Pāraskara Gṛhya-sūtra 1

अथातो गृह्यस्थालीपाकानां कर्म

athāto gṛhyasthālīpākānāṃ karma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिसमुह्योपलिप्योल्लिख्योद्धृत्याभ्युक्ष्याग्निमुपसमाधाय दक्षिणतो ब्रह्मासनमास्तीर्य प्रणीय परिस्तीर्यार्थवदासाद्य पवित्रे कृत्वा प्रोक्षणीः संस्कृत्यार्थवत्प्रोक्ष्य निरुप्याज्यमधिश्रित्य पर्यग्नि कुर्यात्

parisamuhyopalipyollikhyoddhṛtyābhyukṣyāgnimupasamādhāya dakṣiṇato brahmāsanamāstīrya praṇīya paristīryārthavadāsādya pavitre kṛtvā prokṣaṇīḥ saṃskṛtyārthavatprokṣya nirupyājyamadhiśritya paryagni kuryāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्रुवं प्रतप्य सम्मृज्याभ्युक्ष्य पुनः प्रतप्य निदध्यात्

sruvaṃ pratapya sammṛjyābhyukṣya punaḥ pratapya nidadhyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आज्यमुद्वास्योत्पूयावेक्ष्य प्रोक्षणीश्च पूर्ववदुपयमनान्कुशानादाय समिधोऽभ्याधाय पर्युक्ष्य जुहुयात्

ājyamudvāsyotpūyāvekṣya prokṣaṇīśca pūrvavadupayamanānkuśānādāya samidho'bhyādhāya paryukṣya juhuyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष एव विधिर्यत्र क्वचिद्धोमः

eṣa eva vidhiryatra kvaciddhomaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आवसथ्याधानं दारकाले

āvasathyādhānaṃ dārakāle

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दायाद्यकाल एकेषाम्

dāyādyakāla ekeṣām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैश्यस्य बहुपशोर्गृहादग्निमाहृत्य

vaiśyasya bahupaśorgṛhādagnimāhṛtya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चातुष्प्राश्यपचनवत्सर्वम्

cātuṣprāśyapacanavatsarvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अरणिप्रदानमेके

araṇipradānameke

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चमहायज्ञा इति श्रुतेः

pañcamahāyajñā iti śruteḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्न्याधेयदेवताभ्यः स्थालीपाकं श्रपयित्वाऽऽज्यभागाविष्ट्वाऽऽज्याहुतीर्जुहोति

agnyādheyadevatābhyaḥ sthālīpākaṃ śrapayitvā''jyabhāgāviṣṭvā''jyāhutīrjuhoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वन्नोऽग्ने सत्वन्नोऽग्न इमम्मेवरुण तत्वायामि ये ते शतमयाश्चाग्न उदुत्तमं भवतन्न इत्यष्टौ पुरस्तात्

tvanno'gne satvanno'gna imammevaruṇa tatvāyāmi ye te śatamayāścāgna uduttamaṃ bhavatanna ityaṣṭau purastāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमुपरिष्टात्स्थालीपाकस्याग्न्याधेयदेवताभ्यो हुत्वा जुहोति

evamupariṣṭātsthālīpākasyāgnyādheyadevatābhyo hutvā juhoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्विष्टकृते च

sviṣṭakṛte ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयास्यग्नेर्वषट् कृतं यत्कर्मणात्यरीरिचं देवागातु विद इति

ayāsyagnervaṣaṭ kṛtaṃ yatkarmaṇātyarīricaṃ devāgātu vida iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बर्हिर्हुत्वा प्राश्नाति

barhirhutvā prāśnāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ब्राह्मणभोजनम्

tato brāhmaṇabhojanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षडर्घ्या भवन्त्याचार्य ऋत्विग्वैवाह्यो राजा प्रियः स्नातक इति

ṣaḍarghyā bhavantyācārya ṛtvigvaivāhyo rājā priyaḥ snātaka iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिसंवत्सरानर्हयेयुः

pratisaṃvatsarānarhayeyuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यक्ष्यमाणास्त्वृत्विजः

yakṣyamāṇāstvṛtvijaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसनमाहार्याह साधु भवानास्तामर्चयिष्यामो भवन्तमिति

āsanamāhāryāha sādhu bhavānāstāmarcayiṣyāmo bhavantamiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आहरन्ति विष्टरं पद्यं पादार्थमुदकमर्घमाचमनीयं मधुपर्कं दधिमधुघृतमपिहितं कांस्ये कांस्येन

