Library·Padma Purāṇa·5·5.66
शेष उवाच। कथितौ वै सुमतिना वाल्मीकेराश्रमे शिशू । पुत्रौ स्वीयाविति ज्ञात्वा वाल्मीकिं प्रति संजगौ
śeṣa uvāca| kathitau vai sumatinā vālmīkerāśrame śiśū | putrau svīyāviti jñātvā vālmīkiṃ prati saṃjagau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीराम उवाच। कौ शिशू मम सारूप्यधारकौ बलिनां वरौ । किमर्थं तिष्ठतस्तत्र धनुर्विद्याविशारदौ
śrīrāma uvāca| kau śiśū mama sārūpyadhārakau balināṃ varau | kimarthaṃ tiṣṭhatastatra dhanurvidyāviśāradau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमात्यकथितौ श्रुत्वा विस्मयो मम जायते । यौ शत्रुघ्नं हनूमंतं लीलयांग बबंधतुः
amātyakathitau śrutvā vismayo mama jāyate | yau śatrughnaṃ hanūmaṃtaṃ līlayāṃga babaṃdhatuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माच्छंस मुने सर्वं बालयोश्च विचेष्टितम् । यथा मे परमा प्रीतिर्भवत्येवमभीप्सिता
tasmācchaṃsa mune sarvaṃ bālayośca viceṣṭitam | yathā me paramā prītirbhavatyevamabhīpsitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति तत्कथितं श्रुत्वा राजराजस्य धीमतः । उवाच परमं वाक्यं स्पष्टाक्षरसमन्वितम्
iti tatkathitaṃ śrutvā rājarājasya dhīmataḥ | uvāca paramaṃ vākyaṃ spaṣṭākṣarasamanvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाल्मीकिरुवाच। तवांतर्यामिणो नॄणां कथं ज्ञानं च नो भवेत् । तथापि कथयाम्यत्र तव संतोषहेतवे
vālmīkiruvāca| tavāṃtaryāmiṇo nṝṇāṃ kathaṃ jñānaṃ ca no bhavet | tathāpi kathayāmyatra tava saṃtoṣahetave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजन्यौ बालकौ मह्यमाश्रमे बलिनां वरौ । त्वत्सारूप्यधरौ स्वांगमनोहरवपुर्धरौ
rājanyau bālakau mahyamāśrame balināṃ varau | tvatsārūpyadharau svāṃgamanoharavapurdharau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वया यदा वने त्यक्ता जानकी वै निरागसी । अंतर्वत्नी वने घोरे विलपंती मुहुर्मुहुः
tvayā yadā vane tyaktā jānakī vai nirāgasī | aṃtarvatnī vane ghore vilapaṃtī muhurmuhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुररीमिव दुःखार्तां वीक्ष्याहं तव वल्लभाम् । जनकस्य सुतां पुण्यामाश्रमे त्वानयं तदा
kurarīmiva duḥkhārtāṃ vīkṣyāhaṃ tava vallabhām | janakasya sutāṃ puṇyāmāśrame tvānayaṃ tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याः पर्णकुटीरम्या रचिता मुनिपुत्रकैः । तस्यामसूत पुत्रौ द्वौ भासयंतौ दिशो दश
tasyāḥ parṇakuṭīramyā racitā muniputrakaiḥ | tasyāmasūta putrau dvau bhāsayaṃtau diśo daśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तयोरकरवं नाम कुशो लव इति स्फुटम् । ववृधातेऽनिशं तत्र शुक्लपक्षे यथा शशी
tayorakaravaṃ nāma kuśo lava iti sphuṭam | vavṛdhāte'niśaṃ tatra śuklapakṣe yathā śaśī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालेनोपनयाद्यानि सर्वाणि कृतवानहम् । वेदान्सांगानहं सर्वान्ग्राहयामास भूपते
kālenopanayādyāni sarvāṇi kṛtavānaham | vedānsāṃgānahaṃ sarvāngrāhayāmāsa bhūpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वाणि सरहस्यानि शृणुष्व मुखतो मम । आयुर्वेदं धनुर्विद्यां शस्त्रविद्यां तथैव च
sarvāṇi sarahasyāni śṛṇuṣva mukhato mama | āyurvedaṃ dhanurvidyāṃ śastravidyāṃ tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्यां जालंधरीं चाथ संगीतकुशलौ कृतौ । गंगाकूले गायमानौ लताकुंजवनेषु च
vidyāṃ jālaṃdharīṃ cātha saṃgītakuśalau kṛtau | gaṃgākūle gāyamānau latākuṃjavaneṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चंचलौ चलचित्तौ तौ सर्वविद्याविशारदौ । तदाहमतिसंतोषं प्राप्तश्चाहं रघूत्तम
caṃcalau calacittau tau sarvavidyāviśāradau | tadāhamatisaṃtoṣaṃ prāptaścāhaṃ raghūttama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्त्वा सर्वाणि चास्त्राणि मस्तके निहितः करः । अतीवगानकुशलौ दृष्ट्वा लोका विसिष्मिरे । षड्जमध्यमगांधारस्वरभेदविशारदौ
