Library·Padma Purāṇa·5·5.116
सूत उवाच- संध्यावंदनकर्मक्रियतामिति रामो मुनिमाचष्टायम् । उष्णद्युतिरप्यस्तमुपैति द्विजकुलमेतन्नीडमुपैति
sūta uvāca- saṃdhyāvaṃdanakarmakriyatāmiti rāmo munimācaṣṭāyam | uṣṇadyutirapyastamupaiti dvijakulametannīḍamupaiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयमपि संध्यावंदनकामोऽव्रजदुत्तरदिशमुज्झितयानः । हाहाहूहूकृतसंगीतिर्बंदीप्रमुखप्रस्तुतकीर्तिः
svayamapi saṃdhyāvaṃdanakāmo'vrajaduttaradiśamujjhitayānaḥ | hāhāhūhūkṛtasaṃgītirbaṃdīpramukhaprastutakīrtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गौतमीतटमुपेत्य राघवो वायुनंदनसुधौतपद्युगः । जांबवत्कृतकरावलंबनः प्रापदुत्तमनदीं तु गौतमीम्
gautamītaṭamupetya rāghavo vāyunaṃdanasudhautapadyugaḥ | jāṃbavatkṛtakarāvalaṃbanaḥ prāpaduttamanadīṃ tu gautamīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करद्वये धृतकुशः स राघवः प्रागमद्वरुणदिशामथोत्तमाम् । दत्वा ततोऽर्घत्रितयं यथाविधि प्रहृष्टरोमाथ जजाप सोंऽतरे
karadvaye dhṛtakuśaḥ sa rāghavaḥ prāgamadvaruṇadiśāmathottamām | datvā tato'rghatritayaṃ yathāvidhi prahṛṣṭaromātha jajāpa soṃ'tare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संप्रार्थयित्वा वरुणं यथाक्रमं शंभुं वसिष्ठं प्रणनाम राघवः । ताभ्यां कृताशीरगमन्मनःपदं हनूमता क्षालित पादपंकजः । जुहाव वह्नीनथ बंदिमागधैः संस्तूयमानोऽथ विनिर्ययौ बहिः
saṃprārthayitvā varuṇaṃ yathākramaṃ śaṃbhuṃ vasiṣṭhaṃ praṇanāma rāghavaḥ | tābhyāṃ kṛtāśīragamanmanaḥpadaṃ hanūmatā kṣālita pādapaṃkajaḥ | juhāva vahnīnatha baṃdimāgadhaiḥ saṃstūyamāno'tha viniryayau bahiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रहसच्चंद्र किरणैः सुधालिप्तमिवांबरम् । प्रसन्नताराकुसुमं वितानमिव सर्वतः
prahasaccaṃdra kiraṇaiḥ sudhāliptamivāṃbaram | prasannatārākusumaṃ vitānamiva sarvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथागच्छत्सौधतलं वृद्धामात्येन कल्पितम् । नानासनसमोपेतं सभास्थानं ययौ नृपः
athāgacchatsaudhatalaṃ vṛddhāmātyena kalpitam | nānāsanasamopetaṃ sabhāsthānaṃ yayau nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ मुनिं ह्युपवेश्य स राघवः स्वयमपि प्रथमासनमाभजत् । कपिगणाः परितः पृथुविग्रहा रचनयास्थितिमाप्रतिपेदिरे
atha muniṃ hyupaveśya sa rāghavaḥ svayamapi prathamāsanamābhajat | kapigaṇāḥ paritaḥ pṛthuvigrahā racanayāsthitimāpratipedire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखस्थितं नृपमभिवीक्ष्य स द्विजो वचस्तदा समुचितमाह शंभुः । इहस्थितो भवति समस्तपूजितः कथं कथा नृपवर वर्तते गुहायाम्
sukhasthitaṃ nṛpamabhivīkṣya sa dvijo vacastadā samucitamāha śaṃbhuḥ | ihasthito bhavati samastapūjitaḥ kathaṃ kathā nṛpavara vartate guhāyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकर्ण्याथ रघूद्वहो द्विजवचः शुश्रूषुरासीत्कथां । तत्रस्थो निपुणं निवार्यवचनं सर्वैः श्रुतं तत्क्षणात् । शुश्रूषामि कथं महाद्भुततया स्वात्माश्रयामन्यथा । रक्षोबाधनवादिनीमथनृपः किंत्वेतदित्याह च
ākarṇyātha raghūdvaho dvijavacaḥ śuśrūṣurāsītkathāṃ | tatrastho nipuṇaṃ nivāryavacanaṃ sarvaiḥ śrutaṃ tatkṣaṇāt | śuśrūṣāmi kathaṃ mahādbhutatayā svātmāśrayāmanyathā | rakṣobādhanavādinīmathanṛpaḥ kiṃtvetadityāha ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुंभश्रोत्रवधः पुरा समजनि प्राप्तो दशास्यो वधं । पश्चादित्ययमन्यथा विरचितं रामायणं भाषते । कोऽयं विप्रवरः समस्तजनता नास्तिक्य संपादको । राज्ञांस्थानमुपेत्य वक्ति समया दंड्योऽथ पूज्योऽथवा
kuṃbhaśrotravadhaḥ purā samajani prāpto daśāsyo vadhaṃ | paścādityayamanyathā viracitaṃ rāmāyaṇaṃ bhāṣate | ko'yaṃ vipravaraḥ samastajanatā nāstikya saṃpādako | rājñāṃsthānamupetya vakti samayā daṃḍyo'tha pūjyo'thavā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाह जांबवानमुं रघूत्तमं कथां प्रति । रामायणं न तावकं त्विदं हि कल्पितं मतम् । समस्तमत्र विस्तराद्वदामि देव तच्छृणु । पंकेरुहस्यसूनुतो मया श्रुतं पुराह्यभूत्
athāha jāṃbavānamuṃ raghūttamaṃ kathāṃ prati | rāmāyaṇaṃ na tāvakaṃ tvidaṃ hi kalpitaṃ matam | samastamatra vistarādvadāmi deva tacchṛṇu | paṃkeruhasyasūnuto mayā śrutaṃ purāhyabhūt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जांबवंतं विज्ञाप्य रामचंद्रो वचनमाह
jāṃbavaṃtaṃ vijñāpya rāmacaṃdro vacanamāha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीराम उवाच- कीर्तय पुराणं मे शुश्रूषुः कुतूहलादहं प्रणीतं तत्केन च विज्ञातम्
śrīrāma uvāca- kīrtaya purāṇaṃ me śuśrūṣuḥ kutūhalādahaṃ praṇītaṃ tatkena ca vijñātam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जांबवानथ बभाषे हि विधात्रे नमो नमस्तथैव विधुभूषणकेशवाभ्याम्
jāṃbavānatha babhāṣe hi vidhātre namo namastathaiva vidhubhūṣaṇakeśavābhyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ पुरातनं रामायणं कथयामि
atha purātanaṃ rāmāyaṇaṃ kathayāmi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्य श्रवणेनाखिलजन्मसंपादित पापक्षयो जायते
yasya śravaṇenākhilajanmasaṃpādita pāpakṣayo jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ तथापि दशरथो दशरथसमानरथी महीयसा बलेन सुमानसनामनगरजिगीषया पंकेरुहसुतसुतं वसिष्ठमाहूय नमस्कृत्वा मुनिदत्तानुज्ञः शताक्षौहिणीसेनया सहारुह्य तुरंगमं चंद्र समानशरीरमतिरोषसमाविष्टो विष्टरश्रवसमाराध्य दंडयात्रां चकार
