Vidyāraṇya: Pañcadaśī 7

रज्जुज्ञानेऽपि कम्पादिः शनैरेवोपशाम्यति । पुनर्मन्दान्धकारि सा रज्जुः क्षिप्तोरगी भवेत्

rajjujñāne'pi kampādiḥ śanairevopaśāmyati | punarmandāndhakāri sā rajjuḥ kṣiptoragī bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमारब्धभोगोऽपि शनैः शाम्यति नो हठात् । भोगकाले कदाचित्तु मर्त्योऽहमिति भासते

evamārabdhabhogo'pi śanaiḥ śāmyati no haṭhāt | bhogakāle kadācittu martyo'hamiti bhāsate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैतावतापराधेन तत्त्वज्ञानं विनश्यति । जीवन्मुक्तिव्रतं नेदं किन्तु वस्तुस्थितिः खलु

naitāvatāparādhena tattvajñānaṃ vinaśyati | jīvanmuktivrataṃ nedaṃ kintu vastusthitiḥ khalu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दशमोऽपि शिरस्ताडं रुदन्बुद्ध्वा न रोदिति । शिरोव्रणस्तु मासेन शनैः शाम्यति नो तदा

daśamo'pi śirastāḍaṃ rudanbuddhvā na roditi | śirovraṇastu māsena śanaiḥ śāmyati no tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दशमामृतिलाभेन जातो हर्षो व्रणव्यथाम् । तिरोधत्ते मुक्तिलाभस्तथा प्रारब्धदुःखिताम्

daśamāmṛtilābhena jāto harṣo vraṇavyathām | tirodhatte muktilābhastathā prārabdhaduḥkhitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्रताभावाद्यदाध्यासस्तदा भूयो विविच्यताम् । रससेवी दिने भुङ्क्ते भूयो भूयो यथा तथा

vratābhāvādyadādhyāsastadā bhūyo vivicyatām | rasasevī dine bhuṅkte bhūyo bhūyo yathā tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शमयत्यौषधेनायं दशमः स्वव्रणं यथा । भोगेन शमयित्वैतत्प्रारब्धं मुच्यते तथा

śamayatyauṣadhenāyaṃ daśamaḥ svavraṇaṃ yathā | bhogena śamayitvaitatprārabdhaṃ mucyate tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किमिच्छन्निति वाक्योक्तः शोकमोक्ष उदीरितः । आभासस्य ह्यवस्थैषा षष्ठी तृप्तिस्तु सप्तामि

kimicchanniti vākyoktaḥ śokamokṣa udīritaḥ | ābhāsasya hyavasthaiṣā ṣaṣṭhī tṛptistu saptāmi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साङ्कुशा विषयैस्तृप्तिरियं तृप्तिर्निरङ्कुशा । कृतं कृत्यं प्रापणीयं प्राप्तमित्येव तृप्यति

sāṅkuśā viṣayaistṛptiriyaṃ tṛptirniraṅkuśā | kṛtaṃ kṛtyaṃ prāpaṇīyaṃ prāptamityeva tṛpyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऐहिकामुष्मिकव्रातसिद्ध्यै मुक्तेश्च सिद्धये । बहु कृत्यं पुरास्याभूत्तत्सर्वमधुना कृतम्

aihikāmuṣmikavrātasiddhyai mukteśca siddhaye | bahu kṛtyaṃ purāsyābhūttatsarvamadhunā kṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदेतत्कृतकृत्यत्वं प्रतियोगिपुरःसरम् । अनुसन्दधदेवायमेवं तृप्यति नित्यशः

tadetatkṛtakṛtyatvaṃ pratiyogipuraḥsaram | anusandadhadevāyamevaṃ tṛpyati nityaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुःखिनोऽज्ञाः संसरन्तु कामं पुत्राद्यपेक्षया । परमानन्दपूर्णोऽहं संसरामि किमिच्छया

duḥkhino'jñāḥ saṃsarantu kāmaṃ putrādyapekṣayā | paramānandapūrṇo'haṃ saṃsarāmi kimicchayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुतिष्ठन्तु कर्माणि परलोकायियासवः । सर्वलोकात्मकः कस्मादनुतिष्ठामि किं कथम्

anutiṣṭhantu karmāṇi paralokāyiyāsavaḥ | sarvalokātmakaḥ kasmādanutiṣṭhāmi kiṃ katham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्याचक्षतान्ते शास्त्राणि वेदानध्यापयन्तु वा । येऽत्राधिकारिणो मे तु नाधिकारोऽक्रियत्वतः

