Library·Vasubandhu: Pancaskandhaprakarana·1
आचार्य वसुबन्धुविरचितम् पञ्चस्कन्धप्रकरणम् प्रथमाधिकारः - स्कन्धोद्देशनिर्देशकः पञ्चस्कन्धाः रूपस्कन्धः वेदनास्कन्धः संज्ञास्कन्धः संस्कारस्कन्धः विज्ञानस्कन्धश्च
ācārya vasubandhuviracitam Pañcaskandhaprakaraṇam prathamādhikāraḥ - skandhoddeśanirdeśakaḥ pañcaskandhāḥ rūpaskandhaḥ vedanāskandhaḥ saṃjñāskandhaḥ saṃskāraskandhaḥ vijñānaskandhaśca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूपस्य द्वौ भेदौ रूपं कतमत् । यत् किञ्चिद् रूपं सर्वं तच्चत्वारि महाभूतानि चत्वारि च महाभूतान्युपादाय
rūpasya dvau bhedau rūpaṃ katamat / yat kiñcid rūpaṃ sarvaṃ taccatvāri mahābhūtāni catvāri ca mahābhūtānyupādāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महाभूतनामानि कतमानि चत्वारि महाभूतानि । पृथिवी धातुः अब्धातुः तेजोधातुःवायुधातुश्च
mahābhūtanāmāni katamāni catvāri mahābhūtāni / pṛthivī dhātuḥ abdhātuḥ tejodhātuḥvāyudhātuśca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महाभूतलक्षणानि तत्र पृथिवीधातुः कतमः । कठिनता
mahābhūtalakṣaṇāni tatra pṛthivīdhātuḥ katamaḥ / kaṭhinatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अब्धातुः कतमः । निष्यन्दता
abdhātuḥ katamaḥ / niṣyandatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेजोधातुः कतमः उष्णता
tejodhātuḥ katamaḥ uṣṇatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वायुधातुः कतमः । पौनः पुन्यकम्पनता
vāyudhātuḥ katamaḥ / paunaḥ punyakampanatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपादायरूपनामानि उपादयरूपं कतमत् । चक्षुरिन्द्रियम्, श्रोत्रेन्द्रियम्, घ्रणेन्द्रियम्, जिह्वेन्द्रियम्, कायेन्द्रियम्,रूपम्, शब्दः, गन्धः, रसः, स्प्रष्टव्यैकदेशः, अबिज्ञप्तिश्च
upādāyarūpanāmāni upādayarūpaṃ katamat / cakṣurindriyam, śrotrendriyam, ghraṇendriyam, jihvendriyam, kāyendriyam,rūpam, śabdaḥ, gandhaḥ, rasaḥ, spraṣṭavyaikadeśaḥ, abijñaptiśca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपादायरूपलक्षणानि चक्षुरिन्द्रयं कतमत् । वर्णबिषयो रूपप्रसादः
upādāyarūpalakṣaṇāni cakṣurindrayaṃ katamat / varṇabiṣayo rūpaprasādaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रोत्रेन्द्रयं कतमत् । शब्दविषयो रूपप्रसादः
śrotrendrayaṃ katamat / śabdaviṣayo rūpaprasādaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घ्राणेन्द्रियम् कतमत् । गन्धविषयो रूपप्रसादः
ghrāṇendriyam katamat / gandhaviṣayo rūpaprasādaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जिह्वेन्द्रियम् कतमत् । रसविषयो रूपप्रसादः
jihvendriyam katamat / rasaviṣayo rūpaprasādaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कायेन्द्रियम् कतमत् । स्प्रष्टव्यविषयो रूपप्रसादः
kāyendriyam katamat / spraṣṭavyaviṣayo rūpaprasādaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूपं कतमत् । चक्षुर्गोचरः । वर्णः संस्थानम् बिज्ञप्तिश्च
rūpaṃ katamat / cakṣurgocaraḥ / varṇaḥ saṃsthānam bijñaptiśca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शब्दः कतमः । श्रोत्रगोचरः । निष्पन्न्ः अनिष्पन्नः उभयः । उपात्तचतुमर्हाभुतहेतुकः अनुपात्तचतुर्महाभूतहेतुकः उभयचतुर्महाभूतहेतुकश्च
śabdaḥ katamaḥ / śrotragocaraḥ / niṣpannḥ aniṣpannaḥ ubhayaḥ / upāttacatumarhābhutahetukaḥ anupāttacaturmahābhūtahetukaḥ ubhayacaturmahābhūtahetukaśca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धः कतमः । घ्राणगोचरः । सुरभिः असुरभिः तदन्यश्च