atha tathāpi daśaratho daśarathasamānarathī mahīyasā balena sumānasanāmanagarajigīṣayā paṃkeruhasutasutaṃ vasiṣṭhamāhūya namaskṛtvā munidattānujñaḥ śatākṣauhiṇīsenayā sahāruhya turaṃgamaṃ caṃdra samānaśarīramatiroṣasamāviṣṭo viṣṭaraśravasamārādhya daṃḍayātrāṃ cakāra
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साध्यो नाम स्वीयया सेनयावृतो दशरथाभिमुखमाययौ योद्धुं युद्धं चान्योन्यमभूत्
sādhyo nāma svīyayā senayāvṛto daśarathābhimukhamāyayau yoddhuṃ yuddhaṃ cānyonyamabhūt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मासमेकं युद्धं कृत्वा दशरथस्तं साध्यं जग्राह
māsamekaṃ yuddhaṃ kṛtvā daśarathastaṃ sādhyaṃ jagrāha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ साध्यसूनुर्भूषणोनामाल्पपरिवारो युयुधे दशरथेन
atha sādhyasūnurbhūṣaṇonāmālpaparivāro yuyudhe daśarathena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशरथोऽपि साध्यसूनुं भुवोभूषणमवलोक्य योद्धुमेव नैच्छत्
daśaratho'pi sādhyasūnuṃ bhuvobhūṣaṇamavalokya yoddhumeva naicchat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथमेतादृशं हन्मि चास्मिन्हतेऽस्य कथं पिता भविष्यति कथं तन्माता कथमप्रौढयौवनाप्रियार्या
kathametādṛśaṃ hanmi cāsminhate'sya kathaṃ pitā bhaviṣyati kathaṃ tanmātā kathamaprauḍhayauvanāpriyāryā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमुष्य हि देहे समालिंगनचुंबनपरिवर्तन नवीनतरदलारविंदपदानि कुसुमानीव दृश्यंते
amuṣya hi dehe samāliṃganacuṃbanaparivartana navīnataradalāraviṃdapadāni kusumānīva dṛśyaṃte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत्समानवर्णवया एतादृशः सुभगः परमप्रीतिवर्द्धनोनाम पुत्रो भल्लूकभक्षितोमृतःस्मृतिपथं प्राप्यापि मां रक्षयितुमिच्छतीव मम हृदयमन्यथा करोति इति मनसा वितर्क्यातिबालकं ग्रहीतुमारभत्
etatsamānavarṇavayā etādṛśaḥ subhagaḥ paramaprītivarddhanonāma putro bhallūkabhakṣitomṛtaḥsmṛtipathaṃ prāpyāpi māṃ rakṣayitumicchatīva mama hṛdayamanyathā karoti iti manasā vitarkyātibālakaṃ grahītumārabhat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स च साध्योपि पराधीनो बभूव
sa ca sādhyopi parādhīno babhūva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स च कुमारेण सह पराजय खेदमपि मत्वा सुखमध्युवास च
sa ca kumāreṇa saha parājaya khedamapi matvā sukhamadhyuvāsa ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशरथोऽपि तत्र मासं स्थित्वा तत्पुत्रसंदर्शनसुखमवलोक्याचिंतयत्
daśaratho'pi tatra māsaṃ sthitvā tatputrasaṃdarśanasukhamavalokyāciṃtayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो सर्वदुःखापनोदनक्षममेतन्मुखावलोकनं पुत्रसंवर्द्धनंनाम सर्वराष्ट्रिको मम जयः पुत्रवियोगमनुस्मरतो दुःखाय केवलं भवति
aho sarvaduḥkhāpanodanakṣamametanmukhāvalokanaṃ putrasaṃvarddhanaṃnāma sarvarāṣṭriko mama jayaḥ putraviyogamanusmarato duḥkhāya kevalaṃ bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदस्य पृच्छां करोमि कथमीदृशो जायते पुत्र इति वितर्क्य तमपृच्छत्
tadasya pṛcchāṃ karomi kathamīdṛśo jāyate putra iti vitarkya tamapṛcchat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साध्योऽपि सकलमोक्षमार्गं क्षितीशायादिशत्
sādhyo'pi sakalamokṣamārgaṃ kṣitīśāyādiśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरीशानौ सहाराध्य सर्वैकादशीरुपोष्य द्वादशीषु ब्राह्मणानाराध्य तत्तत्कालभवं फलपूर्वमन्नाद्यं व्यंजनं पुष्पं च न्यायेन संपाद्य कपिलाघृतेन केशवं स्नापयित्वा मुद्गचूर्णेन संलिप्य स्वादूदकेन स्नापयित्वा सुरभिपाटीरं स्वयमुद्घृष्टं मृगनाभ्यागुरुसारेण वासमेतं देवांगं सर्वमुपलिप्य तुलसीदलैर्यूथिकाकरवीरनीलोत्पलकमल कोकनदद्रो णकुसुम मरुवदमनक गिरिकर्णिकाकेतकीदलपूर्वैर्यथासंभवमभ्यर्च्य द्वादशाक्षरेण पुरुषसूक्तेन वा नाम्ना षोडशोपचारेण वाराध्य प्रणम्य नृत्यं कृत्वा देवं क्षमापयेत्
harīśānau sahārādhya sarvaikādaśīrupoṣya dvādaśīṣu brāhmaṇānārādhya tattatkālabhavaṃ phalapūrvamannādyaṃ vyaṃjanaṃ puṣpaṃ ca nyāyena saṃpādya kapilāghṛtena keśavaṃ snāpayitvā mudgacūrṇena saṃlipya svādūdakena snāpayitvā surabhipāṭīraṃ svayamudghṛṣṭaṃ mṛganābhyāgurusāreṇa vāsametaṃ devāṃgaṃ sarvamupalipya tulasīdalairyūthikākaravīranīlotpalakamala kokanadadro ṇakusuma maruvadamanaka girikarṇikāketakīdalapūrvairyathāsaṃbhavamabhyarcya dvādaśākṣareṇa puruṣasūktena vā nāmnā ṣoḍaśopacāreṇa vārādhya praṇamya nṛtyaṃ kṛtvā devaṃ kṣamāpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा व्रतानि विचित्राणि नारायणप्रीणनाय कुर्य्यात्
tathā vratāni vicitrāṇi nārāyaṇaprīṇanāya kuryyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसन्नो भगवान्मुनिरीप्सितं पुत्रं यच्छति तदमुमाराधयस्वेति दशरथमुक्तवान्
prasanno bhagavānmunirīpsitaṃ putraṃ yacchati tadamumārādhayasveti daśarathamuktavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चापि साध्यं तत्र स्थाप्य गत्वायोध्यां तथा सर्वं कृतवान्
sa cāpi sādhyaṃ tatra sthāpya gatvāyodhyāṃ tathā sarvaṃ kṛtavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ पुत्रकामेष्टौ समाप्तायामाहवनीयाद्यज्ञमूर्तिः शंखचक्रगदापाणिरुदतिष्ठत् । राजानं च वरं वृणीष्वेत्युक्तवान्
atha putrakāmeṣṭau samāptāyāmāhavanīyādyajñamūrtiḥ śaṃkhacakragadāpāṇirudatiṣṭhat | rājānaṃ ca varaṃ vṛṇīṣvetyuktavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स च राजा वव्रे पुत्रानतिधार्म्मिकान्दीर्घायुषश्चतुरोलोकोपकारकान्देहीति