dattvā sarvāṇi cāstrāṇi mastake nihitaḥ karaḥ | atīvagānakuśalau dṛṣṭvā lokā visiṣmire | ṣaḍjamadhyamagāṃdhārasvarabhedaviśāradau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथाविधौ विलोक्याहं गापयामि मनोहरम् । भविष्यज्ञानयोगाच्च कृतं रामायणं शुभम्
tathāvidhau vilokyāhaṃ gāpayāmi manoharam | bhaviṣyajñānayogācca kṛtaṃ rāmāyaṇaṃ śubham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृदंगपणवाद्यादि यंत्रवीणाविशारदौ । वनेवने च गायंतौ मृगपक्षिविमोहकौ
mṛdaṃgapaṇavādyādi yaṃtravīṇāviśāradau | vanevane ca gāyaṃtau mṛgapakṣivimohakau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्भुतं गीतमाधुर्यं तव रामकुमारयोः । श्रोतुं तौ वरुणो बाला वा निनाय विभावरीम्
adbhutaṃ gītamādhuryaṃ tava rāmakumārayoḥ | śrotuṃ tau varuṇo bālā vā nināya vibhāvarīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनोहरवयोरूपौ गानविद्याब्धिपारगौ । कुमारौ जगदुस्तत्र लोकेशादेशतः कलम्
manoharavayorūpau gānavidyābdhipāragau | kumārau jagadustatra lokeśādeśataḥ kalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परमं मधुरं रम्यं पवित्रं चरितं तव । शुश्राव वरुणः सार्द्धं कुटुंबेन च गायकैः
paramaṃ madhuraṃ ramyaṃ pavitraṃ caritaṃ tava | śuśrāva varuṇaḥ sārddhaṃ kuṭuṃbena ca gāyakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शृण्वन्नैव गतस्तृप्तिं मित्रेण वरुणः सह । सुधातोऽपि परं स्वादुचरितं रघुनंदन
śṛṇvannaiva gatastṛptiṃ mitreṇa varuṇaḥ saha | sudhāto'pi paraṃ svāducaritaṃ raghunaṃdana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गानानंदमहालोभ हृतप्राणेंद्रियक्रियः । प्रत्यागंतुं दिदेशासौ कुमारौ न हि तावकौ
gānānaṃdamahālobha hṛtaprāṇeṃdriyakriyaḥ | pratyāgaṃtuṃ dideśāsau kumārau na hi tāvakau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रमणीय महाभोगैर्लोभितावपि बालकौ । चलितौ न गुरोश्चात्ममातुः पादांबुजस्मृतेः
ramaṇīya mahābhogairlobhitāvapi bālakau | calitau na guroścātmamātuḥ pādāṃbujasmṛteḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं चापि गतः पश्चाद्वरुणालयमुत्तमम् । वरुणः प्रेमसहितः पूजां चक्रे मम प्रभो
ahaṃ cāpi gataḥ paścādvaruṇālayamuttamam | varuṇaḥ premasahitaḥ pūjāṃ cakre mama prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृच्छते जन्मकर्मादि सर्वज्ञायापि बालयोः । वरुणायाब्रुवं सर्वं जन्मविद्याद्युपागमम्
pṛcchate janmakarmādi sarvajñāyāpi bālayoḥ | varuṇāyābruvaṃ sarvaṃ janmavidyādyupāgamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वा सीतासुतौ देवः स चक्रेंबरभूषणैः । देवदत्तमिति ग्राह्यमिति मद्वाक्यगौरवात्
śrutvā sītāsutau devaḥ sa cakreṃbarabhūṣaṇaiḥ | devadattamiti grāhyamiti madvākyagauravāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आहृतं राजपुत्राभ्यां यद्दत्तं वरुणेन तत् । प्रसन्नेन तयोर्वाद्यगानविद्यावयोगुणैः । ततो मामब्रवीत्सीतामुद्दिश्य वरुणः कृती
āhṛtaṃ rājaputrābhyāṃ yaddattaṃ varuṇena tat | prasannena tayorvādyagānavidyāvayoguṇaiḥ | tato māmabravītsītāmuddiśya varuṇaḥ kṛtī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सीतापति व्रताधुर्या रूपशीलवयोन्विता । वीरपुत्रा महाभागा त्यागं नार्हति कर्हिचित्
sītāpati vratādhuryā rūpaśīlavayonvitā | vīraputrā mahābhāgā tyāgaṃ nārhati karhicit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महती हानिरेतस्यास्त्यागे हि रघुनंदन । सिद्धीनां परमासिद्धिरेषा ते ह्यनपायिनी
