एवं बहु-विधं विचिन्त्य देवीं रहः-स्थां प्रोवाच-देवि, ज्ञायतां किम् एते कञ्चुकिनो वदन्ति ? तस्य कृतान्तः कुपितो येनैतद् एवं क्रियते । देव्य् अपि तद् आकर्ण्य व्याकुली-भूता सत्वरं कन्यान्तःपुरे गत्वा तां खण्डिताधरां नख-विलिखित-शरीरावयवां दुहितरम् अपश्यत् । आह च-आः पापे ! कुल-कलङ्क-कारिणि ! किम् एव शील-खण्डनं कृतम् । को ऽयं कृतान्तावलोकितस् त्वत्-सकाशम् अभ्येति । तत् कथ्यतां ममाग्रे सत्यम् । इति कोपाटोप-विसङ्कटं वदत्यां मातरि राज-पुत्री भय-लज्जानताननं प्रोवाच-अम्ब, साक्षान् नारायणः प्रत्यहं गरुडारूढो निशि समायाति । चेद् असत्यं मम वाक्यम्, तत् स्व-चक्षुषा विलोकयतु निगुढतरा निशीथे भगवन्तं रमा-कान्तम् । तच् छ्रुत्वा सापि प्रहसित-वदना पुलकाङ्कित-सर्वाङ्गी सत्वरं राजानम् ऊचे-देव, दिष्ट्या वर्धसे । नित्यम् एव निशीथे भगवान् नारायणः कन्यका-पार्श्वेऽभ्येति । तेन गान्धर्व-विवाहेन सा विवाहिता । तद् अद्य त्वया मया च रात्रौ वातायन-गताभ्यां निशीथे द्रष्टव्यः । यतो न स मानुषैः सहालापं करोति । तच् छ्रुत्वा हर्षितस्य राज्ञस् तद् दिनं वर्ष-शत-प्रायम् इव कथञ्चिज् जगाम । ततस् तु रात्रौ निभृतो भूत्वा राज्ञी-सहितो राजा वातायनस्-स्थो गगनासक्त-दृष्टिर् यावत् तिष्ठति, तावत् तस्मिन् समये गरुडारूढं तं शङ्क-चक्र-गदा-पद्म-हस्तं यथोक्त-चिह्नाङ्कितं व्योम्नो ऽवतरन्तं नारायणम् अपश्यत् । ततः सुधा-पूर-प्लावितम् इवात्मानं मन्यमानस् ताम् उवाच-प्रिये ! नास्त्य् अन्यो धन्यतरो लोके मत्तस् त्वत्तश् च । तत् प्रसूतिं नारायणो भजते । तत्-सिद्धाः सर्वेऽस्माकं मनोरथाः । अधुना जामातृ-प्रभावेण सकलाम् अपि वसुमतीं वश्यां करिष्यामि । एवं निश्चित्य सर्वैः सीमाधिपैः सह मर्यादा-व्यतिक्रमम् अकरोत् । ते च तं मर्यादा-व्यतिक्रमेण वर्तमानम् आलोक्य सर्वे समेत्य तेन सह विग्रहं चक्रुः । अत्रान्तरे स राजा देवी-मुखेन तां दुहितरम् उवाच-पुत्रि, त्वयि दुहितरि वर्तमानायां नारायणे भगवति जामातरि स्थिते तत् किम् एवं युज्यते यत् सर्वे पार्थिवा मया सह विग्रहं कुर्वन्ति । तत् सम्बोध्यो ऽद्य त्वया निज-भर्ता, यथा मम शत्रून् व्यापादयति । ततस् तया स कौलिको रात्रौ स-विनयम् अभिहितः-भगवन्, त्वयि जामातरि स्थिते मम तातो यच् छत्रुभिः परिभूयते तन् न युक्तम् । तत् प्रसादं कृत्वा सर्वांस् तान् शत्रून् व्यापादय । कौलिक आह-सुभगे ! कियन्-मात्रास् त्व् एते तव पितुः शत्रवः । तद्-विश्वस्ता भव । क्षणेनापि सुदर्शन-चक्रेण सर्वांस् तिलशः खण्डयिष्यामि । अथ गच्छता कालेन सर्व-देशं शत्रुभिर् उद्वास्य स राजा प्राकार-शेषः कृतः । तथापि वासुदेव-रूप-धरं कौलिकम् अजानन् राज नित्यम् एव विशेषतः कर्पूरागुरु-कस्तूरिकादि-परिमल-विशेषान् नाना-प्रकार-वस्त्र-पुष्प-भक्ष्य-पेयांश् च प्रेषयन् दुहितृ-मुखेन तम् ऊचे-भगवन्, प्रभाते नूनं स्थान-भङ्गो भविष्यति । यतो यवसेन्धन-क्षयः सञ्जातस् तथा सर्वो ऽपि जनः प्रहारैर् जर्जरित-देहः संवृत्तो योद्धुम् अक्षमः प्रचुरो मृतश् च । तद् एवं ज्ञात्वात्र काले यद् उचितं भवति तद् विधेयम् इति । तच् छ्रुत्वा कौलिको ऽप्य् अचिन्तयत्-स्थान-भङ्गे जाते ममानया सह वियोगो भविष्यति æ तस्माद् गरुडम् आरुह्य सायुधम् आत्मानम् आकाशे दर्शयामि । कदाचिन् मां वासुदेवं मन्यमानास् ते साशङ्का राज्ञो योद्धृभिर् हन्यते । उक्तं च- निर्विषेणापि सर्पेण कर्तव्या महती फणा । विषं भवतु वा माभूत् फणाटोपो भयङ्करः
