Library·Padma Purāṇa·2·2.12
सुमनोवाच- ऋणसंबंधिनं पुत्रं प्रवक्ष्यामि तवाग्रतः । ऋणं यस्य गृहीत्वा यः प्रयाति मरणं किल
sumanovāca- ṛṇasaṃbaṃdhinaṃ putraṃ pravakṣyāmi tavāgrataḥ | ṛṇaṃ yasya gṛhītvā yaḥ prayāti maraṇaṃ kila
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थदाता सुतो भूत्वा भ्राता चाथ पिता प्रिया । मित्ररूपेण वर्त्तेत अतिदुष्टः सदैव सः
arthadātā suto bhūtvā bhrātā cātha pitā priyā | mitrarūpeṇa vartteta atiduṣṭaḥ sadaiva saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणं नैव प्रपश्येत स क्रूरो निष्ठुराकृतिः । जल्पते निष्ठुरं वाक्यं सदैव स्वजनेषु च
guṇaṃ naiva prapaśyeta sa krūro niṣṭhurākṛtiḥ | jalpate niṣṭhuraṃ vākyaṃ sadaiva svajaneṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मिष्टंमिष्टं समश्नाति भोगान्भुंजति नित्यशः । द्यूतकर्मरतो नित्यं चौरकर्मणि सस्पृहः
miṣṭaṃmiṣṭaṃ samaśnāti bhogānbhuṃjati nityaśaḥ | dyūtakarmarato nityaṃ caurakarmaṇi saspṛhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहद्रव्यं बलाद्भुंक्ते वार्यमाणः स कुप्यति । पितरं मातरं चैव कुत्सते च दिनेदिने
gṛhadravyaṃ balādbhuṃkte vāryamāṇaḥ sa kupyati | pitaraṃ mātaraṃ caiva kutsate ca dinedine
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रावकस्त्रासकश्चैव बहुनिष्ठुरजल्पकः । एवं भुक्त्वाथ तद्द्रव्यं सुखेन परितिष्ठति
drāvakastrāsakaścaiva bahuniṣṭhurajalpakaḥ | evaṃ bhuktvātha taddravyaṃ sukhena paritiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातकर्मादिभिर्बाल्ये द्रव्यं गृह्णाति दारुणः । पुनर्विवाहसंबंधान्नानाभेदैरनेकधा
jātakarmādibhirbālye dravyaṃ gṛhṇāti dāruṇaḥ | punarvivāhasaṃbaṃdhānnānābhedairanekadhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं संजायते द्रव्यमेवमेतद्ददात्यपि । गृहक्षेत्रादिकं सर्वं ममैव हि न संशयः
evaṃ saṃjāyate dravyamevametaddadātyapi | gṛhakṣetrādikaṃ sarvaṃ mamaiva hi na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितरं मातरं चैव हिनस्त्येव दिनेदिने । सुखंडैर्मुशलैश्चैव सर्वघातैः सुदारुणैः
pitaraṃ mātaraṃ caiva hinastyeva dinedine | sukhaṃḍairmuśalaiścaiva sarvaghātaiḥ sudāruṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृते तु तस्मिन्पितरि मातर्येवातिनिष्ठुरः । निःस्नेहो निष्ठुरश्चश्चैव जायते नात्र संशयः
mṛte tu tasminpitari mātaryevātiniṣṭhuraḥ | niḥsneho niṣṭhuraścaścaiva jāyate nātra saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्राद्धकर्माणि दानानि न करोति कदैव सः । एवंविधाश्च वै पुत्राः प्रभवंति महीतले
śrāddhakarmāṇi dānāni na karoti kadaiva saḥ | evaṃvidhāśca vai putrāḥ prabhavaṃti mahītale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रिपुं पुत्रं प्रवक्ष्यामि तवाग्रे द्विजपुंगव । बाल्ये वयसि संप्राप्ते रिपुत्वे वर्तते सदा
ripuṃ putraṃ pravakṣyāmi tavāgre dvijapuṃgava | bālye vayasi saṃprāpte riputve vartate sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितरं मातरं चैव क्रीडमानो हि ताडयेत् । ताडयित्वा प्रयात्येव प्रहस्यैव पुनःपुनः
pitaraṃ mātaraṃ caiva krīḍamāno hi tāḍayet | tāḍayitvā prayātyeva prahasyaiva punaḥpunaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनरायाति संत्रस्तः पितरं मातरं प्रति । सक्रोधो वर्तते नित्यं कुत्सते च पुनःपुनः
punarāyāti saṃtrastaḥ pitaraṃ mātaraṃ prati | sakrodho vartate nityaṃ kutsate ca punaḥpunaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं संवर्तते नित्यं वैरकर्मणि सर्वदा । पितरं मारयित्वा च मातरं च ततः पुनः
evaṃ saṃvartate nityaṃ vairakarmaṇi sarvadā | pitaraṃ mārayitvā ca mātaraṃ ca tataḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रयात्येवं स दुष्टात्मा पूर्ववैरानुभावतः । अथातः संप्रवक्ष्यामि यस्माल्लभ्यं भवेत्प्रियम्
