एवं निश्चित्य प्रत्यूषे दन्त-धावनं कृत्वा तां प्रोवाच-सुभगे ! समस्तैः शत्रुभिर् हतैर् अन्नं पानं चास्वादयिष्यामि । किं बहुना, त्वयापि सह सङ्गमं ततः करिष्यामि । परं वाच्यस् त्वयात्म-पिता यत् प्रभाते प्रभूतेन सैन्येन सह नगरान् निष्क्रम्य योद्धव्यम् । अहं चाकाश-स्थित एव सर्वांस् तान् निस्तेजसः करिष्यामि । पश्चात् सुखेन भवता हन्तव्याः यदि पुनर् अहं तान् स्वयम् एव सूदयामि तत् तेषां पापात्मनां वैकुण्ठीया गतिः स्यात् । तस्मात् ते तथा कर्तव्या यथा पलायन्तो हन्यमानाः स्वर्गं न गच्छन्ति । सापि तद् आकर्ण्य पितुः समीपं गत्वा सर्वं वृत्तान्तं न्यवेदयत् । राजापि तस्या वाक्यं श्रद्दधानः प्रत्यूषे समुत्थाय समुन्नद्ध-सैन्यो युद्धार्थं निश्चक्राम । कौलिको ऽपि मरणे कृत-निश्चयश् चाप-पाणिर् गगन-गतिर् गरुडारूढो युद्धाय प्रस्थितः । अत्रान्तरे भगवता नारायणेनातीतानागत-वर्तमान-वेदिना, स्मृत-मात्रो वैनतेयः सम्प्राप्तो विहस्य प्रोक्तः-भो गरुत्मन् ! जानासि त्वं यन् मम रूपेण कौलिको दारु-मय-गरुडे समारूढो राज-कन्यां कामयते । सो ऽब्रवीत्-देव, सर्वं ज्ञायते तच् चेष्टितम् । तत् किं कुर्मः साम्प्रतम् ? श्री-भगवान् आह-अद्य कौलिको मरणे कृत-निश्चयो विहित-नियमो युद्धार्थे विनिर्गतः स नूनं प्रधान-क्षत्रियैर् मिलित्वा वासुदेवो गरुडश् च निपातितः । ततः परं लोको ऽयम् आवयोः पूजां न करिष्यति । ततस् त्वं द्रुततरं तत्र दारु-मय-गरुडे सङ्क्रमणं कुरु । अहम् अपि कौलिक-शरीरे प्रवेशं करिष्यामि । येन स शत्रून् व्यापादयति । ततश् च शत्रु-वधाद् आवयोर् माहात्म्य-वृद्धिः स्यात् । अथ गरुडे तथेति प्रतिपन्ने श्री-भगवन्-नारायणस् तच्-छरीरे सङ्क्रमणम् अकरोत् । ततो भगवन्-माहात्म्येन गगन-स्थः स कौलिकः शङ्ख-चक्र-गदा-चाप-चिह्नितः क्षणाद् एव लीलयैव समस्तान् अपि प्रधान-क्षत्रियान् निस्तेजसश् चकारर् । ततस् तेन राज्ञा स्व-सैन्य-परिवृतेन सङ्ग्रामे जिता निहताश् च ते सर्वेऽपि शत्रवः । जातश् च लोक-मध्ये प्रवादो, यथा-अनेन विष्णु-जामातृ-प्रभावेण सर्वे शत्रवो निहता इति । कौलिको ऽपि तान् हतान् दृष्ट्वा प्रमुदित-मना गगनाद् अवतीर्णः सन्, यावद् राजामात्य-पौर-लोकास् तं नगर-वास्तव्यं कौलिकं पश्यन्ति ततः पृष्टः किम् एतद् इति । ततः सो ऽपि मूलाद् आरभ्य सर्वं प्राग्-वृत्तान्तं न्यवेदयत् । ततश् च कौलिक-साहसानुरञ्जित-मनसा शत्रु-वधाद् अवाप्त-तेजसा राज्ञा सा राज-कन्या सकल-जन-प्रत्यक्षं विवाह-विधिना तस्मै समर्पिता देशश् च प्रदत्तः । कौलिको ऽपि तया सार्धं पञ्च-प्रकारं जीव-लोक-सारं विषय-सुखम् अनुभवन् कालं निनाय । अतस् तूच्यते सुप्रयुक्तस्य दम्भस्य (२१८) इति । तच् छ्रुत्वा करटक आह-भद्र, अस्त्य् एवम् । परं तथापि महन् मे भयम् । यतो बुद्धिमान् सञ्जीवको रौद्रश् च सिंहः । यद्यपि ते बुद्धि-प्रागल्भ्यं तथापि त्वं पिङ्गलकात् तं वियोजयितुम् असमर्थ एव । दमनक आह-भ्रातः ! असमर्थो ऽपि समर्थ एव । उक्तं च- उपायेन हि यच् छक्यं न तच् छक्यं पराक्रमैः । काकी कनक-सूत्रेण कृष्ण-सर्पम् अघातयत्
