Library·Padma Purāṇa·5·5.117
सूत उवाच- भारद्वाजगृहे भुक्त्वा रामचंद्रः प्रसन्नधीः । मुनींद्र विष्णुसहितो वानरर्क्षसमन्वितः
sūta uvāca- bhāradvājagṛhe bhuktvā rāmacaṃdraḥ prasannadhīḥ | munīṃdra viṣṇusahito vānararkṣasamanvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेघच्छन्ने तथाकाशे मंदं चरति मारुते । तद्वनाभ्यंतरे क्वापि सुदेवगृहमुत्तमम्
meghacchanne tathākāśe maṃdaṃ carati mārute | tadvanābhyaṃtare kvāpi sudevagṛhamuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टापदस्तंभयुतं हेमपट्टिककल्पितम् । मणिमौक्तिकसंयुक्तं राजतैः कलशैर्युतम्
aṣṭāpadastaṃbhayutaṃ hemapaṭṭikakalpitam | maṇimauktikasaṃyuktaṃ rājataiḥ kalaśairyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाटीरचंद्रकस्तूरीकुंकुमैः सुरभीकृतम् । कर्द्दमैर्जालकयुतं शकलोपरि संवृति
pāṭīracaṃdrakastūrīkuṃkumaiḥ surabhīkṛtam | karddamairjālakayutaṃ śakalopari saṃvṛti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चंद्रजोत्स्नागमं सूर्य्या निरीक्ष्य मध्यभित्तिकम् । गृहांतर्भूतलं कृत्स्नं चंद्रपुष्परसोक्षितम्
caṃdrajotsnāgamaṃ sūryyā nirīkṣya madhyabhittikam | gṛhāṃtarbhūtalaṃ kṛtsnaṃ caṃdrapuṣparasokṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिगुदीची तथा कृत्स्नाभित्तिकल्पनवर्जिता । स्तंभेस्तंभे चित्रकारी स्वपादी परिकल्पितम्
digudīcī tathā kṛtsnābhittikalpanavarjitā | staṃbhestaṃbhe citrakārī svapādī parikalpitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शतहस्तांगणं तस्य स्फटिकोपरिकल्पितम् । गृहांगणाधिकच्छायः पारिजातमहीरुहः
śatahastāṃgaṇaṃ tasya sphaṭikoparikalpitam | gṛhāṃgaṇādhikacchāyaḥ pārijātamahīruhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्स्नप्रावृतिकं तत्र निबिडं कदलीवनम् । कदलीवनसंयुक्तं केतकीवनसंवृतम्
kṛtsnaprāvṛtikaṃ tatra nibiḍaṃ kadalīvanam | kadalīvanasaṃyuktaṃ ketakīvanasaṃvṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मयूरनादबहुलं मंजुकूजन्मधुव्रतम् । पारावतगणध्वानं नानोपवनशोभितम्
mayūranādabahulaṃ maṃjukūjanmadhuvratam | pārāvatagaṇadhvānaṃ nānopavanaśobhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रासादशतसंबाधं मत्तकोकिलनादितम् । शाखालंबिमहारत्नशोभितानेकपादपम्
prāsādaśatasaṃbādhaṃ mattakokilanāditam | śākhālaṃbimahāratnaśobhitānekapādapam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किन्नरीवनितागीतनादपूरितदिङ्मुखम् । अनेकारामसुभगं गौतमीतटमुत्तमम्
kinnarīvanitāgītanādapūritadiṅmukham | anekārāmasubhagaṃ gautamītaṭamuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भारद्वाजगृहं पुण्यमनंतगुणसेवितम् । रतिकंदर्पसंकाश दासीदासशतान्वितम्
bhāradvājagṛhaṃ puṇyamanaṃtaguṇasevitam | ratikaṃdarpasaṃkāśa dāsīdāsaśatānvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानोपकरणोपेतं भारद्वाजगृहं शुभम् । तस्य चांतर्गतः सौधस्तत्रांतर्गृहवाटिकाः
nānopakaraṇopetaṃ bhāradvājagṛhaṃ śubham | tasya cāṃtargataḥ saudhastatrāṃtargṛhavāṭikāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टौ तन्मध्यतो ह्येकं गृहं परमशोभनम् । चतुर्दिक्षु महादेव गृहप्रासादशोभितम्
aṣṭau tanmadhyato hyekaṃ gṛhaṃ paramaśobhanam | caturdikṣu mahādeva gṛhaprāsādaśobhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिदेवगृहं श्यामा तौर्य्यत्रिकसुशोभितम् । स्वर्गस्थितवरस्त्रीणां विश्रामायैव कल्पितम्
pratidevagṛhaṃ śyāmā tauryyatrikasuśobhitam | svargasthitavarastrīṇāṃ viśrāmāyaiva kalpitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भारद्वाजगृहाद्रामो निर्गत्याशेषसंयुतः । तस्यैव च महागेहं वनमध्यगतं त्वगात्
bhāradvājagṛhādrāmo nirgatyāśeṣasaṃyutaḥ | tasyaiva ca mahāgehaṃ vanamadhyagataṃ tvagāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदंतराच्छादितकंबलं तदा पृथक्स्थवस्त्रासनसंयुतं च । सिंहासनं मध्यगतं तथैकं मुन्यासनानेकगतं विवेश