gandhaḥ katamaḥ / ghrāṇagocaraḥ / surabhiḥ asurabhiḥ tadanyaśca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसः कतमःजिह्वागोचरः । मधुरः अमलः लवणः कटुः तिक्तः कषायश्च्
rasaḥ katamaḥjihvāgocaraḥ / madhuraḥ amalaḥ lavaṇaḥ kaṭuḥ tiktaḥ kaṣāyaśc
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्प्रष्टव्यः कतमः । कायगोचरः । महाभूतान्युपादाय श्लक्ष्णत्वम् कर्कसत्बम् गुरुत्वम् लघुत्वम् शीतत्वम् जिघत्सा पिपासा च
spraṣṭavyaḥ katamaḥ / kāyagocaraḥ / mahābhūtānyupādāya ślakṣṇatvam karkasatbam gurutvam laghutvam śītatvam jighatsā pipāsā ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अबिज्ञप्तिरूपं कतमत् । विज्ञप्तिसमाधिसंभूतं रूपम् अनिदर्शनम् अप्रतिघम्
abijñaptirūpaṃ katamat / vijñaptisamādhisaṃbhūtaṃ rūpam anidarśanam apratigham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूपस्कन्धः सोनिद्देशः परिनिष्ठितः । अथ वेदना सलक्षणप्रभेदा वेदना कतमा । त्रिविधो ऽनुभवः । सुखः दुःखः अदुःखासुखश्च
rūpaskandhaḥ soniddeśaḥ pariniṣṭhitaḥ / atha vedanā salakṣaṇaprabhedā vedanā katamā / trividho 'nubhavaḥ / sukhaḥ duḥkhaḥ aduḥkhāsukhaśca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखो यस्मिन् निरुद्धे संयोगेच्छा जायते
sukho yasmin niruddhe saṃyogecchā jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुःखो यस्मिन्नुत्पन्ने वियोगेच्छा जायते
duḥkho yasminnutpanne viyogecchā jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अदुःखासुखो यस्मिन्नुत्पन्ने नोभयेच्छा जायने
aduḥkhāsukho yasminnutpanne nobhayecchā jāyane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदनस्कन्धः सोनिदेशनिर्देशः परिनिस्ठतः । अथ संज्ञा लक्षण प्रभेदा संज्ञा कतमा । विषयनिमित्तोद् ग्रहणम्
vedanaskandhaḥ sonideśanirdeśaḥ parinisṭhataḥ / atha saṃjñā lakṣaṇa prabhedā saṃjñā katamā / viṣayanimittod grahaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा त्रिधा परित्ता महद्गता अप्रमाणा च
sā tridhā parittā mahadgatā apramāṇā ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संज्ञा स्कन्धः सोद्देशनिर्देशः परिनिस्ठितः । संस्काराणां द्वौभेदौ संस्काराः कतमे । वेदनासंज्ञाभ्यामन्ये चैताः चित्तविप्रयुक्ताश्च
saṃjñā skandhaḥ soddeśanirdeśaḥ parinisṭhitaḥ / saṃskārāṇāṃ dvaubhedau saṃskārāḥ katame / vedanāsaṃjñābhyāmanye caitāḥ cittaviprayuktāśca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र चैतधर्माः कतमे । ये धर्मार्श्चित्तेन संप्रयुक्ताः
tatra caitadharmāḥ katame / ye dharmārścittena saṃprayuktāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चैतपरिसंख्यानम् ते कतमे । स्पर्शः मनस्कारः वेदना संज्ञा चेतना छन्दः अधिमोक्षः स्मृतिः समाधिः प्रज्ञा श्रद्धा ह्रीः अपत्रपा अलोभः कुशलमूलम् अद्वेषःकुशलमूलम् अमोहःकुशलमूलम् वीर्यम् प्रश्रब्धिः अप्रमादः उपेक्षा अविहिंसा राग प्रतिघः मानः अविद्या दृष्टिः विचिकित्सा क्रोध उपनाहः म्रक्षः प्रदाशः ईर्ष्या मात्सर्यर्म् माया शाठ्यम् मदः अहिंसा आह्रिक्यम् अनपत्राप्यम् स्त्यानम्, औद्धत्यम्, आश्रद्ध्यम्, कौशीद्ध्यम् प्रमादः मुषितास्मृति, बिक्षेपः, अप्रसजन्यम्, कौक्रित्यम्, मिद्धम्,वितर्कः, विचारश्च
caitaparisaṃkhyānam te katame / sparśaḥ manaskāraḥ vedanā saṃjñā cetanā chandaḥ adhimokṣaḥ smṛtiḥ samādhiḥ prajñā śraddhā hrīḥ apatrapā alobhaḥ kuśalamūlam adveṣaḥkuśalamūlam amohaḥkuśalamūlam vīryam praśrabdhiḥ apramādaḥ upekṣā avihiṃsā rāga pratighaḥ mānaḥ avidyā dṛṣṭiḥ vicikitsā krodha upanāhaḥ mrakṣaḥ pradāśaḥ īrṣyā mātsaryarm māyā śāṭhyam madaḥ ahiṃsā āhrikyam anapatrāpyam styānam, auddhatyam, āśraddhyam, kauśīddhyam pramādaḥ muṣitāsmṛti, bikṣepaḥ, aprasajanyam, kaukrityam, middham,vitarkaḥ, vicāraśca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतेशां पश्च सर्वत्रगाः । पञ्चप्रतिनियतविषया । एकादशकुशलाः । षट्क्लेशाः । शिष्टा उपक्लेशाः । चत्वारो ऽन्यत्रापि भवन्तीत्यनियताः
