इति श्रीपाञ्चरात्रे सहोपनिषदि पौष्कर - संहितायाम् आराधनलोपविचारः नाम द्वात्रिंशो ऽध्यायः ॥ अथ त्रयस्त्रिंशो ऽध्यायः पौष्कर उवाच --- नवमूर्तेः परिज्ञातं पूर्वंम् आराधनं मया । नानात्वेनापवर्गार्थं न ज्ञातं चतुरात्मनः
iti śrīpāñcarātre sahopaniṣadi pauṣkara - saṃhitāyām ārādhanalopavicāraḥ nāma dvātriṃśo 'dhyāyaḥ || atha trayastriṃśo 'dhyāyaḥ pauṣkara uvāca --- navamūrteḥ parijñātaṃ pūrvaṃm ārādhanaṃ mayā / nānātvenāpavargārthaṃ na jñātaṃ caturātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीभगवानुवाच --- अनुज्झितस्वरूपस्य देवस्य चतुरात्मनः । केवलस्यार्चनात् मोक्षं भवेते तद् द्विधार्चनात्
śrībhagavānuvāca --- anujjhitasvarūpasya devasya caturātmanaḥ / kevalasyārcanāt mokṣaṃ bhavete tad dvidhārcanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानाफलाप्तये ब्रह्मन्नानारूपधरस्य च । नानात्वेनार्चनं भूयः शृणु सम्यग्यथास्थितम्
nānāphalāptaye brahmannānārūpadharasya ca / nānātvenārcanaṃ bhūyaḥ śṛṇu samyagyathāsthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यापकं परमात्मानम् आदिदेवम् अधोक्षजम् । प्राग् अर्चनीयं सर्वत्र पूजान्ते चापि मध्यतः
vyāpakaṃ paramātmānam ādidevam adhokṣajam / prāg arcanīyaṃ sarvatra pūjānte cāpi madhyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रभवयोगेन प्राक्पत्रादि समर्चयेत् । चतुष्कं संकर्षणाद्यं क्रमान्नारायणान्तिम(क )म्
tataḥ prabhavayogena prākpatrādi samarcayet / catuṣkaṃ saṃkarṣaṇādyaṃ kramānnārāyaṇāntima(ka )m
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनरप्यययोगेन वन्ध्याधीरापदावधि ? । नारायणाद्यं यष्टव्यं संकर्षणान्तमेव हि
punarapyayayogena vandhyādhīrāpadāvadhi ? / nārāyaṇādyaṃ yaṣṭavyaṃ saṃkarṣaṇāntameva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् आग्नेयपद्मे तु प्रद्युम्नाद्यं चतुष्टयम् । शब्दब्रह्मादिदेवान्तम् अर्चनीयं सदैव हि
evam āgneyapadme tu pradyumnādyaṃ catuṣṭayam / śabdabrahmādidevāntam arcanīyaṃ sadaiva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्षिणे तु अनिरुद्धाद्यं गरुडासनपश्चिमम् । विहितं चैव विन्यासं प्रभवाप्ययलक्षणम्
dakṣiṇe tu aniruddhādyaṃ garuḍāsanapaścimam / vihitaṃ caiva vinyāsaṃ prabhavāpyayalakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारायणनृसिंहान्तं रक्षःपद्मेर्ऽचयेत् ततः । प्रत्यग् दिक्संस्थिते पद्मे ब्रह्माद्यं क्ष्माधरान्तिमम्
nārāyaṇanṛsiṃhāntaṃ rakṣaḥpadmer'cayet tataḥ / pratyag diksaṃsthite padme brahmādyaṃ kṣmādharāntimam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संकर्षणावसानान्तं विष्ण्वाद्यं मारुते ऽम्बुजे नृकेसरिं वराहं च ज्ञानाद्योदकृद्युदक् ?
saṃkarṣaṇāvasānāntaṃ viṣṇvādyaṃ mārute 'mbuje nṛkesariṃ varāhaṃ ca jñānādyodakṛdyudak ?
