चक्रधर आह-कथम् एतत् ? स आह- कथा ९ चन्द्र-भूपति-कथा कस्मिंश्चिन् नगरे चन्द्रो नाम भूपतिः प्रतिवसति स्म । तस्य पुत्रा वानर-क्रीडा-रता वानर-यूथं नित्यम् एवानेक-भोजन-भक्ष्यादिभिः पुष्टिं नयन्ति स्म । अथ वानराधिपो यः स औशनस-बार्हस्पत्य-चाणक्य-मत-वित् तद्-अनुष्ठाता च तत्-सर्वान् अप्य् अध्यापयति स्म । अथ तस्मिन् राज-गृहे लघु-कुमार-वाहन-योग्यं मेष-यूथम् अस्ति । तन्-मध्याद् एको जिह्वा-लौल्याद् अहर्-निशं निःशङ्कं महानसे प्रविश्य यत् पश्यति तत् सर्वं भक्षयति । ते च सूपकर् यत् किञ्चित् काष्ठं मृण्-मयं भाजनं कांस्य-पात्रं ताम्र-पात्रं वा पश्यन्ति तेनाशु ताडयन्ति । सो ऽपि वानर-यूथपस् तद् दृष्ट्वा व्यचिन्तयत्-अहो मेष-सूपकार-कलहो ऽयं वानराणां क्षयाय भविष्यति । यतो ऽन्न-रसास्वाद-लम्पटो ऽयं मेषो, महा-कोपाश् च सूपकारा यथासन्न-वस्तुना प्रहरन्ति । तद् यदि वस्तुनो ऽभावात् कदाचिद् उल्मुकेन ताडयिष्यन्ति, तदोर्णा-प्रचुरो ऽयं मेषः स्वल्पेनापि वह्निना प्रज्वलयिष्यति । तद् दह्यमानः पुनर् अश्व-कुट्यां समीप-वर्तिन्यां प्रवेक्ष्यति । सापि तृण-प्राचुर्याज् ज्वलिष्यति । ततो ऽश्वा वह्नि-दाहम् अवाप्स्यन्ति । शालिहोत्रेण पुनर् एतद् उक्तं यत्-वानर-वसयाश्वानां वह्नि-दाह-दोषः प्रशाम्यति । तन् नूनम् एतेन भाव्यम् अत्र निश्चयः । एवं निश्चित्य सर्वान् वानरान् आहूय रहसि प्रोवाच, यत्- मेषेण सूपकाराणां कलहो यत्र जायते । स भविष्यत्य् असन्दिग्धं वानराणां क्षयावहः
cakradhara āha-katham etat ? sa āha- kathā 9 candra-bhūpati-kathā kasmiṃścin nagare candro nāma bhūpatiḥ prativasati sma | tasya putrā vānara-krīḍā-ratā vānara-yūthaṃ nityam evāneka-bhojana-bhakṣyādibhiḥ puṣṭiṃ nayanti sma | atha vānarādhipo yaḥ sa auśanasa-bārhaspatya-cāṇakya-mata-vit tad-anuṣṭhātā ca tat-sarvān apy adhyāpayati sma | atha tasmin rāja-gṛhe laghu-kumāra-vāhana-yogyaṃ meṣa-yūtham asti | tan-madhyād eko jihvā-laulyād ahar-niśaṃ niḥśaṅkaṃ mahānase praviśya yat paśyati tat sarvaṃ bhakṣayati | te ca sūpakar yat kiñcit kāṣṭhaṃ mṛṇ-mayaṃ bhājanaṃ kāṃsya-pātraṃ tāmra-pātraṃ vā paśyanti tenāśu tāḍayanti | so 'pi vānara-yūthapas tad dṛṣṭvā vyacintayat-aho meṣa-sūpakāra-kalaho 'yaṃ vānarāṇāṃ kṣayāya bhaviṣyati | yato 'nna-rasāsvāda-lampaṭo 'yaṃ meṣo, mahā-kopāś ca sūpakārā yathāsanna-vastunā praharanti | tad yadi vastuno 'bhāvāt kadācid ulmukena tāḍayiṣyanti, tadorṇā-pracuro 'yaṃ meṣaḥ svalpenāpi vahninā prajvalayiṣyati | tad dahyamānaḥ punar aśva-kuṭyāṃ samīpa-vartinyāṃ pravekṣyati | sāpi tṛṇa-prācuryāj jvaliṣyati | tato 'śvā vahni-dāham avāpsyanti | śālihotreṇa punar etad uktaṃ yat-vānara-vasayāśvānāṃ vahni-dāha-doṣaḥ praśāmyati | tan nūnam etena bhāvyam atra niścayaḥ | evaṃ niścitya sarvān vānarān āhūya rahasi provāca, yat- meṣeṇa sūpakārāṇāṃ kalaho yatra jāyate | sa bhaviṣyaty asandigdhaṃ vānarāṇāṃ kṣayāvahaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.