विषयसप्तमीयम्। यः स्त्रीप्रत्ययः स्त्रियं प्राधान्येनाऽह तत्र तदादिनियमो न, यस्त्वप्राधान्येनाऽह तत्र तदादिनियमो ऽस्त्येवेत्यर्थः। प्रत्यासत्या यस्य समुदायस्त्रीप्रत्ययान्तत्वमानेयं तदर्थं प्रत्यनुपसर्जनत्वमेवैतत्परिभाषाप्रवृत्तौ निमित्तम्। तेन ऽअतिराजकुमारिःऽ इत्यादौ राजकुमारीशब्दार्थस्यातिशब्दार्थं प्रत्युपसर्जनत्वे ऽपि तदर्थं प्रत्यनुपसर्जनत्वात् तदादानियमाभावेन ह्रस्व सिद्धिः। अत एवात्र परिभाषायां न शास्त्रीयमुपसर्जनत्वम्, असम्भवात्। अस्याः ऽप्रत्ययग्रहणेऽ इत्यस्यापवादत्वात् तदेकवाक्यत्वापन्नत्वाच्चात्रापि ग्रहणपद सम्बन्धेन स्त्रीप्रत्ययसामान्यग्रहणे तद्विशेषग्रहणे च प्रवृत्तिः, न तु स्त्रीप्रत्ययास्त्रीप्रत्ययग्रहणे। ध्वनितञ्चेदम् ऽअर्थवत्ऽ सूत्रे भाष्ये। इयं च वाचनिक्येव। ऽष्यङःऽ इति सूत्रे भाष्ये स्पष्टा॥ नन्वेवम्"तरप्तमपौ घः"इत्यादिना तरबन्तादेः संज्ञा स्यादत आह:- संज्ञाविधौ प्रत्ययग्रहणे तदन्तग्रहणं नास्ति
viṣayasaptamīyam/ yaḥ strīpratyayaḥ striyaṃ prādhānyenā'ha tatra tadādiniyamo na, yastvaprādhānyenā'ha tatra tadādiniyamo 'styevetyarthaḥ/ pratyāsatyā yasya samudāyastrīpratyayāntatvamāneyaṃ tadarthaṃ pratyanupasarjanatvamevaitatparibhāṣāpravṛttau nimittam/ tena 'atirājakumāriḥ' ityādau rājakumārīśabdārthasyātiśabdārthaṃ pratyupasarjanatve 'pi tadarthaṃ pratyanupasarjanatvāt tadādāniyamābhāvena hrasva siddhiḥ/ ata evātra paribhāṣāyāṃ na śāstrīyamupasarjanatvam, asambhavāt/ asyāḥ 'pratyayagrahaṇe' ityasyāpavādatvāt tadekavākyatvāpannatvāccātrāpi grahaṇapada sambandhena strīpratyayasāmānyagrahaṇe tadviśeṣagrahaṇe ca pravṛttiḥ, na tu strīpratyayāstrīpratyayagrahaṇe/ dhvanitañcedam 'arthavat' sūtre bhāṣye/ iyaṃ ca vācanikyeva/ 'ṣyaṅaḥ' iti sūtre bhāṣye spaṣṭā// nanvevam"taraptamapau ghaḥ"ityādinā tarabantādeḥ saṃjñā syādata āha:- saṃjñāvidhau pratyayagrahaṇe tadantagrahaṇaṃ nāsti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.