तत् त्वया व्रत-ग्रहणानन्तरं मठ-द्वारे तृण-कुटीरके शयितव्यम् इति । स आह-भगवन् ! भवद्-आदेशः प्रमाणम् । परत्र हि तेन मे प्रयोजनम् । अथ कृत-शयन-समयं देवशर्म-निग्रहं कृत्वा शास्त्रोक्त-विधिना शिष्यताम् अनयत् । सो ऽपि हस्त-पादावमर्दनादि-परिचर्यया तं परितोषम् अनयत् । पुनस् तथापि मुनिः कक्षान्तरान् मात्रां न मुञ्चति । अथैवं गच्छति काले आषाढ-भूतिश् चिन्तयामास-अहो, न कथञ्चिद् एष मे विश्वासम् आगच्छति । तत् किं दिवापि शस्त्रेण मारयामि, किं वा विषं प्रयच्छामि ? किं वा पशु-धर्मेण व्यापादयामि ? इति । एवं चिन्तयतस् तस्य देवशर्मणो ऽपि शिष्य-पुत्रः कश्चिद् ग्रामाद् आमन्त्रणार्थं समायातः । प्राह च-भगवन्, पवित्रारोपण-कृते मम गृहम् आगम्यताम् इति । तच् छ्रुत्वा देवशर्माषाढभूतिना सह प्रहृष्ट-मनाः प्रस्थितः । अथैवं तस्य गच्छतो ऽग्रे काचिन् नदी समायाता । तां दृष्ट्वा मात्रां कक्षान्तराद् अवतार्य कन्था-मध्ये सुगुप्तां निधाय स्नात्वा देवार्चनं विधाय तद्-अनन्तरम् आषाढभूतिम् इदम् आह-भो आषाढभूते ! यावद् अहं पुरीषोत्सर्गं कृत्वा समागच्छामि, तावद् एषा कन्था योगेश्वरस्य स्वावधानतया रक्षणीया । इत्य् उक्त्वा गतः । आषाढभूतिर् अपि तस्मिन्न् अदर्शनी-भूते मात्राम् आदाय सत्वरं प्रस्थितः । देवशर्मापि छात्र-गुणानुरञ्जित-मनाः सुविश्वस्तो यावद् उपविष्टस् तिष्ठति तावत् सुवर्ण-रोम-देह-यूथ-मध्ये हुडु-युद्धम् अपश्यत् । अथ रोष-वशाद् धुडु-युगलस्य दूरम् अपसरणं कृत्वा भूयो ऽपि समुपेत्य लालट-पट्टाभ्यां प्रहरतो भूरि रुधिरं पतति । तच् च जम्बूको जिह्वा-लौल्येन रङ्ग-भूमिं प्रावेश्यास्वादयति । देवशर्मापि तद् आलोक्य व्यचिन्तयत्-अहो मन्द-मतिर् अयं जम्बूकः । यदि कथम् अप्य् अनयोः सङ्घट्टे पतिष्यति तन् नूनं मृत्युम् अवाप्स्यतीति वितर्कयामि । क्षणान्तरे च तथैव रक्तास्वादन-लौल्यान् मध्ये प्रविशंस् तयोः शिरः-सम्पाते पतिओत् मृतश् च शृगालः । देवशर्मापि तं शोचमानो मात्राम् उद्दिश्य शनैः शनैः प्रस्थितो यावद् आषाढभूतिं न पश्यति ततश् चौत्सुक्येन शौचं विधाय यावत् कन्थाम् आलोकयति तावन् मात्रां न पश्यति । ततश् च-हा हा मुषितो ऽस्मि इति जल्पन् पृथिवी-तले मूर्च्छया निपपात । ततः क्षणाच् चेतनां लब्ध्वा भूयो ऽपि समुत्थाय फूत्कर्तुम् आरब्धः-भो आषाढभूते ! क्व मां वञ्चयित्वा गतो ऽसि ? तद् देहि मे प्रतिवचनम् । एवं बहु विलप्य तस्य पद-पद्धतिम् अन्वेषयन् शनैः शनैः प्रस्थितः । अथैव गच्छन् सायन्तन-समये कञ्चिद् ग्रामम् आससाद । अथ तस्माद् ग्रामात् कश्चित् कौलिकः सभार्ह्यो मद्य-पान-कृते समीप-वर्तिनि नगरे प्रस्थितः । देवशर्मापि तम् आलोक्य प्रोवाच-भो भद्र वयं सूर्योढा अतिथयस् तवान्तिकं प्राप्ताः । न कम् अप्य् अत्र ग्रामे जानीमः । तद् गृह्यताम् अतिथि-धर्मः । उक्तं च- सम्प्राप्तो यो ऽतिथिः सायं सूर्योढे गृह-मेधिनाम् । पूजया तस्य देवत्वं प्रयान्ति गृह-मेधिनः
