ऋषय ऊचुः-
कालिंद्याश्चैव माहात्म्यं वद सूत सविस्तरम् ।
यस्मै प्रकाशितं येन तदाख्यानसमन्वितम्
ṛṣaya ūcuḥ-
kāliṃdyāścaiva māhātmyaṃ vada sūta savistaram |
yasmai prakāśitaṃ yena tadākhyānasamanvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूत उवाच-
एकदा पांडुतनयः शुश्रूषुः सौभरेः शुभम् ।
ज्ञानं तत्स्थानमभ्येत्य नत्वा तमिति पृष्टवान्
sūta uvāca-
ekadā pāṃḍutanayaḥ śuśrūṣuḥ saubhareḥ śubham |
jñānaṃ tatsthānamabhyetya natvā tamiti pṛṣṭavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युधिष्ठिर उवाच-
ब्रह्मन्मार्तंडतनया तीर तीर्थेषु यच्छुभम् ।
तीर्थं तद्वद वैकुंठ जन्मभूमिपरात्परम्
yudhiṣṭhira uvāca-
brahmanmārtaṃḍatanayā tīra tīrtheṣu yacchubham |
tīrthaṃ tadvada vaikuṃṭha janmabhūmiparātparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौभरिरुवाच-
एकदा तु मुनिश्रेष्ठौ दिवि नारदपर्वतौ ।
गच्छंतौ खांडवं पश्यन्पश्यतः सुमनोहरम्
saubhariruvāca-
ekadā tu muniśreṣṭhau divi nāradaparvatau |
gacchaṃtau khāṃḍavaṃ paśyanpaśyataḥ sumanoharam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रावतीर्णो नभस उपविष्टौ तटे शुभे ।
कालिंद्याः क्षणविश्रांतौ स्नातुं विविशतुर्जले
tatrāvatīrṇo nabhasa upaviṣṭau taṭe śubhe |
kāliṃdyāḥ kṣaṇaviśrāṃtau snātuṃ viviśaturjale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिबिरौशीनरो राजा मृगयांतौ चरन्वने ।
दृष्ट्वा तान्निर्गमापेक्षी निषसाद सरित्तटे
śibirauśīnaro rājā mṛgayāṃtau caranvane |
dṛṣṭvā tānnirgamāpekṣī niṣasāda sarittaṭe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तौ मुनी विधिवत्स्नात्वा परिधायांबराणि च ।
वंदितौ शिरसा राज्ञा तेनोपाविशतां तटे
tau munī vidhivatsnātvā paridhāyāṃbarāṇi ca |
vaṃditau śirasā rājñā tenopāviśatāṃ taṭe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रालोक्य सुवर्णस्य शिबिर्यूपान्सहस्रशः ।
नारदं गर्वरहितः पर्वतं च जगाद सः
tatrālokya suvarṇasya śibiryūpānsahasraśaḥ |
nāradaṃ garvarahitaḥ parvataṃ ca jagāda saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिबिरुवाच-
कथ्यतां मुनिशार्दूलौ कस्येमा यागयष्टयः ।
केनात्र विहितो यज्ञः सुरेणाथ नरेण वा
śibiruvāca-
kathyatāṃ muniśārdūlau kasyemā yāgayaṣṭayaḥ |
kenātra vihito yajñaḥ sureṇātha nareṇa vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुक्त्वा काश्यादितीर्थानि यज्ञैरीज्येऽत्र कः पुमान् ।
को विशेषोऽत्र तीर्थेभ्यस्तेभ्यो विज्ञानसन्निधिः
muktvā kāśyāditīrthāni yajñairījye'tra kaḥ pumān |
ko viśeṣo'tra tīrthebhyastebhyo vijñānasannidhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारद उवाच-
पुरा हिरण्यकशिपुर्जित्वा शक्रादिदेवताः ।
त्रैलोक्यराज्यमासाद्य सो खर्वं गर्वमाददे
nārada uvāca-
purā hiraṇyakaśipurjitvā śakrādidevatāḥ |
trailokyarājyamāsādya so kharvaṃ garvamādade
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रह्लादस्तस्य तनयो नारायणपरायणः ।
तस्मै सो द्रुह्यताभीक्ष्णं पापात्मा नष्टमंगलः
prahlādastasya tanayo nārāyaṇaparāyaṇaḥ |
