पक्षिण ऊचुः-कथम् एतत् ? स आह- कथा १ चतुर्दन्त-नाम-महा-गज-कथा कस्मिंश्चिद् वने चतुर्दन्तो नाम महा-गजो यूथाधिपः प्रतिवसति स्म । तत्र कदाचिन् महत्य् अनावृष्टिः सञ्जाता प्रभूत-वर्षाणि यावत् । तया तडाग-ह्रद-पल्वल-सरांसि शोषम् उपगतानि । अथ तैः समस्त-गजैः स गजराजः प्रोक्तः-देव ! पिपासाकुला गज-कलभा मृत-प्राया अपरे मृताश् च । तद् अन्विष्यतां कश्चिज् जलाशयो यत्र जल-पानेन स्वस्थतां व्रजन्ति । ततश् चिरं ध्यात्वा तेनाभिहितम्-अस्ति महा-ह्रदो विविक्ते प्रदेशे स्थल-मध्य-गतः पाताल-गङ्गा-जलेन सदैव पूर्णः । तत् तत्र गम्यतां इति । तथानुष्ट्ःइते पञ्चरात्रम् उपसर्पद्भिः समासादितस् तैः स ह्रदः । तत्र स्वेच्छया जलम् अवगाह्यास् तम् अनवेलायां निष्क्रान्ताः । तस्य च ह्रदस्य समन्ताच् छशक-बिलानि असङ्ख्यानि सुकोमल-भूमौ तिष्ठन्ति । तान्य् अपि समस्तैर् अपि तैर् गजैर् इतस् ततो भ्रमद्भिः परिभग्नानि । बहवः शशकाः भग्न-पाद-शिरो-ग्रीवा विहिताः । केचिन् मृताः केचिज् जीव-शेषा जाताः । अथ गते तस्मिन् गज-यूथे शशकाः सोद्वेगा गजपाद-क्षुण्ण-समावासाः केचिद् भग्न-पादाः । अन्ये जर्जरित-कलेवरा रुधिर-प्लुताः । अन्ये हत-शिशवो बाष्प-पिहित-लोचनाः समेत्य मिथो मन्त्रं चक्रुः-अहो विनष्टा वयम् । नित्यम् एवैतद् गज-यूथम् आगमिष्यति यतो नान्यत्र जलम् अस्ति । तत् सर्वेषां नाशो भविष्यति । उक्तं च- स्पृशन्न् अपि गजो हन्ति जिघ्रन्न् अपि भुजङ्गमः । हसन्न् अपि नृपो हन्ति मानयन्न् अपि दुर्जनः
pakṣiṇa ūcuḥ-katham etat ? sa āha- kathā 1 caturdanta-nāma-mahā-gaja-kathā kasmiṃścid vane caturdanto nāma mahā-gajo yūthādhipaḥ prativasati sma | tatra kadācin mahaty anāvṛṣṭiḥ sañjātā prabhūta-varṣāṇi yāvat | tayā taḍāga-hrada-palvala-sarāṃsi śoṣam upagatāni | atha taiḥ samasta-gajaiḥ sa gajarājaḥ proktaḥ-deva ! pipāsākulā gaja-kalabhā mṛta-prāyā apare mṛtāś ca | tad anviṣyatāṃ kaścij jalāśayo yatra jala-pānena svasthatāṃ vrajanti | tataś ciraṃ dhyātvā tenābhihitam-asti mahā-hrado vivikte pradeśe sthala-madhya-gataḥ pātāla-gaṅgā-jalena sadaiva pūrṇaḥ | tat tatra gamyatāṃ iti | tathānuṣṭḥite pañcarātram upasarpadbhiḥ samāsāditas taiḥ sa hradaḥ | tatra svecchayā jalam avagāhyās tam anavelāyāṃ niṣkrāntāḥ | tasya ca hradasya samantāc chaśaka-bilāni asaṅkhyāni sukomala-bhūmau tiṣṭhanti | tāny api samastair api tair gajair itas tato bhramadbhiḥ paribhagnāni | bahavaḥ śaśakāḥ bhagna-pāda-śiro-grīvā vihitāḥ | kecin mṛtāḥ kecij jīva-śeṣā jātāḥ | atha gate tasmin gaja-yūthe śaśakāḥ sodvegā gajapāda-kṣuṇṇa-samāvāsāḥ kecid bhagna-pādāḥ | anye jarjarita-kalevarā rudhira-plutāḥ | anye hata-śiśavo bāṣpa-pihita-locanāḥ sametya mitho mantraṃ cakruḥ-aho vinaṣṭā vayam | nityam evaitad gaja-yūtham āgamiṣyati yato nānyatra jalam asti | tat sarveṣāṃ nāśo bhaviṣyati | uktaṃ ca- spṛśann api gajo hanti jighrann api bhujaṅgamaḥ | hasann api nṛpo hanti mānayann api durjanaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.