eteśāṃ paśca sarvatragāḥ / pañcapratiniyataviṣayā / ekādaśakuśalāḥ / ṣaṭkleśāḥ / śiṣṭā upakleśāḥ / catvāro 'nyatrāpi bhavantītyaniyatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चैत्तलक्षणानि स्पर्शःकतमः । त्रिकसंनिपाते इन्द्रियविकारपरिच्छेदः
caittalakṣaṇāni sparśaḥkatamaḥ / trikasaṃnipāte indriyavikāraparicchedaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनस्कारः कतमः । चेतस आभोगः
manaskāraḥ katamaḥ / cetasa ābhogaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चेतना कतमा । गुणदोषानुभयेषु चित्ताभिसंस्कारो मनस्कर्म
cetanā katamā / guṇadoṣānubhayeṣu cittābhisaṃskāro manaskarma
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छन्दः कतमः । अभिप्रेते वस्तुन्यभिलाषः
chandaḥ katamaḥ / abhiprete vastunyabhilāṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधिमोक्षः कतमः । निश्चिते वस्तुनि तथैवावधारणम्
adhimokṣaḥ katamaḥ / niścite vastuni tathaivāvadhāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्मृतिः कतमा । संस्तुते वस्तुन्यसंप्रमोषः
smṛtiḥ katamā / saṃstute vastunyasaṃpramoṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समाधिः कतमः । उपपरीक्ष्ये वस्तुनि चित्तस्यैकाग्रता
samādhiḥ katamaḥ / upaparīkṣye vastuni cittasyaikāgratā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रज्ञा कतमा । तत्रैव प्रविचयो योगायोगविहितो ऽन्यथा च
prajñā katamā / tatraiva pravicayo yogāyogavihito 'nyathā ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रद्दा कतमा । कर्मफलासत्यरत्नेष्वभिसंप्रत्ययः । चेतसो ऽभिलाषः चेतसः प्रसादः
śraddā katamā / karmaphalāsatyaratneṣvabhisaṃpratyayaḥ / cetaso 'bhilāṣaḥ cetasaḥ prasādaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ह्रीः । कतमा आत्मानं धर्मं वाधिपतिं कृत्वा स्वयमवयेन लज्जा
hrīḥ / katamā ātmānaṃ dharmaṃ vādhipatiṃ kṛtvā svayamavayena lajjā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपत्रपा कतमा । लोकमधिपतिं कृत्वा परतो ऽवधेन लज्जा
apatrapā katamā / lokamadhipatiṃ kṛtvā parato 'vadhena lajjā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलोभः कतमः । लोभ प्रतिपक्षः । चेतसो दानक्षेत्रापरिग्रहः
alobhaḥ katamaḥ / lobha pratipakṣaḥ / cetaso dānakṣetrāparigrahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्वेषः कतमः । द्वेषप्रतिपक्षः । मैत्रि
adveṣaḥ katamaḥ / dveṣapratipakṣaḥ / maitri
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमोहः कतमः । मोहप्रतिपक्षः । यथाभूतसंप्रतिपत्तिः
amohaḥ katamaḥ / mohapratipakṣaḥ / yathābhūtasaṃpratipattiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीर्यं कतमत् कौसीद्द्यप्रतिपक्षः कुशले चेतसो ऽभ्युत्साहः
vīryaṃ katamat kausīddyapratipakṣaḥ kuśale cetaso 'bhyutsāhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रश्रब्धिः कतमा । दौष्ठुल्यप्रतिपक्षः कायचित्तकर्मण्यता
praśrabdhiḥ katamā / dauṣṭhulyapratipakṣaḥ kāyacittakarmaṇyatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्रमादः कतमः । प्रमादप्रतिपक्षः । अलोभादीन् वीर्यान्तान् निश्रित्य अकुशलानां धर्माणां प्रहाणम् । तत्प्रतिपक्षाणां कुशलानां धर्माणां भावना