mahatī hāniretasyāstyāge hi raghunaṃdana | siddhīnāṃ paramāsiddhireṣā te hyanapāyinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पामरैर्महिमानास्या ज्ञायते यदि दूषितैः । का हानिस्तावता राम पुण्यश्रवणकीर्तन
pāmarairmahimānāsyā jñāyate yadi dūṣitaiḥ | kā hānistāvatā rāma puṇyaśravaṇakīrtana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्मत्साक्षिकमेतस्याः पावनं चरितं सदा । सद्यस्ते सिद्धिमायांति ये सीतापदचिंतकाः
asmatsākṣikametasyāḥ pāvanaṃ caritaṃ sadā | sadyaste siddhimāyāṃti ye sītāpadaciṃtakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्याः संकल्पमात्रेण जन्मस्थितिलयादिकाः । भवंति जगतां नित्यं व्यापारा ऐश्वरा अमी
yasyāḥ saṃkalpamātreṇa janmasthitilayādikāḥ | bhavaṃti jagatāṃ nityaṃ vyāpārā aiśvarā amī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सीता मृत्युःसुधा चेयं तपत्येषा च वर्षति । स्वर्गो मोक्षस्तपो योगो दानं च तव जानकी
sītā mṛtyuḥsudhā ceyaṃ tapatyeṣā ca varṣati | svargo mokṣastapo yogo dānaṃ ca tava jānakī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्माणं शिवमन्यांश्च लोकपालान्मदादिकान् । करोत्येषा करोत्येव नान्या सीता तव प्रिया
brahmāṇaṃ śivamanyāṃśca lokapālānmadādikān | karotyeṣā karotyeva nānyā sītā tava priyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वं पिता सर्वलोकानां सीता च जननीत्यतः । कुदृष्टिरत्र तु क्षेमयोग्या न तव कर्हिचित्
tvaṃ pitā sarvalokānāṃ sītā ca jananītyataḥ | kudṛṣṭiratra tu kṣemayogyā na tava karhicit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेत्ति सीतां सदा शुद्धां सर्वज्ञो भगवान्स्वयम् । भवानपि सुतां भूमेः प्राणादपि गरीयसीम्
vetti sītāṃ sadā śuddhāṃ sarvajño bhagavānsvayam | bhavānapi sutāṃ bhūmeḥ prāṇādapi garīyasīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदर्तव्या त्वया तस्मात्प्रिया शुद्धेति जानकी । न च शापपराभूतिः सीतायां त्वयि वा विभो
ādartavyā tvayā tasmātpriyā śuddheti jānakī | na ca śāpaparābhūtiḥ sītāyāṃ tvayi vā vibho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इमानि मम वाक्यानि वाच्यानि जगतां पतिम् । रामं प्रति त्वया साक्षाद्वाल्मीके मुनिसत्तम
imāni mama vākyāni vācyāni jagatāṃ patim | rāmaṃ prati tvayā sākṣādvālmīke munisattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्तो वरुणेनाहं सीतासंग्रहकारणात् । एवमेव हि सर्वैश्च लोकपालैरपि प्रभो
ityukto varuṇenāhaṃ sītāsaṃgrahakāraṇāt | evameva hi sarvaiśca lokapālairapi prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुतं रामायणोद्गानं पुत्राभ्यां ते सुरासुरैः । गंधर्वैरपि सर्वैश्च कौतुकाविष्टमानसैः
śrutaṃ rāmāyaṇodgānaṃ putrābhyāṃ te surāsuraiḥ | gaṃdharvairapi sarvaiśca kautukāviṣṭamānasaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसन्ना एव सर्वेऽपि प्रशशंसुः सुतौ च ते । त्रैलोक्यं मोहितं ताभ्यां रूपगानवयोगुणैः
prasannā eva sarve'pi praśaśaṃsuḥ sutau ca te | trailokyaṃ mohitaṃ tābhyāṃ rūpagānavayoguṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्तं यल्लोकपालैस्तु सुताभ्यां स्वीकृतं हि तत् । ऋषिभिश्च वरा आभ्यामन्येभ्यः कीर्तिरेव च
dattaṃ yallokapālaistu sutābhyāṃ svīkṛtaṃ hi tat | ṛṣibhiśca varā ābhyāmanyebhyaḥ kīrtireva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकरामं जगत्सर्वं पूर्वं मुनिविलोकितम् । त्रिराममधुना जांतं सुताभ्यां तेखिलेक्षितम्
ekarāmaṃ jagatsarvaṃ pūrvaṃ munivilokitam | trirāmamadhunā jāṃtaṃ sutābhyāṃ tekhilekṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एककामपरामूर्तिर्लोके पूर्वमवेक्षिता । कामैश्चतुर्भिरद्यायं जायते च यतस्ततः
ekakāmaparāmūrtirloke pūrvamavekṣitā | kāmaiścaturbhiradyāyaṃ jāyate ca yatastataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वत्रान्यत्र राजेंद्र रामपुत्रौ कुशीलवौ । गीयते अत्र संकोचः किं कृतो विदुषि त्वयि