āharanti viṣṭaraṃ padyaṃ pādārthamudakamarghamācamanīyaṃ madhuparkaṃ dadhimadhughṛtamapihitaṃ kāṃsye kāṃsyena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यस्त्रिस्त्रिः प्राह विष्टरादीनि

anyastristriḥ prāha viṣṭarādīni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विष्टरं प्रतिगृह्णाति

viṣṭaraṃ pratigṛhṇāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्ष्मोऽस्मि समानानामुद्यतामिव सूर्यः । इमं तमभितिष्ठामि यो मा कश्चाभिदासतीत्येनमभ्युपविशति

varṣmo'smi samānānāmudyatāmiva sūryaḥ | imaṃ tamabhitiṣṭhāmi yo mā kaścābhidāsatītyenamabhyupaviśati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पादयोरन्यं विष्टर आसीनाय

pādayoranyaṃ viṣṭara āsīnāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सव्यं पादं प्रक्षाल्य दक्षिणं प्रक्षालयति

savyaṃ pādaṃ prakṣālya dakṣiṇaṃ prakṣālayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणश्चेद्दक्षिणं प्रथमम्

brāhmaṇaśceddakṣiṇaṃ prathamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विराजो दोहोऽसि विराजो दोहमशीय मयि पाद्यायै विराजो दोह इति

virājo doho'si virājo dohamaśīya mayi pādyāyai virājo doha iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्घं प्रतिगृह्णात्यापः स्थ युष्माभिः सर्वान्कामानवाप्नवानीति

arghaṃ pratigṛhṇātyāpaḥ stha yuṣmābhiḥ sarvānkāmānavāpnavānīti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निनयन्नभिमन्त्रयते समुद्रं वः प्रहिणोमि स्वां योनिमभिगच्छत । अरिष्टा अस्माकं वीरा मा परासेचिमत्पय इति

ninayannabhimantrayate samudraṃ vaḥ prahiṇomi svāṃ yonimabhigacchata | ariṣṭā asmākaṃ vīrā mā parāsecimatpaya iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आचामत्यामागन्यशसा संसृज वर्चसा । तं मा कुरु प्रियं प्रजानामधिपतिं पशूनामरिष्टिं तनूनामिति

ācāmatyāmāganyaśasā saṃsṛja varcasā | taṃ mā kuru priyaṃ prajānāmadhipatiṃ paśūnāmariṣṭiṃ tanūnāmiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मित्रस्य त्वेति मधुपर्कं प्रतीक्षते

mitrasya tveti madhuparkaṃ pratīkṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवस्य त्वेति प्रतिगृह्णाति

devasya tveti pratigṛhṇāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सव्ये पाणौ कृत्वा दक्षिणस्यानामिकया त्रिः प्रयौति नमः श्यावास्यायान्नशने यत्त आविद्धं तत्ते निष्कृन्तामीति

savye pāṇau kṛtvā dakṣiṇasyānāmikayā triḥ prayauti namaḥ śyāvāsyāyānnaśane yatta āviddhaṃ tatte niṣkṛntāmīti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनामिकाङ्गुष्ठेन च त्रिर्निरुक्षयति

anāmikāṅguṣṭhena ca trirnirukṣayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य त्रिः प्राश्नाति यन्मधुनो मधव्यं परमं रूपमन्नाद्यम् । तेनाहं मधुनो मधव्येन परमेण रूपेणान्नाद्येन परमो मधव्योऽन्नादोऽसानीति

tasya triḥ prāśnāti yanmadhuno madhavyaṃ paramaṃ rūpamannādyam | tenāhaṃ madhuno madhavyena parameṇa rūpeṇānnādyena paramo madhavyo'nnādo'sānīti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधुमतीभिर्वा प्रत्यृचम्

madhumatībhirvā pratyṛcam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्रायान्तेवासिने वोत्तरत आसीनायोच्छिष्टं दद्यात्

putrāyāntevāsine vottarata āsīnāyocchiṣṭaṃ dadyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वं वा प्राश्नीयात्

sarvaṃ vā prāśnīyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राग्वाऽसञ्चरे निनयेत्

prāgvā'sañcare ninayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आचम्य प्राणान्त्संमृशति वाङ्म आस्ये नसोः प्राणोऽक्ष्णोश्चक्षुः कर्णयोः श्रोत्रं बाह्वोर्बलमूर्वोरोजोऽरिष्टानि मेऽङ्गानि तनूस्तन्वा मे सहेति

ācamya prāṇāntsaṃmṛśati vāṅma āsye nasoḥ prāṇo'kṣṇoścakṣuḥ karṇayoḥ śrotraṃ bāhvorbalamūrvorojo'riṣṭāni me'ṅgāni tanūstanvā me saheti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आचान्तोदकाय शासमादाय गौरिति त्रिः प्राह