apramādaḥ katamaḥ / pramādapratipakṣaḥ / alobhādīn vīryāntān niśritya akuśalānāṃ dharmāṇāṃ prahāṇam / tatpratipakṣāṇāṃ kuśalānāṃ dharmāṇāṃ bhāvanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपेक्षा कतमा । अलोभादीन् वीर्यन्तान् निश्रित्य चित्तसमता । चित्तप्रशस्ता । चित्तानाभोगता । ययाक्लिष्टधर्मानवकाशेनाक्लिष्टेषु स्थितिः
upekṣā katamā / alobhādīn vīryantān niśritya cittasamatā / cittapraśastā / cittānābhogatā / yayākliṣṭadharmānavakāśenākliṣṭeṣu sthitiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविहिंसा कतमा । विहिंसाप्रतिपक्षः करुणा ॥ ४८ ॥। रागः कतमः । उपादानस्कन्धेष्वभ्यर्थना । अध्यवसानम्
avihiṃsā katamā / vihiṃsāpratipakṣaḥ karuṇā // 48 /// rāgaḥ katamaḥ / upādānaskandheṣvabhyarthanā / adhyavasānam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिघः कतमः । सत्वेष्वाघातचित्तता
pratighaḥ katamaḥ / satveṣvāghātacittatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मानः कतमः । मानः सप्तविधः । अतिमानः, मानातिमानः अस्मिमानः, अभिमानः, ऊनमानः,मिथ्यामानश्च
mānaḥ katamaḥ / mānaḥ saptavidhaḥ / atimānaḥ, mānātimānaḥ asmimānaḥ, abhimānaḥ, ūnamānaḥ,mithyāmānaśca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतिमानः कतमः । हीनात् श्रेयानहमस्मि सदृशेन वा सदृशो ऽस्मीति चिन्तयतो या चित्तस्योन्नतिः
atimānaḥ katamaḥ / hīnāt śreyānahamasmi sadṛśena vā sadṛśo 'smīti cintayato yā cittasyonnatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मानातिमानः कतमः । श्रेयसो ऽहमेव श्रेयानिति चिन्तयतो या चित्तस्योन्नतिः
mānātimānaḥ katamaḥ / śreyaso 'hameva śreyāniti cintayato yā cittasyonnatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्मिमानः कतमः । पञ्चसूपादानस्कन्धेष्वात्मानमात्मीयं वा पश्यतो या चित्तस्योन्नति
asmimānaḥ katamaḥ / pañcasūpādānaskandheṣvātmānamātmīyaṃ vā paśyato yā cittasyonnati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिमानः कतमः । अप्राप्त उत्तरे विशेषाधिगमे प्राप्तो मयेति चिन्तयतो या चित्तस्योन्नतिः
abhimānaḥ katamaḥ / aprāpta uttare viśeṣādhigame prāpto mayeti cintayato yā cittasyonnatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊनमानः कतमः । बहृवन्तरविशिष्टादल्पान्तरहिनो ऽस्मीति चिन्तयतो या चित्तस्योन्नतिः
ūnamānaḥ katamaḥ / bahṛvantaraviśiṣṭādalpāntarahino 'smīti cintayato yā cittasyonnatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मिथ्यामानः कतमः । अगुणवतो गुणवानहमस्मीति चिन्तयतो या चित्तस्योन्नतिः
mithyāmānaḥ katamaḥ / aguṇavato guṇavānahamasmīti cintayato yā cittasyonnatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविद्ध्या कतमा । कर्मफलसत्यरत्नानामज्ञानम् । सा पुनः सहजा परिकल्पिता च
aviddhyā katamā / karmaphalasatyaratnānāmajñānam / sā punaḥ sahajā parikalpitā ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रागचरितस्य रागप्रतिघयोः रागचरितस्याविद्द्यायाश्चेत्यकुशलानां त्रीणी मूलानि । लोभो ऽकुशलमूलं द्धेषो ऽकुशलमूलं, मोहो ऽकुशलमूलं च
rāgacaritasya rāgapratighayoḥ rāgacaritasyāviddyāyāścetyakuśalānāṃ trīṇī mūlāni / lobho 'kuśalamūlaṃ ddheṣo 'kuśalamūlaṃ, moho 'kuśalamūlaṃ ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्टिः कतमा पञ्चदृष्ट्यः - सत्कायदृष्टिः, अन्तर्ग्राह्यदृष्टिः, मिथ्यादृष्टिः, दृष्टिपरामर्शः, शीलव्रतपरामर्शश्च
dṛṣṭiḥ katamā pañcadṛṣṭyaḥ - satkāyadṛṣṭiḥ, antargrāhyadṛṣṭiḥ, mithyādṛṣṭiḥ, dṛṣṭiparāmarśaḥ, śīlavrataparāmarśaśca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्कायदृष्टिः कतमा । पञ्चोपादान - स्कन्धानात्मत आत्मीयतो वा पश्यतो या क्लिष्टा प्रज्ञा
