Library·Padma Purāṇa·2·2.66
ययातिरुवाच- पापात्पतति कायोयं धर्माच्च शृणु मातले । विशेषं न च पश्यामि पुण्यस्यापि महीतले
yayātiruvāca- pāpātpatati kāyoyaṃ dharmācca śṛṇu mātale | viśeṣaṃ na ca paśyāmi puṇyasyāpi mahītale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनः प्रजायते कायो यथा हि पतनं पुरा । कथमुत्पद्यते देहस्तन्मे विस्तरतो वद
punaḥ prajāyate kāyo yathā hi patanaṃ purā | kathamutpadyate dehastanme vistarato vada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मातलिरुवाच- अथ नारकिणां पुंसामधर्मादेव केवलात् । क्षणमात्रेण भूतेभ्यः शरीरमुपजायते
mātaliruvāca- atha nārakiṇāṃ puṃsāmadharmādeva kevalāt | kṣaṇamātreṇa bhūtebhyaḥ śarīramupajāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्वद्धर्मेण चैकेन देवानामौपपादिकम् । सद्यः प्रजायते दिव्यं शरीरं भूतसारतः
tadvaddharmeṇa caikena devānāmaupapādikam | sadyaḥ prajāyate divyaṃ śarīraṃ bhūtasārataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मणा व्यतिमिश्रेण यच्छरीरं महात्मनाम् । तद्रूपपरिणामेन विज्ञेयं हि चतुर्विधम्
karmaṇā vyatimiśreṇa yaccharīraṃ mahātmanām | tadrūpapariṇāmena vijñeyaṃ hi caturvidham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्भिज्जाः स्थावरा ज्ञेयास्तृणगुल्मादि रूपिणः । कृमिकीटपतंगाद्याः स्वेदजानामदेहिनः
udbhijjāḥ sthāvarā jñeyāstṛṇagulmādi rūpiṇaḥ | kṛmikīṭapataṃgādyāḥ svedajānāmadehinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अंडजाः पक्षिणः सर्वे सर्पा नक्राश्च भूपते । जरायुजाश्च विज्ञेया मानुषाश्च चतुष्पदाः
aṃḍajāḥ pakṣiṇaḥ sarve sarpā nakrāśca bhūpate | jarāyujāśca vijñeyā mānuṣāśca catuṣpadāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र सिक्ता जलैर्भूमिर्रक्ते उष्मविपाचिता । वायुना धम्यमाना च क्षेत्रे बीजं प्रपद्यते
tatra siktā jalairbhūmirrakte uṣmavipācitā | vāyunā dhamyamānā ca kṣetre bījaṃ prapadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा उप्तानि बीजानि संसिक्तान्यंभसा पुनः । उपगम्य मृदुत्वं च मूलभावं व्रजंति च
yathā uptāni bījāni saṃsiktānyaṃbhasā punaḥ | upagamya mṛdutvaṃ ca mūlabhāvaṃ vrajaṃti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्मूलादंकुरोत्पत्तिरंकुरात्पर्णसंभवः । पर्णान्नालं ततः कांडं कांडाच्च प्रभवः पुनः
tanmūlādaṃkurotpattiraṃkurātparṇasaṃbhavaḥ | parṇānnālaṃ tataḥ kāṃḍaṃ kāṃḍācca prabhavaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रभवाच्च भवेत्क्षीरं क्षीरात्तंदुलसंभवः । तंदुलाच्च ततः पक्वा भवंत्योषधयस्तथा
prabhavācca bhavetkṣīraṃ kṣīrāttaṃdulasaṃbhavaḥ | taṃdulācca tataḥ pakvā bhavaṃtyoṣadhayastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यवाद्याः शालिपर्यंताः श्रेष्ठाः सप्तदश स्मृताः । ओषध्यः फलसाराढ्याः शेषा क्षुद्रा प्रःकीर्तिताः
yavādyāḥ śāliparyaṃtāḥ śreṣṭhāḥ saptadaśa smṛtāḥ | oṣadhyaḥ phalasārāḍhyāḥ śeṣā kṣudrā praḥkīrtitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एता लूना मर्दिताश्च मुनिभिः पूर्वसंस्कृताः । शूर्पोलूखलपात्राद्यैः स्थालिकोदकवह्निभिः
etā lūnā marditāśca munibhiḥ pūrvasaṃskṛtāḥ | śūrpolūkhalapātrādyaiḥ sthālikodakavahnibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षड्विधा हि स्वभेदेन परिणामं व्रजंति ताः । अन्योन्यरससंयोगादनेकस्वादतां गताः
ṣaḍvidhā hi svabhedena pariṇāmaṃ vrajaṃti tāḥ | anyonyarasasaṃyogādanekasvādatāṃ gatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भक्ष्यं भोज्यं पेयलेह्यं चोष्यं खाद्यं च भूपते । तासां भेदाः षडंगाश्च मधुराद्याश्च षड्गुणाः
