मकर आह-कथम् एतत् ? स आह- कथा ३ युधिष्ठिराख्य-कुम्भकार-कथा कस्मिंश्चित् अधिष्ठाने कुम्भकारः प्रतिवसति स्म । स कदाचित् प्रमादाद् अर्ध-मग्न-खर्पर-तीक्ष्णाग्रस्योपरि महता वेगेन धावन् पतितः । ततः खपर-कोट्या पाटित-ललाई᳡ओओ रुधिर-प्लावित-तनुः कृच्छ्राद् उत्थाय स्वाश्रयं गतः । ततश् चापथ्य-सेवनात् स प्रहारस् तस्य करालतां गतः कृच्छ्रेण नीरोगतां नीतः । अथ कदाचिद् दुर्भिक्ष-पीडिते देशे च कुम्भकारः क्षुत्क्षाम-कण्ठः कैश्चिद् राज-सेवकैः सह देशान्तरं गत्वा कस्यापि राज्ञः सेवको बभूव । सो ऽपि राजा तस्य ललाटे विकरालं प्रहार-क्षतं दृष्ट्वा चिन्तयामास, यद्-वीरः पुरुषः कश्चिद् अयम् । नूनं तेन ललाट-पट्टे सम्मुख-प्रहारः । अतस् तं समानादिभिः सर्वेषां राज-पुत्राणां मध्ये विशेष-प्रसादेन पश्यति स्म । तेऽपि राज-पुत्रास् तस्य तं प्रसादातिरेकं पश्यन्तं परमेर्ष्या-धर्मं वहन्तो राज-भयान् न किञ्चिद् ऊचुः । अथान्यस्मिन्न् अहनि तस्य भूपतेर् वीर-सम्भावनायां क्रियमाणायां विग्रहे समुपस्थिते प्रकल्प्यमानेषु गजेषु संनह्यमानेषु वाजिषु योधेषु । प्रगुणीक्रियमाणेषु तेन भूभुजा स कुम्भकारः प्रस्तावानुगतं पृष्टो निर्जने-भो राज-पुत्र ! किं ते नाम ? का च जातिः ? कस्मिन् सङ्ग्रामे प्रहारो ऽयं ते ललाटे लग्नः ? स आह-देव ! नायं शस्त्र-प्रहारः । युधिष्ठिराभिधः कुलालो ऽहं प्रकृत्या । मद्-गेहेऽनेक-खर्पराण्य् आसन् । अथ कदाचिन् मद्य-पानं कृत्वा निर्गतः प्रधावन् खर्परोपरि पतितः । तस्य प्रहार-विकारो ऽयं मे ललाटे एवं विकरालतां गतः । तद् आकर्ण्य राजा स-व्रीडम् आह-अहो वञ्चितो ऽहं राजापुत्रानुकारिणानेन कुलालेन । तद् दीयतां द्राग् एतस्य चन्द्रार्धः । तथानुष्ठिते कुम्भकार आह-मा मैवं कुरु । पश्य मे रणे हस्त-लाघवम् । राजा प्राह-सर्व-गुण-सम्पन्नो भवान् । तथापि गम्यताम् । उक्तं च- शूद्रश् च कृत-विघ्नश् च दर्शनीयो ऽसि पुत्रक । यस्मिन् कुले त्वम् उत्पन्नो गजस् तत्र न हन्यते
makara āha-katham etat ? sa āha- kathā 3 yudhiṣṭhirākhya-kumbhakāra-kathā kasmiṃścit adhiṣṭhāne kumbhakāraḥ prativasati sma | sa kadācit pramādād ardha-magna-kharpara-tīkṣṇāgrasyopari mahatā vegena dhāvan patitaḥ | tataḥ khapara-koṭyā pāṭita-lalāī̀oo rudhira-plāvita-tanuḥ kṛcchrād utthāya svāśrayaṃ gataḥ | tataś cāpathya-sevanāt sa prahāras tasya karālatāṃ gataḥ kṛcchreṇa nīrogatāṃ nītaḥ | atha kadācid durbhikṣa-pīḍite deśe ca kumbhakāraḥ kṣutkṣāma-kaṇṭhaḥ kaiścid rāja-sevakaiḥ saha deśāntaraṃ gatvā kasyāpi rājñaḥ sevako babhūva | so 'pi rājā tasya lalāṭe vikarālaṃ prahāra-kṣataṃ dṛṣṭvā cintayāmāsa, yad-vīraḥ puruṣaḥ kaścid ayam | nūnaṃ tena lalāṭa-paṭṭe sammukha-prahāraḥ | atas taṃ samānādibhiḥ sarveṣāṃ rāja-putrāṇāṃ madhye viśeṣa-prasādena paśyati sma | te'pi rāja-putrās tasya taṃ prasādātirekaṃ paśyantaṃ paramerṣyā-dharmaṃ vahanto rāja-bhayān na kiñcid ūcuḥ | athānyasminn ahani tasya bhūpater vīra-sambhāvanāyāṃ kriyamāṇāyāṃ vigrahe samupasthite prakalpyamāneṣu gajeṣu saṃnahyamāneṣu vājiṣu yodheṣu | praguṇīkriyamāṇeṣu tena bhūbhujā sa kumbhakāraḥ prastāvānugataṃ pṛṣṭo nirjane-bho rāja-putra ! kiṃ te nāma ? kā ca jātiḥ ? kasmin saṅgrāme prahāro 'yaṃ te lalāṭe lagnaḥ ? sa āha-deva ! nāyaṃ śastra-prahāraḥ | yudhiṣṭhirābhidhaḥ kulālo 'haṃ prakṛtyā | mad-gehe'neka-kharparāṇy āsan | atha kadācin madya-pānaṃ kṛtvā nirgataḥ pradhāvan kharparopari patitaḥ | tasya prahāra-vikāro 'yaṃ me lalāṭe evaṃ vikarālatāṃ gataḥ | tad ākarṇya rājā sa-vrīḍam āha-aho vañcito 'haṃ rājāputrānukāriṇānena kulālena | tad dīyatāṃ drāg etasya candrārdhaḥ | tathānuṣṭhite kumbhakāra āha-mā maivaṃ kuru | paśya me raṇe hasta-lāghavam | rājā prāha-sarva-guṇa-sampanno bhavān | tathāpi gamyatām | uktaṃ ca- śūdraś ca kṛta-vighnaś ca darśanīyo 'si putraka | yasmin kule tvam utpanno gajas tatra na hanyate
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.