evaṃ bahu-vidhaṃ vicintya devīṃ rahaḥ-sthāṃ provāca-devi, jñāyatāṃ kim ete kañcukino vadanti ? tasya kṛtāntaḥ kupito yenaitad evaṃ kriyate | devy api tad ākarṇya vyākulī-bhūtā satvaraṃ kanyāntaḥpure gatvā tāṃ khaṇḍitādharāṃ nakha-vilikhita-śarīrāvayavāṃ duhitaram apaśyat | āha ca-āḥ pāpe ! kula-kalaṅka-kāriṇi ! kim eva śīla-khaṇḍanaṃ kṛtam | ko 'yaṃ kṛtāntāvalokitas tvat-sakāśam abhyeti | tat kathyatāṃ mamāgre satyam | iti kopāṭopa-visaṅkaṭaṃ vadatyāṃ mātari rāja-putrī bhaya-lajjānatānanaṃ provāca-amba, sākṣān nārāyaṇaḥ pratyahaṃ garuḍārūḍho niśi samāyāti | ced asatyaṃ mama vākyam, tat sva-cakṣuṣā vilokayatu niguḍhatarā niśīthe bhagavantaṃ ramā-kāntam | tac chrutvā sāpi prahasita-vadanā pulakāṅkita-sarvāṅgī satvaraṃ rājānam ūce-deva, diṣṭyā vardhase | nityam eva niśīthe bhagavān nārāyaṇaḥ kanyakā-pārśve'bhyeti | tena gāndharva-vivāhena sā vivāhitā | tad adya tvayā mayā ca rātrau vātāyana-gatābhyāṃ niśīthe draṣṭavyaḥ | yato na sa mānuṣaiḥ sahālāpaṃ karoti | tac chrutvā harṣitasya rājñas tad dinaṃ varṣa-śata-prāyam iva kathañcij jagāma | tatas tu rātrau nibhṛto bhūtvā rājñī-sahito rājā vātāyanas-stho gaganāsakta-dṛṣṭir yāvat tiṣṭhati, tāvat tasmin samaye garuḍārūḍhaṃ taṃ śaṅka-cakra-gadā-padma-hastaṃ yathokta-cihnāṅkitaṃ vyomno 'vatarantaṃ nārāyaṇam apaśyat | tataḥ sudhā-pūra-plāvitam ivātmānaṃ manyamānas tām uvāca-priye ! nāsty anyo dhanyataro loke mattas tvattaś ca | tat prasūtiṃ nārāyaṇo bhajate | tat-siddhāḥ sarve'smākaṃ manorathāḥ | adhunā jāmātṛ-prabhāveṇa sakalām api vasumatīṃ vaśyāṃ kariṣyāmi | evaṃ niścitya sarvaiḥ sīmādhipaiḥ saha maryādā-vyatikramam akarot | te ca taṃ maryādā-vyatikrameṇa vartamānam ālokya sarve sametya tena saha vigrahaṃ cakruḥ | atrāntare sa rājā devī-mukhena tāṃ duhitaram uvāca-putri, tvayi duhitari vartamānāyāṃ nārāyaṇe bhagavati jāmātari sthite tat kim evaṃ yujyate yat sarve pārthivā mayā saha vigrahaṃ kurvanti | tat sambodhyo 'dya tvayā nija-bhartā, yathā mama śatrūn vyāpādayati | tatas tayā sa kauliko rātrau sa-vinayam abhihitaḥ-bhagavan, tvayi jāmātari sthite mama tāto yac chatrubhiḥ paribhūyate tan na yuktam | tat prasādaṃ kṛtvā sarvāṃs tān śatrūn vyāpādaya | kaulika āha-subhage ! kiyan-mātrās tv ete tava pituḥ śatravaḥ | tad-viśvastā bhava | kṣaṇenāpi sudarśana-cakreṇa sarvāṃs tilaśaḥ khaṇḍayiṣyāmi | atha gacchatā kālena sarva-deśaṃ śatrubhir udvāsya sa rājā prākāra-śeṣaḥ kṛtaḥ | tathāpi vāsudeva-rūpa-dharaṃ kaulikam ajānan rāja nityam eva viśeṣataḥ karpūrāguru-kastūrikādi-parimala-viśeṣān nānā-prakāra-vastra-puṣpa-bhakṣya-peyāṃś ca preṣayan duhitṛ-mukhena tam ūce-bhagavan, prabhāte nūnaṃ sthāna-bhaṅgo bhaviṣyati | yato yavasendhana-kṣayaḥ sañjātas tathā sarvo 'pi janaḥ prahārair jarjarita-dehaḥ saṃvṛtto yoddhum akṣamaḥ pracuro mṛtaś ca | tad evaṃ jñātvātra kāle yad ucitaṃ bhavati tad vidheyam iti | tac chrutvā kauliko 'py acintayat-sthāna-bhaṅge jāte mamānayā saha viyogo bhaviṣyati æ tasmād garuḍam āruhya sāyudham ātmānam ākāśe darśayāmi | kadācin māṃ vāsudevaṃ manyamānās te sāśaṅkā rājño yoddhṛbhir hanyate | uktaṃ ca- nirviṣeṇāpi sarpeṇa kartavyā mahatī phaṇā | viṣaṃ bhavatu vā mābhūt phaṇāṭopo bhayaṅkaraḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.