bhakṣyaṃ bhojyaṃ peyalehyaṃ coṣyaṃ khādyaṃ ca bhūpate | tāsāṃ bhedāḥ ṣaḍaṃgāśca madhurādyāśca ṣaḍguṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदन्नं पिंडकवलैर्ग्रासैर्भुक्तं च देहिभिः । अन्नमूलाशये सर्वप्राणान्स्थापयति क्रमात्
tadannaṃ piṃḍakavalairgrāsairbhuktaṃ ca dehibhiḥ | annamūlāśaye sarvaprāṇānsthāpayati kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपक्वं भुक्तमाहारं स वायुः कुरुते द्विधा । संप्रविश्यान्नमध्ये च पक्वं कृत्वा पृथग्गुणम्
apakvaṃ bhuktamāhāraṃ sa vāyuḥ kurute dvidhā | saṃpraviśyānnamadhye ca pakvaṃ kṛtvā pṛthagguṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्नेरूर्ध्वं जलं स्थाप्य तदन्नं च जलोपरि । जलस्याधः स्वयं प्राणः स्थित्वाग्निं धमते शनैः
agnerūrdhvaṃ jalaṃ sthāpya tadannaṃ ca jalopari | jalasyādhaḥ svayaṃ prāṇaḥ sthitvāgniṃ dhamate śanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वायुना धम्यमानोग्निरत्युष्णं कुरुते जलम् । तदन्नमुष्णयोगेन समंतात्पच्यते पुनः
vāyunā dhamyamānogniratyuṣṇaṃ kurute jalam | tadannamuṣṇayogena samaṃtātpacyate punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विधा भवति तत्पक्वं पृथक्किट्टं पृथग्रसः । मलैर्द्वादशभिः किट्टं भिन्नं देहाद्बहिर्व्रजेत्
dvidhā bhavati tatpakvaṃ pṛthakkiṭṭaṃ pṛthagrasaḥ | malairdvādaśabhiḥ kiṭṭaṃ bhinnaṃ dehādbahirvrajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्णाक्षि नासिका जिह्वा दंतोष्ठ प्रजनं गुदा । मलान्स्रवेदथ स्वेदो विण्मूत्रं द्वादश स्मृताः
karṇākṣi nāsikā jihvā daṃtoṣṭha prajanaṃ gudā | malānsravedatha svedo viṇmūtraṃ dvādaśa smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृत्पद्मे प्रतिबद्धाश्च सर्वनाड्यः समंततः । तासां मुखेषु तं सूक्ष्मं प्राणः स्थापयते रसम्
hṛtpadme pratibaddhāśca sarvanāḍyaḥ samaṃtataḥ | tāsāṃ mukheṣu taṃ sūkṣmaṃ prāṇaḥ sthāpayate rasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसेन तेन ता नाडीः प्राणः पूरयते पुनः । संतर्पयंति ता नाड्यः पूर्णा देहं समंततः
rasena tena tā nāḍīḥ prāṇaḥ pūrayate punaḥ | saṃtarpayaṃti tā nāḍyaḥ pūrṇā dehaṃ samaṃtataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स नाडीमध्यस्थः शारीरेणोष्मणा रसः । पच्यते पच्यमानश्च भवेत्पाकद्वयं पुनः
tataḥ sa nāḍīmadhyasthaḥ śārīreṇoṣmaṇā rasaḥ | pacyate pacyamānaśca bhavetpākadvayaṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वङ्मांसास्थि मज्जा मेदो रुधिरं च प्रजायते । रक्ताल्लोमानि मांसं च केशाः स्नायुश्च मांसतः
tvaṅmāṃsāsthi majjā medo rudhiraṃ ca prajāyate | raktāllomāni māṃsaṃ ca keśāḥ snāyuśca māṃsataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नायोर्मज्जा तथास्थीनि वसा मज्जास्थिसंभवा । मज्जाकारेण वैकल्यं शुक्रं च प्रसवात्मकम्
snāyormajjā tathāsthīni vasā majjāsthisaṃbhavā | majjākāreṇa vaikalyaṃ śukraṃ ca prasavātmakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति द्वादश शान्तस्य परिणामाः प्रकीर्तिताः । शुक्रं तस्य परीणामः शुक्राद्देहस्य संभवः
iti dvādaśa śāntasya pariṇāmāḥ prakīrtitāḥ | śukraṃ tasya parīṇāmaḥ śukrāddehasya saṃbhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋतुकाले यदा शुक्रं निर्दोषं योनिसंस्थितम् । तदा तद्वायुसंसृष्टं स्त्रीरक्तेनैकतां व्रजेत्
ṛtukāle yadā śukraṃ nirdoṣaṃ yonisaṃsthitam | tadā tadvāyusaṃsṛṣṭaṃ strīraktenaikatāṃ vrajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विसर्गकाले शुक्रस्य जीवः कारणसंयुतः । नित्यं प्रविशते योनिं कर्मभिः स्वैर्नियंत्रितः
visargakāle śukrasya jīvaḥ kāraṇasaṃyutaḥ | nityaṃ praviśate yoniṃ karmabhiḥ svairniyaṃtritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुक्रस्य सह रक्तस्य एकाहात्कललं भवेत् । पंचरात्रेण कलले बुद्बुदत्वं ततो भवेत्
