क्अ इ,८।१-२२ रो इ,३२-३५ यदि तर्हि लोकः एषु प्रमाणम् किम् शास्त्रेण क्रियते । लोकतः अर्थप्रयुक्ते शब्दप्रयोगे शास्त्रेण धर्मनियमः । लोकतः अर्थप्रयुक्ते शब्दप्रयोगे शास्त्रेण धर्मनियमः क्रियते । किम् इदम् धर्मनियमः इति । धर्माय नियमः धर्मनियमः धर्मार्थः वा नियमः धर्मनियमः धर्मप्रयोजनः वा नियमः धर्मनियमः । यथा लौकिकवैदिकेषु । प्रियतद्धिताः दाक्षिणात्याः । यथा लोके वेदे च इति प्रयोक्तव्ये यथा लौकिकवैदिकेषु इति प्रयुञ्जते । अथ वा युक्तः एव तद्धितार्थः । यथा लौकिकेषु वैदिकेषु च कृतान्तेषु । लोके तावत् अभक्ष्यः ग्राम्यकुक्कुटः अभक्ष्यः ग्राम्यशूकरः इति उच्यते । भक्ष्यम् च नाम क्षुत्प्रतीघातार्थम् उपादीयते । शक्यम् च अनेन श्वमांसादिभिः अपि क्षुत् प्रतिहन्तुम् । तत्र नियमः क्रियते । इदम् भक्ष्यम् । इदम् अभक्ष्यम् इति । तथा खेदात् स्त्रीषु प्रवृत्तिः भवति । समानः च खेदविगमः गम्यायाम् च अगम्यायाम् च । तत्र नियमः क्रियते : इयम् गम्या इयम् अगम्या इति । वेदे खलु अपि पयोव्रतः ब्राह्मणः यवागूव्रतः राजन्यः आमिक्षाव्रतः वैश्यः इति उच्यते । व्रतम् च नाम अभ्यवहारार्थम् उपादीयते । शक्यम् च अनेन शालिमांसादीनि अपि व्रतयितुम् । तत्र नियमः क्रियते । तथा बैल्वः खादिरः वा यूपः स्यात् इति उच्यते । यूपः च नाम पश्वनुबन्धार्थम् उपादीयते । शक्यम् च अनेन किम् चित् एव काष्ठम् उच्छ्रित्य अनुच्छ्रित्य वा पशुः अनुबन्द्धुम् । तत्र नियमः क्रियते । तथा अग्नौ कपालानि अधिश्रित्य अभिमन्त्रयते । भृगूणाम् अङ्गिरसाम् घर्मस्य तपसा तप्यध्वम् इति । अन्तरेण अपि मन्त्रम् अग्निः दहनकर्मा कपालानि सन्तापयति । तत्र नियमः क्रियते । एवम् क्रियमाणम् अभ्युदयकारि भवति इति । एवम् इह अपि समानायाम् अर्थगतौ शब्देन च अपशब्देन च धर्मनियमः क्रियते । शब्देन एव अर्थः अभिधेयः न अपशब्देन इति । एवम् क्रियमाणम् अभ्युदयकारि भवति इति ।
KA I,8.1-22 Ro I,32-35 yadi tarhi lokaḥ eṣu pramāṇam kim śāstreṇa kriyate . lokataḥ arthaprayukte śabdaprayoge śāstreṇa dharmaniyamaḥ . lokataḥ arthaprayukte śabdaprayoge śāstreṇa dharmaniyamaḥ kriyate . kim idam dharmaniyamaḥ iti . dharmāya niyamaḥ dharmaniyamaḥ dharmārthaḥ vā niyamaḥ dharmaniyamaḥ dharmaprayojanaḥ vā niyamaḥ dharmaniyamaḥ . yathā laukikavaidikeṣu . priyataddhitāḥ dākṣiṇātyāḥ . yathā loke vede ca iti prayoktavye yathā laukikavaidikeṣu iti prayuñjate . atha vā yuktaḥ eva taddhitārthaḥ . yathā laukikeṣu vaidikeṣu ca kṛtānteṣu . loke tāvat abhakṣyaḥ grāmyakukkuṭaḥ abhakṣyaḥ grāmyaśūkaraḥ iti ucyate . bhakṣyam ca nāma kṣutpratīghātārtham upādīyate . śakyam ca anena śvamāṃsādibhiḥ api kṣut pratihantum . tatra niyamaḥ kriyate . idam bhakṣyam . idam abhakṣyam iti . tathā khedāt strīṣu pravṛttiḥ bhavati . samānaḥ ca khedavigamaḥ gamyāyām ca agamyāyām ca . tatra niyamaḥ kriyate : iyam gamyā iyam agamyā iti . vede khalu api payovrataḥ brāhmaṇaḥ yavāgūvrataḥ rājanyaḥ āmikṣāvrataḥ vaiśyaḥ iti ucyate . vratam ca nāma abhyavahārārtham upādīyate . śakyam ca anena śālimāṃsādīni api vratayitum . tatra niyamaḥ kriyate . tathā bailvaḥ khādiraḥ vā yūpaḥ syāt iti ucyate . yūpaḥ ca nāma paśvanubandhārtham upādīyate . śakyam ca anena kim cit eva kāṣṭham ucchritya anucchritya vā paśuḥ anubanddhum . tatra niyamaḥ kriyate . tathā agnau kapālāni adhiśritya abhimantrayate . bhṛgūṇām aṅgirasām gharmasya tapasā tapyadhvam iti . antareṇa api mantram agniḥ dahanakarmā kapālāni santāpayati . tatra niyamaḥ kriyate . evam kriyamāṇam abhyudayakāri bhavati iti . evam iha api samānāyām arthagatau śabdena ca apaśabdena ca dharmaniyamaḥ kriyate . śabdena eva arthaḥ abhidheyaḥ na apaśabdena iti . evam kriyamāṇam abhyudayakāri bhavati iti .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.