sa ca rājā vavre putrānatidhārmmikāndīrghāyuṣaścaturolokopakārakāndehīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ राजमहिष्यश्चतस्रः कौशल्या सुमित्रा सुरूपा सुवेषा चेति
atha rājamahiṣyaścatasraḥ kauśalyā sumitrā surūpā suveṣā ceti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजानमब्रुवन्देव प्रतियोषमेकेन पुत्रेण भवितव्यम्
rājānamabruvandeva pratiyoṣamekena putreṇa bhavitavyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ कौशल्योवाच एष यदि प्रसन्नो देवस्तदायमुत्पद्यतां मम
atha kauśalyovāca eṣa yadi prasanno devastadāyamutpadyatāṃ mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजोवाच- मम यदिष्टं तदयं प्रार्थ्यते हरिः । विष्णोप्रसीददेवेश कमलापते शंखचक्रगदाधरविभीषणसृष्टिसमस्तलोकपालादिपूजित पादयुगलशाश्वतहरे नमस्ते नमस्ते एवं स्तुतो भगवानथ राजानमाह
rājovāca- mama yadiṣṭaṃ tadayaṃ prārthyate hariḥ | viṣṇoprasīdadeveśa kamalāpate śaṃkhacakragadādharavibhīṣaṇasṛṣṭisamastalokapālādipūjita pādayugalaśāśvatahare namaste namaste evaṃ stuto bhagavānatha rājānamāha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माधव उवाच- तव पुत्रो भविष्यामि कौशल्यायाम् । अथ चरुं प्राविशद्धरिः । तं चरुं हि चतुर्धा विभज्य भार्य्याभ्यो दत्तवान्
mādhava uvāca- tava putro bhaviṣyāmi kauśalyāyām | atha caruṃ prāviśaddhariḥ | taṃ caruṃ hi caturdhā vibhajya bhāryyābhyo dattavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ कौशल्यायां रामो लक्ष्मणः सुमित्रायां सुरूपायां भरतः सुवेषायां शत्रुघ्नो जज्ञे खात्पुष्पवृष्टिश्च पपात
atha kauśalyāyāṃ rāmo lakṣmaṇaḥ sumitrāyāṃ surūpāyāṃ bharataḥ suveṣāyāṃ śatrughno jajñe khātpuṣpavṛṣṭiśca papāta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ चतुराननः स्वयमुपेत्य जातकर्मादिकाः क्रियाश्चक्रे
atha caturānanaḥ svayamupetya jātakarmādikāḥ kriyāścakre
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिभुवनाभिरामतया राम इति नाम चक्रे रूपशौर्य्यादिलक्ष्मीयोग्यतया लक्ष्मण इत्यपरस्य भुवं भारात्तारयतीति भरतः शत्रून्हंतीति शत्रुघ्न इति नामानि कृत्वा ब्रह्मा स्वभवनं जगाम शिशवश्च वृद्धिमीयुः
tribhuvanābhirāmatayā rāma iti nāma cakre rūpaśauryyādilakṣmīyogyatayā lakṣmaṇa ityaparasya bhuvaṃ bhārāttārayatīti bharataḥ śatrūnhaṃtīti śatrughna iti nāmāni kṛtvā brahmā svabhavanaṃ jagāma śiśavaśca vṛddhimīyuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ पादसंचारिणं बालचंद्र संकाशदर्शनं बिंबाधरमुन्नततिलप्रसूननासं पुरश्चूलिकालंबमान-रत्नपत्रकं श्रवणलोललंबमानकुंडलं वक्षःस्थलविचलित स्थूलमुक्ताहारं विलसत्कार्तस्वरो ब-ह्वलयं सिंजन्मणिकंकणरत्नांगुलीयकं हेममणिरचितश्रोणिसूत्रं सिंजन्ननूपुरोपशोभितपादमंगुलीयोपशोभितपादमध्यांगुलीयकं वज्रांकुशसरोजलांछनशोभितोरुपादतलं तूणीरसदृश जंघं करिकरसदृशोरुं विस्तृतजघनं सूक्ष्ममध्यंवर्तुलावर्तकं गंभीरनाभिमिंद्रनीलशिलाविशा-ल वक्षःस्थलं कंबुग्रीवंचंद्रबिंबसदृशवदनमर्द्धचंद्र सदृशललाटं नीलकुटिलकुंतलं क्रोडासक्तंधूलिभिरापांडुरं फुल्लपद्मदलारक्तविलोललोचनं महेश्वरमिवोद्धूलितभूतिं महेश्वरमिव दिगंबरं रामं कुमारं राजा दशरथो दृष्ट्वा हर्षपरिपूर्णहृदयः पुत्रमालिंग्य चुंबित्वा वक्षस्यालिलिंग दृढम्
atha pādasaṃcāriṇaṃ bālacaṃdra saṃkāśadarśanaṃ biṃbādharamunnatatilaprasūnanāsaṃ puraścūlikālaṃbamāna-ratnapatrakaṃ śravaṇalolalaṃbamānakuṃḍalaṃ vakṣaḥsthalavicalita sthūlamuktāhāraṃ vilasatkārtasvaro ba-hvalayaṃ siṃjanmaṇikaṃkaṇaratnāṃgulīyakaṃ hemamaṇiracitaśroṇisūtraṃ siṃjannanūpuropaśobhitapādamaṃgulīyopaśobhitapādamadhyāṃgulīyakaṃ vajrāṃkuśasarojalāṃchanaśobhitorupādatalaṃ tūṇīrasadṛśa jaṃghaṃ karikarasadṛśoruṃ vistṛtajaghanaṃ sūkṣmamadhyaṃvartulāvartakaṃ gaṃbhīranābhimiṃdranīlaśilāviśā-la vakṣaḥsthalaṃ kaṃbugrīvaṃcaṃdrabiṃbasadṛśavadanamarddhacaṃdra sadṛśalalāṭaṃ nīlakuṭilakuṃtalaṃ kroḍāsaktaṃdhūlibhirāpāṃḍuraṃ phullapadmadalāraktavilolalocanaṃ maheśvaramivoddhūlitabhūtiṃ maheśvaramiva digaṃbaraṃ rāmaṃ kumāraṃ rājā daśaratho dṛṣṭvā harṣaparipūrṇahṛdayaḥ putramāliṃgya cuṃbitvā vakṣasyāliliṃga dṛḍham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ कुमारोपि पार्श्वेनास्यांकमारोप्य कलकलितलोचनो यत्किंचिदुवाच
atha kumāropi pārśvenāsyāṃkamāropya kalakalitalocano yatkiṃciduvāca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
याचमानमितस्ततो वीक्षमाणः तात गच्छेशये तात क्रीडामि तातेत्यादिपुत्रसुखमनुभूयानुभूय निर्वृतिं ययौ
yācamānamitastato vīkṣamāṇaḥ tāta gaccheśaye tāta krīḍāmi tātetyādiputrasukhamanubhūyānubhūya nirvṛtiṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ कदाचिद्भोक्तुमागते राजनि रामचंद्रो बालक्रीडासक्तहृदयो बहुक्रीडनकरकमल उत्प्लुत्य धावमानो नरपतिपुरःस्थितमणिखचितसुवर्णभाजनस्थमन्नं वामकरेण गृहीत्वा राजनि चिक्षेप इदमपि राजा सुखाय मेने । एतादृशान्यन्यानि चकार रामचंद्रः
atha kadācidbhoktumāgate rājani rāmacaṃdro bālakrīḍāsaktahṛdayo bahukrīḍanakarakamala utplutya dhāvamāno narapatipuraḥsthitamaṇikhacitasuvarṇabhājanasthamannaṃ vāmakareṇa gṛhītvā rājani cikṣepa idamapi rājā sukhāya mene | etādṛśānyanyāni cakāra rāmacaṃdraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ कदाचित्क्रीडमाने रामे वात्या राममपातयद्रामश्च रुदन्नपतत्
atha kadācitkrīḍamāne rāme vātyā rāmamapātayadrāmaśca rudannapatat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतस्मिन्नंतरे ब्रह्मराक्षसो राममगृह्णाद्रामश्च मूर्च्छामाप