śukrasya saha raktasya ekāhātkalalaṃ bhavet | paṃcarātreṇa kalale budbudatvaṃ tato bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मांसत्वं मासमात्रेण पंचधा जायते पुनः । ग्रीवा शिरश्च स्कंधश्च पृष्ठवंशस्तथोदरम्
māṃsatvaṃ māsamātreṇa paṃcadhā jāyate punaḥ | grīvā śiraśca skaṃdhaśca pṛṣṭhavaṃśastathodaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाणीपादौ तथा पार्श्वौ कटिर्गात्रं तथैव च । मासद्वयेन पर्वाणि क्रमशः संभवंति च
pāṇīpādau tathā pārśvau kaṭirgātraṃ tathaiva ca | māsadvayena parvāṇi kramaśaḥ saṃbhavaṃti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिभिर्मासैः प्रजायंते शतशोंकुरसंधयः । मासैश्चतुर्भिर्जायंते अंगुल्यादि यथाक्रमम्
tribhirmāsaiḥ prajāyaṃte śataśoṃkurasaṃdhayaḥ | māsaiścaturbhirjāyaṃte aṃgulyādi yathākramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुखं नासा च कर्णौ च मासैर्जायंति पंचभिः । दंतपंक्तिस्तथा जिह्वा जायते तु नखाः पुनः
mukhaṃ nāsā ca karṇau ca māsairjāyaṃti paṃcabhiḥ | daṃtapaṃktistathā jihvā jāyate tu nakhāḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्णयोश्च भवेच्छिद्रं षण्मासाभ्यंतरे पुनः । पायुर्मेढ्रमुपस्थं च शिश्नश्चाप्युपजायते
karṇayośca bhavecchidraṃ ṣaṇmāsābhyaṃtare punaḥ | pāyurmeḍhramupasthaṃ ca śiśnaścāpyupajāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संधयो ये च गात्रेषु मासैर्जायंति सप्तभिः । अंगप्रत्यंगसंपूर्णं शिरः केशसमन्वितम्
saṃdhayo ye ca gātreṣu māsairjāyaṃti saptabhiḥ | aṃgapratyaṃgasaṃpūrṇaṃ śiraḥ keśasamanvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विभक्तावयवस्पष्टं पुनर्मासाष्टमे भवेत् । पंचात्मक समायुक्तः परिपक्वः स तिष्ठति
vibhaktāvayavaspaṣṭaṃ punarmāsāṣṭame bhavet | paṃcātmaka samāyuktaḥ paripakvaḥ sa tiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मातुराहारवीर्येण षड्विधेन रसेन च । नाभिसूत्रनिबद्धेन वर्द्धते स दिनेदिने
māturāhāravīryeṇa ṣaḍvidhena rasena ca | nābhisūtranibaddhena varddhate sa dinedine
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स्मृतिं लभेज्जीवः संपूर्णोस्मिञ्छरीरके । सुखं दुःखं विजानाति निद्रां स्वप्नं पुराकृतम्
tataḥ smṛtiṃ labhejjīvaḥ saṃpūrṇosmiñcharīrake | sukhaṃ duḥkhaṃ vijānāti nidrāṃ svapnaṃ purākṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृतश्चाहं पुनर्जातो जातश्चाहं पुनर्मृतः । नानायोनिसहस्राणि मया दृष्टान्यनेकधा
mṛtaścāhaṃ punarjāto jātaścāhaṃ punarmṛtaḥ | nānāyonisahasrāṇi mayā dṛṣṭānyanekadhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधुना जातमात्रोहं प्राप्तसंस्कार एव च । ततः श्रेयः करिष्यामि येन गर्भे न संभवः
adhunā jātamātrohaṃ prāptasaṃskāra eva ca | tataḥ śreyaḥ kariṣyāmi yena garbhe na saṃbhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गर्भस्थश्चिंतयत्येवमहं गर्भाद्विनिःसृतः । अध्येष्यामि परं ज्ञानं संसारविनिवर्तकम्
garbhasthaściṃtayatyevamahaṃ garbhādviniḥsṛtaḥ | adhyeṣyāmi paraṃ jñānaṃ saṃsāravinivartakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवश्यं गर्भदुःखेन महता परिपीडितः । जीवः कर्मवशादास्ते मोक्षोपायं विचिंतयेत्
avaśyaṃ garbhaduḥkhena mahatā paripīḍitaḥ | jīvaḥ karmavaśādāste mokṣopāyaṃ viciṃtayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा गिरिवराक्रांतः कश्चिद्दुःखेन तिष्ठति । तथा जरायुणा देही दुःखं तिष्ठति दुःखितः
yathā girivarākrāṃtaḥ kaścidduḥkhena tiṣṭhati | tathā jarāyuṇā dehī duḥkhaṃ tiṣṭhati duḥkhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पतितः सागरे यद्वद्दुःखमास्ते समाकुलः । गर्भोदकेन सिक्तांगस्तथास्ते व्याकुलात्मकः