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रयं संकषणाद्यं यत् ईशाने क्ष्माधरादिकम् । प्रभवेनापि अयेनैव माननीयम् अतः क्रमात्
trayaṃ saṃkaṣaṇādyaṃ yat īśāne kṣmādharādikam / prabhavenāpi ayenaiva mānanīyam ataḥ kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नवसंख्यम् इदं विप्र प्रथमं यत्प्रकीर्तितम् । तदीयं जायते तस्य प्रभावं तत् कमार्चनात्
navasaṃkhyam idaṃ vipra prathamaṃ yatprakīrtitam / tadīyaṃ jāyate tasya prabhāvaṃ tat kamārcanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
---------------------नवमूर्तिमयं महत् । चातुरात्म्यचतुर्वर्गफलदं भावितात्मनाम्
---------------------navamūrtimayaṃ mahat / cāturātmyacaturvargaphaladaṃ bhāvitātmanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानाफलापितर आचिरात् जायते च फलार्थिनाम् । स्वातन्त्र्येणार्चनात् नित्यम् एतेषां चतुरात्मनाम्
nānāphalāpitara ācirāt jāyate ca phalārthinām / svātantryeṇārcanāt nityam eteṣāṃ caturātmanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्य यस्य चतुर्मूर्तेः प्रथमं यत् प्रकीर्तितम् । तदीयं जायते तस्य प्रभावं तत्क्रमार्चमात्
yasya yasya caturmūrteḥ prathamaṃ yat prakīrtitam / tadīyaṃ jāyate tasya prabhāvaṃ tatkramārcamāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतावद् उक्तं हि फलं सन्निवेशवशात् तु वै । यतः प्रतिहतं वीर्यम् ऐश्वर्यं प्रभवाप्यये
etāvad uktaṃ hi phalaṃ sanniveśavaśāt tu vai / yataḥ pratihataṃ vīryam aiśvaryaṃ prabhavāpyaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं विप्रं मन्त्रमूर्तीनां मन्त्रम् अप्रतिमप्रभम् । अनन्तं स्वप्रकाशत्वम् अनौपम्यं जगत्प्रभोः
taṃ vipraṃ mantramūrtīnāṃ mantram apratimaprabham / anantaṃ svaprakāśatvam anaupamyaṃ jagatprabhoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परमेश्वरमूर्तीनां परिज्ञानवशात् सति । अनादिनिधनो ऽनन्तः कर्मिणां प्रतिपत्तये
parameśvaramūrtīnāṃ parijñānavaśāt sati / anādinidhano 'nantaḥ karmiṇāṃ pratipattaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदुत्तारणसिध्यर्थं व्यूहताम् आगतः स्वयम् । प्राणेच्छाशब्दकालख्यचतुरात्मतया नव
taduttāraṇasidhyarthaṃ vyūhatām āgataḥ svayam / prāṇecchāśabdakālakhyacaturātmatayā nava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविशेषस्वरूपस्य देवस्यैव महात्मनः । नित्यसन्निहिताशेषशक्तेर्नित्योदितस्य च
aviśeṣasvarūpasya devasyaiva mahātmanaḥ / nityasannihitāśeṣaśakternityoditasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शब्दवित्संभवानन्दविशेषैर्गमितस्य च । इदं उक्तं मया योगं भविनां भवशान्तये
śabdavitsaṃbhavānandaviśeṣairgamitasya ca / idaṃ uktaṃ mayā yogaṃ bhavināṃ bhavaśāntaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहेयम् अपि अभिन्नं च प्रपञ्चं परमात्मनः । सत्यरूपस्य वै सम्यक् क्षोभं निश्रेयसप्रदम्
aheyam api abhinnaṃ ca prapañcaṃ paramātmanaḥ / satyarūpasya vai samyak kṣobhaṃ niśreyasapradam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्य सांसारिकी मायाचक्रमिच्छावशात् पुनः । निर्गता यत्र मुह्यन्ति ऋषयः सामरा नराः
yasya sāṃsārikī māyācakramicchāvaśāt punaḥ / nirgatā yatra muhyanti ṛṣayaḥ sāmarā narāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावन्नानुगृहीता वै देशिकव्यक्तिगेन च । षाड्गुण्यमूर्तिनानेन परेण चतुरात्मना (नः )
yāvannānugṛhītā vai deśikavyaktigena ca / ṣāḍguṇyamūrtinānena pareṇa caturātmanā (naḥ )
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्याराधनकाले तु बहिर्वा हृदयाम्बरे । कदम्बपुष्पवद् व्यक्तिं संस्मरेत् षड्गुणोज्ज्वलाम्
asyārādhanakāle tu bahirvā hṛdayāmbare / kadambapuṣpavad vyaktiṃ saṃsmaret ṣaḍguṇojjvalām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बह्वात्मना चार्चकेन चतुर्वर्णमयेन च । स्वरेण वाक्षरेणैव केवलेन सबिन्दुना
bahvātmanā cārcakena caturvarṇamayena ca / svareṇa vākṣareṇaiva kevalena sabindunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बाह्योपचारनाम्ना तु सुप्रसिद्धेन केनचित् । मुख्येनाभिमतेनैव मनसः तुष्टिदेन च