prayātyevaṃ sa duṣṭātmā pūrvavairānubhāvataḥ | athātaḥ saṃpravakṣyāmi yasmāllabhyaṃ bhavetpriyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातमात्रः प्रियं कुर्याद्बाल्ये लालनक्रीडनैः । वयः प्राप्य प्रियं कुर्यान्मातृपित्रोरनन्तरम्
jātamātraḥ priyaṃ kuryādbālye lālanakrīḍanaiḥ | vayaḥ prāpya priyaṃ kuryānmātṛpitroranantaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भक्त्या संतोषयेन्नित्यं तावुभौ परितोषयेत् । स्नेहेन वचसा चैव प्रियसंभाषणेन च
bhaktyā saṃtoṣayennityaṃ tāvubhau paritoṣayet | snehena vacasā caiva priyasaṃbhāṣaṇena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृते गुरौ समाज्ञाय स्नेहेन रुदते पुनः । श्राद्धकर्माणि सर्वाणि पिंडदानादिकां क्रियाम्
mṛte gurau samājñāya snehena rudate punaḥ | śrāddhakarmāṇi sarvāṇi piṃḍadānādikāṃ kriyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करोत्येव सुदुःखार्तस्तेभ्यो यात्रां प्रयच्छति । ऋणत्रयान्वितः स्नेहाद्भुंजापयति नित्यशः
karotyeva suduḥkhārtastebhyo yātrāṃ prayacchati | ṛṇatrayānvitaḥ snehādbhuṃjāpayati nityaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्माल्लभ्यं भवेत्कांत प्रयच्छति न संशयः । पुत्रो भूत्वा महाप्राज्ञ अनेन विधिना किल
yasmāllabhyaṃ bhavetkāṃta prayacchati na saṃśayaḥ | putro bhūtvā mahāprājña anena vidhinā kila
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदासीनं प्रवक्ष्यामि तवाग्रे प्रिय सांप्रतम् । उदासीनेन भावेन सदैव परिवर्तते
udāsīnaṃ pravakṣyāmi tavāgre priya sāṃpratam | udāsīnena bhāvena sadaiva parivartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददाति नैव गृह्णाति न च कुप्यति तुष्यति । नो वा ददाति संत्यज्य उदासीनो द्विजोत्तम
dadāti naiva gṛhṇāti na ca kupyati tuṣyati | no vā dadāti saṃtyajya udāsīno dvijottama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तवाग्रे कथितं सर्वं पुत्राणां गतिरीदृशी । यथा पुत्रस्तथा भार्या पिता माताथ बांधवाः
tavāgre kathitaṃ sarvaṃ putrāṇāṃ gatirīdṛśī | yathā putrastathā bhāryā pitā mātātha bāṃdhavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भृत्याश्चान्ये समाख्याताः पशवस्तुरगास्तथा । गजा महिष्यो दासाश्च ऋणसंबंधिनस्त्वमी
bhṛtyāścānye samākhyātāḥ paśavasturagāstathā | gajā mahiṣyo dāsāśca ṛṇasaṃbaṃdhinastvamī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहीतं न ऋणं तेन आवाभ्यां तु न कस्यचित् । न्यासमेवं न कस्यापि कृतं वै पूर्वजन्मनि
gṛhītaṃ na ṛṇaṃ tena āvābhyāṃ tu na kasyacit | nyāsamevaṃ na kasyāpi kṛtaṃ vai pūrvajanmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धारयावो न कस्यापि ऋणं कांत शृणुष्वहि । न वैरमस्ति केनापि पूर्वजन्मनि वै कृतम्
dhārayāvo na kasyāpi ṛṇaṃ kāṃta śṛṇuṣvahi | na vairamasti kenāpi pūrvajanmani vai kṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आवाभ्यां हि न विप्रेंद्र न त्यक्तं हि तथापते । एवं ज्ञात्वा शमं गच्छ त्यज चिंतामनर्थकीम्
āvābhyāṃ hi na vipreṃdra na tyaktaṃ hi tathāpate | evaṃ jñātvā śamaṃ gaccha tyaja ciṃtāmanarthakīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्य पुत्राः प्रिया भार्या कस्य स्वजनबांधवाः । हृतं न चैव कस्यापि नैव दत्तं त्वया पुनः
kasya putrāḥ priyā bhāryā kasya svajanabāṃdhavāḥ | hṛtaṃ na caiva kasyāpi naiva dattaṃ tvayā punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं हि धनमायाति विस्मयं व्रज माधव । प्राप्तव्यमेव यत्रैव भवेद्द्रव्यं द्विजोत्तम
kathaṃ hi dhanamāyāti vismayaṃ vraja mādhava | prāptavyameva yatraiva bhaveddravyaṃ dvijottama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनायासेन हस्ते हि तस्यैव परिजायते । यत्नेन महता चैव द्रव्यं रक्षति मानवः