ācāntodakāya śāsamādāya gauriti triḥ prāha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्याह । माता रुद्राणां दुहिता वसूनां स्वसादित्यानाममृतस्य नाभिः । प्रनुवोचञ्चिकितुषे जनाय मागामनागामदितिं वधिष्ट । मम चामुष्य च पाप्मानं हनोमीति यद्यालभेत

pratyāha | mātā rudrāṇāṃ duhitā vasūnāṃ svasādityānāmamṛtasya nābhiḥ | pranuvocañcikituṣe janāya māgāmanāgāmaditiṃ vadhiṣṭa | mama cāmuṣya ca pāpmānaṃ hanomīti yadyālabheta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ यद्युत्सिसृक्षेन्मम चामुष्य च पाप्मा हत ओमुत्सृजत तृणान्यत्त्विति ब्रूयात्

atha yadyutsisṛkṣenmama cāmuṣya ca pāpmā hata omutsṛjata tṛṇānyattviti brūyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न त्वेवामांसोऽर्घः स्यात्

na tvevāmāṃso'rghaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधियज्ञमधिविवाहं कुरुतेत्येव ब्रूयात्

adhiyajñamadhivivāhaṃ kurutetyeva brūyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्यप्यसकृत्संवत्सरस्य सोमेन यजेत कृतार्घ्या एवैनं याजयेयुर्नाकृतार्घ्या इति श्रुतेः

yadyapyasakṛtsaṃvatsarasya somena yajeta kṛtārghyā evainaṃ yājayeyurnākṛtārghyā iti śruteḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चत्वारः पाकयज्ञा हुतोऽहुतः प्रहुतः प्राशित इति

catvāraḥ pākayajñā huto'hutaḥ prahutaḥ prāśita iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चसु बहिःशालायां विवाहे चूडाकरण उपनयने केशान्ते सीमन्तोन्नयन इति

pañcasu bahiḥśālāyāṃ vivāhe cūḍākaraṇa upanayane keśānte sīmantonnayana iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपलिप्त उद्धतावोक्षितेऽग्निमुपसमाधाय

upalipta uddhatāvokṣite'gnimupasamādhāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्मन्थ्यमेके विवाहे

nirmanthyameke vivāhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदगयन आपूर्यमाणपक्षे पुण्याहे कुमार्याः पाणिं गृह्णीयात्

udagayana āpūryamāṇapakṣe puṇyāhe kumāryāḥ pāṇiṃ gṛhṇīyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिषु त्रिषूत्तरादिषु

triṣu triṣūttarādiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वातौ मृगशिरसि रोहिण्यां वा

svātau mṛgaśirasi rohiṇyāṃ vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिस्रो ब्राह्मणस्य वर्णानुपूर्व्येण

tisro brāhmaṇasya varṇānupūrvyeṇa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वे राजन्यस्य

dve rājanyasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एका वैश्यस्य

ekā vaiśyasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वेषां शूद्रामप्येके मन्त्रवर्जम्

sarveṣāṃ śūdrāmapyeke mantravarjam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैनां वासः परिधापयति जरां गच्छ परिधत्स्व वासो भवाकृष्टीनामभिशस्तिपावा । शतं च जीव शरदः सुवर्च्चा रयिं च पुत्राननुसंव्ययस्वायुष्मतीदं परिधत्स्व वास इति

athaināṃ vāsaḥ paridhāpayati jarāṃ gaccha paridhatsva vāso bhavākṛṣṭīnāmabhiśastipāvā | śataṃ ca jīva śaradaḥ suvarccā rayiṃ ca putrānanusaṃvyayasvāyuṣmatīdaṃ paridhatsva vāsa iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथोत्तरीयम् । या अकृन्तन्नवयं या अतन्वत । याश्च देवीस्तन्तूनभितो ततन्थ । तास्त्वा देवीर्जरसे संव्ययस्वायुष्मतीदं परिधत्स्व वास इति

athottarīyam | yā akṛntannavayaṃ yā atanvata | yāśca devīstantūnabhito tatantha | tāstvā devīrjarase saṃvyayasvāyuṣmatīdaṃ paridhatsva vāsa iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैनौ समञ्जयति । समञ्जन्तु विश्वेदेवाः समापो हृदयानि नौ । संमातरिश्वा संधाता समुदेष्ट्री दधातु नाविति

athainau samañjayati | samañjantu viśvedevāḥ samāpo hṛdayāni nau | saṃmātariśvā saṃdhātā samudeṣṭrī dadhātu nāviti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्रा प्रत्तामादाय गृहीत्वा निष्कामति । यदैषि मनसा दूरं दिशोऽनु पवमानो वा । हिरण्यपर्णो वैकर्णः स त्वा मन्मनसां करोत्वित्यसाविति