bāhyopacāranāmnā tu suprasiddhena kenacit / mukhyenābhimatenaiva manasaḥ tuṣṭidena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न्यस्याङ्गानि स्वकान्यस्य प्राक् संपूर्णगुणानि च । स्वमन्त्रैरर्चनेनैव स्थानभेदं विनाब्जज
nyasyāṅgāni svakānyasya prāk saṃpūrṇaguṇāni ca / svamantrairarcanenaiva sthānabhedaṃ vinābjaja
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् कदम्बकुसुमसदृशे मन्त्रगोलके । द्वादशाक्षरमन्त्रेण त्वभिन्नेन तु सांप्रतम्
tasmin kadambakusumasadṛśe mantragolake / dvādaśākṣaramantreṇa tvabhinnena tu sāṃpratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यक्तिम् आपाद्य वै तस्यां पुनर्वर्णक्रमेण तु । अङ्गोपाङ्गस्थितिं कुर्यात् स्थानेषु हृदयादिषु
vyaktim āpādya vai tasyāṃ punarvarṇakrameṇa tu / aṅgopāṅgasthitiṃ kuryāt sthāneṣu hṛdayādiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृदि मूर्ध्नि शिखायां च स्कन्ध्योः करमध्यतः । नेत्रयोः उदरे पृष्ठे देशे बाहुद्वये ततः
hṛdi mūrdhni śikhāyāṃ ca skandhyoḥ karamadhyataḥ / netrayoḥ udare pṛṣṭhe deśe bāhudvaye tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उरुभ्यां जानुयुग्मे च पादयोःतदनन्तरम् । तत्र प्रणवपूर्वं तु षड्वर्णास्त्वाड्गिका मताः
urubhyāṃ jānuyugme ca pādayoḥtadanantaram / tatra praṇavapūrvaṃ tu ṣaḍvarṇāstvāḍgikā matāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षडुपाङ्गाभिधास्त्वन्ये एतेषां लक्षणं शृणु । यत् सुप्रतिष्ठितं शुद्धं सामान्यं यद् अनावृतम्
ṣaḍupāṅgābhidhāstvanye eteṣāṃ lakṣaṇaṃ śṛṇu / yat supratiṣṭhitaṃ śuddhaṃ sāmānyaṃ yad anāvṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रबुद्धं भास्वरं नित्यं ज्ञानं साक्षात् तद् आच्युतम् । स्वस्य शक्तिसमूहस्य बलाद्यस्याखिलस्य च
prabuddhaṃ bhāsvaraṃ nityaṃ jñānaṃ sākṣāt tad ācyutam / svasya śaktisamūhasya balādyasyākhilasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदयस्थितिसंहारकारणे ऽङ्गात्मना पुनः । विशेषतां समायाति स्वरूपम् अपि चात्यजन्
udayasthitisaṃhārakāraṇe 'ṅgātmanā punaḥ / viśeṣatāṃ samāyāti svarūpam api cātyajan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रेशामान्त्रशक्तीनाम् अनन्तानां तु तद्विज । नानासामर्थ्यवर्गानां हृदयं रत्नदीपवत्
mantreśāmāntraśaktīnām anantānāṃ tu tadvija / nānāsāmarthyavargānāṃ hṛdayaṃ ratnadīpavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मप्रकाशकं चैव बलादीनां तथा च तत् । सर्वातिशायि चैश्वर्यं यद्गुणं पारमेश्वरम्
ātmaprakāśakaṃ caiva balādīnāṃ tathā ca tat / sarvātiśāyi caiśvaryaṃ yadguṇaṃ pārameśvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्छिरः सर्वमन्त्राणां श्रीमद् भोगापवर्गदम् । या भूरिशक्तिभिः पूर्णा शक्तिर्वै पारमेश्वरी
tacchiraḥ sarvamantrāṇāṃ śrīmad bhogāpavargadam / yā bhūriśaktibhiḥ pūrṇā śaktirvai pārameśvarī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊर्ध्वतेजोवहा शुद्धा विद्धि मान्त्री शिखा तु सा । धैर्यं यन्नापरं प्राणाद् आच्युतं धृतिलक्षणात्
ūrdhvatejovahā śuddhā viddhi māntrī śikhā tu sā / dhairyaṃ yannāparaṃ prāṇād ācyutaṃ dhṛtilakṣaṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् एव कवचं विद्धि मन्त्राणां हि बलात्मकम् । यद् अप्रतिहतं वीर्यम् ऐश्वर्यं प्रभवाप्ययम्
tad eva kavacaṃ viddhi mantrāṇāṃ hi balātmakam / yad apratihataṃ vīryam aiśvaryaṃ prabhavāpyayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् विप्र मन्त्रमूर्तीनाम् अस्त्रम् अप्रतिमप्रभम् । यदनन्तप्रकाशत्वम् अनौपम्यं जगत्प्रभोः
tad vipra mantramūrtīnām astram apratimaprabham / yadanantaprakāśatvam anaupamyaṃ jagatprabhoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्नेत्रं तत्परिज्ञानात् धाम चालक्ष्यते परम् । हृदा सह प्रलीनं च तत्केषांचिन्महामते
tannetraṃ tatparijñānāt dhāma cālakṣyate param / hṛdā saha pralīnaṃ ca tatkeṣāṃcinmahāmate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वकं उज्झित्य वै क्षेत्रं ज्ञानम् उद्दीपयेद् स्थितम् । मन्त्राणां नेत्रमन्त्रं तु ईश्वरेच्छावशाद् द्विज