tadaṃtarācchāditakaṃbalaṃ tadā pṛthaksthavastrāsanasaṃyutaṃ ca | siṃhāsanaṃ madhyagataṃ tathaikaṃ munyāsanānekagataṃ viveśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पौराणिकस्यानुपमासनांतरं भूपालहर्यृक्षवरासनं च । पौराणिकं पूर्वमथोपवेश्य ततो वसिष्ठं मुनिपुंगवांश्च
paurāṇikasyānupamāsanāṃtaraṃ bhūpālaharyṛkṣavarāsanaṃ ca | paurāṇikaṃ pūrvamathopaveśya tato vasiṣṭhaṃ munipuṃgavāṃśca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारायणं भूमिपतीन्कपींश्च नीचासनं च स्वयमाससाद । मेघावृतं व्योमदिशः प्रसन्नाः सुपुष्पमुर्वीतलमुप्तबीजम्
nārāyaṇaṃ bhūmipatīnkapīṃśca nīcāsanaṃ ca svayamāsasāda | meghāvṛtaṃ vyomadiśaḥ prasannāḥ supuṣpamurvītalamuptabījam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदंगणं नोष्णमहो न शीतलं संतानपुष्पं दमपुष्पगंधि । शंभुं विलोक्याथ वचो बभाषे रामः कथां कीर्तय शंकरस्य
tadaṃgaṇaṃ noṣṇamaho na śītalaṃ saṃtānapuṣpaṃ damapuṣpagaṃdhi | śaṃbhuṃ vilokyātha vaco babhāṣe rāmaḥ kathāṃ kīrtaya śaṃkarasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृप्तिर्न जाता मुनिवर्य्य शृण्वतो माहेशमाख्यानमघौघनाशनम् । चकार किं वा ननु गौतमाश्रमे महेश्वरो देवगणाधिसंवृतः
tṛptirna jātā munivaryya śṛṇvato māheśamākhyānamaghaughanāśanam | cakāra kiṃ vā nanu gautamāśrame maheśvaro devagaṇādhisaṃvṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिव उवाच- महाविपंचीमवलंब्य निष्ठितः स वायुसूनुः शिवमन्वपृच्छत् । न्यायार्जितैरेव हि पूजने विभोः कीदृग्भवेच्चानयजैः फलं वद
śiva uvāca- mahāvipaṃcīmavalaṃbya niṣṭhitaḥ sa vāyusūnuḥ śivamanvapṛcchat | nyāyārjitaireva hi pūjane vibhoḥ kīdṛgbhaveccānayajaiḥ phalaṃ vada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चौर्य्यैरथो किं फलमर्पितार्पणे उपाहृतद्रव्यसमर्पणेषु । एकैकशो मे भगवन्वदेश प्रश्नोत्तरं किं कथयाशु शंभो
cauryyairatho kiṃ phalamarpitārpaṇe upāhṛtadravyasamarpaṇeṣu | ekaikaśo me bhagavanvadeśa praśnottaraṃ kiṃ kathayāśu śaṃbho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथेश्वरो वानरमाबभाषे वदामि सर्वं तव ध्यानतः शृणु । न्यायार्जितैः पूज्य सदाशिवं त्वजं संप्राप चैश्वर्यमिदं हि गौतमः
atheśvaro vānaramābabhāṣe vadāmi sarvaṃ tava dhyānataḥ śṛṇu | nyāyārjitaiḥ pūjya sadāśivaṃ tvajaṃ saṃprāpa caiśvaryamidaṃ hi gautamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरा द्विजो मंकणसूनुराकथः सुशोभनामाप सतीं द्विजन्मा । द्ररिद्र एकः करुणासमन्वितः षष्ठाहभोजी पितृवर्जितश्च
purā dvijo maṃkaṇasūnurākathaḥ suśobhanāmāpa satīṃ dvijanmā | draridra ekaḥ karuṇāsamanvitaḥ ṣaṣṭhāhabhojī pitṛvarjitaśca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपोष्य पंचाहमथापि भोक्तुं प्रवृत्त एवाथ समापतद्यतिः । यतिर्बभाषे मधुरं तदा कथं मासोपवासी तव भोक्तुमागतः
upoṣya paṃcāhamathāpi bhoktuṃ pravṛtta evātha samāpatadyatiḥ | yatirbabhāṣe madhuraṃ tadā kathaṃ māsopavāsī tava bhoktumāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिष्ठामि भुंजे यदि चास्ति ते मुने न मे बुभुक्षान्यगृहाद्विभोक्तुम् । आकथ उवाच- न मे भुजिः पंचदिनं द्विजेंद्र षष्ठे दिने मे भुजिरागतश्च
tiṣṭhāmi bhuṃje yadi cāsti te mune na me bubhukṣānyagṛhādvibhoktum | ākatha uvāca- na me bhujiḥ paṃcadinaṃ dvijeṃdra ṣaṣṭhe dine me bhujirāgataśca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा मया कार्यमचिंतनीयं प्रक्षालयाम्येहि तवाद्य पादौ । ओमित्यथ क्षालितपादयुग्मः स भोजनं कर्तुमियेष योगी
tadā mayā kāryamaciṃtanīyaṃ prakṣālayāmyehi tavādya pādau | omityatha kṣālitapādayugmaḥ sa bhojanaṃ kartumiyeṣa yogī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रंभादलांसे बुभुजे तदन्नं विपाच्य संपादितमाज्ययुक्तम् । वन्यैः सुसंयुक्तमथादरेण न किंचिदुच्छेषितमन्नमस्य
