इति श्रीपाञ्चरात्रे महोपनिषदि पौष्करसंहितायां धूपाधारलक्षणो नाम पञ्चत्रिंशो ऽध्यायः ॥ ॐ अथ षट्त्रिंशो ऽध्यायः । पौष्कर उवाच --- भगवन् ज्ञातुम् इच्छामि त्वया यत् समुदीरितम् । महात्मनो ऽनुविध्दं च लक्षणेनोपलक्षितम्
iti śrīpāñcarātre mahopaniṣadi pauṣkarasaṃhitāyāṃ dhūpādhāralakṣaṇo nāma pañcatriṃśo 'dhyāyaḥ || oṃ atha ṣaṭtriṃśo 'dhyāyaḥ | pauṣkara uvāca --- bhagavan jñātum icchāmi tvayā yat samudīritam / mahātmano 'nuvidhdaṃ ca lakṣaṇenopalakṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् यद् आयतनं दिव्यं सिध्दायतनम् एव च । नृणाम् उपायभूतं यद् अज्ञानां ज्ञानिनाम् अपि
yad yad āyatanaṃ divyaṃ sidhdāyatanam eva ca / nṛṇām upāyabhūtaṃ yad ajñānāṃ jñāninām api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्राराधनपूर्वं हि मान्त्रम् अभ्येति मन्त्रिणाम् । शश्वत् प्रसन्नता देव तथा तत्त्वजयो महान्
yatrārādhanapūrvaṃ hi māntram abhyeti mantriṇām / śaśvat prasannatā deva tathā tattvajayo mahān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्विघ्नेन भवत्याशु स्नातकब्रह्मचारिणाम् । यतीनां मुक्तसङ्गानां विरतानां गृहाश्रमात्
nirvighnena bhavatyāśu snātakabrahmacāriṇām / yatīnāṃ muktasaṅgānāṃ viratānāṃ gṛhāśramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीभगवानुवाच --- आक्षितेर् भेदभिन्नं वै मायामयम् इदं जगत् । क्षेत्रारव्यैर् भगवत्तत्त्वैः क्षेत्रनाथसमन्वितैः
śrībhagavānuvāca --- ākṣiter bhedabhinnaṃ vai māyāmayam idaṃ jagat / kṣetrāravyair bhagavattattvaiḥ kṣetranāthasamanvitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानाविभवरूपैस्तु व्याप्तव्यूहात्मपूर्वकैः । नित्यनिर्मलषाड्गुण्यविग्रहैस्तैः स्वयं पुनः
nānāvibhavarūpaistu vyāptavyūhātmapūrvakaiḥ / nityanirmalaṣāḍguṇyavigrahaistaiḥ svayaṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुग्रहार्थं भविनाम् अकृतज्ञाल्पमेधसाम् । भक्तानाम् अप्यभक्तानां नास्तिकानां तथैव च
anugrahārthaṃ bhavinām akṛtajñālpamedhasām / bhaktānām apyabhaktānāṃ nāstikānāṃ tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूचक्राक्षं गते द्वीपे ह्यनादिप्रथितं हि यत् । क्षेत्रं स्वकर्मफलदं पुण्यं परिमितं तु वै
bhūcakrākṣaṃ gate dvīpe hyanādiprathitaṃ hi yat / kṣetraṃ svakarmaphaladaṃ puṇyaṃ parimitaṃ tu vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नृणाम् अनुग्रहार्थं तु स्थानभेदैर् अधिष्ठितम् । अमूर्तेस्तु स्वसंज्ञाभिः कारुण्यात् क्षेत्रसत्तमैः
nṛṇām anugrahārthaṃ tu sthānabhedair adhiṣṭhitam / amūrtestu svasaṃjñābhiḥ kāruṇyāt kṣetrasattamaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा क्षेत्राधिपैः किन्तु मूर्तैर् युक्ता नवाब्जज ? । बीजभावेन भूमौ वा स्थितिं कृत्वा स्थितां(रां)ततः