svakaṃ ujjhitya vai kṣetraṃ jñānam uddīpayed sthitam / mantrāṇāṃ netramantraṃ tu īśvarecchāvaśād dvija
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्वचिद् अङ्गचतुष्कस्य अन्तस्था (ञ्ज )जनवत्प्रभा । वर्तते मूर्धपूर्वस्य रत्नेष्विव उपाश्रयम्
kvacid aṅgacatuṣkasya antasthā (ñja )janavatprabhā / vartate mūrdhapūrvasya ratneṣviva upāśrayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाचकेन विना तस्मात् तदीयाज्ञामयप्रभा । भगवत्कर्मकुशलैः परिज्ञेयार्चना ---ताः
vācakena vinā tasmāt tadīyājñāmayaprabhā / bhagavatkarmakuśalaiḥ parijñeyārcanā ---tāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्याङ्गिकी स्थितिस्तावत् सर्वत्र न्यासकर्मणि । प्रकाशिताब्जसंभूत त्वौपाङ्गं निश्चयं शृणु
ityāṅgikī sthitistāvat sarvatra nyāsakarmaṇi / prakāśitābjasaṃbhūta tvaupāṅgaṃ niścayaṃ śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रोडीकरोति वै येन ज्ञानधर्मेण सर्वदा । वहिर्वा विषयं स्वल्पम् उपाङ्गम् उदरम् च तत्
kroḍīkaroti vai yena jñānadharmeṇa sarvadā / vahirvā viṣayaṃ svalpam upāṅgam udaram ca tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संसिद्धम् उपचराद् वै अन्ये ऽप्येवं महामते । उपायधर्मवद् यस्तु सिद्धिमोक्षवशात् पुनः
saṃsiddham upacarād vai anye 'pyevaṃ mahāmate / upāyadharmavad yastu siddhimokṣavaśāt punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृष्ठतः सर्वदाने च ऐश्वर्यस्य फलात्मनः । पृष्ठसंज्ञाम् उपाङ्गं तद् द्वितीयम् अमलेक्षण
pṛṣṭhataḥ sarvadāne ca aiśvaryasya phalātmanaḥ / pṛṣṭhasaṃjñām upāṅgaṃ tad dvitīyam amalekṣaṇa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्व्यात्मकं हि यद् उल्लासं विभोः शक्त्यात्मनो द्विज । सुतीक्ष्णम् अतिसौम्यं च तद् उपाङ्गं भुजाभिधम्
dvyātmakaṃ hi yad ullāsaṃ vibhoḥ śaktyātmano dvija / sutīkṣṇam atisaumyaṃ ca tad upāṅgaṃ bhujābhidham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विभूतिशक्तेर्व्यक्तस्य नानाबीजस्य यन्महत् । रसं वीर्यमयं क्षेत्रम् ऊरुसंज्ञं तदात्मकम्
vibhūtiśaktervyaktasya nānābījasya yanmahat / rasaṃ vīryamayaṃ kṣetram ūrusaṃjñaṃ tadātmakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्सर्वज्ञस्य शक्तेर्वै विद्याविद्यात्मकं वपुः । जान्वाख्यं तद् उपाङ्गं वै पञ्चमं परिकीर्तितम्
yatsarvajñasya śaktervai vidyāvidyātmakaṃ vapuḥ / jānvākhyaṃ tad upāṅgaṃ vai pañcamaṃ parikīrtitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आच्युतस्थितिशक्तिर्यत् स्वगुणं हि विलक्षणम् । संधारकत्वम् अब्जाक्ष तत् पादाह्वम् उदाहृनम्
ācyutasthitiśaktiryat svaguṇaṃ hi vilakṣaṇam / saṃdhārakatvam abjākṣa tat pādāhvam udāhṛnam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सृष्टिसंस्थितिसंहारन्यासे स्वात्मनि वा प्रभोः । द्वादशाक्षरपूर्वाणां पूर्वाङ्गोपाङ्गकल्पना
sṛṣṭisaṃsthitisaṃhāranyāse svātmani vā prabhoḥ / dvādaśākṣarapūrvāṇāṃ pūrvāṅgopāṅgakalpanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा पुनः स्वल्पवर्णानाम् अधिकाक्षरवर्तिनाम् । हीनातिरिक्तरूपापि तद् अङ्गाः परमेश्वर
sā punaḥ svalpavarṇānām adhikākṣaravartinām / hīnātiriktarūpāpi tad aṅgāḥ parameśvara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं भजन्ति मां नित्यं प्रक्रियार्थं तु वै पुनः । स्वक्षेत्रेषु अर्चयेन् नाम्ना नतिना प्रणवेन तु
evaṃ bhajanti māṃ nityaṃ prakriyārthaṃ tu vai punaḥ / svakṣetreṣu arcayen nāmnā natinā praṇavena tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्णाधिकानां मन्त्राणाम् उपाङ्गेष्विदमाचरेत् । सह द्वादशमानैव वर्णेन समुदीरणा
varṇādhikānāṃ mantrāṇām upāṅgeṣvidamācaret / saha dvādaśamānaiva varṇena samudīraṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सामान्यशब्दभावेन स्याद् एव हृन्मयी स्थिता । अकारादिस्वरेणैव कादिना वा सबिन्दुना