raṃbhādalāṃse bubhuje tadannaṃ vipācya saṃpāditamājyayuktam | vanyaiḥ susaṃyuktamathādareṇa na kiṃciduccheṣitamannamasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाकथो वीक्ष्य मुनिं सुतुष्टं तुतोष भार्य्यासहितस्तपस्वी । गतोऽथ भुक्त्वापि यतिः स चाकथः संतुष्टचित्तोऽथ जपं चकार
athākatho vīkṣya muniṃ sutuṣṭaṃ tutoṣa bhāryyāsahitastapasvī | gato'tha bhuktvāpi yatiḥ sa cākathaḥ saṃtuṣṭacitto'tha japaṃ cakāra
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कपोतवृत्तिं स चकार पत्न्या तपोवितानायस सज्जनो मुनिः । पीठेऽथ कृत्वा तमुमापतिं शिवं लिंगे समाराध्य समन्वितं गणैः
kapotavṛttiṃ sa cakāra patnyā tapovitānāyasa sajjano muniḥ | pīṭhe'tha kṛtvā tamumāpatiṃ śivaṃ liṃge samārādhya samanvitaṃ gaṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लिंगं निधायाथ निरीक्षमाणो ददर्श चाज्ञातकृशाकृतिं द्विजम् । दिगंबरं पादविहीनमेतं काणं कुणिं कर्णविहीनकं प्रभुम्
liṃgaṃ nidhāyātha nirīkṣamāṇo dadarśa cājñātakṛśākṛtiṃ dvijam | digaṃbaraṃ pādavihīnametaṃ kāṇaṃ kuṇiṃ karṇavihīnakaṃ prabhum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सामोद्गिरं तं बहुशास्त्रपारगं गृहं समायांतमथो ददर्श
sāmodgiraṃ taṃ bahuśāstrapāragaṃ gṛhaṃ samāyāṃtamatho dadarśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाकथो भार्यां सुशोभनामिदमुवाच
athākatho bhāryāṃ suśobhanāmidamuvāca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं हि विकृतवेषो ब्राह्मणः समायाति
ayaṃ hi vikṛtaveṣo brāhmaṇaḥ samāyāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्द्धं देयमेतस्मै भोजनं रक्षार्द्धमन्नं चास्मिन्नपि दिने गते षष्ठेह्नि भोजनाभावात्तव जीवितं न तिष्ठतीति मम प्रतीयते किं तु त्वं मन्यसे वद
arddhaṃ deyametasmai bhojanaṃ rakṣārddhamannaṃ cāsminnapi dine gate ṣaṣṭhehni bhojanābhāvāttava jīvitaṃ na tiṣṭhatīti mama pratīyate kiṃ tu tvaṃ manyase vada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा शोभनोवाच- आयुर्ललाटे लिखितं नांतरा नश्यति
sā śobhanovāca- āyurlalāṭe likhitaṃ nāṃtarā naśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकथ आह। यथा बद्धायुषोऽपि यज्ञस्य वीरभद्रेणच्छिन्नं शिर अजस्रात्मनः किमुत नु याणां पापात्मनामिति तदेनं परिहृत्य त्वया भुज्यते यदि त्वेतस्मै मयान्नं दीयते । तवेच्छानुसारतो मम कर्तव्यम्
ākatha āha| yathā baddhāyuṣo'pi yajñasya vīrabhadreṇacchinnaṃ śira ajasrātmanaḥ kimuta nu yāṇāṃ pāpātmanāmiti tadenaṃ parihṛtya tvayā bhujyate yadi tvetasmai mayānnaṃ dīyate | tavecchānusārato mama kartavyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भार्य्या प्राह कथमहं भोक्ष्ये त्वय्यभुक्ते मया किं पूर्वं भुक्तमिदमपरं शृणु
bhāryyā prāha kathamahaṃ bhokṣye tvayyabhukte mayā kiṃ pūrvaṃ bhuktamidamaparaṃ śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्नं हि प्राणिनां प्राणाः प्रत्यक्षं सर्वदेहिनाम् । तस्मादन्नप्रदो यस्तु प्राणदः स निगद्यते
annaṃ hi prāṇināṃ prāṇāḥ pratyakṣaṃ sarvadehinām | tasmādannaprado yastu prāṇadaḥ sa nigadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्नाद्भूतानि जायंते वर्द्धंते तानि वै यतः । तस्मादन्नाधिकं किंचिन्नास्य दानं महाफलम्
annādbhūtāni jāyaṃte varddhaṃte tāni vai yataḥ | tasmādannādhikaṃ kiṃcinnāsya dānaṃ mahāphalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अश्वत्थचलपत्राग्र लीनतोयद्रवास्तिके । जीवितेन हि यो दद्यात्तस्य जन्म निरर्थकम्
aśvatthacalapatrāgra līnatoyadravāstike | jīvitena hi yo dadyāttasya janma nirarthakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परलोकसहायो हि धर्मो भार्या न बांधवाः । भार्य्या वा पितरौ पुत्रा यावदायुर्न बांधवाः
paralokasahāyo hi dharmo bhāryā na bāṃdhavāḥ | bhāryyā vā pitarau putrā yāvadāyurna bāṃdhavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संपद्वयः सुहृदिह इहामुत्र हि तं स्थितम् । धर्मं धर्मभृतां श्रेष्ठं भुंक्ते चान्ये किमावयोः