satkāyadṛṣṭiḥ katamā / pañcopādāna - skandhānātmata ātmīyato vā paśyato yā kliṣṭā prajñā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तर्ग्राह्यदृष्टिः कतमा । तानेवाधिपतिं कृत्वा शाश्वतत उच्छेदतो वा पश्यतो या क्लिष्टा प्रज्ञा
antargrāhyadṛṣṭiḥ katamā / tānevādhipatiṃ kṛtvā śāśvatata ucchedato vā paśyato yā kliṣṭā prajñā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मिथ्यादृष्टिः कतमा । हेतुं वा फलं वा क्रियां वापवदतः सदावस्तु विनाशयतो या क्लिष्टा प्रज्ञा
mithyādṛṣṭiḥ katamā / hetuṃ vā phalaṃ vā kriyāṃ vāpavadataḥ sadāvastu vināśayato yā kliṣṭā prajñā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्टिपरामर्शः कतमः । ता एव तिख्रो दृष्टिस्तदाश्रयांश्च स्कन्धान् श्रेष्ठतः परमतश्च पश्यतो या क्लिष्टा प्रज्ञा
dṛṣṭiparāmarśaḥ katamaḥ / tā eva tikhro dṛṣṭistadāśrayāṃśca skandhān śreṣṭhataḥ paramataśca paśyato yā kliṣṭā prajñā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीलब्रतपरामर्शः कतमः । शीलं व्रतं तदाश्रयांश्च स्कन्धानशुद्धितो मुक्तितो नैयाणिकतश्च पश्यतो या क्लिष्टा प्रज्ञा
śīlabrataparāmarśaḥ katamaḥ / śīlaṃ vrataṃ tadāśrayāṃśca skandhānaśuddhito muktito naiyāṇikataśca paśyato yā kliṣṭā prajñā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विचिकित्सा कतमा । सत्यादिषु या द्विकोटिका मतिः
vicikitsā katamā / satyādiṣu yā dvikoṭikā matiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतेषां क्लेशानां पश्चिमास्तिस्त्रो दृष्टयः वीचिकित्सा च परिकल्पिताः । शिष्टाः सहजाः परिकल्पिताश्च
eteṣāṃ kleśānāṃ paścimāstistro dṛṣṭayaḥ vīcikitsā ca parikalpitāḥ / śiṣṭāḥ sahajāḥ parikalpitāśca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रोधः कतमः । वर्तंमानमपकारमागम्य या चेतस आघातचेतना
krodhaḥ katamaḥ / vartaṃmānamapakāramāgamya yā cetasa āghātacetanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपनाहः कतमः । वैरानुबन्ध
upanāhaḥ katamaḥ / vairānubandha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
म्रक्षः कतमः आत्मनो ऽवद्धप्रच्छादना
mrakṣaḥ katamaḥ ātmano 'vaddhapracchādanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रदाशः कतमः चण्डवचोदाशिता
pradāśaḥ katamaḥ caṇḍavacodāśitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईर्ष्या कतमा परसंपत्तौ चेतसो व्यारोप
īrṣyā katamā parasaṃpattau cetaso vyāropa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मात्सर्य कतमत् । दानविरोधी चेतस आग्रहः
mātsarya katamat / dānavirodhī cetasa āgrahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माया कतमा । परवश्चनाभूतार्थसदर्शनता
māyā katamā / paravaścanābhūtārthasadarśanatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शाठ्यं कतमत् । स्वदोषप्रच्छादनोपायसंगृहितं चेतसः कौटिल्यम्
śāṭhyaṃ katamat / svadoṣapracchādanopāyasaṃgṛhitaṃ cetasaḥ kauṭilyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मदः कतमः । स्वसंपत्तौ रक्तस्योद्धर्षः । चेतसः पर्यादानम्
madaḥ katamaḥ / svasaṃpattau raktasyoddharṣaḥ / cetasaḥ paryādānam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विहिंसा कतमा । सत्वेषु विहेठना
vihiṃsā katamā / satveṣu viheṭhanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आह्रीक्यं कतमत् । अवद्येन स्वयमलज्जा
āhrīkyaṃ katamat / avadyena svayamalajjā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनपत्राप् कतमत् । अवद्येन परतो ऽलज्जा ॥ ८० सत्यानं कतमत् । चित्ताकर्मण्यता । स्तैमित्यम्