sāmānyaśabdabhāvena syād eva hṛnmayī sthitā / akārādisvareṇaiva kādinā vā sabindunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वख्यञ्जनमिश्रेण पिण्डीभूतेन पाणिना । यत्र द्विजेन्द्र विहितं व्यक्तिदानं पुराणिषु
svakhyañjanamiśreṇa piṇḍībhūtena pāṇinā / yatra dvijendra vihitaṃ vyaktidānaṃ purāṇiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्गोपाङ्गमयी व्याप्तिः स्मर्तव्या वान्यलक्षणा । ज्ञानाङ्गोपाङ्गनिर्मुक्ता मन्त्रज्ञानप्रभात्मिका
aṅgopāṅgamayī vyāptiḥ smartavyā vānyalakṣaṇā / jñānāṅgopāṅganirmuktā mantrajñānaprabhātmikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
या परा प्रकृतिर्वाणी चिद्रूपा निर्मलां परा । पूरिताध्यक्षभावेन निष्कलेन महात्मना
yā parā prakṛtirvāṇī cidrūpā nirmalāṃ parā / pūritādhyakṣabhāvena niṣkalena mahātmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरीरम् इव जीवेन स्थूलसूक्ष्माद् विलक्षणम् । स्थूलं भूतमथ तत्र सूक्ष्मं पुर्यष्टकाभिधम्
śarīram iva jīvena sthūlasūkṣmād vilakṣaṇam / sthūlaṃ bhūtamatha tatra sūkṣmaṃ puryaṣṭakābhidham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देहस्थम् आत्मतत्त्वं तु भोगं विषयजं यथा । भुनक्ति तद्वद् आदत्ते पूर्णव्यक्तिगतः प्रभुः
dehastham ātmatattvaṃ tu bhogaṃ viṣayajaṃ yathā / bhunakti tadvad ādatte pūrṇavyaktigataḥ prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वथा तु स्वमन्त्रेण मन्त्रेशं मूर्तिसंस्थितम् । भोगैर्जपैः तथा स्तोत्रैर्विविधैर्वह्नितर्पणैः
sarvathā tu svamantreṇa mantreśaṃ mūrtisaṃsthitam / bhogairjapaiḥ tathā stotrairvividhairvahnitarpaṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दानैर्विशेषयागैस्तु पितृतर्पणपश्चिमैः । नेतव्यम् अतुलां प्रीतिं प्रयोगैः प्रतिवाचकैः
dānairviśeṣayāgaistu pitṛtarpaṇapaścimaiḥ / netavyam atulāṃ prītiṃ prayogaiḥ prativācakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रेशस्यार्चनं कुर्यात् क्रमात्तदनु पौष्कर । तन्मूर्तिवाचकादीनां मन्त्रेशानां हि माननाम्
mantreśasyārcanaṃ kuryāt kramāttadanu pauṣkara / tanmūrtivācakādīnāṃ mantreśānāṃ hi mānanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तरङ्गाङ्गयुक्तानां लाञ्छनानामपि द्विज । भोगभूमौ तु तन्मूर्तौ किन्तु भोगावनेस्तु ते
antaraṅgāṅgayuktānāṃ lāñchanānāmapi dvija / bhogabhūmau tu tanmūrtau kintu bhogāvanestu te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथोक्तलक्षणाः सर्वे ध्यातव्यास्तु यथाक्रमम् । मन्त्रमूर्तौ सदेहे च प्रस्फुरत्किरणोज्ज्वलाः
yathoktalakṣaṇāḥ sarve dhyātavyāstu yathākramam / mantramūrtau sadehe ca prasphuratkiraṇojjvalāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
या परा प्रकृतिर्मान्त्री वैश्वरूप्यात्तु सा पुनः । नानानामाक्षरत्वेन नानामूर्तित्वम् एव च
yā parā prakṛtirmāntrī vaiśvarūpyāttu sā punaḥ / nānānāmākṣaratvena nānāmūrtitvam eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतो न विहितं वित्र मूर्तिदानं पृथक् पृथक् । मूलमन्त्रवद् अन्येषां मन्त्राणां पृथग् अक्षरैः
ato na vihitaṃ vitra mūrtidānaṃ pṛthak pṛthak / mūlamantravad anyeṣāṃ mantrāṇāṃ pṛthag akṣaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारणानिर्गताः केचिद्वचक्तिशक्तिगुणैर्युताः । पृथक् व्यक्तिमयाः चान्ये मन्त्रनाथास्तदिच्छया
kāraṇānirgatāḥ kecidvacaktiśaktiguṇairyutāḥ / pṛthak vyaktimayāḥ cānye mantranāthāstadicchayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकः सर्वेश्वरो ऽनन्तो जीवानाम् अनुकंपया । नानामन्त्रस्वरूपेण संस्थितिं स्वेच्छया यथा
ekaḥ sarveśvaro 'nanto jīvānām anukaṃpayā / nānāmantrasvarūpeṇa saṃsthitiṃ svecchayā yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकृत्येका तथा बह्वी ह्याधेयानां महात्मनाम् । लोकनाथेच्छया विप्र बहुधा संव्यवस्थिता
prakṛtyekā tathā bahvī hyādheyānāṃ mahātmanām / lokanāthecchayā vipra bahudhā saṃvyavasthitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
या परा प्रकृतिर्मान्त्री वासुदेवाख्यलक्षणा । षाड्गुण्यविग्रहा सर्वशक्तितत्त्वगुणान्विता