evaṃ niścitya pratyūṣe danta-dhāvanaṃ kṛtvā tāṃ provāca-subhage ! samastaiḥ śatrubhir hatair annaṃ pānaṃ cāsvādayiṣyāmi | kiṃ bahunā, tvayāpi saha saṅgamaṃ tataḥ kariṣyāmi | paraṃ vācyas tvayātma-pitā yat prabhāte prabhūtena sainyena saha nagarān niṣkramya yoddhavyam | ahaṃ cākāśa-sthita eva sarvāṃs tān nistejasaḥ kariṣyāmi | paścāt sukhena bhavatā hantavyāḥ yadi punar ahaṃ tān svayam eva sūdayāmi tat teṣāṃ pāpātmanāṃ vaikuṇṭhīyā gatiḥ syāt | tasmāt te tathā kartavyā yathā palāyanto hanyamānāḥ svargaṃ na gacchanti | sāpi tad ākarṇya pituḥ samīpaṃ gatvā sarvaṃ vṛttāntaṃ nyavedayat | rājāpi tasyā vākyaṃ śraddadhānaḥ pratyūṣe samutthāya samunnaddha-sainyo yuddhārthaṃ niścakrāma | kauliko 'pi maraṇe kṛta-niścayaś cāpa-pāṇir gagana-gatir garuḍārūḍho yuddhāya prasthitaḥ | atrāntare bhagavatā nārāyaṇenātītānāgata-vartamāna-vedinā, smṛta-mātro vainateyaḥ samprāpto vihasya proktaḥ-bho garutman ! jānāsi tvaṃ yan mama rūpeṇa kauliko dāru-maya-garuḍe samārūḍho rāja-kanyāṃ kāmayate | so 'bravīt-deva, sarvaṃ jñāyate tac ceṣṭitam | tat kiṃ kurmaḥ sāmpratam ? śrī-bhagavān āha-adya kauliko maraṇe kṛta-niścayo vihita-niyamo yuddhārthe vinirgataḥ sa nūnaṃ pradhāna-kṣatriyair militvā vāsudevo garuḍaś ca nipātitaḥ | tataḥ paraṃ loko 'yam āvayoḥ pūjāṃ na kariṣyati | tatas tvaṃ drutataraṃ tatra dāru-maya-garuḍe saṅkramaṇaṃ kuru | aham api kaulika-śarīre praveśaṃ kariṣyāmi | yena sa śatrūn vyāpādayati | tataś ca śatru-vadhād āvayor māhātmya-vṛddhiḥ syāt | atha garuḍe tatheti pratipanne śrī-bhagavan-nārāyaṇas tac-charīre saṅkramaṇam akarot | tato bhagavan-māhātmyena gagana-sthaḥ sa kaulikaḥ śaṅkha-cakra-gadā-cāpa-cihnitaḥ kṣaṇād eva līlayaiva samastān api pradhāna-kṣatriyān nistejasaś cakārar | tatas tena rājñā sva-sainya-parivṛtena saṅgrāme jitā nihatāś ca te sarve'pi śatravaḥ | jātaś ca loka-madhye pravādo, yathā-anena viṣṇu-jāmātṛ-prabhāveṇa sarve śatravo nihatā iti | kauliko 'pi tān hatān dṛṣṭvā pramudita-manā gaganād avatīrṇaḥ san, yāvad rājāmātya-paura-lokās taṃ nagara-vāstavyaṃ kaulikaṃ paśyanti tataḥ pṛṣṭaḥ kim etad iti | tataḥ so 'pi mūlād ārabhya sarvaṃ prāg-vṛttāntaṃ nyavedayat | tataś ca kaulika-sāhasānurañjita-manasā śatru-vadhād avāpta-tejasā rājñā sā rāja-kanyā sakala-jana-pratyakṣaṃ vivāha-vidhinā tasmai samarpitā deśaś ca pradattaḥ | kauliko 'pi tayā sārdhaṃ pañca-prakāraṃ jīva-loka-sāraṃ viṣaya-sukham anubhavan kālaṃ nināya | atas tūcyate suprayuktasya dambhasya (218) iti | tac chrutvā karaṭaka āha-bhadra, asty evam | paraṃ tathāpi mahan me bhayam | yato buddhimān sañjīvako raudraś ca siṃhaḥ | yadyapi te buddhi-prāgalbhyaṃ tathāpi tvaṃ piṅgalakāt taṃ viyojayitum asamartha eva | damanaka āha-bhrātaḥ ! asamartho 'pi samartha eva | uktaṃ ca- upāyena hi yac chakyaṃ na tac chakyaṃ parākramaiḥ | kākī kanaka-sūtreṇa kṛṣṇa-sarpam aghātayat
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.