etasminnaṃtare brahmarākṣaso rāmamagṛhṇādrāmaśca mūrcchāmāpa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ सहचरो बाल इतस्ततो रोरूयमाणो रामं तथाविधं राज्ञे व्यज्ञापयत्
atha sahacaro bāla itastato rorūyamāṇo rāmaṃ tathāvidhaṃ rājñe vyajñāpayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ राजा राममादाय वसिष्ठमाह किमिदं रामस्येति पप्रच्छ
atha rājā rāmamādāya vasiṣṭhamāha kimidaṃ rāmasyeti papraccha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ वसिष्ठो भस्मादायाभिमंत्र्य ब्रह्मराक्षसं मोचयामास
atha vasiṣṭho bhasmādāyābhimaṃtrya brahmarākṣasaṃ mocayāmāsa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पप्रच्छ को भवानिति स चाहाहं वेदगर्वितो ब्राह्मणो बहुशः परधनमपहृत्य ब्रह्मराक्षसो जातो मे निष्कृतिं विचारय
papraccha ko bhavāniti sa cāhāhaṃ vedagarvito brāhmaṇo bahuśaḥ paradhanamapahṛtya brahmarākṣaso jāto me niṣkṛtiṃ vicāraya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसिष्ठ उवाच- इदानीमितः परमेकवर्षशतोपभोग्यं राक्षसत्वं नरकं भागीरथीस्नानमेकं शिवाय बिल्वपत्रशतं समर्प्य ततः स्नात्वा पापाद्विमुक्तो भवसीति
vasiṣṭha uvāca- idānīmitaḥ paramekavarṣaśatopabhogyaṃ rākṣasatvaṃ narakaṃ bhāgīrathīsnānamekaṃ śivāya bilvapatraśataṃ samarpya tataḥ snātvā pāpādvimukto bhavasīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कदाचित्तादृशं कृतपुण्यं तव पदं प्रयच्छामि तदुपरिशिष्टां गतिं भजेति वसिष्ठवाक्यमाकर्ण्य ब्रह्मराक्षसो वसिष्ठोपदिष्टपुण्यवशाद्दिव्यशरीरो भूत्वा नमस्कृत्वा स्वर्गं जगाम
kadācittādṛśaṃ kṛtapuṇyaṃ tava padaṃ prayacchāmi tadupariśiṣṭāṃ gatiṃ bhajeti vasiṣṭhavākyamākarṇya brahmarākṣaso vasiṣṭhopadiṣṭapuṇyavaśāddivyaśarīro bhūtvā namaskṛtvā svargaṃ jagāma
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ रामं प्राप्तेकाले उपनीय वसिष्ठो वेदानध्यापयामास षडंगानि मीमांसाद्वयं नीतिशास्त्रं चाध्यापयामास
atha rāmaṃ prāptekāle upanīya vasiṣṭho vedānadhyāpayāmāsa ṣaḍaṃgāni mīmāṃsādvayaṃ nītiśāstraṃ cādhyāpayāmāsa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ धनुर्वेदमायुर्वेदं भरत गांधर्व वास्तु शाकुन विविधयुद्धशास्त्राणि च
atha dhanurvedamāyurvedaṃ bharata gāṃdharva vāstu śākuna vividhayuddhaśāstrāṇi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ विवाहं कर्तुकामेन राज्ञा दशरथे नानानादेशजनपतीन्प्रति दूताः प्रेरिताः
atha vivāhaṃ kartukāmena rājñā daśarathe nānānādeśajanapatīnprati dūtāḥ preritāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ कश्चिच्छीघ्रमागत्य राजानमिदमब्रवीत्
atha kaścicchīghramāgatya rājānamidamabravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजन्विदर्भदेशाधिपतिर्विदेहोनाम राजा तस्य पुत्री वैदेही होमलब्धारूपेण लक्ष्मीसमा सर्वलक्षणसंपन्ना रामयोग्या विद्यते स च तां दातुं राजा रामायोद्यतः तद्गम्यतां शीघ्रमिति
rājanvidarbhadeśādhipatirvidehonāma rājā tasya putrī vaidehī homalabdhārūpeṇa lakṣmīsamā sarvalakṣaṇasaṃpannā rāmayogyā vidyate sa ca tāṃ dātuṃ rājā rāmāyodyataḥ tadgamyatāṃ śīghramiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ वसिष्ठादीन्प्रेषयामास ते च तत्र गत्वा तां च निरीक्ष्य लग्नं निश्चित्यायोध्यामेत्य राजानमुक्त्वा रामसहिताः पृथिवीपतिसमेताः शीघ्रं विविध करि तुरग शकट शिबिकांदोलिकाभिरतिसुभगरूपभोगविलासक्रियानिपुणा विदितविविधचेष्टागंधर्वाः कामशास्त्रसुकुशलाः मृदुकठिनपृथुपयोधरासन्न कंठाः स्थूलसूक्ष्मललाटबिंबदशनच्छदमुखपंकजाः कुटिलकुंतलदीर्घकेशधम्मिल्लाः कनकपत्रकर्णाः स्नानचेष्टयोत्थितरोमशोभित जपाकुसुमरक्तदशना विशदविस्फुरच्छफरीलोचनाः शुक्तिकासदृशश्रवणाः नक्षत्रसदृशस्थूलमुक्ताफलोपशोभितनासापुटा मुकुरसदृशकपोलास्तिलप्रसूननासिका आनम्रमध्यप्रदेशचूचुका इंद्रगोपप्रतीकाशाधरपुटदशनक्षताः समदीर्घकांगप्रदर्शनास्थितसर्वप्रदेशवर्तुला नातिमांसलाः पिंडकाग्रंथिनीव्योवलितबाहुमूला अनतिचिरकालोत्थितरोमतया हरिद्रा वर्णतया च कर्णिकारदलसदृशबाहुमूला मृदुस्निग्धवर्तुलसूक्ष्ममध्यप्रदेशाः कठिनस्थूलवर्तुलामग्नचूचुकपरस्परस्थानाक्रमणस्पर्द्धि पयोधरमध्यलब्धपदकपयोधरोपरिचंचलविविधमणिमय हारोपशोभित वक्षःस्थलाः पयोधरपरितो लब्धपदतया तरुणदृष्टिपरम्परतया असमानयानाभिकूपोपरितन रोमराज्योपशोभितोदरप्रदेशा भज्यमान मध्यस्थलीकरणएव वलीत्रयोपशोभित मुष्टिग्राह्यमध्याः करिकरोपमजघनप्रदेशा अरोमसदृशमृदुस्निग्धामला समजान्व्यः कदलीस्तंभसंनिभोरुयुगला आमग्नजानुकृशकुशवर्तुलपिंडिकारहितजंघा आमग्नगुल्फा आसूक्ष्मस्निग्धा दीर्घदीर्घांगुली पादानूपुररवाह्वयमानमदना हंसमतंगजगमना दक्षिणांगुष्ठस्पर्शिकच्छाग्रा उपरिकच्छं नीवीं कृत्वा करद्वययुता वस्त्रप्रदेशकंठमप्रावृत्या परवसनपरिभागा वृतस्तनवसना परभागे वामांस एव दक्षिणपार्श्वगतेन दशाभागेन नाभिप्रांतेन प्रवेशितोपशोभितगात्रयष्टयो योषितो विवाहमंगलकर्मकरणायानेकश आगच्छन्