anapatrāp katamat / avadyena parato 'lajjā // 80 satyānaṃ katamat / cittākarmaṇyatā / staimityam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
औद्धत्यं कतमत् । चित्तस्याव्युपसमः
auddhatyaṃ katamat / cittasyāvyupasamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आश्रद्ध्यं कतमत् । कर्मफलसत्यरत्नेष्वनभिसंप्रत्ययः । श्रद्धाविपक्षश्चेतसो ऽप्रसादः
āśraddhyaṃ katamat / karmaphalasatyaratneṣvanabhisaṃpratyayaḥ / śraddhāvipakṣaścetaso 'prasādaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कौशिद्द्यं कतमत्ंः कुशले चेतसो ऽनभ्युत्साहो वीर्यविपक्ष
kauśiddyaṃ katamatṃḥ kuśale cetaso 'nabhyutsāho vīryavipakṣa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रमादः कतमः । या लोभद्वेषमोहेकौशीद्द्यैश्चितस्यानारक्षा कुशलस्याभावना
pramādaḥ katamaḥ / yā lobhadveṣamohekauśīddyaiścitasyānārakṣā kuśalasyābhāvanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुषितास्मृतिः कतमा । क्लिष्टास्मृतिः । कुशलाप्रतिपतिः
muṣitāsmṛtiḥ katamā / kliṣṭāsmṛtiḥ / kuśalāpratipatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विक्षेपः कतमः । रागद्वेषमोहांशिकः पञ्चकामगुणेषु चित्तस्य विसारः
vikṣepaḥ katamaḥ / rāgadveṣamohāṃśikaḥ pañcakāmaguṇeṣu cittasya visāraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्रसजन्यं कतमत् क्लेशसंप्रयुक्ता प्रज्ञा । तया कायवाक्चित्तचर्या असंविदितेव प्रवर्तते
aprasajanyaṃ katamat kleśasaṃprayuktā prajñā / tayā kāyavākcittacaryā asaṃviditeva pravartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कौकृत्यं कतमत् । चेतसो विप्रतिसारः
kaukṛtyaṃ katamat / cetaso vipratisāraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मिद्धं कतमत् । अस्वतंत्रवृत्तिचेतसो ऽभिसंक्षेपः
middhaṃ katamat / asvataṃtravṛtticetaso 'bhisaṃkṣepaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वितर्कः कतमः पर्येषको मनोजल्पः चेतनाप्रज्ञाविशेषः या चित्तस्यौदारिकता
vitarkaḥ katamaḥ paryeṣako manojalpaḥ cetanāprajñāviśeṣaḥ yā cittasyaudārikatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विचारः कतमः । पर्येषको मनोजल्पः तथैव या चित्तस्य सूक्ष्मता
vicāraḥ katamaḥ / paryeṣako manojalpaḥ tathaiva yā cittasya sūkṣmatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
॥ इत्तविप्रयुक्तपरिसंख्यानम् ॥ चित्तविप्रयुत्तसंस्काराः कतमे । ये रूपचितचैत्तधिकारे प्रज्ञप्ताः, त एवान्यत्राप्रज्ञप्ताः
// ittaviprayuktaparisaṃkhyānam // cittaviprayuttasaṃskārāḥ katame / ye rūpacitacaittadhikāre prajñaptāḥ, ta evānyatrāprajñaptāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते कतमे । प्राप्ति, असंज्ञिसमापत्तिः, निरोधसमापत्तिः, आसंज्ञिकम्, जीवितेन्द्रियम्, निकायसभागता, जाति, जरा, स्थितिः, अनित्यता, नामकायः, पदकायः, व्यञ्जनकायः, पृथग्जनत्वमित्येवमादिभेदसमादानाः
te katame / prāpti, asaṃjñisamāpattiḥ, nirodhasamāpattiḥ, āsaṃjñikam, jīvitendriyam, nikāyasabhāgatā, jāti, jarā, sthitiḥ, anityatā, nāmakāyaḥ, padakāyaḥ, vyañjanakāyaḥ, pṛthagjanatvamityevamādibhedasamādānāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्तविप्रयुक्तलक्षणानि ॥ तत्र प्राप्तिः कतमा । प्रतिलम्भः समन्वागमश्च । बीजम्, वशिता,अभिमुखीभावश्च यथायोगम्
ittaviprayuktalakṣaṇāni // tatra prāptiḥ katamā / pratilambhaḥ samanvāgamaśca / bījam, vaśitā,abhimukhībhāvaśca yathāyogam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असंज्ञिसमापत्तिः कतम्ं । शुभकृत्स्नवीतरागस्योपर्यवीतरागस्य निःसरणसंज्ञापूर्वकेण मनसिकारेणावस्थावराणां चित्तचैत्तधर्माणां यो निरोधः