pitrā prattāmādāya gṛhītvā niṣkāmati | yadaiṣi manasā dūraṃ diśo'nu pavamāno vā | hiraṇyaparṇo vaikarṇaḥ sa tvā manmanasāṃ karotvityasāviti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैनौ समीक्षयति । अघोरचक्षुरपतिघ्न्येधि शिवा पशुभ्यः सुमनाः सुवर्च्चाः । वीरसूर्द्देवकामास्योनाशन्नो भव द्विपदे शं चतुष्पदे । सोमः प्रथमो विविदे गन्धर्वो विविद उत्तरः । तृतीयोऽग्निष्टे पतिस्तुरीयस्ते मनुष्यजाः । सोमोऽददद्गन्धर्वाय गन्धर्वोऽददग्नये । रयिं च पुत्राश्चादादग्निर्मह्यमथो इमाम् । सा नः पूषा शिवतमामैरय सा न ऊरू उशती विहर । यस्यामुशन्तः प्रहराम शेपं यस्यामु कामा बहवो निविष्ट्या इति

athainau samīkṣayati | aghoracakṣurapatighnyedhi śivā paśubhyaḥ sumanāḥ suvarccāḥ | vīrasūrddevakāmāsyonāśanno bhava dvipade śaṃ catuṣpade | somaḥ prathamo vivide gandharvo vivida uttaraḥ | tṛtīyo'gniṣṭe patisturīyaste manuṣyajāḥ | somo'dadadgandharvāya gandharvo'dadagnaye | rayiṃ ca putrāścādādagnirmahyamatho imām | sā naḥ pūṣā śivatamāmairaya sā na ūrū uśatī vihara | yasyāmuśantaḥ praharāma śepaṃ yasyāmu kāmā bahavo niviṣṭyā iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रदक्षिणमग्निं पर्याणीयैके

pradakṣiṇamagniṃ paryāṇīyaike

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्चादग्नेस्तेजनीं कटं वा दक्षिणपादेन प्रवृत्त्योपविशति

paścādagnestejanīṃ kaṭaṃ vā dakṣiṇapādena pravṛttyopaviśati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्वारब्ध आघारावाज्यभागौ महाव्याहृतयः सर्वप्रायश्चित्तं प्राजापत्यं स्विष्टकृच्च

anvārabdha āghārāvājyabhāgau mahāvyāhṛtayaḥ sarvaprāyaścittaṃ prājāpatyaṃ sviṣṭakṛcca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतन्नित्यं सर्वत्र

etannityaṃ sarvatra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राङ्महाव्याहृतिभ्यः स्विष्टकृदन्यच्चेदाज्याद्धविः

prāṅmahāvyāhṛtibhyaḥ sviṣṭakṛdanyaccedājyāddhaviḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वप्रायश्चित्तप्राजापत्यान्तरमेतदावापस्थानं विवाहे

sarvaprāyaścittaprājāpatyāntarametadāvāpasthānaṃ vivāhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राष्ट्रभृत इच्छञ्जयाभ्यातानांश्च जानन्

rāṣṭrabhṛta icchañjayābhyātānāṃśca jānan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येन कर्मणेर्च्छेदितिवचनात्

yena karmaṇerccheditivacanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्तं च चित्तिश्चाकूतं चाकूतिश्च विज्ञातं च विज्ञातिश्च मनश्च शक्वरीश्च दर्शश्च पौर्णमासं च बृहच्च रथन्तरं च । प्रजापतिर्जयानिन्द्राय वृष्णे प्रायच्छदुग्रः पृतना जयेषु । तस्मै विशः समनमन्त सर्वाः स उग्रः स इहव्यो बभूव स्वाहेति

cittaṃ ca cittiścākūtaṃ cākūtiśca vijñātaṃ ca vijñātiśca manaśca śakvarīśca darśaśca paurṇamāsaṃ ca bṛhacca rathantaraṃ ca | prajāpatirjayānindrāya vṛṣṇe prāyacchadugraḥ pṛtanā jayeṣu | tasmai viśaḥ samanamanta sarvāḥ sa ugraḥ sa ihavyo babhūva svāheti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्निर्भूतानामधिपतिः समावत्विन्द्रो ज्येष्ठानां यमः पृथिव्या वायुरन्तरिक्षस्य सूर्यो दिवश्चन्द्रमा नक्षत्राणां बृहस्पतिर्ब्रह्मणो मित्रः सत्यानां वरुणोऽपां समुद्रः स्रोत्यानामन्नं साम्राज्यानामधिपति तन्मावतु सोम ओषधीनां सविता प्रसवानां रुद्रः पशूनां त्वष्टा रूपाणां विष्णुः पर्वतानां मरुतो गणानामधिपतयस्ते मावन्तु पितरः पितामहाः परेवरे ततास्ततामहाः । इह मावन्त्वस्मिन्ब्रह्मण्यस्मिन् क्षत्रेऽस्यामाशिष्यस्यां पुरोधायामस्मिन्कर्मण्यस्यां देवहूत्यां स्वाहेति सर्वत्रानुषजति

