क्अ इ,५।२३-६।७ रो इ,२४-२५ अथ एतस्मिन् शब्दोपदेशे सति किम् शब्दानाम् प्रतिपत्तौ प्रतिपदपाठः कर्तव्यः : गौः अश्वः पुरुषः हस्ती शकुनिः मृगः ब्राह्मणः इति एवमादयः शब्दाः पठितव्याः । न इति आह । अनभ्युपायः एषः शब्दानाम् प्रतिपत्तौ प्रतिपदपाठः । एवम् हि श्रूयते : बृहस्पतिः इन्द्राय दिव्यम् वर्षसहस्रम् प्रतिपदोक्तानाम् शब्दानाम् शब्दपारायणम् प्रोवाच न अन्तम् जगाम । बृहस्पतिः च प्रवक्ता इन्द्रः च अध्येता दिव्यम् वर्षसहस्रम् अध्ययनकालः न च अन्तम् जगाम । किम् पुनः अद्यत्वे । यः सर्वथा चिरम् जीवति सः वर्षशतम् जीवति । चतुर्भिः च प्रकारैः विद्या उपयुक्ता भवति आगमकालेन स्वाध्यायकालेन प्रवचनकालेन व्यवहारकालेन इति । तत्र च आगमकालेन एव आयुः पर्युपयुक्तम् स्यात् । तस्मात् अनभ्युपायः शब्दानाम् प्रतिपत्तौ प्रतिपदपाठः । कथम् तर्हि इमे शब्दाः प्रतिपत्तव्याः । किम् चित् सामन्यविशेषवत् लक्षणम् प्रवर्त्यम् येन अल्पेन यत्नेन महतः महतः शब्दौघान् प्रतिपद्येरन् । किम् पुनः तत् । उत्सर्गापवादौ । कः चित् उत्सर्गः कर्तव्यः कः चित् अपवादः । कथञ्जातीयकः पुनः उत्सर्गः कर्तव्यः कथञ्जातीयकः अपवादः । सामन्येन उत्सर्गः कर्तव्यः । तत् यथा कर्मणि अण् । तस्य विशेषेण अपवादः । तत् यथा । आतः अनुपसर्गे कः ।
KA I,5.23-6.7 Ro I,24-25 atha etasmin śabdopadeśe sati kim śabdānām pratipattau pratipadapāṭhaḥ kartavyaḥ : gauḥ aśvaḥ puruṣaḥ hastī śakuniḥ mṛgaḥ brāhmaṇaḥ iti evamādayaḥ śabdāḥ paṭhitavyāḥ . na iti āha . anabhyupāyaḥ eṣaḥ śabdānām pratipattau pratipadapāṭhaḥ . evam hi śrūyate : bṛhaspatiḥ indrāya divyam varṣasahasram pratipadoktānām śabdānām śabdapārāyaṇam provāca na antam jagāma . bṛhaspatiḥ ca pravaktā indraḥ ca adhyetā divyam varṣasahasram adhyayanakālaḥ na ca antam jagāma . kim punaḥ adyatve . yaḥ sarvathā ciram jīvati saḥ varṣaśatam jīvati . caturbhiḥ ca prakāraiḥ vidyā upayuktā bhavati āgamakālena svādhyāyakālena pravacanakālena vyavahārakālena iti . tatra ca āgamakālena eva āyuḥ paryupayuktam syāt . tasmāt anabhyupāyaḥ śabdānām pratipattau pratipadapāṭhaḥ . katham tarhi ime śabdāḥ pratipattavyāḥ . kim cit sāmanyaviśeṣavat lakṣaṇam pravartyam yena alpena yatnena mahataḥ mahataḥ śabdaughān pratipadyeran . kim punaḥ tat . utsargāpavādau . kaḥ cit utsargaḥ kartavyaḥ kaḥ cit apavādaḥ . kathañjātīyakaḥ punaḥ utsargaḥ kartavyaḥ kathañjātīyakaḥ apavādaḥ . sāmanyena utsargaḥ kartavyaḥ . tat yathā karmaṇi aṇ . tasya viśeṣeṇa apavādaḥ . tat yathā . ātaḥ anupasarge kaḥ .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.