vyācakṣatānte śāstrāṇi vedānadhyāpayantu vā | ye'trādhikāriṇo me tu nādhikāro'kriyatvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निद्राभिक्षे स्नानशौचे नेच्छामि न करोमि च । द्रष्टारश्चेत्कल्पयन्ति किं मे स्यादन्यकल्पनात्

nidrābhikṣe snānaśauce necchāmi na karomi ca | draṣṭāraścetkalpayanti kiṃ me syādanyakalpanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुञ्जापुञ्जादि दह्येत नान्यारोपितवह्निना । नान्यारोपितसंसारधर्मानेवमहं भजे

guñjāpuñjādi dahyeta nānyāropitavahninā | nānyāropitasaṃsāradharmānevamahaṃ bhaje

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृण्वन्त्वज्ञाततत्त्वास्ते जानं कस्माच्छृणोम्यहम् । मन्यन्तां संशयापन्ना न मन्येऽहमसंशयः

śṛṇvantvajñātatattvāste jānaṃ kasmācchṛṇomyaham | manyantāṃ saṃśayāpannā na manye'hamasaṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विपर्यस्तो निदिध्यासेत्किं ध्यानमविपर्यये । देहात्मत्वविपर्यासं न कदाचिद्भजाम्यहम्

viparyasto nididhyāsetkiṃ dhyānamaviparyaye | dehātmatvaviparyāsaṃ na kadācidbhajāmyaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं मनुष्य इत्यादिव्यवहारो विनाप्यमुम् । विपर्यासं चिराभ्यस्तवासनातोऽवकल्पते

ahaṃ manuṣya ityādivyavahāro vināpyamum | viparyāsaṃ cirābhyastavāsanāto'vakalpate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रारब्धकर्मणि क्षीणे व्यवहारो निवर्तते । कर्माक्षये त्वसौ नैव शाम्येद्ध्यानसहस्रतः

prārabdhakarmaṇi kṣīṇe vyavahāro nivartate | karmākṣaye tvasau naiva śāmyeddhyānasahasrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरलत्वं व्यवहृतेरिष्टं चेद्ध्यानमस्तु ते । अबाधिकां व्यवहृतिं पश्य ध्यायाम्यहं कुतः

viralatvaṃ vyavahṛteriṣṭaṃ ceddhyānamastu te | abādhikāṃ vyavahṛtiṃ paśya dhyāyāmyahaṃ kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विक्षेपो नास्ति यस्मान्मे न समाधिस्ततो मम । विक्षेपो वा समाधिर्वा मनसः स्याद्विकारिणः

vikṣepo nāsti yasmānme na samādhistato mama | vikṣepo vā samādhirvā manasaḥ syādvikāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नित्यानुभवरूपस्य को मेऽत्रानुभवः पृथक् । कृतं कृत्यं प्रापणीयं प्राप्तमित्येव निश्चयः

nityānubhavarūpasya ko me'trānubhavaḥ pṛthak | kṛtaṃ kṛtyaṃ prāpaṇīyaṃ prāptamityeva niścayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यवहारो लौकिको वा शास्त्रीयोऽप्यन्यथापि वा । ममाकर्तुरलेपस्य यथारब्धं प्रवर्तताम्

vyavahāro laukiko vā śāstrīyo'pyanyathāpi vā | mamākarturalepasya yathārabdhaṃ pravartatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथवा कृतकृत्योऽपि लोकानुग्रहकाम्यया । शास्त्रीयेणैव मार्गेण वर्तेऽहं का मम क्षतिः

athavā kṛtakṛtyo'pi lokānugrahakāmyayā | śāstrīyeṇaiva mārgeṇa varte'haṃ kā mama kṣatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवार्चनस्नानशौचभिक्षादौ वर्ततां वपुः । तारं जपतु वाक्तद्वत्पठत्वाम्नायमस्तकम्

devārcanasnānaśaucabhikṣādau vartatāṃ vapuḥ | tāraṃ japatu vāktadvatpaṭhatvāmnāyamastakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विष्णुं ध्यायतु धीर्यद्वा ब्रह्मानन्दे विलीयताम् । साक्ष्यहं किंचिदप्यत्र न कुर्वे नापि कारये

viṣṇuṃ dhyāyatu dhīryadvā brahmānande vilīyatām | sākṣyahaṃ kiṃcidapyatra na kurve nāpi kāraye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं च कलहः कुत्र सम्भवेत्कर्मिण मम । विभिन्नविषयत्वेन पूर्वापरसमुद्रवत्

