṣākṣigatosau jaga(jāgṛ)dīśvaraḥ / na prājñatejasau dhātuḥ svapnanidrā pravartakau(kā ?)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्यानावस्थां विना तस्य तत्तद्दुष्कर्म वर्जनात् । प्राज्ञं जीवेश्वरं प्राहुः स सर्वहृदिसङ्गतः
dhyānāvasthāṃ vinā tasya tattadduṣkarma varjanāt / prājñaṃ jīveśvaraṃ prāhuḥ sa sarvahṛdisaṅgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सांशजीवं स वै प्राज्ञो रूपैण्यैकेन पादयोः । हृदिसंस्थाप्य सूक्ष्मान्यरूपेणादाय चेतनम्
sāṃśajīvaṃ sa vai prājño rūpaiṇyaikena pādayoḥ / hṛdisaṃsthāpya sūkṣmānyarūpeṇādāya cetanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सलिङ्गं स यदा विश्वे नैकीभूतो भविष्यति । सोणुः प्राज्ञोहृदिस्थेन एकीभूतो भवेद्यदि
saliṅgaṃ sa yadā viśve naikībhūto bhaviṣyati / soṇuḥ prājñohṛdisthena ekībhūto bhavedyadi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्यानावस्थां सञ्जनयत्यपि जीवपतिप्रभुः । विश्वादयो निरंशानां अवस्था त्रितयप्रदाः
dhyānāvasthāṃ sañjanayatyapi jīvapatiprabhuḥ / viśvādayo niraṃśānāṃ avasthā tritayapradāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विना ऋजून् सर्वसुरान् भुविजातान् जगद्गुरुः । अवस्थात्रयसंयुक्तान् कुर्वन्ति प्राज्ञपूर्वकाः
vinā ṛjūn sarvasurān bhuvijātān jagadguruḥ / avasthātrayasaṃyuktān kurvanti prājñapūrvakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊर्ध्वलोकस्थितानान्तु सदा जागृत्प्रवर्तकः । एवं सूक्ष्मशरीरेण ब्रह्माणमसृजद्विभुः
ūrdhvalokasthitānāntu sadā jāgṛtpravartakaḥ / evaṃ sūkṣmaśarīreṇa brahmāṇamasṛjadvibhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं सङ्कर्षणो वायोः जयायां सूक्ष्मदेहकृत् । वासुदेवः सरस्वत्याः ब्रह्माणमकरोत्पतिम्
evaṃ saṅkarṣaṇo vāyoḥ jayāyāṃ sūkṣmadehakṛt / vāsudevaḥ sarasvatyāḥ brahmāṇamakarotpatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सङ्कर्षणस्तु भारत्याः मुख्यप्राणं व्यधात्पतिम् । सरस्वत्याश्च भारत्याः प्रद्युम्नः सूक्ष्मदेहकृत्
saṅkarṣaṇastu bhāratyāḥ mukhyaprāṇaṃ vyadhātpatim / sarasvatyāśca bhāratyāḥ pradyumnaḥ sūkṣmadehakṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तयोस्ताभ्यां सूक्ष्मतनू विपशेषौ बभूवतुः । सूत्रनामा तदावायुः ब्रह्मा पुरुषनामकः
tayostābhyāṃ sūkṣmatanū vipaśeṣau babhūvatuḥ / sūtranāmā tadāvāyuḥ brahmā puruṣanāmakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदादि सर्वनित्यानाम् अर्थानां जीवसन्ततेः । नित्यानामपि सृष्टौ हि तावुभावाभिमानिनौ
vedādi sarvanityānām arthānāṃ jīvasantateḥ / nityānāmapi sṛṣṭau hi tāvubhāvābhimāninau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते भार्ये तौ विनाकश्चनार्थोपि स्थितिमर्हति । ब्रह्मा निरभिमानित्वात् शरीर्यप्यशरीरवान्
te bhārye tau vinākaścanārthopi sthitimarhati / brahmā nirabhimānitvāt śarīryapyaśarīravān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अशरीरो वायुरभ्रं विद्युदित्यादि नामभिः । परशुक्लत्रयं वाच्यं योगात्ते सर्वमानिनः
aśarīro vāyurabhraṃ vidyudityādi nāmabhiḥ / paraśuklatrayaṃ vācyaṃ yogātte sarvamāninaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथानिरुद्धः कालेन ब्रह्मवाय्वोः सभार्ययोः । त्रिचतुस्त्वेकविंशत्यवारं सूक्ष्मशरीरकृत्
athāniruddhaḥ kālena brahmavāyvoḥ sabhāryayoḥ / tricatustvekaviṃśatyavāraṃ sūkṣmaśarīrakṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिवारमेकविंशत्सवारं सूक्ष्म(तनुप्रदः)तनुं प्रदात् । अनिरुद्धो विपादीनां नीलादीनां तथैव च
trivāramekaviṃśatsavāraṃ sūkṣma(tanupradaḥ)tanuṃ pradāt / aniruddho vipādīnāṃ nīlādīnāṃ tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौपर्ण्यादि त्रयाणाञ्च कालदेशक्रमेण च । इन्द्रादि पुष्करान्तानां तात्विकानाम् अशेषतः
sauparṇyādi trayāṇāñca kāladeśakrameṇa ca / indrādi puṣkarāntānāṃ tātvikānām aśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकविंशतिवारन्तु अनिरुद्धस्तु सूक्ष्मकृत् । यदा यस्य च सूक्ष्माप्तिस्तत्पूर्वक्षण एव च
ekaviṃśativārantu aniruddhastu sūkṣmakṛt / yadā yasya ca sūkṣmāptistatpūrvakṣaṇa eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्तज्जीवगणस्यासु लिङ्गवैषम्यमित्यपि । पञ्चसप्तभिर्मासैर्बाह्यमानेन सर्वशः