asaṃjñisamāpattiḥ katamṃ / śubhakṛtsnavītarāgasyoparyavītarāgasya niḥsaraṇasaṃjñāpūrvakeṇa manasikāreṇāvasthāvarāṇāṃ cittacaittadharmāṇāṃ yo nirodhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरोधसमापत्तिः कतमा । आकिञ्चन्यायतनबीतरागस्य भवाग्रतादुच्चलितस्य शान्तविहार - संज्ञापूर्वकेण मनसिकारेणास्थावराणां चित्तचैत्तधर्माणां तदेकत्यानां च स्थावराणां यो निरोधः
nirodhasamāpattiḥ katamā / ākiñcanyāyatanabītarāgasya bhavāgratāduccalitasya śāntavihāra - saṃjñāpūrvakeṇa manasikāreṇāsthāvarāṇāṃ cittacaittadharmāṇāṃ tadekatyānāṃ ca sthāvarāṇāṃ yo nirodhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसंज्ञिकं कतमत् । असंज्ञिसत्वनिकायदेवेषुपपन्नस्यास्थावराणां चित्तचैत्तधर्माणां निरोधः
āsaṃjñikaṃ katamat / asaṃjñisatvanikāyadeveṣupapannasyāsthāvarāṇāṃ cittacaittadharmāṇāṃ nirodhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीवितेन्द्रियम् कतमत् । निकायसभागेषु पूर्वकर्मानुविद्ध्येषु यः संस्काराणां स्थितिकालनियमः
jīvitendriyam katamat / nikāyasabhāgeṣu pūrvakarmānuviddhyeṣu yaḥ saṃskārāṇāṃ sthitikālaniyamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निकायसभागः कतमः । या सत्वानामात्मभावसदृशता
nikāyasabhāgaḥ katamaḥ / yā satvānāmātmabhāvasadṛśatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातिःकतमा । निकायसभागे संस्काराणामभूत्वा यो भाषः
jātiḥkatamā / nikāyasabhāge saṃskārāṇāmabhūtvā yo bhāṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जरा कतमा । तथा तेषां प्रबन्धान्यथात्वम्
jarā katamā / tathā teṣāṃ prabandhānyathātvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थिति कतमा । तथा तेषां प्रबन्धन्वयः
sthiti katamā / tathā teṣāṃ prabandhanvayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनित्यता कतमा । तथा तेषां प्रबन्धविनाशः
anityatā katamā / tathā teṣāṃ prabandhavināśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नामकायः कतमः । धर्माणां स्वभावाधिवचनम्
nāmakāyaḥ katamaḥ / dharmāṇāṃ svabhāvādhivacanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पादकायः कतमः । धर्माणां विशेषाधिवचनम्
pādakāyaḥ katamaḥ / dharmāṇāṃ viśeṣādhivacanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यञ्जनकायः कतमः । अक्षराणि । तदुभयाभिव्यञ्जनतामुपादाय
vyañjanakāyaḥ katamaḥ / akṣarāṇi / tadubhayābhivyañjanatāmupādāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाक्यानि तानि । नामपदाश्रेयेणार्थवचनतामुपादाय
vākyāni tāni / nāmapadāśreyeṇārthavacanatāmupādāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अक्षरं पुनः पर्यायाक्षरणतामुपादाय
akṣaraṃ punaḥ paryāyākṣaraṇatāmupādāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृथग्जनत्वं कतमत् । आर्यधर्माणामप्रतिलम्भः
pṛthagjanatvaṃ katamat / āryadharmāṇāmapratilambhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति संस्कारस्कन्धो नाम ॥ संस्कारस्कन्धः सोद्द्येशनिर्देशः परिनिष्ठितः
iti saṃskāraskandho nāma // saṃskāraskandhaḥ soddyeśanirdeśaḥ pariniṣṭhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
॥ विज्ञानलक्षणम् ॥ विज्ञानं कतमत् । आलम्बनंबिज्ञप्तिः
// vijñānalakṣaṇam // vijñānaṃ katamat / ālambanaṃbijñaptiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तमनसी विज्ञानपर्यायौ सनिर्वचनो तच्चितं मनो ऽपि चित्रीकारता मनोनिश्रयतां च उपादाय
