Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya [Pas]·3

Patanjali: Vyakaranamahabhasya [Pas] 3

Pas 3

क्अ इ,१।१४-२।२ रो इ,८-१४ कानि पुनः शब्दानुशासनस्य प्रयोजनानि । रक्षोहागमलघ्वसन्देहाः प्रोयोजनम् । रक्षार्थम् वेदानाम् अध्येयम् व्याकरणम् । लोपागमवर्णविकारज्ञः हि सम्यक् वेदान् परिपालयिष्यति । ऊहः खलु अपि। न सर्वैः लिङ्गैः न च सर्वाभिः विभक्तिभिः वेदे मन्त्राः निगदिताः। ते च अवश्यम् यज्ञगतेन यथायथम् विपरिणमयितव्याः। तान् न अवैयाकरणः शक्नोति यथायथम् विपरिणमयितुम्। तस्मात् अध्येयम् व्याकरणम् । आगमः खलु अपि । ब्राह्मणेन निष्कारणः धर्मः षडङ्गः वेदः अध्येयः ज्ञेयः इति । प्रधानम् च षट्सु अङ्गेषु व्याकरणम् । प्रधाने च कृतः यत्नः फलवान् भवति । लघ्वर्थम् च अध्येयम् व्याकरणम्। ब्राह्मणेन अवश्यम् शब्दाः ज्ञेयाः इति । न च अन्तरेण व्याकरणम् लघुना उपायेन शब्दाः शक्याः ज्ञातुम् । असन्देहार्थम् च अध्येयम् व्याकरणम् । याज्ञिकाः पठन्ति । स्थूलपृषतीम् आग्निवारुणीम् अनड्वाहीम् आलभेत इति । तस्याम् सन्देहः स्थूला च असौ पृषती च स्थूलपृषती स्थूलानि पृषन्ति यस्याः सा स्थूलपृषती । ताम् न अवैयाकरणः स्वरतः अध्यवस्यति । यदि पूर्वपदप्रकृतिस्वरत्वम् ततः बहुव्रीहिः। अथ अन्तोदात्तत्वम् ततः तत्पुरुषः इति ।

KA I,1.14-2.2 Ro I,8-14 kāni punaḥ śabdānuśāsanasya prayojanāni . rakṣohāgamalaghvasandehāḥ proyojanam . rakṣārtham vedānām adhyeyam vyākaraṇam . lopāgamavarṇavikārajñaḥ hi samyak vedān paripālayiṣyati . ūhaḥ khalu api. na sarvaiḥ liṅgaiḥ na ca sarvābhiḥ vibhaktibhiḥ vede mantrāḥ nigaditāḥ. te ca avaśyam yajñagatena yathāyatham vipariṇamayitavyāḥ. tān na avaiyākaraṇaḥ śaknoti yathāyatham vipariṇamayitum. tasmāt adhyeyam vyākaraṇam . āgamaḥ khalu api . brāhmaṇena niṣkāraṇaḥ dharmaḥ ṣaḍaṅgaḥ vedaḥ adhyeyaḥ jñeyaḥ iti . pradhānam ca ṣaṭsu aṅgeṣu vyākaraṇam . pradhāne ca kṛtaḥ yatnaḥ phalavān bhavati . laghvartham ca adhyeyam vyākaraṇam. brāhmaṇena avaśyam śabdāḥ jñeyāḥ iti . na ca antareṇa vyākaraṇam laghunā upāyena śabdāḥ śakyāḥ jñātum . asandehārtham ca adhyeyam vyākaraṇam . yājñikāḥ paṭhanti . sthūlapṛṣatīm āgnivāruṇīm anaḍvāhīm ālabheta iti . tasyām sandehaḥ sthūlā ca asau pṛṣatī ca sthūlapṛṣatī sthūlāni pṛṣanti yasyāḥ sā sthūlapṛṣatī . tām na avaiyākaraṇaḥ svarataḥ adhyavasyati . yadi pūrvapadaprakṛtisvaratvam tataḥ bahuvrīhiḥ. atha antodāttatvam tataḥ tatpuruṣaḥ iti .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/Pas/3

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya [Pas] 3, in HREEM (hreem.cc/library/Pas/3), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text