sarvatrānyatra rājeṃdra rāmaputrau kuśīlavau | gīyate atra saṃkocaḥ kiṃ kṛto viduṣi tvayi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतेषु तव सर्वेषु श्रूयते महती स्तुतिः । त्यागादन्यत्र सीतायाः पुण्यश्लोकशिरोमणे
kṛteṣu tava sarveṣu śrūyate mahatī stutiḥ | tyāgādanyatra sītāyāḥ puṇyaślokaśiromaṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वया त्रैलोक्यनाथेन गार्हस्थ्यमनुकुर्वता । अंगीकार्यौ सुतौ रामविद्याशीलगुणान्वितौ
tvayā trailokyanāthena gārhasthyamanukurvatā | aṃgīkāryau sutau rāmavidyāśīlaguṇānvitau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तौ स्वां मातरं हित्वा स्थास्यतोऽभवदंतिके । जनन्या सहितौ तस्मादाकार्यौ भवता सुतौ
na tau svāṃ mātaraṃ hitvā sthāsyato'bhavadaṃtike | jananyā sahitau tasmādākāryau bhavatā sutau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्त एव तयेदानीं सेनासंजीवनात्पुनः । प्रत्ययः सर्वलोकानां पावनः पततामपि
datta eva tayedānīṃ senāsaṃjīvanātpunaḥ | pratyayaḥ sarvalokānāṃ pāvanaḥ patatāmapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाज्ञातं तेन चास्माकं नामराणां च मानद । शुद्धौ तस्यास्तु लोकानां यन्नष्टं तदिह ध्रुवम्
nājñātaṃ tena cāsmākaṃ nāmarāṇāṃ ca mānada | śuddhau tasyāstu lokānāṃ yannaṣṭaṃ tadiha dhruvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शेष उवाच। इति वाल्मीकिना रामः सर्वज्ञोऽप्यवबोधितः । स्तुत्वा नत्वा च वाल्मीकिं प्रत्युवाच स लक्ष्मणम्
śeṣa uvāca| iti vālmīkinā rāmaḥ sarvajño'pyavabodhitaḥ | stutvā natvā ca vālmīkiṃ pratyuvāca sa lakṣmaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गच्छ ताताधुना सीतामानेतुं धर्मचारिणीम् । सपुत्रां रथमास्थाय सुमंत्रसहितः सखे
gaccha tātādhunā sītāmānetuṃ dharmacāriṇīm | saputrāṃ rathamāsthāya sumaṃtrasahitaḥ sakhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रावयित्वा ममेमानि मुनेश्च वचनान्यपि । संबोध्य च पुरीमेतां सीतां प्रत्यानयाशु ताम्
śrāvayitvā mamemāni muneśca vacanānyapi | saṃbodhya ca purīmetāṃ sītāṃ pratyānayāśu tām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लक्ष्मण उवाच। यास्यामि तव संदेशात्सर्वेषां नः प्रभोर्विभो । देव्या यास्यति चेद्देव यात्रा मे सफला ततः
lakṣmaṇa uvāca| yāsyāmi tava saṃdeśātsarveṣāṃ naḥ prabhorvibho | devyā yāsyati ceddeva yātrā me saphalā tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मयि सामाभ्यसूयैव पूर्वदोषवशात्सती । अनागतायां तस्यां तु क्षमस्वागंतुकं मम
mayi sāmābhyasūyaiva pūrvadoṣavaśātsatī | anāgatāyāṃ tasyāṃ tu kṣamasvāgaṃtukaṃ mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा लक्ष्मणो रामं रथे स्थित्वा नृपाज्ञया । सुमित्रमुनिशिष्याभ्यां युतोऽगाद्भूमिजाश्रमम्
ityuktvā lakṣmaṇo rāmaṃ rathe sthitvā nṛpājñayā | sumitramuniśiṣyābhyāṃ yuto'gādbhūmijāśramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं प्रसादनीया स्यात्सीता भगवती मया । पूर्वदोषं विजानंती रामाधीनस्य मे सदा
kathaṃ prasādanīyā syātsītā bhagavatī mayā | pūrvadoṣaṃ vijānaṃtī rāmādhīnasya me sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं संचिंतयन्नंतर्हर्षसंकोच मध्यगः । लक्ष्मणः प्राप सीताया आश्रमं श्रमनाशनम्
evaṃ saṃciṃtayannaṃtarharṣasaṃkoca madhyagaḥ | lakṣmaṇaḥ prāpa sītāyā āśramaṃ śramanāśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रथात्सोथावरुह्यारादश्रुरुद्धविलोचनः । आर्ये पूज्ये भगवति शुभे इति वदन्मुहुः