agnirbhūtānāmadhipatiḥ samāvatvindro jyeṣṭhānāṃ yamaḥ pṛthivyā vāyurantarikṣasya sūryo divaścandramā nakṣatrāṇāṃ bṛhaspatirbrahmaṇo mitraḥ satyānāṃ varuṇo'pāṃ samudraḥ srotyānāmannaṃ sāmrājyānāmadhipati tanmāvatu soma oṣadhīnāṃ savitā prasavānāṃ rudraḥ paśūnāṃ tvaṣṭā rūpāṇāṃ viṣṇuḥ parvatānāṃ maruto gaṇānāmadhipatayaste māvantu pitaraḥ pitāmahāḥ parevare tatāstatāmahāḥ | iha māvantvasminbrahmaṇyasmin kṣatre'syāmāśiṣyasyāṃ purodhāyāmasminkarmaṇyasyāṃ devahūtyāṃ svāheti sarvatrānuṣajati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्निरैतु प्रथमो देवतानां सोऽस्यै प्रजां मुञ्चतु मृत्युपाशात् । तदयं राजा वरुणोऽनुमन्यतां यथेयं स्त्री पौत्रमघन्नरोदात्स्वाहा । इमामग्निस्त्रायताङ्गार्हपत्यः प्रजामस्यै नयतु दीर्घमायुः । अशून्योपस्था जीवतामस्तु माता पौत्रमानन्दमभिविबुध्यतामियं स्वाहा । स्वस्तिनो अग्ने दिव आपृथिव्या विश्वानिधेह्ययथा यजत्र यदस्यां महिदिवि जातं प्रशस्तं तदस्मासु द्रविणं धेहि चित्रं स्वाहा । सुगन्नु पन्थां प्रदिशन्न एहि ज्योतिष्मध्ये ह्यजरन्न आयुः । अपैतु मृत्युरमृतन्न आगाद्वैवस्वतो नो अभयं कृणोतु स्वाहेति

agniraitu prathamo devatānāṃ so'syai prajāṃ muñcatu mṛtyupāśāt | tadayaṃ rājā varuṇo'numanyatāṃ yatheyaṃ strī pautramaghannarodātsvāhā | imāmagnistrāyatāṅgārhapatyaḥ prajāmasyai nayatu dīrghamāyuḥ | aśūnyopasthā jīvatāmastu mātā pautramānandamabhivibudhyatāmiyaṃ svāhā | svastino agne diva āpṛthivyā viśvānidhehyayathā yajatra yadasyāṃ mahidivi jātaṃ praśastaṃ tadasmāsu draviṇaṃ dhehi citraṃ svāhā | sugannu panthāṃ pradiśanna ehi jyotiṣmadhye hyajaranna āyuḥ | apaitu mṛtyuramṛtanna āgādvaivasvato no abhayaṃ kṛṇotu svāheti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परं मृत्यविति चैके प्राशनान्ते

paraṃ mṛtyaviti caike prāśanānte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुमार्या भ्राता शमीपलाशमिश्राँल्लाजानञ्जलिनाञ्जलावावपति

kumāryā bhrātā śamīpalāśamiśrā~llājānañjalināñjalāvāvapati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताञ्जुहोति संहतेन तिष्ठती अर्यमणं देवं कन्याऽऽग्निमयक्षत । सनो अर्यमा देवः प्रेतो मुञ्चतु मा पतेः स्वाहा । इयं नार्युपब्रूते लाजानावपन्तिका । आयुष्मानस्तु मे पतिरेधन्तां ज्ञातयो मम स्वाहा । इमाँल्लाजानावपाम्यग्नौ समृद्धिकरणं तव । मम तुभ्य च संवननं तदग्निरनुमन्यतामियं स्वाहेति