atha vasiṣṭhādīnpreṣayāmāsa te ca tatra gatvā tāṃ ca nirīkṣya lagnaṃ niścityāyodhyāmetya rājānamuktvā rāmasahitāḥ pṛthivīpatisametāḥ śīghraṃ vividha kari turaga śakaṭa śibikāṃdolikābhiratisubhagarūpabhogavilāsakriyānipuṇā viditavividhaceṣṭāgaṃdharvāḥ kāmaśāstrasukuśalāḥ mṛdukaṭhinapṛthupayodharāsanna kaṃṭhāḥ sthūlasūkṣmalalāṭabiṃbadaśanacchadamukhapaṃkajāḥ kuṭilakuṃtaladīrghakeśadhammillāḥ kanakapatrakarṇāḥ snānaceṣṭayotthitaromaśobhita japākusumaraktadaśanā viśadavisphuracchapharīlocanāḥ śuktikāsadṛśaśravaṇāḥ nakṣatrasadṛśasthūlamuktāphalopaśobhitanāsāpuṭā mukurasadṛśakapolāstilaprasūnanāsikā ānamramadhyapradeśacūcukā iṃdragopapratīkāśādharapuṭadaśanakṣatāḥ samadīrghakāṃgapradarśanāsthitasarvapradeśavartulā nātimāṃsalāḥ piṃḍakāgraṃthinīvyovalitabāhumūlā anaticirakālotthitaromatayā haridrā varṇatayā ca karṇikāradalasadṛśabāhumūlā mṛdusnigdhavartulasūkṣmamadhyapradeśāḥ kaṭhinasthūlavartulāmagnacūcukaparasparasthānākramaṇasparddhi payodharamadhyalabdhapadakapayodharoparicaṃcalavividhamaṇimaya hāropaśobhita vakṣaḥsthalāḥ payodharaparito labdhapadatayā taruṇadṛṣṭiparamparatayā asamānayānābhikūpoparitana romarājyopaśobhitodarapradeśā bhajyamāna madhyasthalīkaraṇaeva valītrayopaśobhita muṣṭigrāhyamadhyāḥ karikaropamajaghanapradeśā aromasadṛśamṛdusnigdhāmalā samajānvyaḥ kadalīstaṃbhasaṃnibhoruyugalā āmagnajānukṛśakuśavartulapiṃḍikārahitajaṃghā āmagnagulphā āsūkṣmasnigdhā dīrghadīrghāṃgulī pādānūpuraravāhvayamānamadanā haṃsamataṃgajagamanā dakṣiṇāṃguṣṭhasparśikacchāgrā uparikacchaṃ nīvīṃ kṛtvā karadvayayutā vastrapradeśakaṃṭhamaprāvṛtyā paravasanaparibhāgā vṛtastanavasanā parabhāge vāmāṃsa eva dakṣiṇapārśvagatena daśābhāgena nābhiprāṃtena praveśitopaśobhitagātrayaṣṭayo yoṣito vivāhamaṃgalakarmakaraṇāyānekaśa āgacchan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बालिकाश्च विद्युल्लतांशुशोधितगात्रयष्टय उद्भिन्नकुचकमलकुड्मलविविधहारोपशोभिवक्षसो यत्किंचिद्भाषिण्योऽतिचपलमृदुगतयो वृद्धवनिताश्चागच्छन्
bālikāśca vidyullatāṃśuśodhitagātrayaṣṭaya udbhinnakucakamalakuḍmalavividhahāropaśobhivakṣaso yatkiṃcidbhāṣiṇyo'ticapalamṛdugatayo vṛddhavanitāścāgacchan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ विदेहे पुरतः क्रोशमात्रे चूतवनिकायां विविधविटपविस्तरप्रदेशविविधविहंगकूजिता-कर्णनदत्तकर्णवनहरिणशाववत्यां महारजतनिर्मितोच्चनीचप्रासादोपशोभितप्रदेशविविधविहंगायां हेमवल्कलसंवीतभसितो-द्धूलितशरीरजटिलमुनिगणध्यानोपासनोपशोभितवृक्षमालायां विविधविद्यधरवधूपयोधरभाराभिभूतविचरिततरंगसरसीयुतायां सरस्तीरमिलितसैरंध्रीयुवतिभिराहूयमान तरुणजनायां नानावर्णकुसुमसौरभवासिताशेषप्रदेशायामितस्ततो रिरंसया प्रदर्शितस्फारशफरीविलोचनतरलचक्षुषा प्रभाविलसितशरीरवेश्याजनायां विविधाश्चर्ययुतायां दशरथः सामात्यपुरोहिताभिरामरामादिपुत्रसहितः सुखमुवास
atha videhe purataḥ krośamātre cūtavanikāyāṃ vividhaviṭapavistarapradeśavividhavihaṃgakūjitā-karṇanadattakarṇavanahariṇaśāvavatyāṃ mahārajatanirmitoccanīcaprāsādopaśobhitapradeśavividhavihaṃgāyāṃ hemavalkalasaṃvītabhasito-ddhūlitaśarīrajaṭilamunigaṇadhyānopāsanopaśobhitavṛkṣamālāyāṃ vividhavidyadharavadhūpayodharabhārābhibhūtavicaritataraṃgasarasīyutāyāṃ sarastīramilitasairaṃdhrīyuvatibhirāhūyamāna taruṇajanāyāṃ nānāvarṇakusumasaurabhavāsitāśeṣapradeśāyāmitastato riraṃsayā pradarśitasphāraśapharīvilocanataralacakṣuṣā prabhāvilasitaśarīraveśyājanāyāṃ vividhāścaryayutāyāṃ daśarathaḥ sāmātyapurohitābhirāmarāmādiputrasahitaḥ sukhamuvāsa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ वैदेहोऽपि मिथिलां नानापताकोपशोभितां विविधप्रासादगोपुरोद्यानदेवतायतनोपशोभितामन्योन्यकेलिचतुरयुवतिजनानुकीर्णामुशीरविरचितमहाप्रपां सुकेलीजनोपशोभितविशिखां । विविधपण्योपशोभितरथ्यां तत्रतत्र ब्रह्मघोषशोभितमठां प्रतिमंदिरं मीमांसादिव्याख्यानसंपादि सामाध्ययनां सुपुण्यहविर्गंधसामादिस्वरपदक्रमश्रुतिब्राह्मणवाटिकामनेकपरिवृढमंदिरप्रवेशनिष्क्रीतागुरुकुंकुमाध्वर्य्युवेषां मृदुलवसन तांबूल रक्तदंतच्छदकामिनीमृदुवचनकठिनवचनकरसंज्ञानिर्द्धारित प्रतिवचनविविधोपायना हरणकरजनोपशोभितां मृदुधवलजघनपरिवीतवस्त्रोपरिभागेन स्निग्धवर्तुलपरस्परसंघर्षपयोधरमध्यप्रदेशोपशोभित वामांसकंदोपशोभितवनितां विविधमुक्ताहारजपासंकाशदशनच्छद मंदहासमालाकारसहस्रोपशोभितां पुण्यासवसाधनमंदिरां तत्रतत्र विचित्रतोरणां विशुद्धवीथिकां तत्रतत्र स्थापितकल्पपादपां रंभाविभूषितद्वारां पुरीं शोभितां शोभयामास
atha vaideho'pi mithilāṃ nānāpatākopaśobhitāṃ vividhaprāsādagopurodyānadevatāyatanopaśobhitāmanyonyakelicaturayuvatijanānukīrṇāmuśīraviracitamahāprapāṃ sukelījanopaśobhitaviśikhāṃ | vividhapaṇyopaśobhitarathyāṃ tatratatra brahmaghoṣaśobhitamaṭhāṃ pratimaṃdiraṃ mīmāṃsādivyākhyānasaṃpādi sāmādhyayanāṃ supuṇyahavirgaṃdhasāmādisvarapadakramaśrutibrāhmaṇavāṭikāmanekaparivṛḍhamaṃdirapraveśaniṣkrītāgurukuṃkumādhvaryyuveṣāṃ mṛdulavasana tāṃbūla raktadaṃtacchadakāminīmṛduvacanakaṭhinavacanakarasaṃjñānirddhārita prativacanavividhopāyanā haraṇakarajanopaśobhitāṃ mṛdudhavalajaghanaparivītavastroparibhāgena snigdhavartulaparasparasaṃgharṣapayodharamadhyapradeśopaśobhita vāmāṃsakaṃdopaśobhitavanitāṃ vividhamuktāhārajapāsaṃkāśadaśanacchada maṃdahāsamālākārasahasropaśobhitāṃ puṇyāsavasādhanamaṃdirāṃ tatratatra vicitratoraṇāṃ viśuddhavīthikāṃ tatratatra sthāpitakalpapādapāṃ raṃbhāvibhūṣitadvārāṃ purīṃ śobhitāṃ śobhayāmāsa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाभिकलनार्थं विलासिन्यो निशादूर्वाक्षतामंत्रमंगलकज्जलितकैशिकधमिल्ललताग्रंथि-त जटोपशोभित सीमंतशीर्षशोभितनासामुखविचित्राभरणार्हणहेमपात्रावस्थिताज्यगुग्गलु फलादिसौभाग्यद्रव्यमुद्वहंतीभिः स्त्रीभिरन्यैरपिशोभितजनैः स राजा निर्जगाम