saṃpadvayaḥ suhṛdiha ihāmutra hi taṃ sthitam | dharmaṃ dharmabhṛtāṃ śreṣṭhaṃ bhuṃkte cānye kimāvayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति भार्य्यावचः श्रुत्वा आकथः करुणानिधिः । अविशंकितमेवास्मै दत्तवानन्नमूर्ज्जितम् । अयं स शंकरो देवो नानाकरणमागतः
iti bhāryyāvacaḥ śrutvā ākathaḥ karuṇānidhiḥ | aviśaṃkitamevāsmai dattavānannamūrjjitam | ayaṃ sa śaṃkaro devo nānākaraṇamāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति निश्चित्य मनसा तस्यांगं पापनाशनम्
iti niścitya manasā tasyāṃgaṃ pāpanāśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आजानुपादं प्रक्षाल्य परा जंघमतः परम् । गुल्फं च तदधस्तस्य प्रक्षाल्याचामय द्द्विजम्
ājānupādaṃ prakṣālya parā jaṃghamataḥ param | gulphaṃ ca tadadhastasya prakṣālyācāmaya ddvijam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाकथोऽपि पत्संधिं गृहांगणमुपानयत् । उन्मुच्य पादसंधिं स निषसादार्पितासने
athākatho'pi patsaṃdhiṃ gṛhāṃgaṇamupānayat | unmucya pādasaṃdhiṃ sa niṣasādārpitāsane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समभ्यर्च्याकथः सम्यग्भोजयामास तं मुनिम् । एतस्मिन्नंतरे कश्चिदुन्मत्तो गृहमागतः
samabhyarcyākathaḥ samyagbhojayāmāsa taṃ munim | etasminnaṃtare kaścidunmatto gṛhamāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पादसंधिमथादाय गृहबाह्यमुपानयत् । अथादहच्च तद्गेहं दंपती चाप्यताडयत् 5.117.५०। आकथस्ताडितो विप्रो दह्यमानं गृहं तदा । विवेश देवमीशानमादातुं तूर्णमेव वा
pādasaṃdhimathādāya gṛhabāhyamupānayat | athādahacca tadgehaṃ daṃpatī cāpyatāḍayat 5.117.50| ākathastāḍito vipro dahyamānaṃ gṛhaṃ tadā | viveśa devamīśānamādātuṃ tūrṇameva vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथादाय महेशानं दग्धपूजं द्विजोत्तमः । निर्गत्य च ततो दृष्ट्वा मुखसंतापमेव च
athādāya maheśānaṃ dagdhapūjaṃ dvijottamaḥ | nirgatya ca tato dṛṣṭvā mukhasaṃtāpameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दग्धपूजां तिरस्कृत्य वीक्ष्य दग्धांगमप्युत । भार्यामुवाच धर्मात्मा यथापूजा महेशितुः
dagdhapūjāṃ tiraskṛtya vīkṣya dagdhāṃgamapyuta | bhāryāmuvāca dharmātmā yathāpūjā maheśituḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा मम समस्तांगं कर्त्तव्यमविशंकितम् । व्यंग उवाच- पश्चादपि कृता पूजा सफला ते भविष्यति
tathā mama samastāṃgaṃ karttavyamaviśaṃkitam | vyaṃga uvāca- paścādapi kṛtā pūjā saphalā te bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथान्यद्रव्यदहने तादृशं दीयते जनैः । पूजाया दहने तद्वत्पूजास्य क्रियतामिति
yathānyadravyadahane tādṛśaṃ dīyate janaiḥ | pūjāyā dahane tadvatpūjāsya kriyatāmiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकथ उवाच- चौर्येणाप्यर्जितैर्द्रव्यैः पूजया न हितं भवेत् । न चान्यायार्ज्जितैर्विप्र शंभोः पूजा शुभप्रदा
ākatha uvāca- cauryeṇāpyarjitairdravyaiḥ pūjayā na hitaṃ bhavet | na cānyāyārjjitairvipra śaṃbhoḥ pūjā śubhapradā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा चाकथस्तूर्णं स्वांगं दग्धुमुपाक्रमत् । दग्धं लिंगं तदोन्मत्तो गृहीत्वांतर्दधे क्षणात्
ityuktvā cākathastūrṇaṃ svāṃgaṃ dagdhumupākramat | dagdhaṃ liṃgaṃ tadonmatto gṛhītvāṃtardadhe kṣaṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ व्यंगो हरो भूत्वा वारयामास चाकथम् । किमर्थं खिद्यते विप्र वरदोऽहं वरं वृणु
atha vyaṃgo haro bhūtvā vārayāmāsa cākatham | kimarthaṃ khidyate vipra varado'haṃ varaṃ vṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकथोऽपि विभोः पादे भक्तिं वव्रे सुनिश्चलाम् । सूत उवाच- एतां श्रुत्वा कथां रामः प्रहृष्टो मुनिभिर्वृतः
ākatho'pi vibhoḥ pāde bhaktiṃ vavre suniścalām | sūta uvāca- etāṃ śrutvā kathāṃ rāmaḥ prahṛṣṭo munibhirvṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भारद्वाजं नमस्कृत्य प्रयाणाज्ञामयाचत
