मकर आह-कथम् एतत् ? वानरो ऽब्रवीत्- कथा १५ चित्राङ्ग-नाम-सारमेय-कथा अस्ति कस्मिंश्चिद् अधिष्ठाने चित्राङ्गो नाम सारमेयः । तत्र च चिर-कालं दुर्भिक्षं पतितम् । अन्नाभावात् सारमेयादयो निष्कुलतां गन्तुम् आरब्धाः । अथ चित्राङ्गः क्षुत्क्षाम-कण्ठस् तद्-भयाद् देशान्तरं गतः । तत्र च कस्मिंश्चित् पुरे कस्यचिद् गृह-मेधिनो गृहिण्याः प्रसादेन प्रतिदिनं गृहं प्रविश्य विविधान्नानि भक्षयन् परां तृप्तिं गच्छति । परं तद्-गृहाद् बहिर् निष्क्रान्तो ऽन्यैर् मदोद्धत-सारमेयैः सर्व-दिक्षु परिवृत्य सर्वाङ्गं दंष्ट्राभिर् विदार्यते । ततस् तेन विचिन्तितवान्-अहो ! वरं स्व-देशो यत्र दुर्भिक्षेऽपि सुखेन स्थीयते । न च को ऽपि युद्धं करोति । तद् एवं स्व-नगरं व्रजामि इत्य् अवधार्य स्व-स्थानं प्रति जगाम । अथासौ देशान्तरात् समायातः सर्वैर् अपि स्वजनैः पृष्टः-भोश् चित्राङ्ग ! कथयास्माकं देशान्तर-वार्ताम् । कीदृग् देशः ? किं चेष्टितं लोकस्य ? क आहारः ? कश् च व्यवहारस् तत्र इति । स आह-किं कथ्यते विदेशस्य स्वरूप-विषयः ? सुभिक्षाणि विचित्राणि शिथिलाः पौर-योषितः (८३) इति पठति । सो ऽपि मकरस् तद्-उपदेशं श्रुत्वा कृत-मरण-निश्चयो वानरम् अनुज्ञाप्य स्वाश्रयं गतः । तत्र च तेन स्व-गृह-प्रविष्टेनाततायिना सह विग्रहं कृत्वा दृढ-सत्त्वावष्टम्भनाच् च तं व्यापाद्य स्वाश्रयं च लब्ध्वा सुखेन चिर-कालम् अतिष्ठत् । साध्व् इदम् उच्यते- अकृत्वा पौरुषं या श्रीः किं तयालस-भाग्यया । कुरङ्गो ऽपि समश्नाति दैवाद् उपनतं तृणम्
makara āha-katham etat ? vānaro 'bravīt- kathā 15 citrāṅga-nāma-sārameya-kathā asti kasmiṃścid adhiṣṭhāne citrāṅgo nāma sārameyaḥ | tatra ca cira-kālaṃ durbhikṣaṃ patitam | annābhāvāt sārameyādayo niṣkulatāṃ gantum ārabdhāḥ | atha citrāṅgaḥ kṣutkṣāma-kaṇṭhas tad-bhayād deśāntaraṃ gataḥ | tatra ca kasmiṃścit pure kasyacid gṛha-medhino gṛhiṇyāḥ prasādena pratidinaṃ gṛhaṃ praviśya vividhānnāni bhakṣayan parāṃ tṛptiṃ gacchati | paraṃ tad-gṛhād bahir niṣkrānto 'nyair madoddhata-sārameyaiḥ sarva-dikṣu parivṛtya sarvāṅgaṃ daṃṣṭrābhir vidāryate | tatas tena vicintitavān-aho ! varaṃ sva-deśo yatra durbhikṣe'pi sukhena sthīyate | na ca ko 'pi yuddhaṃ karoti | tad evaṃ sva-nagaraṃ vrajāmi ity avadhārya sva-sthānaṃ prati jagāma | athāsau deśāntarāt samāyātaḥ sarvair api svajanaiḥ pṛṣṭaḥ-bhoś citrāṅga ! kathayāsmākaṃ deśāntara-vārtām | kīdṛg deśaḥ ? kiṃ ceṣṭitaṃ lokasya ? ka āhāraḥ ? kaś ca vyavahāras tatra iti | sa āha-kiṃ kathyate videśasya svarūpa-viṣayaḥ ? subhikṣāṇi vicitrāṇi śithilāḥ paura-yoṣitaḥ (83) iti paṭhati | so 'pi makaras tad-upadeśaṃ śrutvā kṛta-maraṇa-niścayo vānaram anujñāpya svāśrayaṃ gataḥ | tatra ca tena sva-gṛha-praviṣṭenātatāyinā saha vigrahaṃ kṛtvā dṛḍha-sattvāvaṣṭambhanāc ca taṃ vyāpādya svāśrayaṃ ca labdhvā sukhena cira-kālam atiṣṭhat | sādhv idam ucyate- akṛtvā pauruṣaṃ yā śrīḥ kiṃ tayālasa-bhāgyayā | kuraṅgo 'pi samaśnāti daivād upanataṃ tṛṇam
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.