tāñjuhoti saṃhatena tiṣṭhatī aryamaṇaṃ devaṃ kanyā''gnimayakṣata | sano aryamā devaḥ preto muñcatu mā pateḥ svāhā | iyaṃ nāryupabrūte lājānāvapantikā | āyuṣmānastu me patiredhantāṃ jñātayo mama svāhā | imā~llājānāvapāmyagnau samṛddhikaraṇaṃ tava | mama tubhya ca saṃvananaṃ tadagniranumanyatāmiyaṃ svāheti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथास्यै दक्षिणं हस्तम् गृह्णाति साङ्गुष्ठं गृभ्णामि ते सौभगत्वाय हस्तं मयापत्या जरदष्टिर्यथा सः । भगोऽऽर्यमा सविता पुरन्धिर्मह्यं त्वाऽदुर्गार्हपत्याय देवाः । अमोऽहमस्मि (शौअ. १४.२.७१) सा त्वं सा त्वमस्यमोऽहम् । सामाहमस्मि ऋक्त्वं द्यौरहं पृथिवी त्वं तावेहि विवहावहै सहरेतो दधावहै प्रजां प्रजनयावहै पुत्रान्विन्द्यावहै बहून् ते सन्तु जरदष्टयः संप्रियौ रोचिष्णू सुमनस्यमानौ पश्येम शरदः शतं जीवेम शरदः शतं शृणुयाम शरदः शतमिति

athāsyai dakṣiṇaṃ hastam gṛhṇāti sāṅguṣṭhaṃ gṛbhṇāmi te saubhagatvāya hastaṃ mayāpatyā jaradaṣṭiryathā saḥ | bhago''ryamā savitā purandhirmahyaṃ tvā'durgārhapatyāya devāḥ | amo'hamasmi (śaua. 14.2.71) sā tvaṃ sā tvamasyamo'ham | sāmāhamasmi ṛktvaṃ dyaurahaṃ pṛthivī tvaṃ tāvehi vivahāvahai sahareto dadhāvahai prajāṃ prajanayāvahai putrānvindyāvahai bahūn te santu jaradaṣṭayaḥ saṃpriyau rociṣṇū sumanasyamānau paśyema śaradaḥ śataṃ jīvema śaradaḥ śataṃ śṛṇuyāma śaradaḥ śatamiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैनामश्मानमारोहयत्युत्तरतोऽग्नेर्दक्षिणपादेन आरोहेममश्मानमश्मेव त्वं स्थिरा भव । अभितिष्ठ पृतन्यतोऽवबाधस्व पृतनायत इति

athaināmaśmānamārohayatyuttarato'gnerdakṣiṇapādena ārohemamaśmānamaśmeva tvaṃ sthirā bhava | abhitiṣṭha pṛtanyato'vabādhasva pṛtanāyata iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ गाथां गायति सरस्वति प्रेदमव सुभगे वाजिनीवती । यां त्वा विश्वस्य भूतस्य प्रजायामस्याग्रतः । यस्यां भूतं समभवद्यस्यां विश्वमिदं जगत् । तामद्य गाथां गास्यामि या स्त्रीणामुत्तमं यश इति

atha gāthāṃ gāyati sarasvati predamava subhage vājinīvatī | yāṃ tvā viśvasya bhūtasya prajāyāmasyāgrataḥ | yasyāṃ bhūtaṃ samabhavadyasyāṃ viśvamidaṃ jagat | tāmadya gāthāṃ gāsyāmi yā strīṇāmuttamaṃ yaśa iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ परिक्रामतः तुभ्यमग्रे पर्यवहन्सूर्यां वहतु ना सह । पुनः पतिभ्यो जायां दाग्ने प्रजया सहेति

atha parikrāmataḥ tubhyamagre paryavahansūryāṃ vahatu nā saha | punaḥ patibhyo jāyāṃ dāgne prajayā saheti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं द्विरपरं लाजादि

evaṃ dviraparaṃ lājādi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्थं शूर्पकुष्ठया सर्वांल्लाजानावपति भगाय स्वाहेति

caturthaṃ śūrpakuṣṭhayā sarvāṃllājānāvapati bhagāya svāheti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिः परिणीतां प्राजापत्यं हुत्वा

triḥ pariṇītāṃ prājāpatyaṃ hutvā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैनामुदीचीं सप्तपदानि प्रक्रामयति एकमिषे द्वे ऊर्जे त्रीणि रायस्पोषाय चत्वारि मायोभवाय पञ्च पशुभ्यः षड् ऋतुभ्यः सखे सप्तपदा भव सा मामनुव्रता भव (आप.श्रौ.सू. १०.२२)

athaināmudīcīṃ saptapadāni prakrāmayati ekamiṣe dve ūrje trīṇi rāyaspoṣāya catvāri māyobhavāya pañca paśubhyaḥ ṣaḍ ṛtubhyaḥ sakhe saptapadā bhava sā māmanuvratā bhava (āpa.śrau.sū. 10.22)