anāyāsena haste hi tasyaiva parijāyate | yatnena mahatā caiva dravyaṃ rakṣati mānavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्रजमानो व्रजत्येव धनं तत्रैव तिष्ठति । एवं ज्ञात्वा शमं गच्छ जहि चिंतामनर्थकीम्
vrajamāno vrajatyeva dhanaṃ tatraiva tiṣṭhati | evaṃ jñātvā śamaṃ gaccha jahi ciṃtāmanarthakīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्य पुत्राः प्रिया भार्या कस्य स्वजनबांधवाः । कः कस्य नास्ति संसारे असंबंधाद्द्विजोत्तम
kasya putrāḥ priyā bhāryā kasya svajanabāṃdhavāḥ | kaḥ kasya nāsti saṃsāre asaṃbaṃdhāddvijottama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महामोहेन संमूढा मानवाः पापचेतसः । इदं गृहमयं पुत्र इमा नार्यो ममैव हि
mahāmohena saṃmūḍhā mānavāḥ pāpacetasaḥ | idaṃ gṛhamayaṃ putra imā nāryo mamaiva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनृतं दृश्यते कांत संसारस्य हि बंधनम् । एवं संबोधितो देव्या भार्यया प्रियया तदा
anṛtaṃ dṛśyate kāṃta saṃsārasya hi baṃdhanam | evaṃ saṃbodhito devyā bhāryayā priyayā tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनः प्राह प्रियां भार्यां सुमनां ज्ञानवादिनीम् । सोमशर्मोवाच- सत्यमुक्तं त्वया भद्रे सर्वसंदेहनाशनम्
punaḥ prāha priyāṃ bhāryāṃ sumanāṃ jñānavādinīm | somaśarmovāca- satyamuktaṃ tvayā bhadre sarvasaṃdehanāśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथापि वंशमिच्छंति साधवः सत्यपंडिताः । यथा पुत्रस्य मे चिंता धनस्य च तथा प्रिये
tathāpi vaṃśamicchaṃti sādhavaḥ satyapaṃḍitāḥ | yathā putrasya me ciṃtā dhanasya ca tathā priye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येनकेनाप्युपायेन पुत्रमुत्पादयाम्यहम् । सुमनोवाच- पुत्रेण लोकाञ्जयति पुत्रस्तारयते कुलम्
yenakenāpyupāyena putramutpādayāmyaham | sumanovāca- putreṇa lokāñjayati putrastārayate kulam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्पुत्रेण महाभाग पिता माता च जंतवः । एकः पुत्रो वरो विद्वान्बहुभिर्निर्गुणैस्तु किम्
satputreṇa mahābhāga pitā mātā ca jaṃtavaḥ | ekaḥ putro varo vidvānbahubhirnirguṇaistu kim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकस्तारयते वंशमन्ये संतापकारकाः । पूर्वमेव मया प्रोक्तमन्ये संबंधगामिनः
ekastārayate vaṃśamanye saṃtāpakārakāḥ | pūrvameva mayā proktamanye saṃbaṃdhagāminaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुण्येन प्राप्यते पुत्रः पुण्येन प्राप्यते कुलम् । सुगर्भः प्राप्यते पुण्यैस्तस्मात्पुण्यं समाचर
puṇyena prāpyate putraḥ puṇyena prāpyate kulam | sugarbhaḥ prāpyate puṇyaistasmātpuṇyaṃ samācara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातस्य मृतिरेवास्ति जन्म एव मृतस्य च । सुजन्म प्राप्यते पुण्यैर्मरणं तु तथैव च
jātasya mṛtirevāsti janma eva mṛtasya ca | sujanma prāpyate puṇyairmaraṇaṃ tu tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखं धनचयः कांत भुज्यते पुण्यकर्मभिः । सोमशर्मोवाच- पुण्यस्याचरणं ब्रूहि तथा जन्मान्यपि प्रिये
sukhaṃ dhanacayaḥ kāṃta bhujyate puṇyakarmabhiḥ | somaśarmovāca- puṇyasyācaraṇaṃ brūhi tathā janmānyapi priye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुपुण्यः कीदृशो भद्रे वद पुण्यस्य लक्षणम् । सुमनोवाच- आदौ पुण्यं प्रवक्ष्यामि यथा पुण्यं श्रुतं मया
supuṇyaḥ kīdṛśo bhadre vada puṇyasya lakṣaṇam | sumanovāca- ādau puṇyaṃ pravakṣyāmi yathā puṇyaṃ śrutaṃ mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरुषो वाथवा नारी यथा नित्यं च वर्तते । यथा पुण्यैः समाप्नोति कीर्तिं पुत्रान्प्रियान्धनम्
