अचीति सप्तमीनिर्देशस्य"मयौञो"इत्युत्तरत्र चारितार्थ्यात् पञ्चमीनिर्देशो ऽनवकाश इति"तस्मादित्युत्तरस्य"इत्यस्यैव प्रवृत्तिः। यत्र तु"डः सि धुट्"इत्यादावुभयोरप्यचारितार्थ्यम्, तत्र"तस्मिन्"इति सूत्रापेक्षया"तस्मादित्युत्तरस्य"इत्यस्य परत्वात् तेनैव व्यवस्था। एवमुभयोश्चारितार्थ्ये ऽपि। यथा"आमि सर्वनाम्नः सुट्"इत्यादौ। तत्राऽमीति सप्तमी"त्रेस्त्रयः"इत्यत्र चरितार्था। आदिति पञचमी"आज्जसेरसुक्"इत्यत्र चरितार्थेति स्पष्टम्"तस्मिन्निति"इति सूत्रे भाष्ये कैयटे च॥ इति श्री नागेशभट्टविरचिते परिभाषेन्दुशेखरे बाधबीजनामकं द्वितीयं प्रकरणम्॥ ॥ अथ शास्त्रशेष नामकं तृतीयं प्रकरणम् ॥ ननु"अतः कृकमि"इति सत्वम् ऽअयस्कुम्भीऽ इत्यत्र न स्यात् कुम्भशब्दस्यैवोपादानात्, अत आह :- प्रातिपदिकग्रहणे लिङ्ग विशिष्टस्यापि ग्रहणम्
acīti saptamīnirdeśasya"mayauño"ityuttaratra cāritārthyāt pañcamīnirdeśo 'navakāśa iti"tasmādityuttarasya"ityasyaiva pravṛttiḥ/ yatra tu"ḍaḥ si dhuṭ"ityādāvubhayorapyacāritārthyam, tatra"tasmin"iti sūtrāpekṣayā"tasmādityuttarasya"ityasya paratvāt tenaiva vyavasthā/ evamubhayoścāritārthye 'pi/ yathā"āmi sarvanāmnaḥ suṭ"ityādau/ tatrā'mīti saptamī"trestrayaḥ"ityatra caritārthā/ āditi pañacamī"ājjaserasuk"ityatra caritārtheti spaṣṭam"tasminniti"iti sūtre bhāṣye kaiyaṭe ca// iti śrī nāgeśabhaṭṭaviracite paribhāṣenduśekhare bādhabījanāmakaṃ dvitīyaṃ prakaraṇam// // atha śāstraśeṣa nāmakaṃ tṛtīyaṃ prakaraṇam // nanu"ataḥ kṛkami"iti satvam 'ayaskumbhī' ityatra na syāt kumbhaśabdasyaivopādānāt, ata āha :- prātipadikagrahaṇe liṅga viśiṣṭasyāpi grahaṇam
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.