अथैवं सा तेन प्रबोधिता ब्राह्मण्य् आह-यद्य् एवं तद् अस्ति मे गृहे स्तोकस् तिल-राशिः । ततस् तिलान् लुञ्चित्वा तिल-चूर्णेन ब्राह्मणं भोजयिष्यामि इति । ततस् तद्-वचनं श्रुत्वा ब्राह्मणो ग्रामं गतः । सापि तिलानुष्णोदकेन सम्मर्द्य कुटित्वा सूर्यातपे दत्तवती । अत्रान्तरे तस्या ग्र्ह-कर्म-व्यग्रायास् तिलानां मध्ये कश्चित् सारमेयो मूत्रोत्सर्गं चकार । तं दृष्ट्वा सा चिन्तितवती-अहो नैपुण्यं पश्य पराङ्मुखीभूतस्य विधेः । यद् एते तिला अभोज्याः कृताः । तद् अहम् एतान् समादाय कस्यचित् गृहं गत्वा लुञ्चितैर् अलुञ्चितान् आनयामि । सर्वो ऽपि जनो ऽनेन विधिना प्रदास्यति इति । अथ यस्मिन् गृहेऽहं भिक्षार्थं प्रविष्टस् तत्र गृहे सापि तिलान् आदाय प्रविष्टा विक्रयं कर्तुम् । आह च-गृह्णातु कश्चिद् अलुञ्चितैर् लुञ्चितांस् तिलान् । अथ तद्-गृह-गृहिणी-गृहं प्रविष्टा यावद् अलुञ्चितैर् लुञ्चितान् गृह्णाति तावद् अस्याः पुत्रेण कामन्दकी-शास्त्रं दृष्ट्वा व्याहृतम्-मातः ! अग्राह्याः खल्व् इमे तिलाः । नास्या अलुञ्चितैर् लुञ्चिता ग्राह्याः । कारणं किञ्चिद् भविष्यति । तेनैषालुञ्चितैर् लुञ्चितान् प्रयच्छति । तच् छ्रुत्वा अया परित्यक्तास् ते तिलाः । अतो ऽहं ब्रवीमि-नाकस्माच् छाण्डिली-मातः इति । एतद् उक्त्वा स भूयो ऽपि प्राह-अथ ज्ञायते तस्य क्रमण-मार्गः । ताम्रचूड आह-भगवन्, ज्ञायते । यत एकाकी न समागच्छति, किन्त्व् असङ्ख्य-यूथ-परिवृतः पश्यतो मे परिभ्रमन्न् इतस् ततः सर्व-जनेन सहागच्छति याति च । अभ्यागत आह-अस्ति किञ्चित् खनित्रकम् । स आह-बाढम् अस्ति । एषा सर्व-लोह-मयी स्व-हस्तिका । अभ्यागत आह-तर्हि प्रत्यूषे त्वया मया सह स्थातव्यम् । येन द्वाव् अपि जन-चरण-मलिनायां भूमौ तत्-पदानुसारेण गच्छावः । मयापि तद्-वचनम् आकर्ण्य चिन्तितम्-अहो विनष्टो ऽस्मि, यतो ऽस्य साभिप्राय-वचांसि श्रूयन्ते । नूनं, यथा निधानं ज्ञातं तथा दुर्गम् अप्य् अस्माकं ज्ञास्यति । एतद् अभिप्रायाद् एव ज्ञायते । उक्तं च- सकृद् अपि दृष्ट्वा पुरुषं विबुधा जानन्ति सारतां तस्य । हस्त-तुलयापि निपुणाः पल-प्रमाणा विजानन्ति
athaivaṃ sā tena prabodhitā brāhmaṇy āha-yady evaṃ tad asti me gṛhe stokas tila-rāśiḥ | tatas tilān luñcitvā tila-cūrṇena brāhmaṇaṃ bhojayiṣyāmi iti | tatas tad-vacanaṃ śrutvā brāhmaṇo grāmaṃ gataḥ | sāpi tilānuṣṇodakena sammardya kuṭitvā sūryātape dattavatī | atrāntare tasyā grha-karma-vyagrāyās tilānāṃ madhye kaścit sārameyo mūtrotsargaṃ cakāra | taṃ dṛṣṭvā sā cintitavatī-aho naipuṇyaṃ paśya parāṅmukhībhūtasya vidheḥ | yad ete tilā abhojyāḥ kṛtāḥ | tad aham etān samādāya kasyacit gṛhaṃ gatvā luñcitair aluñcitān ānayāmi | sarvo 'pi jano 'nena vidhinā pradāsyati iti | atha yasmin gṛhe'haṃ bhikṣārthaṃ praviṣṭas tatra gṛhe sāpi tilān ādāya praviṣṭā vikrayaṃ kartum | āha ca-gṛhṇātu kaścid aluñcitair luñcitāṃs tilān | atha tad-gṛha-gṛhiṇī-gṛhaṃ praviṣṭā yāvad aluñcitair luñcitān gṛhṇāti tāvad asyāḥ putreṇa kāmandakī-śāstraṃ dṛṣṭvā vyāhṛtam-mātaḥ ! agrāhyāḥ khalv ime tilāḥ | nāsyā aluñcitair luñcitā grāhyāḥ | kāraṇaṃ kiñcid bhaviṣyati | tenaiṣāluñcitair luñcitān prayacchati | tac chrutvā ayā parityaktās te tilāḥ | ato 'haṃ bravīmi-nākasmāc chāṇḍilī-mātaḥ iti | etad uktvā sa bhūyo 'pi prāha-atha jñāyate tasya kramaṇa-mārgaḥ | tāmracūḍa āha-bhagavan, jñāyate | yata ekākī na samāgacchati, kintv asaṅkhya-yūtha-parivṛtaḥ paśyato me paribhramann itas tataḥ sarva-janena sahāgacchati yāti ca | abhyāgata āha-asti kiñcit khanitrakam | sa āha-bāḍham asti | eṣā sarva-loha-mayī sva-hastikā | abhyāgata āha-tarhi pratyūṣe tvayā mayā saha sthātavyam | yena dvāv api jana-caraṇa-malināyāṃ bhūmau tat-padānusāreṇa gacchāvaḥ | mayāpi tad-vacanam ākarṇya cintitam-aho vinaṣṭo 'smi, yato 'sya sābhiprāya-vacāṃsi śrūyante | nūnaṃ, yathā nidhānaṃ jñātaṃ tathā durgam apy asmākaṃ jñāsyati | etad abhiprāyād eva jñāyate | uktaṃ ca- sakṛd api dṛṣṭvā puruṣaṃ vibudhā jānanti sāratāṃ tasya | hasta-tulayāpi nipuṇāḥ pala-pramāṇā vijānanti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.