puruṣo vāthavā nārī yathā nityaṃ ca vartate | yathā puṇyaiḥ samāpnoti kīrtiṃ putrānpriyāndhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुण्यस्य लक्षणं कांत सर्वमेव वदाम्यहम् । ब्रह्मचर्येण सत्येन मखपंचकवर्तनैः
puṇyasya lakṣaṇaṃ kāṃta sarvameva vadāmyaham | brahmacaryeṇa satyena makhapaṃcakavartanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दानेन नियमैश्चापि क्षमाशौचेन वल्लभ । अहिंसया सुशक्त्या च अस्तेयेनापि वर्तनैः
dānena niyamaiścāpi kṣamāśaucena vallabha | ahiṃsayā suśaktyā ca asteyenāpi vartanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतैर्दशभिरंगैस्तु धर्ममेवं प्रपूरयेत् । संपूर्णो जायते धर्मो ग्रासैर्भोगो यथोदरे
etairdaśabhiraṃgaistu dharmamevaṃ prapūrayet | saṃpūrṇo jāyate dharmo grāsairbhogo yathodare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मं सृजति धर्मात्मा त्रिविधेनैव कर्मणा । तस्य धर्मः प्रसन्नात्मा पुण्यमेवं तु प्रापयेत्
dharmaṃ sṛjati dharmātmā trividhenaiva karmaṇā | tasya dharmaḥ prasannātmā puṇyamevaṃ tu prāpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यं यं चिंतयते प्राज्ञस्तं तं प्राप्नोति दुर्लभम् । सोमशर्मोवाच- कीदृङ्मूर्तिस्तु धर्मस्य कान्यंगानि च भामिनि
yaṃ yaṃ ciṃtayate prājñastaṃ taṃ prāpnoti durlabham | somaśarmovāca- kīdṛṅmūrtistu dharmasya kānyaṃgāni ca bhāmini
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रीत्या कथय मे कांते श्रोतुं श्रद्धा प्रवर्तते । सुमनोवाच- लोके धर्मस्य वै मूर्तिः कैर्दृष्टा न द्विजोत्तम
prītyā kathaya me kāṃte śrotuṃ śraddhā pravartate | sumanovāca- loke dharmasya vai mūrtiḥ kairdṛṣṭā na dvijottama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अदृश्यवर्त्मा सत्यात्मा न दृष्टो देवदानवैः । अत्रिवंशे समुत्पन्नो अनसूयात्मजो द्विजः
adṛśyavartmā satyātmā na dṛṣṭo devadānavaiḥ | atrivaṃśe samutpanno anasūyātmajo dvijaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन दृष्टो महाधर्मो दत्तात्रेयेण वै सदा । द्वावेतौ तु महात्मानौ कुर्वाणौ तप उत्तमम्
tena dṛṣṭo mahādharmo dattātreyeṇa vai sadā | dvāvetau tu mahātmānau kurvāṇau tapa uttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मेण वर्तमानौ तौ तपसा च बलेन च । इंद्राधिकेन रूपेण प्रशस्तेन भविष्यतः
dharmeṇa vartamānau tau tapasā ca balena ca | iṃdrādhikena rūpeṇa praśastena bhaviṣyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशवर्षसहस्रं तौ यावत्तु वनसंस्थितौ । वायुभक्षौ निराहारौ संजातौ शुभदर्शनौ
daśavarṣasahasraṃ tau yāvattu vanasaṃsthitau | vāyubhakṣau nirāhārau saṃjātau śubhadarśanau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशवर्षसहस्रं तु तावत्कालं तपोर्जितम् । सुसाध्यमानयोश्चैव तत्र धर्मः प्रदृश्यते
daśavarṣasahasraṃ tu tāvatkālaṃ taporjitam | susādhyamānayoścaiva tatra dharmaḥ pradṛśyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पंचाग्निः साध्यते द्वाभ्यां तावत्कालं द्विजोत्तम । त्रिकालं साधितं तावन्निराहारं कृतं तथा
paṃcāgniḥ sādhyate dvābhyāṃ tāvatkālaṃ dvijottama | trikālaṃ sādhitaṃ tāvannirāhāraṃ kṛtaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जलमध्ये स्थितौ तावद्दत्तात्रेयो यतिस्तथा । दुर्वासास्तु मुनिश्रेष्ठस्तपसा चैव कर्षितः
jalamadhye sthitau tāvaddattātreyo yatistathā | durvāsāstu muniśreṣṭhastapasā caiva karṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मं प्रति स धर्मात्मा चुक्रोध मुनिपुंगवः । क्रुद्धे सति महाभाग तस्मिन्मुनिवरे तदा
dharmaṃ prati sa dharmātmā cukrodha munipuṃgavaḥ | kruddhe sati mahābhāga tasminmunivare tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ धर्मः समायातः स्वरूपेण च वै तदा । ब्रह्मचर्यादिभिर्युक्तस्तपोभिश्च स बुद्धिमान्