rathātsothāvaruhyārādaśruruddhavilocanaḥ | ārye pūjye bhagavati śubhe iti vadanmuhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पपात पादयोस्तस्या वेपमानाखिलांगकः । उत्थापितस्तया देव्या प्रीतिविह्वलया स च
papāta pādayostasyā vepamānākhilāṃgakaḥ | utthāpitastayā devyā prītivihvalayā sa ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किमर्थमागतः सौम्य वनं मुनिजनप्रियम् । आस्ते स कुशली देवः कौसल्याशुक्तिमौक्तिकः
kimarthamāgataḥ saumya vanaṃ munijanapriyam | āste sa kuśalī devaḥ kausalyāśuktimauktikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरोषो मयि कश्चित्स कीर्त्या केवलयादृतः । कीर्त्यते सर्वलोकैश्च कल्याणगुणसागरः
aroṣo mayi kaścitsa kīrtyā kevalayādṛtaḥ | kīrtyate sarvalokaiśca kalyāṇaguṇasāgaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकीर्तिभीतिमापन्नस्त्यक्तुं मां त्वां नियुक्तवान् । यदि ततश्च लोकेषु कीर्तिस्तस्यामलाभवत्
akīrtibhītimāpannastyaktuṃ māṃ tvāṃ niyuktavān | yadi tataśca lokeṣu kīrtistasyāmalābhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृत्वापि पतिसत्कीर्तिं कुर्वंत्या मे हि सुस्थिरा । पतिसामीप्यमेवाशु भूयादेव हि देवर
mṛtvāpi patisatkīrtiṃ kurvaṃtyā me hi susthirā | patisāmīpyamevāśu bhūyādeva hi devara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्यक्तयापि मया तेन नासौ त्यक्तो मनागपि । फलं हि साधनायत्तं हेतुः फलवशो न तु
tyaktayāpi mayā tena nāsau tyakto manāgapi | phalaṃ hi sādhanāyattaṃ hetuḥ phalavaśo na tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कौसल्याशल्यशून्यासौ कृपापूर्णा सदा मयि । आस्ते कुशलिनी यस्याः पुत्रस्त्रैलोक्यपालकः
kausalyāśalyaśūnyāsau kṛpāpūrṇā sadā mayi | āste kuśalinī yasyāḥ putrastrailokyapālakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वे कुशलिनः संति भरताद्याश्च बांधवाः । सुमित्रा च महाभागा यस्याः प्राणादहं प्रिया
sarve kuśalinaḥ saṃti bharatādyāśca bāṃdhavāḥ | sumitrā ca mahābhāgā yasyāḥ prāṇādahaṃ priyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मद्वत्किं त्वमपि त्यक्तः सर्वलोकेषु कीर्तये । राज्ञः किं दुस्त्यजं तस्य स्वात्मापि यस्य न प्रियः
madvatkiṃ tvamapi tyaktaḥ sarvalokeṣu kīrtaye | rājñaḥ kiṃ dustyajaṃ tasya svātmāpi yasya na priyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येवं बहुधा पृष्टस्तया रामानुजः सताम् । उवाच कुशली देवः कुशलं त्वयि पृच्छति
ityevaṃ bahudhā pṛṣṭastayā rāmānujaḥ satām | uvāca kuśalī devaḥ kuśalaṃ tvayi pṛcchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कौसल्या च सुमित्रा च याश्चान्या राजयोषितः । पप्रच्छुः कुशलं देवि प्रीत्या त्वामाशिषा सह
kausalyā ca sumitrā ca yāścānyā rājayoṣitaḥ | papracchuḥ kuśalaṃ devi prītyā tvāmāśiṣā saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुशलप्रश्नपूर्वं हि तव पादाभिवंदनम् । निवेदयामि शत्रुघ्न भरताभ्यां कृतं शुभे
kuśalapraśnapūrvaṃ hi tava pādābhivaṃdanam | nivedayāmi śatrughna bharatābhyāṃ kṛtaṃ śubhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुरुभिर्गुरुपत्नीभिः सर्वाभिरपि ते शुभे । दत्ताशीः कुशलप्रश्नः कृतश्च त्वयि जानकि
gurubhirgurupatnībhiḥ sarvābhirapi te śubhe | dattāśīḥ kuśalapraśnaḥ kṛtaśca tvayi jānaki
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकारयति देवस्त्वां निर्व्यलीकेन चात्मवान् । अलभ्यान्यरतिस्त्वत्तोऽन्यत्र सर्वत्र भामिनि
ākārayati devastvāṃ nirvyalīkena cātmavān | alabhyānyaratistvatto'nyatra sarvatra bhāmini
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शून्या एव दिशः सर्वास्त्वां विना जनकात्मजे । पश्यन्रोदिति नाथो नो रोदयन्नितरानपि
śūnyā eva diśaḥ sarvāstvāṃ vinā janakātmaje | paśyanroditi nātho no rodayannitarānapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र देवि स्थितासि त्वं नित्यं स्मरति राघवः । अशून्यं तु तमेवासौ मन्यमानो विदेहजे