yā parā prakṛtirmāntrī vāsudevākhyalakṣaṇā / ṣāḍguṇyavigrahā sarvaśaktitattvaguṇānvitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोशभूतत्वम् आपन्ना स्वयम् आनन्दलक्षणा । प्रकाशैकस्वभावे तु सूक्ष्मे स्वे मन्त्रविग्रहे
kośabhūtatvam āpannā svayam ānandalakṣaṇā / prakāśaikasvabhāve tu sūkṣme sve mantravigrahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जपात् संस्मरणाद् यस्य स्वव्यक्तिस्थस्य पूजनात् । तद् अभिन्नं परं शान्तं परम् आप्नोति तद् व्रती
japāt saṃsmaraṇād yasya svavyaktisthasya pūjanāt / tad abhinnaṃ paraṃ śāntaṃ param āpnoti tad vratī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् एकत्वम् आपन्नं योर्ऽचयति अच्युतं विभुम् । नित्याकृतध(?न )रस्तस्य भोगमोक्षौ करस्थितौ
evam ekatvam āpannaṃ yor'cayati acyutaṃ vibhum / nityākṛtadha(?na )rastasya bhogamokṣau karasthitau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुद्धसंवित्स्वभावानां ज्ञानादिगुणिनां तु वै । स्वमन्त्रशक्तिव्यूहानां व्यक्तये परमेश्वरः
śuddhasaṃvitsvabhāvānāṃ jñānādiguṇināṃ tu vai / svamantraśaktivyūhānāṃ vyaktaye parameśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वेच्छया शब्दशक्तिं स्वाम् अनभिव्यक्तलक्षणाम् । प्रकाश्य चाब्जसंभूत यस्यां मन्त्रमयं वपुः
svecchayā śabdaśaktiṃ svām anabhivyaktalakṣaṇām / prakāśya cābjasaṃbhūta yasyāṃ mantramayaṃ vapuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते सर्वज्ञगुणैश्चाथ मन्त्रैः संप्रोक्तलक्षणाः । अनुग्रहार्थं भविनां निबध्नन्ति स्थितिं स्थिराम्
te sarvajñaguṇaiścātha mantraiḥ saṃproktalakṣaṇāḥ / anugrahārthaṃ bhavināṃ nibadhnanti sthitiṃ sthirām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लिपिव्यूहे तु विविधैर्बीज(?जैः )पिण्डवद् आत्मिके । केवले ऽपि च संमिश्रे भूरिसंख्ये जपात्मिके
lipivyūhe tu vividhairbīja(?jaiḥ )piṇḍavad ātmike / kevale 'pi ca saṃmiśre bhūrisaṃkhye japātmike
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञशुद्धिः चिद् अधिष्ठातृवशाद् अमरपूजिता । यस्योपचारमन्त्रत्वम् आमूलाद् उपयान्ति च
jñaśuddhiḥ cid adhiṣṭhātṛvaśād amarapūjitā / yasyopacāramantratvam āmūlād upayānti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शब्ददेहाः पुनः तु एते मन्त्रा मननधर्मिणः । अपरिच्युतरूपाश्च नानात्वम् उपयान्ति च
śabdadehāḥ punaḥ tu ete mantrā mananadharmiṇaḥ / aparicyutarūpāśca nānātvam upayānti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानाकारवशाच्चैव नानासत्त्ववशाद् अपि । श्रद्धाभक्तिवशान्नाना नानाफलवशात् पुनः
nānākāravaśāccaiva nānāsattvavaśād api / śraddhābhaktivaśānnānā nānāphalavaśāt punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानाजातिवशाच्चापि नानादेशवशात् पुनः । नानाकालवशाद् ब्रह्मन् नानासाधनसंभ्रमैः
nānājātivaśāccāpi nānādeśavaśāt punaḥ / nānākālavaśād brahman nānāsādhanasaṃbhramaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मोक्षैकनिरतानां च नराणाम् आत्मसिद्धये । विषयाक्षिप्तचित्तानां भूतये भविनाम् अपि
mokṣaikaniratānāṃ ca narāṇām ātmasiddhaye / viṣayākṣiptacittānāṃ bhūtaye bhavinām api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पौष्कर उवाच --- त्वयोक्तं भगवद् यागं शुद्धसत्त्वस्य कर्मिणः । जितोन्द्रियस्य भक्तस्य मन्त्रसिद्धस्य चाच्युत
pauṣkara uvāca --- tvayoktaṃ bhagavad yāgaṃ śuddhasattvasya karmiṇaḥ / jitondriyasya bhaktasya mantrasiddhasya cācyuta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योगं तत्त्वजयार्थं वै ज्ञातुम् इच्छामि अहं पुनः । विधिवद् यत् परिज्ञानं मन्त्रज्ञो लभते स्थितम् । निवाताचलदीपाभे समाधौ पारमेश्वरे
yogaṃ tattvajayārthaṃ vai jñātum icchāmi ahaṃ punaḥ / vidhivad yat parijñānaṃ mantrajño labhate sthitam / nivātācaladīpābhe samādhau pārameśvare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीभगवान् उवाच --- प्रधानयोगम् उक्तं ते कर्मयोगाद् अनन्तरम् । तद् गार्हस्थस्य च मुनेर्विहितं नान्ययाजिनः