athābhikalanārthaṃ vilāsinyo niśādūrvākṣatāmaṃtramaṃgalakajjalitakaiśikadhamillalatāgraṃthi-ta jaṭopaśobhita sīmaṃtaśīrṣaśobhitanāsāmukhavicitrābharaṇārhaṇahemapātrāvasthitājyaguggalu phalādisaubhāgyadravyamudvahaṃtībhiḥ strībhiranyairapiśobhitajanaiḥ sa rājā nirjagāma
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदानीं मंगलतुर्यघोषादेव दुंदुभिभेरीनिःसाणमर्दलशंखादिनादाः प्रादुर्बभूवुः
tadānīṃ maṃgalaturyaghoṣādeva duṃdubhibherīniḥsāṇamardalaśaṃkhādinādāḥ prādurbabhūvuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गायकाश्च मंगलानि जगुः
gāyakāśca maṃgalāni jaguḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मंगलवेदवाक्यानुपाठेन वैदिकाः ब्राह्मणाः । कुलपाठका भेरीघोषेण कृत्स्नमाकाशमापूरयन्
maṃgalavedavākyānupāṭhena vaidikāḥ brāhmaṇāḥ | kulapāṭhakā bherīghoṣeṇa kṛtsnamākāśamāpūrayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथान्योन्याक्षतपूर्वमंगीकुर्वंतः सूतबंदिजनादिभिः स्तूयमानाः पुरं प्रविविशुः
athānyonyākṣatapūrvamaṃgīkurvaṃtaḥ sūtabaṃdijanādibhiḥ stūyamānāḥ puraṃ praviviśuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विदेहनगरात्पश्चिमभागे निर्मितं मंदिरं दशरथः प्रविवेश
videhanagarātpaścimabhāge nirmitaṃ maṃdiraṃ daśarathaḥ praviveśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवशिष्टाश्च यथायोग्यं भवनं विविशुः
avaśiṣṭāśca yathāyogyaṃ bhavanaṃ viviśuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ नारदो मिथिलां तदानीमेवागच्छत्
atha nārado mithilāṃ tadānīmevāgacchat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विदेहोऽपि देवर्षिमभिपूज्य स्वागतं दृष्ट्वा भोजनं कारयित्वा। सुखासीनाय मुनये सघनसारं तांबूलं दत्वा व्यज्ञापयत्
videho'pi devarṣimabhipūjya svāgataṃ dṛṣṭvā bhojanaṃ kārayitvā| sukhāsīnāya munaye saghanasāraṃ tāṃbūlaṃ datvā vyajñāpayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वो विवाहे भवान्स्थातुमर्हति कारयितुं विवाहम्
śvo vivāhe bhavānsthātumarhati kārayituṃ vivāham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारद उवाच
nārada uvāca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वो हि नक्षत्रं सूर्यनक्षत्रदर्शनं तत्र विवाहो न कर्तव्य इति
śvo hi nakṣatraṃ sūryanakṣatradarśanaṃ tatra vivāho na kartavya iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ मौहूर्तिकं वृद्धगार्ग्यमाहूय राजा पप्रच्छ क्व विवाहमुहूर्तः
atha mauhūrtikaṃ vṛddhagārgyamāhūya rājā papraccha kva vivāhamuhūrtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्व इति गार्ग्य उवाच
śva iti gārgya uvāca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजा च नारदं गार्ग्यं चोदीक्ष्य भो इदमित्थमिति पप्रच्छ
rājā ca nāradaṃ gārgyaṃ codīkṣya bho idamitthamiti papraccha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ नारदो गार्ग्यमुवाच
atha nārado gārgyamuvāca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथमुक्तं लग्नं दास्यसि
kathamuktaṃ lagnaṃ dāsyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ गार्ग्यो विषघटिकाश्च विहाय लग्नं दास्यामि इत्युवाच
atha gārgyo viṣaghaṭikāśca vihāya lagnaṃ dāsyāmi ityuvāca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारदोपि ब्रह्मवचनानि किं न जानासीत्युक्तवान्गार्ग्यम्
nāradopi brahmavacanāni kiṃ na jānāsītyuktavāngārgyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गार्ग्यस्तुष्टस्तान्दोषानपठत्
gārgyastuṣṭastāndoṣānapaṭhat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उल्का च ब्रह्मदंडश्च मोघः कंपस्तथैव च । सर्वकार्यविनाशाय दृष्टा वै ब्रह्मणा पुरा
ulkā ca brahmadaṃḍaśca moghaḥ kaṃpastathaiva ca | sarvakāryavināśāya dṛṣṭā vai brahmaṇā purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिष्ठासु विवाहेषु मौंजीबंधाभिषेकतः । अन्येषु सर्वकार्येषु विषनाडीर्विवर्जयेत्
pratiṣṭhāsu vivāheṣu mauṃjībaṃdhābhiṣekataḥ | anyeṣu sarvakāryeṣu viṣanāḍīrvivarjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः परं तु कार्य्याणां करणेन च दोषभाक् । विवाहादिषु कार्येषु दोषमेव वदाम्यतः
ataḥ paraṃ tu kāryyāṇāṃ karaṇena ca doṣabhāk | vivāhādiṣu kāryeṣu doṣameva vadāmyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उल्का दहेत्कुलं सर्वं ब्रह्मदंडो विनाशयेत् । मोघस्तु मरणा यस्यात्कंपः कंपाय कर्म्मणः
ulkā dahetkulaṃ sarvaṃ brahmadaṃḍo vināśayet | moghastu maraṇā yasyātkaṃpaḥ kaṃpāya karmmaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति नारदोक्तमाकर्ण्य गार्ग्यो मुनिर्मौनपरोऽभवत्
iti nāradoktamākarṇya gārgyo munirmaunaparo'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दध्यौ रविं ग्रहपतिं विहाय विषनाडीर्विवाहः क्रियतमिति
dadhyau raviṃ grahapatiṃ vihāya viṣanāḍīrvivāhaḥ kriyatamiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारद उवाच- कथं ब्रह्मवचनम्
nārada uvāca- kathaṃ brahmavacanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूर्य उवाच- देशभेदेन व्यवस्थोदिता तदस्मिन्देशे विवाहो विषघटिकां विहाय कर्तव्य एव
sūrya uvāca- deśabhedena vyavasthoditā tadasmindeśe vivāho viṣaghaṭikāṃ vihāya kartavya eva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारदोप्यनुमेने
nāradopyanumene
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवाच श्वः पराह्णे च क्षत्त्रविवाहश्च भवेदतः स्वयं वरार्थं नृपा आगच्छंतु तन्नृपदूतान्प्रेषय