bhāradvājaṃ namaskṛtya prayāṇājñāmayācata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथो भरद्वाजमुनिः प्रसन्नः शंभुं वसिष्ठं मुनिपुंगवं च । नारायणं चर्षिगणांश्च नत्वा व्यसर्जयत्तेऽपि ययुः प्रणम्य
atho bharadvājamuniḥ prasannaḥ śaṃbhuṃ vasiṣṭhaṃ munipuṃgavaṃ ca | nārāyaṇaṃ carṣigaṇāṃśca natvā vyasarjayatte'pi yayuḥ praṇamya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैमिषीया ऊचुः - गत्वायोध्यां महातेजाः समस्तमुनिसंयुतः । किं चकार ततो रामः स च शंभुर्महायशाः
naimiṣīyā ūcuḥ - gatvāyodhyāṃ mahātejāḥ samastamunisaṃyutaḥ | kiṃ cakāra tato rāmaḥ sa ca śaṃbhurmahāyaśāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूत उवाच- कौसल्या मासिकश्राद्धमपरेऽहनि राघवः । चिकीर्षुर्द्विजप्रवरानृषिकल्पान्न्यमंत्रयत्
sūta uvāca- kausalyā māsikaśrāddhamapare'hani rāghavaḥ | cikīrṣurdvijapravarānṛṣikalpānnyamaṃtrayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शंभुं समस्तत्त्वज्ञं नारदं रोमशं भृगुम् । विश्वामित्रमथो राम एकभक्तव्रती ततः
śaṃbhuṃ samastattvajñaṃ nāradaṃ romaśaṃ bhṛgum | viśvāmitramatho rāma ekabhaktavratī tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूमौ सुखास्तृतायां च सुष्वापा व्याकुलेंद्रियः । परेद्युरथ संप्राप्ते प्रातःस्नात्वा विधानवित्
bhūmau sukhāstṛtāyāṃ ca suṣvāpā vyākuleṃdriyaḥ | paredyuratha saṃprāpte prātaḥsnātvā vidhānavit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्नं शाकादिकं शुद्धं जनैरेवान्वकारयत् । नानान्नानि विचित्राणि चोष्याद्यानि तथैव च
annaṃ śākādikaṃ śuddhaṃ janairevānvakārayat | nānānnāni vicitrāṇi coṣyādyāni tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वटकादींस्तथा भक्ष्यानष्टत्रिंशदकल्पयत् । पायसं षड्विधं चैव पक्वशाकशतद्वयम्
vaṭakādīṃstathā bhakṣyānaṣṭatriṃśadakalpayat | pāyasaṃ ṣaḍvidhaṃ caiva pakvaśākaśatadvayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपक्वमिश्रकाणां च शतत्रयमकल्पयत् । कालशाकादिकं शाकं फलानि विविधानि च
apakvamiśrakāṇāṃ ca śatatrayamakalpayat | kālaśākādikaṃ śākaṃ phalāni vividhāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूलानि चैककंदानि वल्कलानि च राघवः । कारयित्वा नदीं गत्वा सहभ्रातृपुरोहितः
mūlāni caikakaṃdāni valkalāni ca rāghavaḥ | kārayitvā nadīṃ gatvā sahabhrātṛpurohitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सरयूसलिले स्नात्वा हुत्वाग्निं स्वागतान्द्विजान् । उक्त्वा तु स्वागतं तांस्तु कृतदेवार्चनो नृपः
sarayūsalile snātvā hutvāgniṃ svāgatāndvijān | uktvā tu svāgataṃ tāṃstu kṛtadevārcano nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राणानायम्य संकल्प्य क्षणं चैव प्रदत्तवान् । रोमशं नारदं रामो वैश्वदेवे न्यमंत्रयत्
prāṇānāyamya saṃkalpya kṣaṇaṃ caiva pradattavān | romaśaṃ nāradaṃ rāmo vaiśvadeve nyamaṃtrayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शंभुं भृगुं कौशिकं च मातृस्थाने न्यमंत्रयत् । गोमयेन ततः कृत्वा मंडलं पूज्य चार्हतः
śaṃbhuṃ bhṛguṃ kauśikaṃ ca mātṛsthāne nyamaṃtrayat | gomayena tataḥ kṛtvā maṃḍalaṃ pūjya cārhataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पादप्रक्षालनं चक्रे सीतादत्तोदकेन च । आचामयित्वा तान्विप्रान्गृहं गंतुमथोद्यतः
pādaprakṣālanaṃ cakre sītādattodakena ca | ācāmayitvā tānviprāngṛhaṃ gaṃtumathodyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्यागतः समायातः स्थविरो विकृताकृतिः । कृशः संप्रचलद्गात्रो वेपितांघ्रिशिरास्तथा
abhyāgataḥ samāyātaḥ sthaviro vikṛtākṛtiḥ | kṛśaḥ saṃpracaladgātro vepitāṃghriśirāstathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लंबमानत्वगुत्कर्षच्छ्वासकासादिपीडितः । दूषिकाक्लिन्नगंडश्च लालासंपृक्तकूर्चकः
laṃbamānatvagutkarṣacchvāsakāsādipīḍitaḥ | dūṣikāklinnagaṃḍaśca lālāsaṃpṛktakūrcakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवाच रामं राजानमहमेको द्विजः स्थितः । ममापि भोजनं देयं स्थविरस्य कृशस्य च