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विष्णुस्त्वानयत्विति सर्वत्रानुषजति

viṣṇustvānayatviti sarvatrānuṣajati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निष्क्रमणप्रभृत्युदकुम्भं स्कन्धे कृत्वा दक्षिणतोऽग्नेर्वाग्यतः स्थितो भवति

niṣkramaṇaprabhṛtyudakumbhaṃ skandhe kṛtvā dakṣiṇato'gnervāgyataḥ sthito bhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तरत एकेषाम्

uttarata ekeṣām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत एनां मूर्द्धन्यभिषिञ्चति आपः शिवाः शिवतमाः शान्ताः शान्ततमास्तास्ते कृण्वन्तु भेषजमिति

tata enāṃ mūrddhanyabhiṣiñcati āpaḥ śivāḥ śivatamāḥ śāntāḥ śāntatamāstāste kṛṇvantu bheṣajamiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आपोहिष्ठेति च तिसृभिः

āpohiṣṭheti ca tisṛbhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैनां सूर्यमुदीक्षयति तच्चक्षुरिति

athaināṃ sūryamudīkṣayati taccakṣuriti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथास्यै दक्षिणां समधिहृदयमालभते मम व्रते ते हृदयं दधामि मम चित्तमनुचित्तं ते अस्तु मम वाचमेकमना जुषस्व प्रजापतिष्ट्वा नियुनक्तु मह्यमिति

athāsyai dakṣiṇāṃ samadhihṛdayamālabhate mama vrate te hṛdayaṃ dadhāmi mama cittamanucittaṃ te astu mama vācamekamanā juṣasva prajāpatiṣṭvā niyunaktu mahyamiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैनामभिमन्त्रयते सुमङ्गलीरियम् वधूरिमां समेत पश्यत सौभाग्यमस्यै दत्वायाथास्तं विपरेतनेति

athaināmabhimantrayate sumaṅgalīriyam vadhūrimāṃ sameta paśyata saubhāgyamasyai datvāyāthāstaṃ viparetaneti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां दृढपुरुष उन्मथ्य प्राग्वोदग्वाऽनुगुप्त आगार आनडुहे रोहिते चर्मण्युपवेशयति इह गावो निषीदन्त्विहाश्वा इह पूरुषाः । इहो सहस्रदक्षिणो यज्ञ इह पूषा निषीदन्त्विति

tāṃ dṛḍhapuruṣa unmathya prāgvodagvā'nugupta āgāra ānaḍuhe rohite carmaṇyupaveśayati iha gāvo niṣīdantvihāśvā iha pūruṣāḥ | iho sahasradakṣiṇo yajña iha pūṣā niṣīdantviti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रामवचनं च कुर्युः

grāmavacanaṃ ca kuryuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवाहश्मशानयोर्ग्रामं प्रविशतादितिवचनात्

vivāhaśmaśānayorgrāmaṃ praviśatāditivacanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात्तयोर्ग्रामः प्रमानमिति श्रुतेः

tasmāttayorgrāmaḥ pramānamiti śruteḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आचार्याय वरं ददाति

ācāryāya varaṃ dadāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गौर्ब्राह्मणस्य वरः

gaurbrāhmaṇasya varaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रामो राजन्यस्य

grāmo rājanyasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्वो वैश्यस्य

aśvo vaiśyasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधिरथं शतं दुहितृमते

adhirathaṃ śataṃ duhitṛmate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्तमिते ध्रुवं दर्शयति । ध्रुवमसि ध्रुवं त्वा पश्यामि ध्रुवैधिपोष्ये मयि मह्यं त्वादादबृहस्पतिर्मया पत्या प्रजावती संजीव शरदः शतमिति

astamite dhruvaṃ darśayati | dhruvamasi dhruvaṃ tvā paśyāmi dhruvaidhipoṣye mayi mahyaṃ tvādādabṛhaspatirmayā patyā prajāvatī saṃjīva śaradaḥ śatamiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा यदि न पश्येत्पश्यामीत्येव ब्रूयात्

sā yadi na paśyetpaśyāmītyeva brūyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिरात्रमक्षारालवणाशिनौ स्यातामधः शयीयातां संवत्सरं न मिथुनमुपेयातां द्वादशरात्रं षड्रात्रं त्रिरात्रमन्ततः

trirātramakṣārālavaṇāśinau syātāmadhaḥ śayīyātāṃ saṃvatsaraṃ na mithunamupeyātāṃ dvādaśarātraṃ ṣaḍrātraṃ trirātramantataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपयमनप्रभृत्यौपासनस्य परिचरणम्

upayamanaprabhṛtyaupāsanasya paricaraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्तमितानुदितयोर्दध्ना तण्डुलैरक्षतैर्वा

astamitānuditayordadhnā taṇḍulairakṣatairvā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्नये स्वाहा प्रजापतये स्वाहेति सायम्

agnaye svāhā prajāpataye svāheti sāyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूर्याय स्वाहा प्रजापतये स्वाहेति प्रातः