atha dharmaḥ samāyātaḥ svarūpeṇa ca vai tadā | brahmacaryādibhiryuktastapobhiśca sa buddhimān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यं ब्राह्मणरूपेण ब्रह्मचर्यं तथैव च । तपस्तु द्विजवर्योस्ति दमः प्राज्ञो द्विजोत्तमः
satyaṃ brāhmaṇarūpeṇa brahmacaryaṃ tathaiva ca | tapastu dvijavaryosti damaḥ prājño dvijottamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नियमस्तु महाप्राज्ञो दानमेव तथैव च । अग्निहोत्रिस्वरूपेण ह्यात्रेयं हि समागताः
niyamastu mahāprājño dānameva tathaiva ca | agnihotrisvarūpeṇa hyātreyaṃ hi samāgatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षमा शांतिस्तथा लज्जा चाहिंसा च ह्यकल्पना । एताः सर्वाः समायाताः स्त्रीरूपास्तु द्विजोत्तम
kṣamā śāṃtistathā lajjā cāhiṃsā ca hyakalpanā | etāḥ sarvāḥ samāyātāḥ strīrūpāstu dvijottama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुद्धिः प्रज्ञा दया श्रद्धा मेधा सत्कृति शांतयः । पंचयज्ञास्तथा पुण्याः सांगा वेदास्तु ते तदा
buddhiḥ prajñā dayā śraddhā medhā satkṛti śāṃtayaḥ | paṃcayajñāstathā puṇyāḥ sāṃgā vedāstu te tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वस्वरूपधराश्चैव ते सर्वे सिद्धिमागताः । अग्न्याधानादयः पुण्या अश्वमेधादयस्तथा
svasvarūpadharāścaiva te sarve siddhimāgatāḥ | agnyādhānādayaḥ puṇyā aśvamedhādayastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूपलावण्यसंयुक्ताः सर्वाभरणभूषिताः । दिव्यमाल्यांबरधरा दिव्यगंधानुलेपनाः
rūpalāvaṇyasaṃyuktāḥ sarvābharaṇabhūṣitāḥ | divyamālyāṃbaradharā divyagaṃdhānulepanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किरीटकुंडलोपेता दिव्याभरणभूषिताः । दीप्तिमंतः सुरूपास्ते तेजोज्वालाभिरावृताः
kirīṭakuṃḍalopetā divyābharaṇabhūṣitāḥ | dīptimaṃtaḥ surūpāste tejojvālābhirāvṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं धर्मः समायातः परिवारसमन्वितः । यत्र तिष्ठति दुर्वासाः क्रोधनः कालवत्तथा
evaṃ dharmaḥ samāyātaḥ parivārasamanvitaḥ | yatra tiṣṭhati durvāsāḥ krodhanaḥ kālavattathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्म उवाच- कस्मात्कोपः कृतो विप्र भवांस्तपस्समन्वितः । क्रोधो हि नाशयेच्छ्रेयस्तप एव न संशयः
dharma uvāca- kasmātkopaḥ kṛto vipra bhavāṃstapassamanvitaḥ | krodho hi nāśayecchreyastapa eva na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वनाशकरस्तस्मात्क्रोधं तत्र विवर्जयेत् । स्वस्थो भव द्विजश्रेष्ठ उत्कृष्टं तपसः फलम्
sarvanāśakarastasmātkrodhaṃ tatra vivarjayet | svastho bhava dvijaśreṣṭha utkṛṣṭaṃ tapasaḥ phalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्वासा उवाच- भवान्को हि समायात एतैर्द्विजवरैः सह । सप्त नार्यः प्रतिष्ठंति सुरूपाः समलंकृताः
durvāsā uvāca- bhavānko hi samāyāta etairdvijavaraiḥ saha | sapta nāryaḥ pratiṣṭhaṃti surūpāḥ samalaṃkṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथयस्व ममाग्रे त्वं विस्तरेण महामते । धर्म उवाच- अयं ब्राह्मणरूपेण सर्वतेजः समन्वितः
kathayasva mamāgre tvaṃ vistareṇa mahāmate | dharma uvāca- ayaṃ brāhmaṇarūpeṇa sarvatejaḥ samanvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दंडहस्तः सुप्रसन्नः कमंडलुधरस्तथा । तवाग्रे ब्रह्मचर्योयं सोयं पश्य समागतः
daṃḍahastaḥ suprasannaḥ kamaṃḍaludharastathā | tavāgre brahmacaryoyaṃ soyaṃ paśya samāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यं पश्यस्व वै त्वं च दीप्तिमंतं द्विजोत्तम । कपिलं पिंगलाक्षं च सत्यमेनं द्विजोत्तम
anyaṃ paśyasva vai tvaṃ ca dīptimaṃtaṃ dvijottama | kapilaṃ piṃgalākṣaṃ ca satyamenaṃ dvijottama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तादृशं पश्य धर्मात्मन्वैश्वदेवसमप्रभम् । यत्तपो हि त्वया विप्र सर्वदेवसमाश्रितम्