uvāca rāmaṃ rājānamahameko dvijaḥ sthitaḥ | mamāpi bhojanaṃ deyaṃ sthavirasya kṛśasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रामोऽपि तद्वचः श्रुत्वा लक्ष्मणं वाक्यमब्रवीत् । पादौ प्रक्षालयास्य त्वमहमभ्यर्चये द्विजम्
rāmo'pi tadvacaḥ śrutvā lakṣmaṇaṃ vākyamabravīt | pādau prakṣālayāsya tvamahamabhyarcaye dvijam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्यागतोऽपि वचनमाह राममथाकुलम् । त्वया प्रक्षालिते पादे मम भोजनमिष्यते
abhyāgato'pi vacanamāha rāmamathākulam | tvayā prakṣālite pāde mama bhojanamiṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मत्तोऽधिका द्विजाः किं ते येन मामवमन्यसे । श्राद्धधर्मं न जानीषे महर्षिगणसेवितम्
matto'dhikā dvijāḥ kiṃ te yena māmavamanyase | śrāddhadharmaṃ na jānīṣe maharṣigaṇasevitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ममावमानतः सर्वविप्राणामवमाननम् । श्राद्धं विहन्यते चापि नरकं च गमिष्यसि
mamāvamānataḥ sarvaviprāṇāmavamānanam | śrāddhaṃ vihanyate cāpi narakaṃ ca gamiṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ रामः स्वयं विप्रपादौ प्राक्षालयत्तदा । आचामयित्वा तं विप्रं गृहं प्रावेशयत्ततः
atha rāmaḥ svayaṃ viprapādau prākṣālayattadā | ācāmayitvā taṃ vipraṃ gṛhaṃ prāveśayattataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचान्तश्च स्वयं रामो विष्टरं दत्तवानथ । आसीनेषु च विप्रेषु प्राणवायुं निरुध्य च
ācāntaśca svayaṃ rāmo viṣṭaraṃ dattavānatha | āsīneṣu ca vipreṣu prāṇavāyuṃ nirudhya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वकर्मकरणानुज्ञां लब्ध्वाऽथ सतिलं जलम् । अपहतेति मन्त्रेण द्वारदेशे विचिक्षिपेत्
svakarmakaraṇānujñāṃ labdhvā'tha satilaṃ jalam | apahateti mantreṇa dvāradeśe vicikṣipet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदीरतामिति तथा पितृपात्रस्थले क्षिपेत् । गायत्र्या चाक्षतजलं देवपात्रस्थले क्षिपेत् । पाकजातं तथाऽभ्युक्ष्यम न्त्रमेतदुदीरयेत्
udīratāmiti tathā pitṛpātrasthale kṣipet | gāyatryā cākṣatajalaṃ devapātrasthale kṣipet | pākajātaṃ tathā'bhyukṣyama ntrametadudīrayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्राद्धभूमिं गयां ध्यात्वा ध्यात्वा देवं जनार्दनम् । वस्वादींश्च पितॄन्ध्यात्वा ततः श्राद्धं प्रवर्तयेत्
śrāddhabhūmiṃ gayāṃ dhyātvā dhyātvā devaṃ janārdanam | vasvādīṃśca pitṝndhyātvā tataḥ śrāddhaṃ pravartayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विश्वेदेवार्चनं कुर्याद्यवैर्वा तण्डुलैरथ । मूलाग्रयोजितौ दर्भौ गृहीत्वा साक्षतावथ
viśvedevārcanaṃ kuryādyavairvā taṇḍulairatha | mūlāgrayojitau darbhau gṛhītvā sākṣatāvatha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूस्पृष्टदक्षजानुस्तु द्विजहस्ते जलार्पणम् । पुरूरवार्द्रवाणां वै देवानामिदमासनम्
bhūspṛṣṭadakṣajānustu dvijahaste jalārpaṇam | purūravārdravāṇāṃ vai devānāmidamāsanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति दत्त्वाऽसनं तेषां श्राद्धदः प्रार्थयेत्क्षणम्
iti dattvā'sanaṃ teṣāṃ śrāddhadaḥ prārthayetkṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्घं कृत्वा ततः पश्चादुत्तराग्रकुशेष्वथ । न्युब्जं पात्रं ततः कृत्वा कुशग्रन्थिमथोपरि
arghaṃ kṛtvā tataḥ paścāduttarāgrakuśeṣvatha | nyubjaṃ pātraṃ tataḥ kṛtvā kuśagranthimathopari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तानं तु ततः कृत्वा जलैरभ्युक्ष्यरौक्मकैः । पवित्रान्तर्हिते पात्रे शं नो देव्या जलं क्षिपेत्
uttānaṃ tu tataḥ kṛtvā jalairabhyukṣyaraukmakaiḥ | pavitrāntarhite pātre śaṃ no devyā jalaṃ kṣipet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैश्वदेव्याऽखिलं कर्म यावत्तद्विधिचोदितम् । यवोऽसि धान्यराजो वा इति पात्रे क्षिपेद्यवान्