evaṃ ca kalahaḥ kutra sambhavetkarmiṇa mama | vibhinnaviṣayatvena pūrvāparasamudravat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वपुर्वाग्धीषु निर्बन्धः कर्मिणो न तु साक्षिणि । ज्ञानिनः साक्ष्यलेपत्वे निर्बन्धो नेतरत्र हि

vapurvāgdhīṣu nirbandhaḥ karmiṇo na tu sākṣiṇi | jñāninaḥ sākṣyalepatve nirbandho netaratra hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं चान्योन्यवृत्तान्तानभिज्ञौ बधिराविव । विवदेतां बुद्धिमन्तो हसन्त्येव विलोक्य तौ

evaṃ cānyonyavṛttāntānabhijñau badhirāviva | vivadetāṃ buddhimanto hasantyeva vilokya tau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यं कर्मी न विजानाति साक्षिणं तस्य तत्त्ववित् । ब्रह्मत्वं बुध्यतां तत्र कर्मिणः किं विहीयते

yaṃ karmī na vijānāti sākṣiṇaṃ tasya tattvavit | brahmatvaṃ budhyatāṃ tatra karmiṇaḥ kiṃ vihīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहवाग्बुद्धयस्त्यक्ता ज्ञानिनानृतबुद्धितः । कर्मी प्रवर्तयवाभिर्ज्ञानिनो हीयतेऽत्र किम्

dehavāgbuddhayastyaktā jñāninānṛtabuddhitaḥ | karmī pravartayavābhirjñānino hīyate'tra kim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवृत्तिर्नोपयुक्ता चेन्निवृत्तिः क्वोपयुज्यते । बोधे हेतुर्निवृत्तिश्चेद्बुभुत्सायां तथेतरा

pravṛttirnopayuktā cennivṛttiḥ kvopayujyate | bodhe heturnivṛttiścedbubhutsāyāṃ tathetarā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्धश्चेन्न बुभुत्सेत नाप्यसौ बुध्यते पुनः । अबाधादनुवर्तेत बोधो न त्वन्यसाधनात्

buddhaścenna bubhutseta nāpyasau budhyate punaḥ | abādhādanuvarteta bodho na tvanyasādhanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाविद्या नापि तत्कार्यं बोधं बाधितुमर्हति । पुरैव तत्त्वबोधेन बाधिते ते उभे यतः

nāvidyā nāpi tatkāryaṃ bodhaṃ bādhitumarhati | puraiva tattvabodhena bādhite te ubhe yataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाधितं दृश्यतामक्षैस्तेन बाधो न शङ्क्यते । जीवन्नाखुर्न मार्जारं हन्ति हन्यात्कथं मृतः

bādhitaṃ dṛśyatāmakṣaistena bādho na śaṅkyate | jīvannākhurna mārjāraṃ hanti hanyātkathaṃ mṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि पाशुपतास्त्रेण विद्वश्चेन्न ममार यः । निष्फलेषुवितुन्नाङ्गो नङ्क्ष्यतीत्यत्र का प्रमा

api pāśupatāstreṇa vidvaścenna mamāra yaḥ | niṣphaleṣuvitunnāṅgo naṅkṣyatītyatra kā pramā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदावविद्यया चित्रैः स्वकार्यैर्जृम्भमाणया । युद्ध्वा बोधोऽजयत्सोद्य सुदृढो बाध्यतां कथम्

ādāvavidyayā citraiḥ svakāryairjṛmbhamāṇayā | yuddhvā bodho'jayatsodya sudṛḍho bādhyatāṃ katham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिष्ठन्तुवज्ञानतत्कार्यशवाबोधेन मारिताः । न हानीर्बीध सम्राजः कीर्तिः प्रत्युत तस्य तैः

tiṣṭhantuvajñānatatkāryaśavābodhena māritāḥ | na hānīrbīdha samrājaḥ kīrtiḥ pratyuta tasya taiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

य एवमतिशूरेण बोधेन न वियुज्यते । निवृत्त्या वा प्रवृत्त्या वा देहादिगतयास्य किम्

ya evamatiśūreṇa bodhena na viyujyate | nivṛttyā vā pravṛttyā vā dehādigatayāsya kim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवृत्तावाग्रहो न्याय्यो बोधहीनस्य सर्वथा । स्वर्गाय वापवर्गाय योजितव्यं यतो नृभिः

pravṛttāvāgraho nyāyyo bodhahīnasya sarvathā | svargāya vāpavargāya yojitavyaṃ yato nṛbhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्वांश्चेत्तादृशां मध्ये तिष्ठेत्तदनुरोधतः । कायेन मनसा वाचा करोत्येवाखिलाः क्रियाः