tādṛśaṃ paśya dharmātmanvaiśvadevasamaprabham | yattapo hi tvayā vipra sarvadevasamāśritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतं पश्य महाभाग तव पार्श्वसमागतम् । प्रसन्नवाग्दीप्तियुक्तः सर्वजीवदयापरः
etaṃ paśya mahābhāga tava pārśvasamāgatam | prasannavāgdīptiyuktaḥ sarvajīvadayāparaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दम एव तथायं ते यः पोषयति सर्वदा । जटिलः कर्कशः पिंगो ह्यतितीव्रो महाप्रभुः
dama eva tathāyaṃ te yaḥ poṣayati sarvadā | jaṭilaḥ karkaśaḥ piṃgo hyatitīvro mahāprabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाशको हि स पापानां खड्गहस्तो द्विजोत्तम । अभिशांतो महापुण्यो नित्यक्रियासमन्वितः
nāśako hi sa pāpānāṃ khaḍgahasto dvijottama | abhiśāṃto mahāpuṇyo nityakriyāsamanvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नियमस्तु समायातस्तव पार्श्वे द्विजोत्तम । अनिर्मुक्तो महादीप्तः शुद्धस्फटिकसन्निभः
niyamastu samāyātastava pārśve dvijottama | anirmukto mahādīptaḥ śuddhasphaṭikasannibhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पयःकमंडलुकरो दंतकाष्ठधरो द्विजः । शौच एष समायातो भवतः सन्निधाविह
payaḥkamaṃḍalukaro daṃtakāṣṭhadharo dvijaḥ | śauca eṣa samāyāto bhavataḥ sannidhāviha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतिसाध्वी महाभागा सत्यभूषणभूषिता । सर्वभूषणशोभांगी शुश्रूषेयं समागता
atisādhvī mahābhāgā satyabhūṣaṇabhūṣitā | sarvabhūṣaṇaśobhāṃgī śuśrūṣeyaṃ samāgatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतिधीरा प्रसन्नांगी गौरी प्रहसितानना । पद्महस्ता इयं धात्री पद्मनेत्रा सुपद्मिनी
atidhīrā prasannāṃgī gaurī prahasitānanā | padmahastā iyaṃ dhātrī padmanetrā supadminī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिव्यैराभरणैर्युक्ता क्षमा प्राप्ता द्विजोत्तम । अतिशांता सुप्रतिष्ठा बहुमंगलसंयुता
divyairābharaṇairyuktā kṣamā prāptā dvijottama | atiśāṃtā supratiṣṭhā bahumaṃgalasaṃyutā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिव्यरत्नकृता शोभा दिव्याभरणभूषिता । तव शांतिर्महाप्राज्ञ ज्ञानरूपा समागता
divyaratnakṛtā śobhā divyābharaṇabhūṣitā | tava śāṃtirmahāprājña jñānarūpā samāgatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परोपकारकरणा बहुसत्यसमाकुला । मितभाषा सदैवासौ अकल्पा ते समागता
paropakārakaraṇā bahusatyasamākulā | mitabhāṣā sadaivāsau akalpā te samāgatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसन्ना सा क्षमायुक्ता सर्वाभरणभूषिता । पद्मासना सुरूपा सा श्यामवर्णा यशस्विनी
prasannā sā kṣamāyuktā sarvābharaṇabhūṣitā | padmāsanā surūpā sā śyāmavarṇā yaśasvinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहिंसेयं महाभागा भवंतं तु समागता । तप्तकांचनवर्णांगी रक्तांबरविलासिनी
ahiṃseyaṃ mahābhāgā bhavaṃtaṃ tu samāgatā | taptakāṃcanavarṇāṃgī raktāṃbaravilāsinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुप्रसन्ना सुमंत्रा च यत्र तत्र न पश्यति । ज्ञानभावसमाक्रांता पुण्यहस्ता तपस्विनी
suprasannā sumaṃtrā ca yatra tatra na paśyati | jñānabhāvasamākrāṃtā puṇyahastā tapasvinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुक्ताभरणशोभाढ्या निर्मला चारुहासिनी । इयं श्रद्धा महाभाग पश्य पश्य समागता
muktābharaṇaśobhāḍhyā nirmalā cāruhāsinī | iyaṃ śraddhā mahābhāga paśya paśya samāgatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहुबुद्धिसमाक्रांता बहुज्ञानसमाकुला । सुभोगासक्तरूपा सा सुस्थिता चारुमंगला
bahubuddhisamākrāṃtā bahujñānasamākulā | subhogāsaktarūpā sā susthitā cārumaṃgalā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेष्टध्यानसंयुक्ता लोकमाता यशस्विनी । सर्वाभरणशोभाढ्या पीनश्रोणि पयोधरा