yatra devi sthitāsi tvaṃ nityaṃ smarati rāghavaḥ | aśūnyaṃ tu tamevāsau manyamāno videhaje
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धन्योऽयमाश्रमो जातो वाल्मीकेर्यत्र जानकी । कालं क्षपति वार्ताभिर्मदीयाभिर्वदन्निति
dhanyo'yamāśramo jāto vālmīkeryatra jānakī | kālaṃ kṣapati vārtābhirmadīyābhirvadanniti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उक्तवान्यद्रुदन्किंचित्स्वामी नस्त्वयि तच्छृणु । व्यक्तीभवति वक्तुर्यद्धृद्गतं तदसंशयम्
uktavānyadrudankiṃcitsvāmī nastvayi tacchṛṇu | vyaktībhavati vakturyaddhṛdgataṃ tadasaṃśayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोका वदंति मामेव सर्वेषामीश्वरेश्वरम् । अहं त्वदृष्टमेवैषां स्वतंत्रं कारणं ब्रुवे
lokā vadaṃti māmeva sarveṣāmīśvareśvaram | ahaṃ tvadṛṣṭamevaiṣāṃ svataṃtraṃ kāraṇaṃ bruve
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अदृष्टमेव कार्येषु सर्वेशोऽप्यनुगच्छति । ईशनीयाः कुतो नैतदन्वीयुः सुखदुःखयोः
adṛṣṭameva kāryeṣu sarveśo'pyanugacchati | īśanīyāḥ kuto naitadanvīyuḥ sukhaduḥkhayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धनुर्भंगे मतिभ्रंशे कैकय्या मरणे पितुः । अरण्यगमने तत्र हरणे तव वारिधेः
dhanurbhaṃge matibhraṃśe kaikayyā maraṇe pituḥ | araṇyagamane tatra haraṇe tava vāridheḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तरणे रक्षसां भर्तुर्मारणेऽपि रणेरणे । सहायीभवने मह्यमृक्षवानररक्षसाम्
taraṇe rakṣasāṃ bharturmāraṇe'pi raṇeraṇe | sahāyībhavane mahyamṛkṣavānararakṣasām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लाभे तव प्रतिज्ञायाः सत्यत्वे च सतीमणे । पुनः स्वबंधुसंबंधे राज्यप्राप्तौ च भामिनि
lābhe tava pratijñāyāḥ satyatve ca satīmaṇe | punaḥ svabaṃdhusaṃbaṃdhe rājyaprāptau ca bhāmini
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनः प्रियावियोगे च कारणं यदवारणम् । प्रसीदति तदेवाद्य संयोगे पुनरावयोः
punaḥ priyāviyoge ca kāraṇaṃ yadavāraṇam | prasīdati tadevādya saṃyoge punarāvayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदोऽन्यथा कृतो येन लोकोत्पत्ति लयौ यतः । लोकाननुगतस्तस्मात्कारणं प्रथमं त्वहम्
vedo'nyathā kṛto yena lokotpatti layau yataḥ | lokānanugatastasmātkāraṇaṃ prathamaṃ tvaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अदृष्टमनुवर्तंते लोकाः संप्रतिबोधकाः । भोगेन जीर्यतेऽदृष्टं तत्तद्भुक्तं त्वया वने
adṛṣṭamanuvartaṃte lokāḥ saṃpratibodhakāḥ | bhogena jīryate'dṛṣṭaṃ tattadbhuktaṃ tvayā vane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नेहोऽकारणकः सीते वर्धमानो मम त्वयि । लोकादृष्टे तिरस्कृत्य त्वामाह्वयत आदरात्
sneho'kāraṇakaḥ sīte vardhamāno mama tvayi | lokādṛṣṭe tiraskṛtya tvāmāhvayata ādarāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शङ्कितेनापि दोषेण स्नेहनैर्मल्यमज्जनम् । भवतीति स वै शुद्ध आस्वाद्यो विबुधैः सदा
śaṅkitenāpi doṣeṇa snehanairmalyamajjanam | bhavatīti sa vai śuddha āsvādyo vibudhaiḥ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नेहशुद्धिरियं भद्रे कृता मे त्वयि नान्यथा । मंतव्यं रक्षितोऽप्येष लोकः शिष्टानुवर्तिना
snehaśuddhiriyaṃ bhadre kṛtā me tvayi nānyathā | maṃtavyaṃ rakṣito'pyeṣa lokaḥ śiṣṭānuvartinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आवयोर्निंदया देवि सर्वावस्था सुशुद्धये । लोको नश्येद्धि संमूढश्चरितैर्महतामयम्
āvayorniṃdayā devi sarvāvasthā suśuddhaye | loko naśyeddhi saṃmūḍhaścaritairmahatāmayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आवयोरुज्ज्वला कीर्तिरावयोरुज्ज्वलो रसः । आवयोरुज्ज्वलौ वंशावावयोरुज्ज्वलाः क्रियाः