śrībhagavān uvāca --- pradhānayogam uktaṃ te karmayogād anantaram / tad gārhasthasya ca munervihitaṃ nānyayājinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा परमहंसस्य लोकबाह्यस्थितस्य च । तत्त्वयोगं अतो वक्ष्ये भूमिकाभिन्नलक्षणम्
tathā paramahaṃsasya lokabāhyasthitasya ca / tattvayogaṃ ato vakṣye bhūmikābhinnalakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुद्धये ऽखिलतत्त्वानां कृतदीक्षस्य पौष्कर । शश्वत् साक्ष्तात् तु करणे नानासिद्धिव्यपेक्षया
śuddhaye 'khilatattvānāṃ kṛtadīkṣasya pauṣkara / śaśvat sākṣtāt tu karaṇe nānāsiddhivyapekṣayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपवर्गाप्तये चैव ज्ञानावरणशान्तये । शुद्धसंवित् स्वभावेन परमात्मनि तिष्ठति
apavargāptaye caiva jñānāvaraṇaśāntaye / śuddhasaṃvit svabhāvena paramātmani tiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्प्रकाशस्वरूपेण मन्त्रात्मनि महामते । विभवव्यूहयोगेन कर्मणाच्छाद्य संस्थितः
citprakāśasvarūpeṇa mantrātmani mahāmate / vibhavavyūhayogena karmaṇācchādya saṃsthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्याप्तः परेण विभुना सर्वशक्त्यात्मकेन तु । यम् आच्छाद्य स्थितः सम्यग् बोध्यं तं सर्वदाब्जज
vyāptaḥ pareṇa vibhunā sarvaśaktyātmakena tu / yam ācchādya sthitaḥ samyag bodhyaṃ taṃ sarvadābjaja
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असङ्कीर्णम् असंख्यं च वासनाशतवासितम् । गुरुणा अनुगृहीतस्य मन्त्रैकनिरतस्य च
asaṅkīrṇam asaṃkhyaṃ ca vāsanāśatavāsitam / guruṇā anugṛhītasya mantraikaniratasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समग्रं तत्त्वजालं तद् विनिवर्तति नान्यथा । अतस्तु लब्धलक्षेण कर्मतन्त्ररतेन च
samagraṃ tattvajālaṃ tad vinivartati nānyathā / atastu labdhalakṣeṇa karmatantraratena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्यं तत्त्वजयं कार्यं स्वरूपप्राप्तये तु वै । व्यापकः सर्वशक्त्यात्मा समाराध्य विभाव्य च
nityaṃ tattvajayaṃ kāryaṃ svarūpaprāptaye tu vai / vyāpakaḥ sarvaśaktyātmā samārādhya vibhāvya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्त्वाधिष्ठातृभावेन आपादान् मस्तकावधि । ज्ञातव्यं स्थानभेदेन दीक्षायां कथितं यथा
tattvādhiṣṭhātṛbhāvena āpādān mastakāvadhi / jñātavyaṃ sthānabhedena dīkṣāyāṃ kathitaṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कदलीपुठवच्चाथ ततो मोदकवद् द्विज । तज्जायार्थ समभ्यस्य योगम् एवम् त्रिधा अमलम्
kadalīpuṭhavaccātha tato modakavad dvija / tajjāyārtha samabhyasya yogam evam tridhā amalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किन्तु चाभ्या (भ्यः?)समानस्य ?मोहम् आया(?ये )ति सांप्रतम् । निद्रालस्यश्रमश्वासशून्यदृष्टित्वम् अब्जज
kintu cābhyā (bhyaḥ?)samānasya ?moham āyā(?ye )ti sāṃpratam / nidrālasyaśramaśvāsaśūnyadṛṣṭitvam abjaja
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षट्कोशलक्षणं विद्धि सविघ्नं ते तदात्मना । निश्चयात् तद् जयेद् एतद् अस्त्रध्यानाद् जपाद् अपि
ṣaṭkośalakṣaṇaṃ viddhi savighnaṃ te tadātmanā / niścayāt tad jayed etad astradhyānād japād api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राणादीनां तु वायूनां कृत्वा तु विजयं पुरा । सुखासनोपविष्टस्तु गुर्वङ्घ्रिं वन्दयेद् धिया
prāṇādīnāṃ tu vāyūnāṃ kṛtvā tu vijayaṃ purā / sukhāsanopaviṣṭastu gurvaṅghriṃ vandayed dhiyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यापकत्वेन चाराध्य न्यस्त्वाकारशरीरगम् । ततः तादात्म्यम् आलम्ब्य चित्तं बाह्यस्थम् आचरेत्
vyāpakatvena cārādhya nyastvākāraśarīragam / tataḥ tādātmyam ālambya cittaṃ bāhyastham ācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृत्पुण्डरीकमध्ये तु त्रिधाम भुवनोदरे । प्रणवेनापरं ब्रह्म सर्वशक्तिमयं द्विज
hṛtpuṇḍarīkamadhye tu tridhāma bhuvanodare / praṇavenāparaṃ brahma sarvaśaktimayaṃ dvija
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्यस्याभ्यासयोगेन प्रथमं भावयेत् ततः । कुर्यात् तत्त्वजयाभ्यासं विधिनानेन वै द्विजः