patitaḥ sāgare yadvadduḥkhamāste samākulaḥ | garbhodakena siktāṃgastathāste vyākulātmakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोहकुंभे यथा न्यस्तः पच्यते कश्चिदग्निना । गर्भकुंभे तथाक्षिप्तः पच्यते जठराग्निना
lohakuṃbhe yathā nyastaḥ pacyate kaścidagninā | garbhakuṃbhe tathākṣiptaḥ pacyate jaṭharāgninā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूचीभिरग्निवर्णाभिर्भिन्नगात्रो निरंतरम् । यद्दुःखं जायते तस्य तद्गर्भेष्टगुणं भवेत्
sūcībhiragnivarṇābhirbhinnagātro niraṃtaram | yadduḥkhaṃ jāyate tasya tadgarbheṣṭaguṇaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गर्भवासात्परं वासं कष्टं नैवास्ति कुत्रचित् । देहिनां दुःखमतुलं सुघोरमपि संकटम्
garbhavāsātparaṃ vāsaṃ kaṣṭaṃ naivāsti kutracit | dehināṃ duḥkhamatulaṃ sughoramapi saṃkaṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येतद्गर्भदुःखं हि प्राणिनां परिकीर्तितम् । चरस्थिराणां सर्वेषामात्मगर्भानुरूपतः
ityetadgarbhaduḥkhaṃ hi prāṇināṃ parikīrtitam | carasthirāṇāṃ sarveṣāmātmagarbhānurūpataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गर्भात्कोटिगुणापीडा योनियंत्रनिपीडनात् । संमूर्च्छितस्य जायेत जायमानस्य देहिनः
garbhātkoṭiguṇāpīḍā yoniyaṃtranipīḍanāt | saṃmūrcchitasya jāyeta jāyamānasya dehinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इक्षुवत्पीड्यमानस्य पापमुद्गरपेषणात् । गर्भान्निष्क्रममाणस्य प्रबलैः सूतिवायुभिः
ikṣuvatpīḍyamānasya pāpamudgarapeṣaṇāt | garbhānniṣkramamāṇasya prabalaiḥ sūtivāyubhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जायते सुमहद्दुःखं परित्राणं न विंदति । यंत्रेण पीड्यमानाः स्युर्निःसाराश्च यथेक्षवः
jāyate sumahadduḥkhaṃ paritrāṇaṃ na viṃdati | yaṃtreṇa pīḍyamānāḥ syurniḥsārāśca yathekṣavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा शरीरं योनिस्थं पात्यते यंत्रपीडनात् । अस्थिमद्वर्तुलाकारं स्नायुबंधनवेष्टितम्
tathā śarīraṃ yonisthaṃ pātyate yaṃtrapīḍanāt | asthimadvartulākāraṃ snāyubaṃdhanaveṣṭitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्तमांसवसालिप्तं विण्मूत्रद्रव्यभाजनम् । केशलोमनखच्छन्नं रोगायतनमुत्तमम्
raktamāṃsavasāliptaṃ viṇmūtradravyabhājanam | keśalomanakhacchannaṃ rogāyatanamuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वदनैकमहाद्वारं गवाक्षाष्टकभूषितम् । ओष्ठद्वयकपाटं तु दंतजिह्वागलान्वितम्
vadanaikamahādvāraṃ gavākṣāṣṭakabhūṣitam | oṣṭhadvayakapāṭaṃ tu daṃtajihvāgalānvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाडीस्वेदप्रवाहं च कफपित्तपरिप्लुतम् । जराशोकसमाविष्टं कालवक्त्रानलेस्थितम्
nāḍīsvedapravāhaṃ ca kaphapittapariplutam | jarāśokasamāviṣṭaṃ kālavaktrānalesthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामक्रोधसमाक्रांतं श्वसनैश्चोपमर्दितम् । भोगतृष्णातुरं गूढं रागद्वेष वशानुगम्
kāmakrodhasamākrāṃtaṃ śvasanaiścopamarditam | bhogatṛṣṇāturaṃ gūḍhaṃ rāgadveṣa vaśānugam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सवर्णितांगप्रत्यंगं जरायु परिवेष्टितम् । संकटेनाविविक्तेन योनिमार्गेण निर्गतम्
savarṇitāṃgapratyaṃgaṃ jarāyu pariveṣṭitam | saṃkaṭenāviviktena yonimārgeṇa nirgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विण्मूत्ररक्तसिक्तांगं षट्कौशिकसमुद्भवम् । अस्थिपंजरसंघातं ज्ञेयमस्मिन्कलेवरे
viṇmūtraraktasiktāṃgaṃ ṣaṭkauśikasamudbhavam | asthipaṃjarasaṃghātaṃ jñeyamasminkalevare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शतत्रयं शताधिकं पंचपेशी शतानि च । सार्धाभिस्तिसृभिश्छन्नं समंताद्रोमकोटिभिः