cittamanasī vijñānaparyāyau sanirvacano taccitaṃ mano 'pi citrīkāratā manoniśrayatāṃ ca upādāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
॥ सलक्षणचित्तनिर्देशः ॥ मूलचित्तमालयविज्ञानं तद्यथेदं सर्वसंस्काराणां संचितं बीजम्
// salakṣaṇacittanirdeśaḥ // mūlacittamālayavijñānaṃ tadyathedaṃ sarvasaṃskārāṇāṃ saṃcitaṃ bījam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्पुनरालम्बनमप्युपरिछिन्नमेकसन्तानवर्ति । यथा निरोधसमापत्यसंज्ञिसमापत्या - संज्ञिकेभ्योव्युत्थितस्यास्माद् विषयविज्ञप्तिकं नाम प्रवृत्ति विज्ञानं जायते । आलम्बनप्रत्ययमपेक्ष्य भिन्नाकारेषु वृत्तितामुच्छिद्द्य पुनर्जाततां संसारे प्रवृत्तिनिवृतितां चोपादाय तदालम्बनं नाम विज्ञानम्
tatpunarālambanamapyuparichinnamekasantānavarti / yathā nirodhasamāpatyasaṃjñisamāpatyā - saṃjñikebhyovyutthitasyāsmād viṣayavijñaptikaṃ nāma pravṛtti vijñānaṃ jāyate / ālambanapratyayamapekṣya bhinnākāreṣu vṛttitāmucchiddya punarjātatāṃ saṃsāre pravṛttinivṛtitāṃ copādāya tadālambanaṃ nāma vijñānam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आलयविज्ञानं हि सर्वबीजालयतामात्मभावालयहेतुतामात्मभावे स्थितितां चोपादाय
ālayavijñānaṃ hi sarvabījālayatāmātmabhāvālayahetutāmātmabhāve sthititāṃ copādāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदानविज्ञानमपि तत् । आत्मभावादानतामुपादाय
ādānavijñānamapi tat / ātmabhāvādānatāmupādāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
॥ सलक्षणमनोनिर्देशः ॥ मूलमन आलयविज्ञानमाश्रित्य नित्यमात्ममोहात्मदृष्ट्यात्ममानात्मस्नेहैः संप्रयुक्तं विज्ञानमेकजातीयसन्तानवर्ति अर्हत्वार्यमार्गनिरोधसमापत्तिकाले व्यावर्तते
// salakṣaṇamanonirdeśaḥ // mūlamana ālayavijñānamāśritya nityamātmamohātmadṛṣṭyātmamānātmasnehaiḥ saṃprayuktaṃ vijñānamekajātīyasantānavarti arhatvāryamārganirodhasamāpattikāle vyāvartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विज्ञानस्कन्धः सोनिद्देशनिर्देशः परिनिष्ठितः ॥ ॥ स्कन्धनिर्वचनम् ॥ किमर्थः स्कन्धः राश्यर्थः । कालगोत्राकारगतिविषयभिन्नानां रूपादीनामभिसंक्षेपतामुपादाय
vijñānaskandhaḥ soniddeśanirdeśaḥ pariniṣṭhitaḥ // // skandhanirvacanam // kimarthaḥ skandhaḥ rāśyarthaḥ / kālagotrākāragativiṣayabhinnānāṃ rūpādīnāmabhisaṃkṣepatāmupādāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्कन्धोद्द्येशनिर्देशकः प्रथमाधिकारः परिनिष्ठितः ॥ द्वितीयाधिकारः आयतनोद्द्येशनिर्देशकः द्वादशायतनानि । चक्षुरायतनम्, रूपायतनम्, श्रोत्रायतनम्, शब्दायतनम्, घ्राणायतनम्, गन्धायतनम्, जिह्वायतनम्, रसायतनम्, कायायतनम्, स्प्रष्टव्यायतनम्, मन आयतनम्,धर्मायतनं च
skandhoddyeśanirdeśakaḥ prathamādhikāraḥ pariniṣṭhitaḥ // dvitīyādhikāraḥ āyatanoddyeśanirdeśakaḥ dvādaśāyatanāni / cakṣurāyatanam, rūpāyatanam, śrotrāyatanam, śabdāyatanam, ghrāṇāyatanam, gandhāyatanam, jihvāyatanam, rasāyatanam, kāyāyatanam, spraṣṭavyāyatanam, mana āyatanam,dharmāyatanaṃ ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। ऽअयतनानां सलक्षणप्रपञ्चः ॥ चक्षुरादीनि रूपशब्दगन्धरसायतनानि यथोक्तपूर्वाणि
/ 'ayatanānāṃ salakṣaṇaprapañcaḥ // cakṣurādīni rūpaśabdagandharasāyatanāni yathoktapūrvāṇi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्प्रष्टव्यायतनं चत्वारि महाभूतानि उक्तश्च यः स्प्रष्टब्यैकदेशः
spraṣṭavyāyatanaṃ catvāri mahābhūtāni uktaśca yaḥ spraṣṭabyaikadeśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन आयतनं यो विज्ञानस्कन्धः
mana āyatanaṃ yo vijñānaskandhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.