sarveṣṭadhyānasaṃyuktā lokamātā yaśasvinī | sarvābharaṇaśobhāḍhyā pīnaśroṇi payodharā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गौरवर्णा समायाता माल्यवस्त्रविभूषिता । इयं मेधा महाप्राज्ञ तवैव परिसंस्थिता
gauravarṇā samāyātā mālyavastravibhūṣitā | iyaṃ medhā mahāprājña tavaiva parisaṃsthitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हंसचंद्रप्रतीकाशा मुक्ताहारविलंबिनी । सर्वाभरणसंभूषा सुप्रसन्ना मनस्विनी
haṃsacaṃdrapratīkāśā muktāhāravilaṃbinī | sarvābharaṇasaṃbhūṣā suprasannā manasvinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वेतवस्त्रेण संवीता शतपत्रं शयेकृतम् । पुस्तककरा पंकजस्था राजमाना सदैव हि
śvetavastreṇa saṃvītā śatapatraṃ śayekṛtam | pustakakarā paṃkajasthā rājamānā sadaiva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एषा प्रज्ञा महाभाग भाग्यवंतं समागता । लाक्षारससमावर्णा सुप्रसन्ना सदैव हि
eṣā prajñā mahābhāga bhāgyavaṃtaṃ samāgatā | lākṣārasasamāvarṇā suprasannā sadaiva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीतपुष्पकृतामाला हारकेयूरभूषणा । मुद्रिका कंकणोपेता कर्णकुंडलमंडिता
pītapuṣpakṛtāmālā hārakeyūrabhūṣaṇā | mudrikā kaṃkaṇopetā karṇakuṃḍalamaṃḍitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीतेन वाससा देवी सदैव परिराजते । त्रैलोक्यस्योपकाराय पोषणायाद्वितीयका
pītena vāsasā devī sadaiva parirājate | trailokyasyopakārāya poṣaṇāyādvitīyakā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्याः शीलं द्विजश्रेष्ठ सदैव परिकीर्तितम् । सेयं दया सु संप्राप्ता तव पार्श्वे द्विजोत्तम
yasyāḥ śīlaṃ dvijaśreṣṭha sadaiva parikīrtitam | seyaṃ dayā su saṃprāptā tava pārśve dvijottama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इयं वृद्धा महाप्राज्ञ भावभार्या तपस्विनी । मम माता द्विजश्रेष्ठ धर्मोहं तव सुव्रत
iyaṃ vṛddhā mahāprājña bhāvabhāryā tapasvinī | mama mātā dvijaśreṣṭha dharmohaṃ tava suvrata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति ज्ञात्वा शमं गच्छ मामेवं परिपालय । दुर्वासा उवाच- यदि धर्मः समायातो मत्समीपं तु सांप्रतम्
iti jñātvā śamaṃ gaccha māmevaṃ paripālaya | durvāsā uvāca- yadi dharmaḥ samāyāto matsamīpaṃ tu sāṃpratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतन्मे कारणं ब्रूहि किं ते धर्म करोम्यहम् । धर्म उवाच- कस्मात्क्रुद्धोसि विप्रेन्द्र किमेतैर्विप्रियं कृतम्
etanme kāraṇaṃ brūhi kiṃ te dharma karomyaham | dharma uvāca- kasmātkruddhosi viprendra kimetairvipriyaṃ kṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्मे त्वं कारणं ब्रूहि दुर्वासो यदि मन्यसे । दुर्वासा उवाच- येनाहं कुपितो देव तदिदं कारणं शृणु
tanme tvaṃ kāraṇaṃ brūhi durvāso yadi manyase | durvāsā uvāca- yenāhaṃ kupito deva tadidaṃ kāraṇaṃ śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दमशौचैः सुसंक्लेशैः शोधितं कायमात्मनः । लक्षवर्षप्रमाणं वै तपश्चर्या मया कृता
damaśaucaiḥ susaṃkleśaiḥ śodhitaṃ kāyamātmanaḥ | lakṣavarṣapramāṇaṃ vai tapaścaryā mayā kṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं पश्यसि मामेवं दया तेन प्रवर्तते । तस्मात्क्रुद्धोस्मि तेद्यैव शापमेवं ददाम्यहम्
evaṃ paśyasi māmevaṃ dayā tena pravartate | tasmātkruddhosmi tedyaiva śāpamevaṃ dadāmyaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं श्रुत्वा तदा तस्य तमुवाच महामतिः । धर्म उवाच- मयि नष्टे महाप्राज्ञ लोको नाशं समेष्यति
evaṃ śrutvā tadā tasya tamuvāca mahāmatiḥ | dharma uvāca- mayi naṣṭe mahāprājña loko nāśaṃ sameṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुःखमूलमहं तात निकर्शामि भृशं द्विज । सौख्यं पश्चादहं दद्मि यदि सत्यं न मुंचति