āvayorujjvalā kīrtirāvayorujjvalo rasaḥ | āvayorujjvalau vaṃśāvāvayorujjvalāḥ kriyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवेयुरावयोः कीर्तिर्गायका उज्ज्वला भुवि । आवयोर्भक्तिमंतो ये ते यांत्यंते भवांबुधेः
bhaveyurāvayoḥ kīrtirgāyakā ujjvalā bhuvi | āvayorbhaktimaṃto ye te yāṃtyaṃte bhavāṃbudheḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्ता भवती तेन प्रीयमाणेन ते गुणैः । पत्युः पादांबुजे द्रष्टुं करोतु सदयं मनः
ityuktā bhavatī tena prīyamāṇena te guṇaiḥ | patyuḥ pādāṃbuje draṣṭuṃ karotu sadayaṃ manaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वासांसि रमणीयानि भूषणानि महांति च । अंगरागस्तथा गंधा मनोज्ञास्त्वयि योजिताः
vāsāṃsi ramaṇīyāni bhūṣaṇāni mahāṃti ca | aṃgarāgastathā gaṃdhā manojñāstvayi yojitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रथो दास्यश्च रामेण प्रेषिता उत्सवायते । छत्रं च चामरे शुभ्रे गजा अश्वाश्च शोभने
ratho dāsyaśca rāmeṇa preṣitā utsavāyate | chatraṃ ca cāmare śubhre gajā aśvāśca śobhane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्तूयमाना द्विजश्रेष्ठैः सूतमागधबंदिभिः । वंद्यमाना पुरस्त्रीभिः सेव्यमाना च योद्धृभिः
stūyamānā dvijaśreṣṭhaiḥ sūtamāgadhabaṃdibhiḥ | vaṃdyamānā purastrībhiḥ sevyamānā ca yoddhṛbhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुष्पैः संछाद्यमाना च देवीदेवांगनादिभिः । धनानि ददती तेभ्यो द्विजातिभ्यो यथेप्सितम्
puṣpaiḥ saṃchādyamānā ca devīdevāṃganādibhiḥ | dhanāni dadatī tebhyo dvijātibhyo yathepsitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गजारूढौ कुमारौ च पुरस्कृत्य जनेश्वरी । मयानुगम्यमाना च गच्छायोध्यां निजां पुरीम्
gajārūḍhau kumārau ca puraskṛtya janeśvarī | mayānugamyamānā ca gacchāyodhyāṃ nijāṃ purīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वयि तत्र गतायां तु संगतायां प्रियेण ते । सर्वासां राजनारीणामागतानां च सर्वशः
tvayi tatra gatāyāṃ tu saṃgatāyāṃ priyeṇa te | sarvāsāṃ rājanārīṇāmāgatānāṃ ca sarvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वासामृषिपत्नीनां कौसलानां तथैव च । मंगलैर्वाद्यगीताद्यैर्भवत्वद्य महोत्सवः
sarvāsāmṛṣipatnīnāṃ kausalānāṃ tathaiva ca | maṃgalairvādyagītādyairbhavatvadya mahotsavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शेष उवाच-। इतिविज्ञापनां देवी श्रुत्वा सीता तमाह सा । नाहं कीर्तिकरी राज्ञो ह्यपकीर्तिः स्वयं त्वहम्
śeṣa uvāca-| itivijñāpanāṃ devī śrutvā sītā tamāha sā | nāhaṃ kīrtikarī rājño hyapakīrtiḥ svayaṃ tvaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं मया तस्य साध्यं स्याद्धर्मकामार्थशून्यया । सत्येवं भवतां भूपे को विश्वासो निरंकुशे
kiṃ mayā tasya sādhyaṃ syāddharmakāmārthaśūnyayā | satyevaṃ bhavatāṃ bhūpe ko viśvāso niraṃkuśe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्यक्षा वा परोक्षा वा भर्तुर्दोषा मनःस्थिताः । न वाच्या जातु मादृश्या कल्याणकुलजातया
pratyakṣā vā parokṣā vā bharturdoṣā manaḥsthitāḥ | na vācyā jātu mādṛśyā kalyāṇakulajātayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाणिग्रहणकाले मे यद्रूपो हृदये स्थितः । तद्रूपो हृदयान्नासौ कदाचिदपसर्पति
pāṇigrahaṇakāle me yadrūpo hṛdaye sthitaḥ | tadrūpo hṛdayānnāsau kadācidapasarpati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लक्ष्मणेमौ कुमारौ मे तत्तेजोंशसमुद्भवौ । वंशांकुरौ महाशूरौ धनुर्विद्याविशारदौ
lakṣmaṇemau kumārau me tattejoṃśasamudbhavau | vaṃśāṃkurau mahāśūrau dhanurvidyāviśāradau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नीत्वा पितुः समीपं तु लालनीयौ प्रयत्नतः । तपसाराधयिष्यामि रामं काममिह स्थिता