śatatrayaṃ śatādhikaṃ paṃcapeśī śatāni ca | sārdhābhistisṛbhiśchannaṃ samaṃtādromakoṭibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरीरं स्थूलसूक्ष्माभिर्दृश्यादृश्याभिरंततः । एताभिर्मांसनाडीभिः कोटिभिस्तत्समन्वितम्
śarīraṃ sthūlasūkṣmābhirdṛśyādṛśyābhiraṃtataḥ | etābhirmāṃsanāḍībhiḥ koṭibhistatsamanvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रस्वेदमशुचिं ताभिरंतरस्थं च तेन हि । द्वात्रिंशद्दशनाः प्रोक्ता विंशतिश्च नखाः स्मृताः
prasvedamaśuciṃ tābhiraṃtarasthaṃ ca tena hi | dvātriṃśaddaśanāḥ proktā viṃśatiśca nakhāḥ smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्तस्य कुडवं ज्ञेयं कफस्यार्धाढकं तथा । वसायाश्च पलाः पंच तदर्धं फलकस्य च
pittasya kuḍavaṃ jñeyaṃ kaphasyārdhāḍhakaṃ tathā | vasāyāśca palāḥ paṃca tadardhaṃ phalakasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पंचार्बुद पला ज्ञेयाः पलानि दश मेदसः । पलत्रयं महारक्तं मज्जा रक्ताच्चतुर्गुणा
paṃcārbuda palā jñeyāḥ palāni daśa medasaḥ | palatrayaṃ mahāraktaṃ majjā raktāccaturguṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुक्रार्धकुडवं ज्ञेयं तदर्धं देहिनां बलम् । मांसस्य चैकं पिंडेन पलसाहस्रमुच्यते
śukrārdhakuḍavaṃ jñeyaṃ tadardhaṃ dehināṃ balam | māṃsasya caikaṃ piṃḍena palasāhasramucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्तं पलशतं ज्ञेयं विण्मूत्रं चाप्रमाणतः । इति देहगृहे राजन्वासः स्यान्नित्यमात्मनः
raktaṃ palaśataṃ jñeyaṃ viṇmūtraṃ cāpramāṇataḥ | iti dehagṛhe rājanvāsaḥ syānnityamātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अशुद्धं च विशुद्धस्य कर्मबंधविनिर्मितम् । शुक्रशोणितसंयोगाद्देहः संजायते क्वचित्
aśuddhaṃ ca viśuddhasya karmabaṃdhavinirmitam | śukraśoṇitasaṃyogāddehaḥ saṃjāyate kvacit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्यं विण्मूत्रसंयुक्तस्तेनायमशुचिः स्मृतः । यथा वै विष्ठया पूर्णः शुचिः सांतर्बहिर्घटः
nityaṃ viṇmūtrasaṃyuktastenāyamaśuciḥ smṛtaḥ | yathā vai viṣṭhayā pūrṇaḥ śuciḥ sāṃtarbahirghaṭaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शौचेन शोध्यमानोपि देहोयमशुचिर्भवेत् । यं प्राप्यातिपवित्राणि पंचगव्य हवींषि च
śaucena śodhyamānopi dehoyamaśucirbhavet | yaṃ prāpyātipavitrāṇi paṃcagavya havīṃṣi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अशुचित्वं प्रयांत्याशु देहोयमशुचिस्ततः । हृद्यान्यप्यन्नपानानि यं प्राप्य सुरभीणि च
aśucitvaṃ prayāṃtyāśu dehoyamaśucistataḥ | hṛdyānyapyannapānāni yaṃ prāpya surabhīṇi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अशुचित्वं प्रयांत्याशु कोऽन्य स्यादशुचिस्ततः । हे जनाः किं न पश्यध्वं यन्निर्याति दिनेदिने
aśucitvaṃ prayāṃtyāśu ko'nya syādaśucistataḥ | he janāḥ kiṃ na paśyadhvaṃ yanniryāti dinedine
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देहानुगो मलः पूतिस्तदाधारः कथं शुचिः । देहः संशोध्यमानोपि पंचगव्यकुशांबुभिः
dehānugo malaḥ pūtistadādhāraḥ kathaṃ śuciḥ | dehaḥ saṃśodhyamānopi paṃcagavyakuśāṃbubhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घृष्यमाण इवांगारो निर्मलत्वं न गच्छति । स्रोतांसि यस्य सततं प्रवहंति गिरेरिव
ghṛṣyamāṇa ivāṃgāro nirmalatvaṃ na gacchati | srotāṃsi yasya satataṃ pravahaṃti gireriva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कफमूत्राद्यमशुचिः स देहः शुध्यते कथम् । सर्वाशुचिनिधानस्य शरीरस्य न विद्यते
kaphamūtrādyamaśuciḥ sa dehaḥ śudhyate katham | sarvāśucinidhānasya śarīrasya na vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुचिरेकप्रदेशोपि शुचिर्न स्यादृतेऽपि वा । दिवा वा यदि वा रात्रौ मृत्तोयैः शोध्यते करः