uvāca śvaḥ parāhṇe ca kṣattravivāhaśca bhavedataḥ svayaṃ varārthaṃ nṛpā āgacchaṃtu tannṛpadūtānpreṣaya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ राजा दशरथानुमतेन सर्वानेव नृपानागमय्याचिंतयत् कथं सर्वानेव तिरस्कृत्य वैदेही रामाय देयेति
atha rājā daśarathānumatena sarvāneva nṛpānāgamayyāciṃtayat kathaṃ sarvāneva tiraskṛtya vaidehī rāmāya deyeti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ रात्रौ मुहुर्मुहुर्निःश्वस्य निद्रालुरपि न निद्रामाप
atha rātrau muhurmuhurniḥśvasya nidrālurapi na nidrāmāpa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ मध्ये निशं राजा शुचिर्भूत्वा त्र्यंबकं सांबिकं मंगलदुकूलधारिणं कमलभवपुरुषोत्तमशक्र-प्रमुखनिखिलदेवैर्भृगुप्रमुखमुनिवरैर्हाहाप्रमुखगंधर्वैस्तुंबुरुप्रमुखैश्च श्रुतिस्मृतीतिहासपुराणैर्मूर्तिमद्भिश्च सिद्धविद्याधरादिमातृकागणैश्च नंदीप्रमुखगणैश्च सेव्यमान पादकमलं सर्वामंगलपरिमोचकमतिपुण्यसलिलया गंगया निष्कलं केन चंद्रमसा सेव्यमान शिरोभागं वामांकारूढया गिरिजया प्रदीयमानवीटिं सहासं सकामं सहावेक्षणमाददानं गोक्षीरसदृशं प्रतिकूलकस्तूरिकासदृशकंठं मृदुसूक्ष्मस्निग्धजटाभिर्विरचितकपर्दं विशुद्धकार्तस्वरकुंडलोपशोभितगंडभागं द्विरष्टवर्षवयसं गोक्षीरसदृश स्थूलमुक्ताफलकौसुंभवर्णांचलेनावेष्टितशिरोभागं विविधरत्नविरचितकार्तस्वरभूषितवक्षःस्थलमतिधवलोपवीतेनोपशोभितशरीरमंबिकानुलग्नकुंकुमारुणसुगंधिशरीरमीक्षमाणं तर्जमानकाममार्गणं कोटिकंदर्पसदृशं मनसाचिंतयत्
atha madhye niśaṃ rājā śucirbhūtvā tryaṃbakaṃ sāṃbikaṃ maṃgaladukūladhāriṇaṃ kamalabhavapuruṣottamaśakra-pramukhanikhiladevairbhṛgupramukhamunivarairhāhāpramukhagaṃdharvaistuṃburupramukhaiśca śrutismṛtītihāsapurāṇairmūrtimadbhiśca siddhavidyādharādimātṛkāgaṇaiśca naṃdīpramukhagaṇaiśca sevyamāna pādakamalaṃ sarvāmaṃgalaparimocakamatipuṇyasalilayā gaṃgayā niṣkalaṃ kena caṃdramasā sevyamāna śirobhāgaṃ vāmāṃkārūḍhayā girijayā pradīyamānavīṭiṃ sahāsaṃ sakāmaṃ sahāvekṣaṇamādadānaṃ gokṣīrasadṛśaṃ pratikūlakastūrikāsadṛśakaṃṭhaṃ mṛdusūkṣmasnigdhajaṭābhirviracitakapardaṃ viśuddhakārtasvarakuṃḍalopaśobhitagaṃḍabhāgaṃ dviraṣṭavarṣavayasaṃ gokṣīrasadṛśa sthūlamuktāphalakausuṃbhavarṇāṃcalenāveṣṭitaśirobhāgaṃ vividharatnaviracitakārtasvarabhūṣitavakṣaḥsthalamatidhavalopavītenopaśobhitaśarīramaṃbikānulagnakuṃkumāruṇasugaṃdhiśarīramīkṣamāṇaṃ tarjamānakāmamārgaṇaṃ koṭikaṃdarpasadṛśaṃ manasāciṃtayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जजाप शतरुद्रियं जुहाव च तेनैव कामाहुतीः प्रास्तुवच्च पुरुषसूक्तेन
jajāpa śatarudriyaṃ juhāva ca tenaiva kāmāhutīḥ prāstuvacca puruṣasūktena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ तादृश एव महेश्वरस्तत्र प्रादुरभूत्
atha tādṛśa eva maheśvarastatra prādurabhūt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ राजा नमस्कृत्यास्तुवीत
atha rājā namaskṛtyāstuvīta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजोवाच- क्षितिसलिलगगनपवनदहनरविशशियजमानमूर्तिभिरष्टमूर्ते विश्वमूर्ते लोकमूर्त्ते त्रिभुवनमूर्ते वेदपुराणमूर्त्ते यज्ञमूर्ते स्तोत्रमूर्त्ते शास्त्रमूर्त्तेस्वधामूर्त्ते नारायणमूर्त्ते सर्वदेवतामूर्त्ते त्रयीमयत्रयीप्रमाणत्रयीनेत्रसा-मप्रियवसुधाराप्रियभक्तिप्रियभक्तसुलभाभक्तविदूरस्तुतिप्रिय धूपप्रिय दीपप्रिय घृतक्षीरप्रिय द्रो णकरवीरप्रिय श्रीपत्रप्रिय कमलकह्लारप्रिय नंद्यावर्तप्रिय बकुलप्रिय यूथिकाप्रिय कोकनदप्रिय ग्रीष्मजलावासप्रिय यमनियमप्रिय नियतेंद्रियप्रिय जपप्रिय श्राद्धप्रिय गायनप्रिय गायत्रीप्रिय पंचब्रह्मप्रिय सदाचारप्रिय गोत्रोत्सादिकमलभवहरिहरनयनसमर्चित पादकमलजयप्रद हरिप्रार्थितजलोत्पादितचक्रप्रदर्शकृत्स्मृतियुक्तिप्रद स्मृतमंगलप्रद मृत्युञ्जय नमस्ते नमस्ते
rājovāca- kṣitisalilagaganapavanadahanaraviśaśiyajamānamūrtibhiraṣṭamūrte viśvamūrte lokamūrtte tribhuvanamūrte vedapurāṇamūrtte yajñamūrte stotramūrtte śāstramūrttesvadhāmūrtte nārāyaṇamūrtte sarvadevatāmūrtte trayīmayatrayīpramāṇatrayīnetrasā-mapriyavasudhārāpriyabhaktipriyabhaktasulabhābhaktavidūrastutipriya dhūpapriya dīpapriya ghṛtakṣīrapriya dro ṇakaravīrapriya śrīpatrapriya kamalakahlārapriya naṃdyāvartapriya bakulapriya yūthikāpriya kokanadapriya grīṣmajalāvāsapriya yamaniyamapriya niyateṃdriyapriya japapriya śrāddhapriya gāyanapriya gāyatrīpriya paṃcabrahmapriya sadācārapriya gotrotsādikamalabhavahariharanayanasamarcita pādakamalajayaprada hariprārthitajalotpāditacakrapradarśakṛtsmṛtiyuktiprada smṛtamaṃgalaprada mṛtyuñjaya namaste namaste
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति स्तोत्रमाकर्ण्य भगवान्भवो राजानमुवाच वरदोऽहं वरं वृणु
iti stotramākarṇya bhagavānbhavo rājānamuvāca varado'haṃ varaṃ vṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजोवाच श्रीमन्मम कन्या वैदेही रामाय दित्सिता स्वयंवरे कुलरूपबलोत्साह संपन्नानेकभूपराक्षसविप्रादिसर्वप्राणिसमागमे रामाधिकबलो यदि तामग्रहीष्यत् तदा वचनमनृतं मम पापं च भविष्यति
rājovāca śrīmanmama kanyā vaidehī rāmāya ditsitā svayaṃvare kularūpabalotsāha saṃpannānekabhūparākṣasaviprādisarvaprāṇisamāgame rāmādhikabalo yadi tāmagrahīṣyat tadā vacanamanṛtaṃ mama pāpaṃ ca bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्युत दशरथोऽपि सर्वानेवागतान्विजेतुमलं क्षत्रकदनश्च रामो यद्यायास्यति तर्हि मम सुतां किं करिष्यति वा किंकिं वा प्रेषयिष्यति कीदृशं कारयिष्यति मम किंवा करिष्यति सर्वथा हि प्रभूतबलवाहनो नरपतिरशेषमपि त्रिभुवनं हन्यात् किमुत मामल्पसत्वं किमुत बहुना भवानेव शरणं ममोपायं वद यथा विवाहे श्रेयो भविष्यति रामश्च जामाता भविष्यति