duḥkhamūlamahaṃ tāta nikarśāmi bhṛśaṃ dvija | saukhyaṃ paścādahaṃ dadmi yadi satyaṃ na muṃcati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पापोयं सुखमूलस्तु पुण्यं दुःखेन लभ्यते । पुण्यमेवं प्रकुर्वाणः प्राणी प्राणान्विमुंचति
pāpoyaṃ sukhamūlastu puṇyaṃ duḥkhena labhyate | puṇyamevaṃ prakurvāṇaḥ prāṇī prāṇānvimuṃcati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महत्सौख्यं ददाम्येवं परत्र च न संशयः । दुर्वासा उवाच- सुखं येनाप्यते तेन परं दुःखं प्रपद्यते
mahatsaukhyaṃ dadāmyevaṃ paratra ca na saṃśayaḥ | durvāsā uvāca- sukhaṃ yenāpyate tena paraṃ duḥkhaṃ prapadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्तु मर्त्यः परित्यज्य अन्येनापि प्रभुज्यते । तत्सुखं को विजानाति निश्चयं नैव पश्यति
tattu martyaḥ parityajya anyenāpi prabhujyate | tatsukhaṃ ko vijānāti niścayaṃ naiva paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्छ्रेयो नैव पश्यामि अन्याय्यं हि कृतं तव । येन कायेन क्रियते भुज्यते नैव तत्सुखम्
tacchreyo naiva paśyāmi anyāyyaṃ hi kṛtaṃ tava | yena kāyena kriyate bhujyate naiva tatsukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्येन क्रियते क्लेशमन्येनापि प्रभुज्यते । तत्सुखं को विजानाति चान्यायं धर्ममेव वा
anyena kriyate kleśamanyenāpi prabhujyate | tatsukhaṃ ko vijānāti cānyāyaṃ dharmameva vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्येन क्रियते क्लेशमन्येनापि सुखं पुनः । भुनक्ति पुरुषो धर्म तत्सर्वं श्रेयसा युतम्
anyena kriyate kleśamanyenāpi sukhaṃ punaḥ | bhunakti puruṣo dharma tatsarvaṃ śreyasā yutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुण्यं चैव अनेनापि अनेन फलमश्नुते । क्रियमाणं पुनः पुण्यमन्येन परिभुज्यते
puṇyaṃ caiva anenāpi anena phalamaśnute | kriyamāṇaṃ punaḥ puṇyamanyena paribhujyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्सर्वं हि सुखं प्रोक्तं यत्तथा यस्य लक्षणम् । धर्मशास्त्रोदितं चैव कृतं सर्वत्र नान्यथा
tatsarvaṃ hi sukhaṃ proktaṃ yattathā yasya lakṣaṇam | dharmaśāstroditaṃ caiva kṛtaṃ sarvatra nānyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येन कायेन कुर्वंति तेन दुःखं सहन्ति ते । परत्र तेन भुंजंति अनेनापि तथैव च
yena kāyena kurvaṃti tena duḥkhaṃ sahanti te | paratra tena bhuṃjaṃti anenāpi tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति ज्ञात्वा स धर्मात्मा भवान्समवलोकयेत् । यथा चौरा महापापाः स्वकायेन सहंति ते
iti jñātvā sa dharmātmā bhavānsamavalokayet | yathā caurā mahāpāpāḥ svakāyena sahaṃti te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुःखेन दारुणं तीव्रं तथा सुखं कथं नहि । धर्म उवाच- येन कायेन पापाश्च संचरन्ति हि पातकम्
duḥkhena dāruṇaṃ tīvraṃ tathā sukhaṃ kathaṃ nahi | dharma uvāca- yena kāyena pāpāśca saṃcaranti hi pātakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन पीडां सहंत्येव पातकस्य हि तत्फलम् । दंडमेकं परं दृष्टं धर्मशास्त्रेषु पंडितैः
tena pīḍāṃ sahaṃtyeva pātakasya hi tatphalam | daṃḍamekaṃ paraṃ dṛṣṭaṃ dharmaśāstreṣu paṃḍitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं धर्मपूर्वकं विद्धि एतैर्न्यायैस्त्वमेव हि । दुर्वासा उवाच- एवं न्यायं न मन्येहं तथैव शृणु धर्मराट्
taṃ dharmapūrvakaṃ viddhi etairnyāyaistvameva hi | durvāsā uvāca- evaṃ nyāyaṃ na manyehaṃ tathaiva śṛṇu dharmarāṭ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शापत्रयं प्रदास्यामि क्रुद्धोहं तव नान्यथा । धर्म उवाच- यदा क्रुद्धो महाप्राज्ञ मामेव हि क्षमस्व च
śāpatrayaṃ pradāsyāmi kruddhohaṃ tava nānyathā | dharma uvāca- yadā kruddho mahāprājña māmeva hi kṣamasva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.