sūryāya svāhā prajāpataye svāheti prātaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुमांसौ मित्रावरुणौ पुमांसावश्विनावुभौ पुमानिन्द्रश्च सूर्यश्च पुमांसं वर्ततां मयि पुनः स्वाहेति पूर्वां गर्भकामा

pumāṃsau mitrāvaruṇau pumāṃsāvaśvināvubhau pumānindraśca sūryaśca pumāṃsaṃ vartatāṃ mayi punaḥ svāheti pūrvāṃ garbhakāmā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्ञोऽक्षभेदे नद्धविमोक्षे यानविपर्यासेऽन्यस्यां वा व्यापत्तौ स्त्रियाश्चोद्वहने तमेवाग्निमुपसमाधायाज्यं संस्कृत्येहरतिरिति जुहोति नानामन्त्राभ्याम्

rājño'kṣabhede naddhavimokṣe yānaviparyāse'nyasyāṃ vā vyāpattau striyāścodvahane tamevāgnimupasamādhāyājyaṃ saṃskṛtyeharatiriti juhoti nānāmantrābhyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यद्यानमुपकल्प्य तत्रोपवेशयेद्राजानं स्त्रियं वा प्रतिक्षत्र इति यज्ञान्तेनात्वाहार्षमिति चैतया

anyadyānamupakalpya tatropaveśayedrājānaṃ striyaṃ vā pratikṣatra iti yajñāntenātvāhārṣamiti caitayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धुर्यौ दक्षिणा

dhuryau dakṣiṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रायश्चित्तिः

prāyaścittiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ब्राह्मणभोजनम्

tato brāhmaṇabhojanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्थ्यामपररात्रेऽभ्यन्तरतोऽग्निमुपसमाधाय दक्षिणतो ब्रह्माणमुपवेश्योत्तरत उदपात्रं प्रतिष्ठाप्य स्थालीपाकं श्रपयित्वाऽऽज्यभागाविष्ट्वाऽऽज्याहुतीर्जुहोति

caturthyāmapararātre'bhyantarato'gnimupasamādhāya dakṣiṇato brahmāṇamupaveśyottarata udapātraṃ pratiṣṭhāpya sthālīpākaṃ śrapayitvā''jyabhāgāviṣṭvā''jyāhutīrjuhoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्ने प्रायश्चित्ते त्वं देवानां प्रायश्चित्तिरसि ब्राह्मणस्त्वा नाथकाम उपधावामि याऽस्यै पतिघ्नी तनूस्तामस्यै नाशय स्वाहा । वायो प्रायश्चित्ते त्वं देवानां प्रायश्चित्तिरसि ब्राह्मणस्त्वा नाथकाम उपधावामि याऽस्यै प्रजाघ्नी तनूस्तामस्यै नाशय स्वाहा । सूर्यप्रायश्चित्ते त्वं देवानां प्रायश्चित्तिरसि ब्राह्मणस्त्वा नाथकाम उपधावामि याऽस्यै पशुघ्नी तनूस्तामस्यै नाशय स्वाहा । चन्द्र प्रायश्चित्ते त्वं देवानां प्रायश्चित्तिरसि ब्राह्मणस्त्वा नाथकाम उपधावामि याऽस्यै गृहघ्नी तनूस्तामस्यै नाशय स्वाहा । गन्धर्व प्रायश्चित्ते त्वं देवानां प्रायश्चित्तिरसि ब्राह्मणस्त्वा नाथकाम उपधावामि याऽस्यै यशोघ्नी तनूस्तामस्यै नाशय स्वाहेति

agne prāyaścitte tvaṃ devānāṃ prāyaścittirasi brāhmaṇastvā nāthakāma upadhāvāmi yā'syai patighnī tanūstāmasyai nāśaya svāhā | vāyo prāyaścitte tvaṃ devānāṃ prāyaścittirasi brāhmaṇastvā nāthakāma upadhāvāmi yā'syai prajāghnī tanūstāmasyai nāśaya svāhā | sūryaprāyaścitte tvaṃ devānāṃ prāyaścittirasi brāhmaṇastvā nāthakāma upadhāvāmi yā'syai paśughnī tanūstāmasyai nāśaya svāhā | candra prāyaścitte tvaṃ devānāṃ prāyaścittirasi brāhmaṇastvā nāthakāma upadhāvāmi yā'syai gṛhaghnī tanūstāmasyai nāśaya svāhā | gandharva prāyaścitte tvaṃ devānāṃ prāyaścittirasi brāhmaṇastvā nāthakāma upadhāvāmi yā'syai yaśoghnī tanūstāmasyai nāśaya svāheti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थालीपाकस्य जुहोति प्रजापतये स्वाहेति

sthālīpākasya juhoti prajāpataye svāheti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.