nītvā pituḥ samīpaṃ tu lālanīyau prayatnataḥ | tapasārādhayiṣyāmi rāmaṃ kāmamiha sthitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाच्यं त्वया महाभाग पूज्यपादाभिवंदनम् । सर्वेभ्यः कुशलं चापि गत्वेतो मदपेक्षया
vācyaṃ tvayā mahābhāga pūjyapādābhivaṃdanam | sarvebhyaḥ kuśalaṃ cāpi gatveto madapekṣayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रौ समादिशत्सीता गच्छतं पितुरंतिकम् । शुश्रूषणीय एवासौ भवद्भ्यां स्वपदप्रदः
putrau samādiśatsītā gacchataṃ pituraṃtikam | śuśrūṣaṇīya evāsau bhavadbhyāṃ svapadapradaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आज्ञप्तावप्यनिच्छंतौ तौ कुमारौ कुशीलवौ । वाल्मीकिवचनात्तत्र जग्मतुश्च सलक्ष्मणौ
ājñaptāvapyanicchaṃtau tau kumārau kuśīlavau | vālmīkivacanāttatra jagmatuśca salakṣmaṇau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाल्मीकेरेव पादाब्जसमीपं तत्सुतौ गतौ । लक्ष्मणोऽपि ववंदे तं गत्वा बालकसंयुतः
vālmīkereva pādābjasamīpaṃ tatsutau gatau | lakṣmaṇo'pi vavaṃde taṃ gatvā bālakasaṃyutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाल्मीकिर्लक्ष्मणस्तौ तु कुमारौ मिलिता अमी । सभायां संस्थितं रामं ज्ञात्वा ते जग्मुरुत्सुकाः
vālmīkirlakṣmaṇastau tu kumārau militā amī | sabhāyāṃ saṃsthitaṃ rāmaṃ jñātvā te jagmurutsukāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लक्ष्मणः प्रणिपत्याथ सीतावाक्यादिसर्वशः । कथयामास रामाय हर्षशोकयुतः सुधीः
lakṣmaṇaḥ praṇipatyātha sītāvākyādisarvaśaḥ | kathayāmāsa rāmāya harṣaśokayutaḥ sudhīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सीतासंदेशवाक्येभ्यो रामो मूर्च्छां समन्वभूत् । संज्ञामवाप्य चोवाच लक्ष्मणं नयकोविदम्
sītāsaṃdeśavākyebhyo rāmo mūrcchāṃ samanvabhūt | saṃjñāmavāpya covāca lakṣmaṇaṃ nayakovidam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गच्छ मित्र पुनस्तत्र यत्नेन महता च ताम् । शीघ्रमानय भद्रं ते मद्वाक्यानि निवेद्य च
gaccha mitra punastatra yatnena mahatā ca tām | śīghramānaya bhadraṃ te madvākyāni nivedya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरण्ये किं तपस्यंत्या गतिरन्या विचिंतिता । श्रुता दृष्टाथ वा मत्तो यन्नागच्छसि जानकि
araṇye kiṃ tapasyaṃtyā gatiranyā viciṃtitā | śrutā dṛṣṭātha vā matto yannāgacchasi jānaki
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वदिच्छया त्वमेवेतो गतारण्यं मुनिप्रियम् । पूजिता मुनिपत्न्यस्ता दृष्टा मुनिगणास्त्वया
tvadicchayā tvameveto gatāraṇyaṃ munipriyam | pūjitā munipatnyastā dṛṣṭā munigaṇāstvayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्णो मनोरथस्तेऽद्य किं नागच्छसि भामिनि । न दोषं मयि पश्येस्त्वं स्वात्मेच्छाया विलोकनात्
pūrṇo manorathaste'dya kiṃ nāgacchasi bhāmini | na doṣaṃ mayi paśyestvaṃ svātmecchāyā vilokanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गत्वा गत्वाथ वामोरु पतिरेव गतिः स्त्रियाः । निर्गुणोपि गुणांभोधिः किंपुनर्मनसेप्सितः
gatvā gatvātha vāmoru patireva gatiḥ striyāḥ | nirguṇopi guṇāṃbhodhiḥ kiṃpunarmanasepsitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
याया क्रियाकुलस्त्रीणां सासा पत्युः प्रतुष्टये । पूर्वमेवप्रतुष्टोऽहमिदानीं सुतरां त्वयि
yāyā kriyākulastrīṇāṃ sāsā patyuḥ pratuṣṭaye | pūrvamevapratuṣṭo'hamidānīṃ sutarāṃ tvayi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यागो जपस्तपोदानं व्रतं तीर्थं दयादिकम् । देवाश्च मयि संतुष्टे तुष्टमेतदसंशयम्
yāgo japastapodānaṃ vrataṃ tīrthaṃ dayādikam | devāśca mayi saṃtuṣṭe tuṣṭametadasaṃśayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.