tasmai so druhyatābhīkṣṇaṃ pāpātmā naṣṭamaṃgalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्द्रोहाद्विष्णुना सद्यो नृसिंहतनुधारिणा ।
हत्वा दैत्यपतिं स्वर्गराज्यं स्वःपतयेऽर्पितम्
taddrohādviṣṇunā sadyo nṛsiṃhatanudhāriṇā |
hatvā daityapatiṃ svargarājyaṃ svaḥpataye'rpitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वपदं प्राप्य देवेशो बृहस्पतिमथावदत् ।
मूर्ध्नाभिवंद्य तत्पादौ नारायणगुणान्स्मरन्
svapadaṃ prāpya deveśo bṛhaspatimathāvadat |
mūrdhnābhivaṃdya tatpādau nārāyaṇaguṇānsmaran
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इंद्र उवाच-
गुरो नृसिंहरूपेण हरिणा लोकधारिणा ।
दत्तं मे देवताराज्यं यष्टुमिच्छामि तं मखैः
iṃdra uvāca-
guro nṛsiṃharūpeṇa hariṇā lokadhāriṇā |
dattaṃ me devatārājyaṃ yaṣṭumicchāmi taṃ makhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थानं पवित्रं कथय ब्राह्मणांश्चैव मे गुरो ।
न विधेयो विलंबोऽत्र त्वया नो हितकारिणा
sthānaṃ pavitraṃ kathaya brāhmaṇāṃścaiva me guro |
na vidheyo vilaṃbo'tra tvayā no hitakāriṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बृहस्पतिरुवाच-
अस्ति ते खांडववनं रम्यं परमपावनम् ।
केतक्यशोकबकुलमधुमत्त मधुव्रतम्
bṛhaspatiruvāca-
asti te khāṃḍavavanaṃ ramyaṃ paramapāvanam |
ketakyaśokabakulamadhumatta madhuvratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रास्ति यमुना पुण्या धन्या त्रैलोक्यपावनी ।
ददाति स्मरणे स्वर्गं मरणे ब्रह्मणः पदम्
tatrāsti yamunā puṇyā dhanyā trailokyapāvanī |
dadāti smaraṇe svargaṃ maraṇe brahmaṇaḥ padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्तीरे यज देवेश केशवं बहुभिर्मखैः ।
यदीच्छसि स्वकीयानां कल्याणं त्वं निरंतरम्
tattīre yaja deveśa keśavaṃ bahubhirmakhaiḥ |
yadīcchasi svakīyānāṃ kalyāṇaṃ tvaṃ niraṃtaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारद उवाच-
गुरोर्वचनमाकर्ण्य तूर्णमारुह्य वाहनम् ।
शिवप्रदमिमं शक्रः स्वकीयवनमागमत्
nārada uvāca-
gurorvacanamākarṇya tūrṇamāruhya vāhanam |
śivapradamimaṃ śakraḥ svakīyavanamāgamat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुरुणा सह देवैश्च यज्ञोपकरणैस्तथा ।
अत्रागत्य विलोक्यैतद्वनं लेभे मुदं पराम्
guruṇā saha devaiśca yajñopakaraṇaistathā |
atrāgatya vilokyaitadvanaṃ lebhe mudaṃ parām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुरुणा नोदितः शक्रो सप्तर्षीन्ब्रह्मणः सुतान् ।
वसिष्ठादीन्द्विजान्वृत्वा यजति स्म जगत्पतिम्
guruṇā noditaḥ śakro saptarṣīnbrahmaṇaḥ sutān |
vasiṣṭhādīndvijānvṛtvā yajati sma jagatpatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य प्रसन्नो भगवान्ब्रह्मेशाभ्यां सहागतः ।
क्रतौ शतक्रतोर्यत्र महानभवदुत्सवः
tasya prasanno bhagavānbrahmeśābhyāṃ sahāgataḥ |
kratau śatakratoryatra mahānabhavadutsavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवत्रयीं सतां वीक्ष्य शक्रो वक्रमतिस्तदा ।
उत्थायासनतस्तूर्णं ववंदे मुनिभिः सह
devatrayīṃ satāṃ vīkṣya śakro vakramatistadā |
utthāyāsanatastūrṇaṃ vavaṃde munibhiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाहनेभ्योऽवरुह्याशु तदंतेषूपविश्य ते ।
