Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya [Pas]·4·4.4

Patanjali: Vyakaranamahabhasya [Pas] 4.4

Pas 4.4

क्अ इ,२।१८-३।५ रो इ,१३-१५ यः तु प्रयुङ्क्ते । यः तु प्रयुङ्क्ते कुशलः विशेषे शब्दान् यथावत् व्यवहारकाले सः अनन्तम् आप्नोति जयम् परत्र वाग्योगवित् दुष्यति च अपशब्दैः । कः । वाग्योगवित् एव । कुतः एतत् । यः हि शब्दान् जानाति अपशब्दान् अपि असौ जानाति । यथा एव हि शब्दज्ञाने धर्मः एवम् अपशब्दज्ञाने अपि अधर्मः । अथ वा भूयान् अधर्मः प्राप्नोति । भूयांसः अपशब्दाः अल्पीयांसः शब्दाः । एकैकस्य हि शब्दस्य बहवः अपशब्दाः । तत् यथा गौः इति अस्य शब्दस्य गावी गोणी गोता गोपोतलिका इति एवमादयः अपभ्रंशाः । अथ यः अवाग्योगवित् । अज्ञानम् तस्य शरणम् । न अत्यन्ताय अज्ञानम् शरणम् भवितुम् अर्हति । यः हि अजानन् वै ब्राह्मणम् हन्यात् सुराम् वा पिबेत् सः अपि मन्ये पतितः स्यात्। एवम् तर्हि सः अनन्तम् आप्नोति जयम् परत्र वाग्योगवित् दुष्यति च अपशब्दैः । कः। अवाग्योगवित् एव । अथ यः वाग्योगवित् । विज्ञानम् तस्य शरणम् । क्व पुनः इदम् पठितम् । भ्राजाः नाम श्लोकाः । किम् च भोः श्लोकाः अपि प्रमाणम् । किम् च अतः । यदि प्रमाणम् अयम् अपि श्लोकः प्रमाणम् भवितुम् अर्हति । यत् उदुम्बरवर्णानाम् घटीनाम् मण्डलम् महत् पीतम् न स्वर्गम् गमयेत् किम् तत् क्रतुगतम् नयेत् इति । प्रमत्तगीतः एषः तत्रभवतः । यः तु अप्रमत्तगीतः तत् प्रमानम् । यस् तु प्रयुङ्क्ते ।

KA I,2.18-3.5 Ro I,13-15 yaḥ tu prayuṅkte . yaḥ tu prayuṅkte kuśalaḥ viśeṣe śabdān yathāvat vyavahārakāle saḥ anantam āpnoti jayam paratra vāgyogavit duṣyati ca apaśabdaiḥ . kaḥ . vāgyogavit eva . kutaḥ etat . yaḥ hi śabdān jānāti apaśabdān api asau jānāti . yathā eva hi śabdajñāne dharmaḥ evam apaśabdajñāne api adharmaḥ . atha vā bhūyān adharmaḥ prāpnoti . bhūyāṃsaḥ apaśabdāḥ alpīyāṃsaḥ śabdāḥ . ekaikasya hi śabdasya bahavaḥ apaśabdāḥ . tat yathā gauḥ iti asya śabdasya gāvī goṇī gotā gopotalikā iti evamādayaḥ apabhraṃśāḥ . atha yaḥ avāgyogavit . ajñānam tasya śaraṇam . na atyantāya ajñānam śaraṇam bhavitum arhati . yaḥ hi ajānan vai brāhmaṇam hanyāt surām vā pibet saḥ api manye patitaḥ syāt. evam tarhi saḥ anantam āpnoti jayam paratra vāgyogavit duṣyati ca apaśabdaiḥ . kaḥ. avāgyogavit eva . atha yaḥ vāgyogavit . vijñānam tasya śaraṇam . kva punaḥ idam paṭhitam . bhrājāḥ nāma ślokāḥ . kim ca bhoḥ ślokāḥ api pramāṇam . kim ca ataḥ . yadi pramāṇam ayam api ślokaḥ pramāṇam bhavitum arhati . yat udumbaravarṇānām ghaṭīnām maṇḍalam mahat pītam na svargam gamayet kim tat kratugatam nayet iti . pramattagītaḥ eṣaḥ tatrabhavataḥ . yaḥ tu apramattagītaḥ tat pramānam . yas tu prayuṅkte .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/Pas/4.4

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya [Pas] 4.4, in HREEM (hreem.cc/library/Pas/4.4), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text