pratyuta daśaratho'pi sarvānevāgatānvijetumalaṃ kṣatrakadanaśca rāmo yadyāyāsyati tarhi mama sutāṃ kiṃ kariṣyati vā kiṃkiṃ vā preṣayiṣyati kīdṛśaṃ kārayiṣyati mama kiṃvā kariṣyati sarvathā hi prabhūtabalavāhano narapatiraśeṣamapi tribhuvanaṃ hanyāt kimuta māmalpasatvaṃ kimuta bahunā bhavāneva śaraṇaṃ mamopāyaṃ vada yathā vivāhe śreyo bhaviṣyati rāmaśca jāmātā bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शंभुरपि तथा करोमीत्युवाच
śaṃbhurapi tathā karomītyuvāca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राम एव नाथः सीताया भविष्यति रामं च कृत्वा स्वस्त्यद्यैव करिष्यामि गृहाणाजगवं धनुरिदम्
rāma eva nāthaḥ sītāyā bhaviṣyati rāmaṃ ca kṛtvā svastyadyaiva kariṣyāmi gṛhāṇājagavaṃ dhanuridam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजोवाच- किमेतेनाजगवेन धनुषा स्वयंवरे सीतां रामं प्रापय
rājovāca- kimetenājagavena dhanuṣā svayaṃvare sītāṃ rāmaṃ prāpaya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शंकर उवाच- इदं धनुरसज्यं मे यस्तु सज्यं करिष्यति तस्मै देया मया सीता प्रतिज्ञामेवमाचर
śaṃkara uvāca- idaṃ dhanurasajyaṃ me yastu sajyaṃ kariṣyati tasmai deyā mayā sītā pratijñāmevamācara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येवमुक्त्वा भगवान्गणैरंतर्दधे हरः । अथादातुं धनू राजा न शशाकातियत्नतः
ityevamuktvā bhagavāngaṇairaṃtardadhe haraḥ | athādātuṃ dhanū rājā na śaśākātiyatnataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोज्ज्वलं शतसहस्रगजबलं समाहूय गृहाणेत्युवाच
athojjvalaṃ śatasahasragajabalaṃ samāhūya gṛhāṇetyuvāca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चापि मातुलं नत्वाट्टहासं कृत्वोत्प्लुत्य धनुर्द्वाभ्यां कराभ्यामुद्दधार जानुपर्यंतं मातुलो मारीचः श्रुत्वा एकाकी विप्रवेषं कृत्वा विदेहमयाचत वैश्वदेवांते प्राप्तमतिथिं मामवैहि
sa cāpi mātulaṃ natvāṭṭahāsaṃ kṛtvotplutya dhanurdvābhyāṃ karābhyāmuddadhāra jānuparyaṃtaṃ mātulo mārīcaḥ śrutvā ekākī vipraveṣaṃ kṛtvā videhamayācata vaiśvadevāṃte prāptamatithiṃ māmavaihi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजोवाच- स्वागतं भो इदं ब्रह्मन्नासनं तत्र निषीदेति
rājovāca- svāgataṃ bho idaṃ brahmannāsanaṃ tatra niṣīdeti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चातिथिस्तथेत्युक्त्वा निषसाद
sa cātithistathetyuktvā niṣasāda
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ राजा जलमादाय पादौ प्रक्षाल्य गंधपुष्पाक्षतैरभ्यर्च्य महाजं तस्मै निवेद्य भोजनाय प्रार्थयामास
atha rājā jalamādāya pādau prakṣālya gaṃdhapuṣpākṣatairabhyarcya mahājaṃ tasmai nivedya bhojanāya prārthayāmāsa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चापि तदन्नं षड्रसोपेतं सौवर्णभाजनगतमीक्षमाणइवेतस्ततो विलोकयामास
sa cāpi tadannaṃ ṣaḍrasopetaṃ sauvarṇabhājanagatamīkṣamāṇaivetastato vilokayāmāsa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन्नेवावसरे सीता पद्मकिंजल्कप्रभेषदरुणवसनं बिभ्रती नीलकुटिलकुंतलैश्चलद्भिर्यूनां मनांस्याकर्षयद्भिः प्रेक्षमाणदृष्टिभग्नकलैरिव स्त्रीणां चित्तमीदृशमिति दर्शयद्भिरिवोपशोभित-ललाटानंगचापसुभ्रूपद्मपत्रारुणविलोचना तिलप्रसूननासामृदुस्निग्धरो मशकपोलानंतरा रक्तोष्ठराक्तासनमाणिक्यनिभदाडिमीदशना जपाकुसुमारुणाधरातिशोभितचिबुकाशुक्ति-कर्णासमदीर्घकंठातिमांसलवक्षाः पीनोद्भिन्नकुचकुड्मलानेकहारोपशोभिता सुभगाका-। रानतिमांसलबाहुलता मुग्धायतसमानांगुलिशिखापद्मारुणपल्लवाविविधबहुरत्नांगुलिभूषणामुष्टिग्राह्यमध्यासु रोमराजिगंभीरनाभिः पृथुजघनाकरिकरोरुस्तूणीरजंघासुपादकमला-नूपुरादि पादविभूषणा पादांगुलीभूषिता विकसितसौगंधिकं विदधती भुंजानमारीचस्य पुरतश्चागता
tasminnevāvasare sītā padmakiṃjalkaprabheṣadaruṇavasanaṃ bibhratī nīlakuṭilakuṃtalaiścaladbhiryūnāṃ manāṃsyākarṣayadbhiḥ prekṣamāṇadṛṣṭibhagnakalairiva strīṇāṃ cittamīdṛśamiti darśayadbhirivopaśobhita-lalāṭānaṃgacāpasubhrūpadmapatrāruṇavilocanā tilaprasūnanāsāmṛdusnigdharo maśakapolānaṃtarā raktoṣṭharāktāsanamāṇikyanibhadāḍimīdaśanā japākusumāruṇādharātiśobhitacibukāśukti-karṇāsamadīrghakaṃṭhātimāṃsalavakṣāḥ pīnodbhinnakucakuḍmalānekahāropaśobhitā subhagākā-| rānatimāṃsalabāhulatā mugdhāyatasamānāṃguliśikhāpadmāruṇapallavāvividhabahuratnāṃgulibhūṣaṇāmuṣṭigrāhyamadhyāsu romarājigaṃbhīranābhiḥ pṛthujaghanākarikarorustūṇīrajaṃghāsupādakamalā-nūpurādi pādavibhūṣaṇā pādāṃgulībhūṣitā vikasitasaugaṃdhikaṃ vidadhatī bhuṃjānamārīcasya purataścāgatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीक्ष्यासावचिंतयदेनां कथमपहरामि कथमालिंगामि कथमन्यत्किंचित्करोमीत्येवमवसरमलभमानस्तूष्णीमेव विनिर्गतः
vīkṣyāsāvaciṃtayadenāṃ kathamapaharāmi kathamāliṃgāmi kathamanyatkiṃcitkaromītyevamavasaramalabhamānastūṣṇīmeva vinirgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ देवा धनुःसज्जीकरणाय यतमाना अहंपूर्विकया विद्यमाना अन्योन्यतिरस्कारेण महेंद्रः प्राप धनुरुत्तमं प्रांतद्वयात्परं नावनमयितुं शशाक
atha devā dhanuḥsajjīkaraṇāya yatamānā ahaṃpūrvikayā vidyamānā anyonyatiraskāreṇa maheṃdraḥ prāpa dhanuruttamaṃ prāṃtadvayātparaṃ nāvanamayituṃ śaśāka
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.