आसनेषु सुहैमेषु बभुर्वेदीष्विवाग्नयः
vāhanebhyo'varuhyāśu tadaṃteṣūpaviśya te |
āsaneṣu suhaimeṣu babhurvedīṣvivāgnayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सितरक्तांगयोः शंभु ब्रह्मणोर्हरिराबभौ ।
नीलच्छविः पीतवासास्तडित्वानिव शृंगयोः
sitaraktāṃgayoḥ śaṃbhu brahmaṇorharirābabhau |
nīlacchaviḥ pītavāsāstaḍitvāniva śṛṃgayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शक्रः प्रक्षाल्य तत्पादान्मूर्ध्ना तज्जलमादधे ।
अब्रवीच्च मुदायुक्तो वचनं मधुराक्षरम्
śakraḥ prakṣālya tatpādānmūrdhnā tajjalamādadhe |
abravīcca mudāyukto vacanaṃ madhurākṣaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इंद्र उवाच-।
विहितोऽयं मया देव यज्ञोऽद्य सफलोऽभवत्
iṃdra uvāca-|
vihito'yaṃ mayā deva yajño'dya saphalo'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्ययं दर्शनं प्राप्ता दुर्लक्ष्या अपि योगिभिः।
एकेनैव त्वया विष्णो कृता मूर्तिस्त्रयीमयी
yadyayaṃ darśanaṃ prāptā durlakṣyā api yogibhiḥ|
ekenaiva tvayā viṣṇo kṛtā mūrtistrayīmayī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणैस्तथापि नानात्वं स्फटिकस्येव ते मृषा ।
यथा दारुषु गूढोऽग्निर्घर्षणेन विना विभो
guṇaistathāpi nānātvaṃ sphaṭikasyeva te mṛṣā |
yathā dāruṣu gūḍho'gnirgharṣaṇena vinā vibho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाविर्भवति भूतानां हृत्सु भक्त्या तथा भवान् ।
एकस्य त्वयि भक्तिः स्यात्सर्वभूतोपकारिणी
nāvirbhavati bhūtānāṃ hṛtsu bhaktyā tathā bhavān |
ekasya tvayi bhaktiḥ syātsarvabhūtopakāriṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बभूवुः सुखिनो देवाः प्रह्लादकृतया तया।
वयं विषयिणो देव त्वन्मायावृतचेतसः
babhūvuḥ sukhino devāḥ prahlādakṛtayā tayā|
vayaṃ viṣayiṇo deva tvanmāyāvṛtacetasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न जानीमः स्वरूपं ते यथावत्पादसेवकाः ।
भो ब्रह्मन्भो महादेव युवामपि जगद्गुरू
na jānīmaḥ svarūpaṃ te yathāvatpādasevakāḥ |
bho brahmanbho mahādeva yuvāmapi jagadgurū
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतस्यैव गुरुत्वेन यतो नातः पृथक्युवाम् ।
यत्किंचिदुच्यते वाचा मनसा च विचिंत्यते ।
अस्यैव माया तत्सर्वे तद्द्वयीदूरवर्त्तिनः
etasyaiva gurutvena yato nātaḥ pṛthakyuvām |
yatkiṃciducyate vācā manasā ca viciṃtyate |
asyaiva māyā tatsarve taddvayīdūravarttinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रपंचजातं यदिदं विलोक्य तेन सत्यमित्येव विचिंतयेन्न सः ।
भजंति विष्णोश्चरणं तरंति ते यदंबुमूर्ध्ना हर धार्यते त्वया
prapaṃcajātaṃ yadidaṃ vilokya tena satyamityeva viciṃtayenna saḥ |
bhajaṃti viṣṇoścaraṇaṃ taraṃti te yadaṃbumūrdhnā hara dhāryate tvayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विधेस्य भूयादनुजन्मपादयो रतिर्मदीया कमलाभयोर्भृशम् ।
यदीक्षण क्षोभितया तया जगत्समस्तमेतन्महदादि जायते
vidhesya bhūyādanujanmapādayo ratirmadīyā kamalābhayorbhṛśam |