vaiśvadevyā'khilaṃ karma yāvattadvidhicoditam | yavo'si dhānyarājo vā iti pātre kṣipedyavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधुमिश्रांस्तु करकान्गन्धपुष्पैस्ततो ददेत् । द्विज तेऽस्त्वर्घ इत्युक्त्वा त्वस्त्वर्घोत्तरतस्ततः
madhumiśrāṃstu karakāngandhapuṣpaistato dadet | dvija te'stvargha ityuktvā tvastvarghottaratastataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आवाहयिष्ये तान्देवानिति पृष्ट्वा तदुत्तरम् । विश्वेदेवास इत्युक्त्वा विप्रमूर्ध्नि कुशान्क्षिपेत्
āvāhayiṣye tāndevāniti pṛṣṭvā taduttaram | viśvedevāsa ityuktvā vipramūrdhni kuśānkṣipet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विश्वेदेवाः शृणुतेममागच्छन्त्विति संजपेत् । समागतो निषण्णोऽथ सदर्भं पात्रमाहरेत्
viśvedevāḥ śṛṇutemamāgacchantviti saṃjapet | samāgato niṣaṇṇo'tha sadarbhaṃ pātramāharet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्षिणे चरणे क्षिप्त्वा मुख्यपात्रोदकं ततः । विप्रस्य दक्षिणे हस्ते प्रागग्रेऽथ पवित्रके
dakṣiṇe caraṇe kṣiptvā mukhyapātrodakaṃ tataḥ | viprasya dakṣiṇe haste prāgagre'tha pavitrake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
या दिव्या इति मंत्रेण निक्षिपेत्पात्रवारितत् । इदं भो अर्घमित्युक्त्वा ह्यस्त्वर्घोत्तरतस्ततः
yā divyā iti maṃtreṇa nikṣipetpātravāritat | idaṃ bho arghamityuktvā hyastvarghottaratastataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पात्रे धृत्वाऽर्घतोयं च तत्पात्रं स्थापयेत्क्वचित् । अथ दत्त्वा करे तोयं यवैरेतानथार्चयेत्
pātre dhṛtvā'rghatoyaṃ ca tatpātraṃ sthāpayetkvacit | atha dattvā kare toyaṃ yavairetānathārcayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्चत प्रार्चत इति पृष्ट्वा चोत्तरतस्ततः । पादादिमूर्धपर्यन्तमभ्यर्च्य जलदस्ततः
arcata prārcata iti pṛṣṭvā cottaratastataḥ | pādādimūrdhaparyantamabhyarcya jaladastataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धद्वारेति मन्त्रेण तथेत्युक्त्वोत्तरस्ततः । पितॄणामर्चनं कुर्यादेवमेवापसव्यकम्
gandhadvāreti mantreṇa tathetyuktvottarastataḥ | pitṝṇāmarcanaṃ kuryādevamevāpasavyakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपवीतं द्विजं कृत्वा कुशान्भग्नांस्तिलान्वितान् । वामजानुं भूमिगतं कृत्वा दद्यात्तदासनम् 5.117.१००। दक्षिणाभिमुखो भूत्वा क्षणप्रश्नमथो वदेत् । दक्षिणाग्रेषु दर्भेषु न्युब्जं पात्रत्रयं न्यसेत्
upavītaṃ dvijaṃ kṛtvā kuśānbhagnāṃstilānvitān | vāmajānuṃ bhūmigataṃ kṛtvā dadyāttadāsanam 5.117.100| dakṣiṇābhimukho bhūtvā kṣaṇapraśnamatho vadet | dakṣiṇāgreṣu darbheṣu nyubjaṃ pātratrayaṃ nyaset
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिकुशग्रन्थिसंयुक्तमुत्तानमथ कल्पयेत् । ततः संप्रोक्ष्य पात्रेषु सपवित्रतिलेषु च
trikuśagranthisaṃyuktamuttānamatha kalpayet | tataḥ saṃprokṣya pātreṣu sapavitratileṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शं नो देव्या जलं क्षिप्त्वा तिलोऽसीति तिलान्क्षिपेत् । गन्धपुष्पमथो दत्त्वा स्वधार्घ इति पृच्छति
śaṃ no devyā jalaṃ kṣiptvā tilo'sīti tilānkṣipet | gandhapuṣpamatho dattvā svadhārgha iti pṛcchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्तोत्तरोऽस्त्वर्घ इति पितॄनावाहयेत्ततः । तिलपुष्पकुशैस्तिष्ठन्कल्पितार्घं करे दधत्
dattottaro'stvargha iti pitṝnāvāhayettataḥ | tilapuṣpakuśaistiṣṭhankalpitārghaṃ kare dadhat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उशन्तस्त्वेति मन्त्रेण त्रिरर्घोदकमर्पयेत् । अर्चनं तु तदा तेषामपसव्यं तु पूवर्वत्
uśantastveti mantreṇa trirarghodakamarpayet | arcanaṃ tu tadā teṣāmapasavyaṃ tu pūvarvat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रक्षाल्य भाजनं स्वर्णं देवानां परिकल्पयेत् । पितॄणां राजतं कुर्याद्यथासंभवमेव वा
prakṣālya bhājanaṃ svarṇaṃ devānāṃ parikalpayet | pitṝṇāṃ rājataṃ kuryādyathāsaṃbhavameva vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदभावे तु कांस्यं स्यादनन्याशितमुत्तमम् । पात्राणि तदभावे स्युः पालाशानि न मध्यमम्