tattajjīvagaṇasyāsu liṅgavaiṣamyamityapi / pañcasaptabhirmāsairbāhyamānena sarvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तात्विकानां तु देवानां सूक्ष्मसृष्टिरभूद्धरेः । ततो स सत्वतमसः वैषम्यावस्थयायुताम्
tātvikānāṃ tu devānāṃ sūkṣmasṛṣṭirabhūddhareḥ / tato sa satvatamasaḥ vaiṣamyāvasthayāyutām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जडाख्यां प्रकृतिं सम्यक् चेष्टयामास विश्वसृट् । ततो बिन्दुत्रयं जातं सत्वं चेति रजस्तमः
jaḍākhyāṃ prakṛtiṃ samyak ceṣṭayāmāsa viśvasṛṭ / tato bindutrayaṃ jātaṃ satvaṃ ceti rajastamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊर्ध्वदेशे सत्वबिन्दुः रजोबिन्दुस्ततोप्यधः । तदधोभूत्तमो बिन्दुः स्थूलश्चाद्यास्त्रिबिन्दवः
ūrdhvadeśe satvabinduḥ rajobindustatopyadhaḥ / tadadhobhūttamo binduḥ sthūlaścādyāstribindavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीभूदुर्गेति रूपा मा क्रमात्रिगुणमानिनी । विष्णुब्रह्माशिवश्चेति बिन्दुक्रमनियामकाः
śrībhūdurgeti rūpā mā kramātriguṇamāninī / viṣṇubrahmāśivaśceti bindukramaniyāmakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मवायू सभार्यौ द्वौ त्रिरूपावभिमानिनौ । सत्वादिबिन्दुषु श्रीश्च श्रिता नश्वरेषु वै
brahmavāyū sabhāryau dvau trirūpāvabhimāninau / satvādibinduṣu śrīśca śritā naśvareṣu vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रजस्तमो बिन्दुगतवैषम्ये जगदीश्वरः । ब्रह्मा सङ्कर्षणात्मा तु समुधृत्य ररक्षतुः
rajastamo bindugatavaiṣamye jagadīśvaraḥ / brahmā saṅkarṣaṇātmā tu samudhṛtya rarakṣatuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो विष्णुः सत्वबिन्दुगतः संवर्धयत्यजः । सत्वावरणमाद्यं च चक्रे तत्र वृतोद्यमम्
tato viṣṇuḥ satvabindugataḥ saṃvardhayatyajaḥ / satvāvaraṇamādyaṃ ca cakre tatra vṛtodyamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रजोविन्दुगतो ब्रह्मनामकस्तदधस्तने । देशे द्वितीयावरणं राजसस्यैव नामकम्
rajovindugato brahmanāmakastadadhastane / deśe dvitīyāvaraṇaṃ rājasasyaiva nāmakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमोबिन्दुस्थितो रुद्रस्तामसावरणं व्यधात् । तद्धि द्वितीयावरणं रजसस्यैव गर्भगम्
tamobindusthito rudrastāmasāvaraṇaṃ vyadhāt / taddhi dvitīyāvaraṇaṃ rajasasyaiva garbhagam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्णुब्रह्मशिवौ द्वौ द्वौ ब्रह्मवायू सभार्यकौ । श्रीभूदुर्गास्वाद्यमाद्य तृतीयावरणेषु हि
viṣṇubrahmaśivau dvau dvau brahmavāyū sabhāryakau / śrībhūdurgāsvādyamādya tṛtīyāvaraṇeṣu hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्तदात्मस्थूलदेहत्रिगुणेष्वभिमानिनौ । आद्यं शुक्लं द्वितीयं तु रक्तं नीलं तृतीयकम्
tattadātmasthūladehatriguṇeṣvabhimāninau / ādyaṃ śuklaṃ dvitīyaṃ tu raktaṃ nīlaṃ tṛtīyakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रजोगुणस्यवैषम्या त्रिगुणावरणान्तरे । महदावरणं चक्रे ब्रह्मनामा स भूपतिः
rajoguṇasyavaiṣamyā triguṇāvaraṇāntare / mahadāvaraṇaṃ cakre brahmanāmā sa bhūpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्थावरणं तत्र विष्णुब्रह्मशिवात्मकः । जाताभ्यां ब्रह्मवायुभ्यां जतौ द्वौ द्वौ त्रिरूपकौ
caturthāvaraṇaṃ tatra viṣṇubrahmaśivātmakaḥ / jātābhyāṃ brahmavāyubhyāṃ jatau dvau dvau trirūpakau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सभार्यौ ब्रह्मवायू च महत्तत्वाभिमानिनौ । महत्तत्वनियन्तेशः आनन्दाख्यो हरिः स्वयम्
sabhāryau brahmavāyū ca mahattatvābhimāninau / mahattatvaniyanteśaḥ ānandākhyo hariḥ svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आनन्दनाम्नस्तनयौ ब्रह्मवायू महद्गतौ । रजोगुणस्य वैषम्यात् सर्वांशेन मतः कलाः
ānandanāmnastanayau brahmavāyū mahadgatau / rajoguṇasya vaiṣamyāt sarvāṃśena mataḥ kalāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजसांशेनेन्द्रियाणां दशानां च कलास्तथा । तामसांशेन तन्मात्राः कलाः पञ्चमहद्गताः
rājasāṃśenendriyāṇāṃ daśānāṃ ca kalāstathā / tāmasāṃśena tanmātrāḥ kalāḥ pañcamahadgatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.