śucirekapradeśopi śucirna syādṛte'pi vā | divā vā yadi vā rātrau mṛttoyaiḥ śodhyate karaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथापि शुचिभाङ्नस्यान्न विरज्यंति ते नराः । कायोयमग्र्यधूपाद्यैर्यत्नेनापि सुसंस्कृतः
tathāpi śucibhāṅnasyānna virajyaṃti te narāḥ | kāyoyamagryadhūpādyairyatnenāpi susaṃskṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न जहाति स्वभावं हि श्वपुच्छमिव नामितम् । तथा जात्यैव कृष्णोर्णा न शुक्ला जातु जायते
na jahāti svabhāvaṃ hi śvapucchamiva nāmitam | tathā jātyaiva kṛṣṇorṇā na śuklā jātu jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संशोध्यमानापि तथा भवेन्मूर्तिर्न निर्मला । जिघ्रन्नपि स्वदुर्गंधं पश्यन्नपि मलं स्वकम्
saṃśodhyamānāpi tathā bhavenmūrtirna nirmalā | jighrannapi svadurgaṃdhaṃ paśyannapi malaṃ svakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न विरज्यति लोकोऽयं पीडयन्नपि नासिकाम् । अहो मोहस्य माहात्म्यं येन व्यामोहितं जगत्
na virajyati loko'yaṃ pīḍayannapi nāsikām | aho mohasya māhātmyaṃ yena vyāmohitaṃ jagat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जिघ्रन्पश्यन्स्वकान्दोषान्कायस्य न विरज्यते । स्वदेहस्य विगंधेन विरज्येत न यो नरः
jighranpaśyansvakāndoṣānkāyasya na virajyate | svadehasya vigaṃdhena virajyeta na yo naraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विरागकारणं तस्य किमन्यदुपदिश्यते । सर्वमेव जगत्पूतं देहमेवाशुचिः परम्
virāgakāraṇaṃ tasya kimanyadupadiśyate | sarvameva jagatpūtaṃ dehamevāśuciḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यन्मलावयवस्पर्शाच्छुचिरप्यशुचिर्भवेत् । गंधलेपापनोदाय शौचं देहस्य कीर्तितम्
yanmalāvayavasparśācchucirapyaśucirbhavet | gaṃdhalepāpanodāya śaucaṃ dehasya kīrtitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वयस्यापगमात्पश्चाद्भावशुद्ध्या विशुद्ध्यति । गंगातोयेन सर्वेण मृद्भारैर्गात्रलेपनैः
dvayasyāpagamātpaścādbhāvaśuddhyā viśuddhyati | gaṃgātoyena sarveṇa mṛdbhārairgātralepanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मर्त्यो दुर्गंधदेहोसौ भावदुष्टो न शुध्यति । तीर्थस्नानैस्तपोभिश्च दुष्टात्मा न च शुध्यति
martyo durgaṃdhadehosau bhāvaduṣṭo na śudhyati | tīrthasnānaistapobhiśca duṣṭātmā na ca śudhyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वमूर्तिः क्षालिता तीर्थे न शुद्धिमधिगच्छति । अंतर्भावप्रदुष्टस्य विशतोपि हुताशनम्
svamūrtiḥ kṣālitā tīrthe na śuddhimadhigacchati | aṃtarbhāvapraduṣṭasya viśatopi hutāśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न स्वर्गो नापवर्गश्च देहनिर्दहनं परम् । भावशुद्धिः परं शौचं प्रमाणं सर्वकर्मसु
na svargo nāpavargaśca dehanirdahanaṃ param | bhāvaśuddhiḥ paraṃ śaucaṃ pramāṇaṃ sarvakarmasu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यथा लिंग्यते कांता भावेन दुहितान्यथा । मनसा भिद्यते वृत्तिरभिन्नेष्वपि वस्तुषु
anyathā liṃgyate kāṃtā bhāvena duhitānyathā | manasā bhidyate vṛttirabhinneṣvapi vastuṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यथैव सती पुत्रं चिंतयेदन्यथा पतिम् । यथायथा स्वभावस्य महाभाग उदाहृतम्
anyathaiva satī putraṃ ciṃtayedanyathā patim | yathāyathā svabhāvasya mahābhāga udāhṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिष्वक्तोपि यद्भार्यां भावहीनां न कारयेत् । नाद्याद्विविधमन्नाद्यं रस्यानि सुरभीणि च
pariṣvaktopi yadbhāryāṃ bhāvahīnāṃ na kārayet | nādyādvividhamannādyaṃ rasyāni surabhīṇi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभावेन नरस्तस्माद्भावः सर्वत्र कारणम् । चित्तं शोधय यत्नेन किमन्यैर्बाह्यशोधनैः