tat tvayā vrata-grahaṇānantaraṃ maṭha-dvāre tṛṇa-kuṭīrake śayitavyam iti | sa āha-bhagavan ! bhavad-ādeśaḥ pramāṇam | paratra hi tena me prayojanam | atha kṛta-śayana-samayaṃ devaśarma-nigrahaṃ kṛtvā śāstrokta-vidhinā śiṣyatām anayat | so 'pi hasta-pādāvamardanādi-paricaryayā taṃ paritoṣam anayat | punas tathāpi muniḥ kakṣāntarān mātrāṃ na muñcati | athaivaṃ gacchati kāle āṣāḍha-bhūtiś cintayāmāsa-aho, na kathañcid eṣa me viśvāsam āgacchati | tat kiṃ divāpi śastreṇa mārayāmi, kiṃ vā viṣaṃ prayacchāmi ? kiṃ vā paśu-dharmeṇa vyāpādayāmi ? iti | evaṃ cintayatas tasya devaśarmaṇo 'pi śiṣya-putraḥ kaścid grāmād āmantraṇārthaṃ samāyātaḥ | prāha ca-bhagavan, pavitrāropaṇa-kṛte mama gṛham āgamyatām iti | tac chrutvā devaśarmāṣāḍhabhūtinā saha prahṛṣṭa-manāḥ prasthitaḥ | athaivaṃ tasya gacchato 'gre kācin nadī samāyātā | tāṃ dṛṣṭvā mātrāṃ kakṣāntarād avatārya kanthā-madhye suguptāṃ nidhāya snātvā devārcanaṃ vidhāya tad-anantaram āṣāḍhabhūtim idam āha-bho āṣāḍhabhūte ! yāvad ahaṃ purīṣotsargaṃ kṛtvā samāgacchāmi, tāvad eṣā kanthā yogeśvarasya svāvadhānatayā rakṣaṇīyā | ity uktvā gataḥ | āṣāḍhabhūtir api tasminn adarśanī-bhūte mātrām ādāya satvaraṃ prasthitaḥ | devaśarmāpi chātra-guṇānurañjita-manāḥ suviśvasto yāvad upaviṣṭas tiṣṭhati tāvat suvarṇa-roma-deha-yūtha-madhye huḍu-yuddham apaśyat | atha roṣa-vaśād dhuḍu-yugalasya dūram apasaraṇaṃ kṛtvā bhūyo 'pi samupetya lālaṭa-paṭṭābhyāṃ praharato bhūri rudhiraṃ patati | tac ca jambūko jihvā-laulyena raṅga-bhūmiṃ prāveśyāsvādayati | devaśarmāpi tad ālokya vyacintayat-aho manda-matir ayaṃ jambūkaḥ | yadi katham apy anayoḥ saṅghaṭṭe patiṣyati tan nūnaṃ mṛtyum avāpsyatīti vitarkayāmi | kṣaṇāntare ca tathaiva raktāsvādana-laulyān madhye praviśaṃs tayoḥ śiraḥ-sampāte patiot mṛtaś ca śṛgālaḥ | devaśarmāpi taṃ śocamāno mātrām uddiśya śanaiḥ śanaiḥ prasthito yāvad āṣāḍhabhūtiṃ na paśyati tataś cautsukyena śaucaṃ vidhāya yāvat kanthām ālokayati tāvan mātrāṃ na paśyati | tataś ca-hā hā muṣito 'smi iti jalpan pṛthivī-tale mūrcchayā nipapāta | tataḥ kṣaṇāc cetanāṃ labdhvā bhūyo 'pi samutthāya phūtkartum ārabdhaḥ-bho āṣāḍhabhūte ! kva māṃ vañcayitvā gato 'si ? tad dehi me prativacanam | evaṃ bahu vilapya tasya pada-paddhatim anveṣayan śanaiḥ śanaiḥ prasthitaḥ | athaiva gacchan sāyantana-samaye kañcid grāmam āsasāda | atha tasmād grāmāt kaścit kaulikaḥ sabhārhyo madya-pāna-kṛte samīpa-vartini nagare prasthitaḥ | devaśarmāpi tam ālokya provāca-bho bhadra vayaṃ sūryoḍhā atithayas tavāntikaṃ prāptāḥ | na kam apy atra grāme jānīmaḥ | tad gṛhyatām atithi-dharmaḥ | uktaṃ ca- samprāpto yo 'tithiḥ sāyaṃ sūryoḍhe gṛha-medhinām | pūjayā tasya devatvaṃ prayānti gṛha-medhinaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.