abhyasyābhyāsayogena prathamaṃ bhāvayet tataḥ / kuryāt tattvajayābhyāsaṃ vidhinānena vai dvijaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रणवाद्यन्तरुद्धेन हृदा संज्ञापरेण वा । सहस्ररश्मिं ध्यायेद् वै तत्त्वजालं पृथक् पृथक्
praṇavādyantaruddhena hṛdā saṃjñāpareṇa vā / sahasraraśmiṃ dhyāyed vai tattvajālaṃ pṛthak pṛthak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जपाद् विलयम् आयाति तत्त्वज्ञानं शनैः शनैः । आधारं प्रणवं शब्दं हृन्मन्त्रः तन्मये ततः
japād vilayam āyāti tattvajñānaṃ śanaiḥ śanaiḥ / ādhāraṃ praṇavaṃ śabdaṃ hṛnmantraḥ tanmaye tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्त्वतो भवहृत् शब्दं तत्संज्ञं प्रणवोदरे । स्वात्मानं प्रणवं शब्दम् आत्मानन्दमये हरौ
tattvato bhavahṛt śabdaṃ tatsaṃjñaṃ praṇavodare / svātmānaṃ praṇavaṃ śabdam ātmānandamaye harau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं क्रमेण क्ष्मादीनां तन्मन्त्राणां जयं द्विज । कुर्यात् स्वकरणानां च इन्द्रियाणां पराजयम्
evaṃ krameṇa kṣmādīnāṃ tanmantrāṇāṃ jayaṃ dvija / kuryāt svakaraṇānāṃ ca indriyāṇāṃ parājayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति त्रिदशकं जित्वा तत्त्वानां चाव्ययेन तु । ततो मनः तु अहंकारं बुद्धिं गुणगणं क्रमात्
iti tridaśakaṃ jitvā tattvānāṃ cāvyayena tu / tato manaḥ tu ahaṃkāraṃ buddhiṃ guṇagaṇaṃ kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमो रजः सत्त्वसंज्ञं ध्यात्वा जप्त्वा परित्यजेत् । सूक्ष्मं संधातसंज्ञं तु स्वगुणेभ्यो विलक्षणम्
tamo rajaḥ sattvasaṃjñaṃ dhyātvā japtvā parityajet / sūkṣmaṃ saṃdhātasaṃjñaṃ tu svaguṇebhyo vilakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साक्षात्कृत्वाथ संत्यज्य अव्यक्तं च जयेत् ततः । कारणं यत् प्रपञ्चस्य अस्योक्तस्यापरस्य च
sākṣātkṛtvātha saṃtyajya avyaktaṃ ca jayet tataḥ / kāraṇaṃ yat prapañcasya asyoktasyāparasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानामतिनिविष्टस्य स्वविकल्पोत्थितस्य च । कालतत्त्वम् अतः चिन्त्यं भूतभव्यभवात्मकम्
nānāmatiniviṣṭasya svavikalpotthitasya ca / kālatattvam ataḥ cintyaṃ bhūtabhavyabhavātmakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुद्धिकृद् यद् अनन्तस्य सदसद्-लक्षणस्य च । प्रपञ्चस्य महाबुद्धे ध्यात्वा एवं त्रितयं त्यजेत्
suddhikṛd yad anantasya sadasad-lakṣaṇasya ca / prapañcasya mahābuddhe dhyātvā evaṃ tritayaṃ tyajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपायलक्षणं धर्मं चतुः संख्यं हि लक्षणम् । ज्ञानक्रियेच्छात्राणाख्यशक्तिसंज्ञं हि शाश्वतम्
upāyalakṣaṇaṃ dharmaṃ catuḥ saṃkhyaṃ hi lakṣaṇam / jñānakriyecchātrāṇākhyaśaktisaṃjñaṃ hi śāśvatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साक्षात् कुर्याद् जपाद् ध्यानाद् योगाभ्यासाद् अथोर्ध्वतः । उपादेयम् अतो ब्रह्मन् समूहं व्यापकं ध्रुवम्
sākṣāt kuryād japād dhyānād yogābhyāsād athordhvataḥ / upādeyam ato brahman samūhaṃ vyāpakaṃ dhruvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तसंज्ञं पदं दिव्यं ध्यातव्यं कर्मशान्तये । शब्दब्रह्मावसानं च ज्ञातव्यं च सदोदितम्
saptasaṃjñaṃ padaṃ divyaṃ dhyātavyaṃ karmaśāntaye / śabdabrahmāvasānaṃ ca jñātavyaṃ ca sadoditam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शब्दब्रह्मस्वरूपस्य परस्य परमात्मनः । अमूर्तस्य च तन्मूर्तेः स्थितिः सा षड्गुणात्मिका
śabdabrahmasvarūpasya parasya paramātmanaḥ / amūrtasya ca tanmūrteḥ sthitiḥ sā ṣaḍguṇātmikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शब्दब्रह्मन समभ्यस्य गुणषट्काद् अनन्तरम् । अनुच्चार्यंम् अवर्णं तं निरावरणम् अस्वरम्
śabdabrahmana samabhyasya guṇaṣaṭkād anantaram / anuccāryaṃm avarṇaṃ taṃ nirāvaraṇam asvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सद्ब्रह्मवाचकं तद् वै वाङ्मयातीतम् अच्युतम् । स्वख्यञ्जनरूपाश्च सर्वेषां मूर्तिवाचकाः
sadbrahmavācakaṃ tad vai vāṅmayātītam acyutam / svakhyañjanarūpāśca sarveṣāṃ mūrtivācakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.