abhāvena narastasmādbhāvaḥ sarvatra kāraṇam | cittaṃ śodhaya yatnena kimanyairbāhyaśodhanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भावतः शुचिशुद्धात्मा स्वर्गं मोक्षं च विंदति । ज्ञानामलांभसा पुंसः सवैराग्यमृदापुनः
bhāvataḥ śuciśuddhātmā svargaṃ mokṣaṃ ca viṃdati | jñānāmalāṃbhasā puṃsaḥ savairāgyamṛdāpunaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविद्या रागविण्मूत्र लेपो नश्येद्विशोधनैः । एवमेतच्छरीरं हि निसर्गादशुचिं विदुः
avidyā rāgaviṇmūtra lepo naśyedviśodhanaiḥ | evametaccharīraṃ hi nisargādaśuciṃ viduḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्यादसार निःसारं कदलीसारसन्निभम् । ज्ञात्वैवं दोषवद्देहं यः प्राज्ञः शिथिली भवेत्
vidyādasāra niḥsāraṃ kadalīsārasannibham | jñātvaivaṃ doṣavaddehaṃ yaḥ prājñaḥ śithilī bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोतिक्रामति संसारं दृढग्राहोवतिष्ठति । एवमेतन्महाकष्टं जन्मदुःखं प्रकीर्तितम्
sotikrāmati saṃsāraṃ dṛḍhagrāhovatiṣṭhati | evametanmahākaṣṭaṃ janmaduḥkhaṃ prakīrtitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुंसामज्ञानदोषेण नानाकर्मवशेन च । गर्भस्थस्य मतिर्यासीत्सा जातस्य प्रणश्यति
puṃsāmajñānadoṣeṇa nānākarmavaśena ca | garbhasthasya matiryāsītsā jātasya praṇaśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुमूर्च्छितस्य दुःखेन योनियंत्रनिपीडनात् । बाह्येन वायुना चास्य मोहसंगेन देहिनाम्
sumūrcchitasya duḥkhena yoniyaṃtranipīḍanāt | bāhyena vāyunā cāsya mohasaṃgena dehinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पृष्टमात्रस्य घोरेण ज्वरः समुपजायते । तेन ज्वरेण महता महामोहः प्रजायते
spṛṣṭamātrasya ghoreṇa jvaraḥ samupajāyate | tena jvareṇa mahatā mahāmohaḥ prajāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संमूढस्य स्मृतिभ्रंशः शीघ्रं संजायते पुनः । स्मृतिभ्रंशात्ततस्तस्य पूर्वकर्मवशेन च
saṃmūḍhasya smṛtibhraṃśaḥ śīghraṃ saṃjāyate punaḥ | smṛtibhraṃśāttatastasya pūrvakarmavaśena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रतिः संजायते तस्य जंतोस्तत्रैव जन्मनि । रक्तो मूढश्च लोकोयमकार्ये संप्रवर्त्तते
ratiḥ saṃjāyate tasya jaṃtostatraiva janmani | rakto mūḍhaśca lokoyamakārye saṃpravarttate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चात्मानं विजानाति न परं न च दैवतम् । न शृणोति परं श्रेयः सचक्षुरपि नेक्षते
na cātmānaṃ vijānāti na paraṃ na ca daivatam | na śṛṇoti paraṃ śreyaḥ sacakṣurapi nekṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समे पथि शनैर्गच्छन्स्खलतीव पदेपदे । सत्यां बुद्धौ न जानाति बोध्यमानो बुधैरपि
same pathi śanairgacchanskhalatīva padepade | satyāṃ buddhau na jānāti bodhyamāno budhairapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संसारे क्लिश्यते तेन नरो लोभवशानुगः । गर्भस्मृतेरभावे च शास्त्रमुक्तं शिवेन च
saṃsāre kliśyate tena naro lobhavaśānugaḥ | garbhasmṛterabhāve ca śāstramuktaṃ śivena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्दुःखकथनार्थाय स्वर्गमोक्षप्रसाधकम् । येन तस्मिञ्छिवे ज्ञाते धर्मकामार्थसाधने
tadduḥkhakathanārthāya svargamokṣaprasādhakam | yena tasmiñchive jñāte dharmakāmārthasādhane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न कुर्वंत्यात्मनः श्रेयस्तदत्र महदद्भुतम् । अव्यक्तेंद्रियबुद्धित्वाद्बाल्येदुःखं महत्पुनः
na kurvaṃtyātmanaḥ śreyastadatra mahadadbhutam | avyakteṃdriyabuddhitvādbālyeduḥkhaṃ mahatpunaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इच्छन्नपि न शक्नोति वक्तुं कर्तुं न सत्कृती । दंतजन्ममहद्दुःखं लौल्येन वायुना तथा
icchannapi na śaknoti vaktuṃ kartuṃ na satkṛtī | daṃtajanmamahadduḥkhaṃ laulyena vāyunā tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बालरोगैश्च विविधैः पीडाबालग्रहैरपि । तृड्बुभुक्षा परीतांगः क्वचित्तिष्ठति गच्छति