vidvāṃścettādṛśāṃ madhye tiṣṭhettadanurodhataḥ | kāyena manasā vācā karotyevākhilāḥ kriyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष मध्ये बुभुत्सानां यदा तिष्ठेत्तदा पुनः । बोधायैषां क्रियाः सर्वा दूषयंस्त्यजतु स्वयम्

eṣa madhye bubhutsānāṃ yadā tiṣṭhettadā punaḥ | bodhāyaiṣāṃ kriyāḥ sarvā dūṣayaṃstyajatu svayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविद्वदनुसारेण वृत्तिर्बुद्धस्य युज्यते । स्तनन्धयानुसारेण वर्तते तत्पिता यतः

avidvadanusāreṇa vṛttirbuddhasya yujyate | stanandhayānusāreṇa vartate tatpitā yataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधिक्षिप्तस्ताडितो वा बालेन स्वपिता तदा । न क्लिश्यति न कुप्येच्च बालं प्रत्युत लालयेत्

adhikṣiptastāḍito vā bālena svapitā tadā | na kliśyati na kupyecca bālaṃ pratyuta lālayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निन्दितः स्तूयमानो वा विद्वानज्ञैर्न निन्दति । न स्तौति किन्तु तेषां स्याद्यथा बोधस्तथा चरेत्

ninditaḥ stūyamāno vā vidvānajñairna nindati | na stauti kintu teṣāṃ syādyathā bodhastathā caret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येनायं नटनेनात्र बुध्यते कार्यमेव तत् । अज्ञप्रबोधान्नैवान्यत्कार्यमस्त्यत्र तद्विदः

yenāyaṃ naṭanenātra budhyate kāryameva tat | ajñaprabodhānnaivānyatkāryamastyatra tadvidaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतकृत्यतया तृप्तः प्राप्तप्राप्यतया पुनः । तृप्यनेवं स्वमनसा मन्यतेऽसौ निरन्तरम्

kṛtakṛtyatayā tṛptaḥ prāptaprāpyatayā punaḥ | tṛpyanevaṃ svamanasā manyate'sau nirantaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धन्योऽहं धन्योऽहं नित्यं स्वात्मानमञ्जसा वेद्मि । धन्योऽहं धन्योऽहं ब्रह्मानन्दो विभाति मे स्पष्टम्

dhanyo'haṃ dhanyo'haṃ nityaṃ svātmānamañjasā vedmi | dhanyo'haṃ dhanyo'haṃ brahmānando vibhāti me spaṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धन्योऽहं धन्योऽहं दुःखं सांसारिकं न वीक्षेऽद्य । धन्योऽहं धन्योऽहं स्वस्याज्ञानं पलायितं क्वापि

dhanyo'haṃ dhanyo'haṃ duḥkhaṃ sāṃsārikaṃ na vīkṣe'dya | dhanyo'haṃ dhanyo'haṃ svasyājñānaṃ palāyitaṃ kvāpi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धन्योऽहं धन्योऽहं कर्तव्यं मे न विद्यते किञ्चित् । धन्योऽहं धन्योऽहं प्राप्तव्यं सर्वमद्य सम्पन्नम्

dhanyo'haṃ dhanyo'haṃ kartavyaṃ me na vidyate kiñcit | dhanyo'haṃ dhanyo'haṃ prāptavyaṃ sarvamadya sampannam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धन्योऽहं धन्योऽहं तृप्तिर्मे कोपमा भवेल्लोके । धन्योऽहं धन्योऽहं धन्यो धन्यो धन्यः पुनः पुनः

dhanyo'haṃ dhanyo'haṃ tṛptirme kopamā bhavelloke | dhanyo'haṃ dhanyo'haṃ dhanyo dhanyo dhanyaḥ punaḥ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो पुण्यमहो पुण्यं फलितं फलितं दृढम् । अस्य पुण्यस्य सम्पत्तेरहो वयमहो वयम्

aho puṇyamaho puṇyaṃ phalitaṃ phalitaṃ dṛḍham | asya puṇyasya sampatteraho vayamaho vayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो शास्त्रमहो शास्त्रमहो गुरुरहो गुरुः । अहो ज्ञानमहो ज्ञानमहो सुखमहो सुखम्

aho śāstramaho śāstramaho gururaho guruḥ | aho jñānamaho jñānamaho sukhamaho sukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृप्तिदीपमिमं नित्यं येऽनुसन्दधते बुधाः । ब्रह्मानन्दे निमज्जन्तस्ते तृप्यन्ति निरन्तरम्

tṛptidīpamimaṃ nityaṃ ye'nusandadhate budhāḥ | brahmānande nimajjantaste tṛpyanti nirantaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.