tadabhāve tu kāṃsyaṃ syādananyāśitamuttamam | pātrāṇi tadabhāve syuḥ pālāśāni na madhyamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रम्भाणि चूतपत्राणि जम्बूपुंनागकानि च । पराकान्यथ चाम्पानि मधूककुटजान्यपि
rambhāṇi cūtapatrāṇi jambūpuṃnāgakāni ca | parākānyatha cāmpāni madhūkakuṭajānyapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मातुलुङ्गस्य पत्राणि श्राद्धे देयानि वै नृभिः । दर्व्यामन्नमथाऽदाय कराभ्यामाज्यमेव च
mātuluṅgasya patrāṇi śrāddhe deyāni vai nṛbhiḥ | darvyāmannamathā'dāya karābhyāmājyameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रवेषणं ततः पृच्छेत्प्राचीनावीतवान्द्विजम् । करिष्येऽग्नौकरणमिति कुरुष्वेति तदुत्तरम्
praveṣaṇaṃ tataḥ pṛcchetprācīnāvītavāndvijam | kariṣye'gnaukaraṇamiti kuruṣveti taduttaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिविष्योपवीती स्यादभिघार्य समाहरेत् । हुनेत्सोमाय पितृमते स्वधा नम इतीरयन्
pariviṣyopavītī syādabhighārya samāharet | hunetsomāya pitṛmate svadhā nama itīrayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यमायाङ्गिरसे पितृमते स्वधा नम इति । द्वितीयामाहुतिं हुत्वा चाभिघार्याक्षतं ततः
yamāyāṅgirase pitṛmate svadhā nama iti | dvitīyāmāhutiṃ hutvā cābhighāryākṣataṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्नये कव्यवाहनाय स्वधा नमस्ततः परम् । हुत्वाऽपसव्यं कृत्वा तु परिविष्य द्विजान्व्रजेत्
agnaye kavyavāhanāya svadhā namastataḥ param | hutvā'pasavyaṃ kṛtvā tu pariviṣya dvijānvrajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेक्षणेन ततोऽभीक्ष्णं पातयेत्पितृपात्रके । पिण्डपात्रमतः शेषं दर्वीप्रक्षालनं ततः
mekṣaṇena tato'bhīkṣṇaṃ pātayetpitṛpātrake | piṇḍapātramataḥ śeṣaṃ darvīprakṣālanaṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेक्षणस्याग्निनिक्षेपं ततः पात्राण्युपस्तरेत् । पात्रदक्षिणभागे तु दद्यादन्नमनन्तरम्
mekṣaṇasyāgninikṣepaṃ tataḥ pātrāṇyupastaret | pātradakṣiṇabhāge tu dadyādannamanantaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भक्ष्याणि भोज्यशाकानि सर्वाण्येव स दत्तवान् । अथातिथिर्महावृद्धो वीक्षमाणस्ततस्ततः
bhakṣyāṇi bhojyaśākāni sarvāṇyeva sa dattavān | athātithirmahāvṛddho vīkṣamāṇastatastataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवाच राघवं शान्तं शीघ्रमेव नमस्कुरु । बुभुक्षा वर्ततेऽस्माकं भोक्ष्येऽहं वा तवाऽज्ञया
uvāca rāghavaṃ śāntaṃ śīghrameva namaskuru | bubhukṣā vartate'smākaṃ bhokṣye'haṃ vā tavā'jñayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रामो बभाषे वचनं विलम्बय क्षणं मुने । देवताः पितरो मङ्क्षु नमस्यन्तेऽधुना मया
rāmo babhāṣe vacanaṃ vilambaya kṣaṇaṃ mune | devatāḥ pitaro maṅkṣu namasyante'dhunā mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा राघवः प्रादादन्नं पात्रगतं तदा । प्राक्सौम्याग्रान्कुशान्दैवे प्रतीचीदक्षिणाग्रकान्
ityuktvā rāghavaḥ prādādannaṃ pātragataṃ tadā | prāksaumyāgrānkuśāndaive pratīcīdakṣiṇāgrakān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्र्ये पवित्रे ये दर्भा यवानथ तिलानपि । अन्नप्रदानं कुर्वन्ति पृथिवी इति मन्त्रतः
pitrye pavitre ye darbhā yavānatha tilānapi | annapradānaṃ kurvanti pṛthivī iti mantrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं विष्णुरिति स्पृष्टमङ्गुष्ठेन द्विजस्य तु । देवेभ्यः प्रथमं दद्याद्ये देवा इति वै पठन्
idaṃ viṣṇuriti spṛṣṭamaṅguṣṭhena dvijasya tu | devebhyaḥ prathamaṃ dadyādye devā iti vai paṭhan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितॄणां च ततो दद्याद्दद्यादतिथये ततः । देवताभ्य इति मुखानुच्चार्याऽपोशनं ददेत्
pitṝṇāṃ ca tato dadyāddadyādatithaye tataḥ | devatābhya iti mukhānuccāryā'pośanaṃ dadet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.