yadīkṣaṇa kṣobhitayā tayā jagatsamastametanmahadādi jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवादृशो नास्ति कृपापरोपरो विपक्षपक्षे वितनोषि यत्सुखम् ।
स्वलोकशोकापनये कृपालुता यदुच्यते ते नृहरे तदज्ञता
bhavādṛśo nāsti kṛpāparoparo vipakṣapakṣe vitanoṣi yatsukham |
svalokaśokāpanaye kṛpālutā yaducyate te nṛhare tadajñatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारद उवाच-
इत्यभिष्टूय देवेशं केशवं प्रणतोऽग्रतः ।
तस्थौ तद्वाक्यशुश्रुषा दत्तचित्तो महीयते
nārada uvāca-
ityabhiṣṭūya deveśaṃ keśavaṃ praṇato'grataḥ |
tasthau tadvākyaśuśruṣā dattacitto mahīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमाकर्ण्य मुनय स्तुतिं तस्य रमापतेः ।
कृतामिंद्रेण सदसि साधुसाध्विति चाब्रुवन्
evamākarṇya munaya stutiṃ tasya ramāpateḥ |
kṛtāmiṃdreṇa sadasi sādhusādhviti cābruvan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शतमन्यो वर्षशतं ये कुर्वंति महत्तपः ।
न तेषामीदृशी भक्तिर्यादृशी तव माधवे
śatamanyo varṣaśataṃ ye kurvaṃti mahattapaḥ |
na teṣāmīdṛśī bhaktiryādṛśī tava mādhave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न योगः सुलभोष्टांगः ख्यातिर्येनाधिगम्यते ।
समत्वेन च तत्त्यागस्तद्भक्तिः शरणं नृणाम्
na yogaḥ sulabhoṣṭāṃgaḥ khyātiryenādhigamyate |
samatvena ca tattyāgastadbhaktiḥ śaraṇaṃ nṛṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वधर्मार्जितवित्तैर्यद्यथा विधि विधीयते ।
कर्मतस्यार्पणं विष्णौ भक्तिरेषा शिवप्रदाः
svadharmārjitavittairyadyathā vidhi vidhīyate |
karmatasyārpaṇaṃ viṣṇau bhaktireṣā śivapradāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न निंदेद्देवतामन्यां विष्णुबुद्ध्यां च यो नमेत् ।
न त्यजेद्वेदवाक्यानि स भक्तोऽस्य हरेः प्रियः
na niṃdeddevatāmanyāṃ viṣṇubuddhyāṃ ca yo namet |
na tyajedvedavākyāni sa bhakto'sya hareḥ priyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये शृण्वंति हरेर्गुणानहरहः कुर्वंति ये कीर्तनं ये चास्य स्मरणं यदोश्च भजनं येऽमुं यजंते तथा
ye śṛṇvaṃti harerguṇānaharahaḥ kurvaṃti ye kīrtanaṃ ye cāsya smaraṇaṃ yadośca bhajanaṃ ye'muṃ yajaṃte tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये दास्येन नमंति चैनममुना कुर्वंति ये मित्रतां ये च स्वं च निवेदयंति नहि ते वांच्छंति मुक्त्यादिकम्
ye dāsyena namaṃti cainamamunā kurvaṃti ye mitratāṃ ye ca svaṃ ca nivedayaṃti nahi te vāṃcchaṃti muktyādikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इंद्र भक्त्या त्वमप्येनमाराधय जगद्गुरुम् ।
न कामये किमप्यास्मत्कृतकृत्यो भविष्यति
iṃdra bhaktyā tvamapyenamārādhaya jagadgurum |
na kāmaye kimapyāsmatkṛtakṛtyo bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारद उवाच-
मुनिभिरिति शिक्षिते समस्तसेव्यां त्रिभुवनपारपदप्रदां निशम्य ।
हरिरनिशगुरुः कृतां स्वभक्तिं मधुरमुवाच वचो हरिं समाजे
nārada uvāca-
munibhiriti śikṣite samastasevyāṃ tribhuvanapārapadapradāṃ niśamya |
hariraniśaguruḥ kṛtāṃ svabhaktiṃ madhuramuvāca vaco hariṃ samāje
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.