bālarogaiśca vividhaiḥ pīḍābālagrahairapi | tṛḍbubhukṣā parītāṃgaḥ kvacittiṣṭhati gacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विण्मूत्रभक्षणाद्यं च मोहाद्बालः समाचरेत् । कौमारः कर्णवेधेन मातापित्रोश्च ताडनैः
viṇmūtrabhakṣaṇādyaṃ ca mohādbālaḥ samācaret | kaumāraḥ karṇavedhena mātāpitrośca tāḍanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अक्षराध्ययनाद्यैश्च दुःखं गुर्वादिशासनात् । प्रमत्तेंद्रियवृत्तेश्च कामरागप्रपीडिनः
akṣarādhyayanādyaiśca duḥkhaṃ gurvādiśāsanāt | pramatteṃdriyavṛtteśca kāmarāgaprapīḍinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रोगार्दितस्य सततं कुतः सौख्यं हि यौवने । ईर्ष्यासु महद्दुःखं मोहाद्दुःखं प्रजायते
rogārditasya satataṃ kutaḥ saukhyaṃ hi yauvane | īrṣyāsu mahadduḥkhaṃ mohādduḥkhaṃ prajāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रस्यात्कुपितस्यैव रागो दुःखाय केवलम् । रात्रौ न विंदते निद्रा कामाग्नि परिखेदितः
tatrasyātkupitasyaiva rāgo duḥkhāya kevalam | rātrau na viṃdate nidrā kāmāgni parikheditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिवा वापि कुतः सौख्यमर्थोपार्जनचिंतया । स्त्रीष्वायासितदेहस्य ये पुंसः शुक्रबिंदवः
divā vāpi kutaḥ saukhyamarthopārjanaciṃtayā | strīṣvāyāsitadehasya ye puṃsaḥ śukrabiṃdavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न ते सुखाय मंतव्याः स्वेदजा इव बिंदवः । कृमिभिस्ताड्यमानस्य कुष्ठिनः पामरस्य च
na te sukhāya maṃtavyāḥ svedajā iva biṃdavaḥ | kṛmibhistāḍyamānasya kuṣṭhinaḥ pāmarasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कंडूयनाग्नितापेन यत्सुखं स्त्रीषु तद्विदुः । यादृशं मन्यते सौख्यमर्थोपार्जनचिंतया
kaṃḍūyanāgnitāpena yatsukhaṃ strīṣu tadviduḥ | yādṛśaṃ manyate saukhyamarthopārjanaciṃtayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तादृशं स्त्रीषु मंतव्यमधिकं नैव विद्यते । मर्त्यस्य वेदना सैव यां विना चित्तनिर्वृतिः
tādṛśaṃ strīṣu maṃtavyamadhikaṃ naiva vidyate | martyasya vedanā saiva yāṃ vinā cittanirvṛtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततोन्योन्यं पुरा प्राप्तमंते सैवान्यथा भवेत् । तदेवं जरया ग्रस्तमामया व्यपिनप्रियम्
tatonyonyaṃ purā prāptamaṃte saivānyathā bhavet | tadevaṃ jarayā grastamāmayā vyapinapriyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपूर्ववत्समात्मानं जरया परिपीडितम् । यः पश्यन्न विरज्येत कोन्यस्तस्मादचेतनः
apūrvavatsamātmānaṃ jarayā paripīḍitam | yaḥ paśyanna virajyeta konyastasmādacetanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जराभिभूतोपि जंतुः पत्नीपुत्रादिबांधवैः । अशक्तत्वाद्दुराचारैर्भृत्यैश्च परिभूयते
jarābhibhūtopi jaṃtuḥ patnīputrādibāṃdhavaiḥ | aśaktatvāddurācārairbhṛtyaiśca paribhūyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न धर्ममर्थं कामं च मोक्षं च जरयायुतः । शक्तः साधयितुं तस्माद्युवा धर्मं समाचरेत्
na dharmamarthaṃ kāmaṃ ca mokṣaṃ ca jarayāyutaḥ | śaktaḥ sādhayituṃ tasmādyuvā dharmaṃ samācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातपित्तकफादीनां वैषम्यं व्याधिरुच्यते । वातादीनां समूहेन देहोयं परिकीर्तितः
vātapittakaphādīnāṃ vaiṣamyaṃ vyādhirucyate | vātādīnāṃ samūhena dehoyaṃ parikīrtitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद्व्याधिमयं ज्ञेयं शरीरमिदमात्मनः । वाताद्यव्यतिरिक्तत्वाद्व्याधीनां पंजरस्य च
tasmādvyādhimayaṃ jñeyaṃ śarīramidamātmanaḥ | vātādyavyatiriktatvādvyādhīnāṃ paṃjarasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.