tathā kṣetrādhipaiḥ kintu mūrtair yuktā navābjaja ? / bījabhāvena bhūmau vā sthitiṃ kṛtvā sthitāṃ(rāṃ)tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानाद्यैर् वाणिमाद्यैः तु अव्यक्तैः क्ष्मानलादिकैः । तत्त्वबीजकलारूपैर् ब्रह्मसत्तासमन्वितैः
jñānādyair vāṇimādyaiḥ tu avyaktaiḥ kṣmānalādikaiḥ / tattvabījakalārūpair brahmasattāsamanvitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहावतीर्य चासृष्टेः प्राग् व्यक्तिं यान्ति वै ततः । स्वयम् एवात्मभावेन सर्वानुग्रहकाम्यया
sahāvatīrya cāsṛṣṭeḥ prāg vyaktiṃ yānti vai tataḥ / svayam evātmabhāvena sarvānugrahakāmyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्ष्मामण्डलोपसंहारकालं क्षेत्रवरैः सह । वशित्वावरदेहांस्तु प्रधानमुनिविग्रहान्
kṣmāmaṇḍalopasaṃhārakālaṃ kṣetravaraiḥ saha / vaśitvāvaradehāṃstu pradhānamunivigrahān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वास्मिन् स्वस्मिन् हि युगपत् क्षेत्रे क्षेमगतिप्रदे । स्वकामनैकभूतां च मूर्तिं चैवाभिमानिकीम्
svāsmin svasmin hi yugapat kṣetre kṣemagatiprade / svakāmanaikabhūtāṃ ca mūrtiṃ caivābhimānikīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वा वै व्यक्तिभावं च प्रमाणैर् उत्तमादिकैः । यथाकालानुरूपैश्च वासुधेनोपलात्मना
kṛtvā vai vyaktibhāvaṃ ca pramāṇair uttamādikaiḥ / yathākālānurūpaiśca vāsudhenopalātmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः तद्रूपनाम्ना वै ख्याता क्षेत्रेश्वरा भुवि । प्रख्याताः तुल्यनाम्नान्ये देवाः सायतनास्तु वै
ataḥ tadrūpanāmnā vai khyātā kṣetreśvarā bhuvi / prakhyātāḥ tulyanāmnānye devāḥ sāyatanāstu vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं क्षेत्रेश्वरैः क्षेत्रैः कर्मभूमिर् अधिष्ठिता । क्षेत्रैर् अमूर्तैश्चिद्रूपैर् मूर्तैः क्षैत्राधिपैः तथा
evaṃ kṣetreśvaraiḥ kṣetraiḥ karmabhūmir adhiṣṭhitā / kṣetrair amūrtaiścidrūpair mūrtaiḥ kṣaitrādhipaiḥ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति युक्त्यावतीर्णा ये क्षेत्राणां क्षैत्रनायकाः । ते ऽपि कालान्तरेणैव स्वयं दोषं शिलामयम्
iti yuktyāvatīrṇā ye kṣetrāṇāṃ kṣaitranāyakāḥ / te 'pi kālāntareṇaiva svayaṃ doṣaṃ śilāmayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुध्वान्तर्धानम् आयान्ति देशभंगादिकैर् द्विज । विचारैः प्रचुरैः भूयः प्राग्वद् व्यक्तिं व्रजन्ति च
budhvāntardhānam āyānti deśabhaṃgādikair dvija / vicāraiḥ pracuraiḥ bhūyaḥ prāgvad vyaktiṃ vrajanti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयंवावनिमध्यात् तु स्वसामर्थ्येन चोदयेत् । कुर्वन्ननम्बुनिधेर् यद्वद् अम्बुदौघम् अचोदितम्
svayaṃvāvanimadhyāt tu svasāmarthyena codayet / kurvannanambunidher yadvad ambudaugham acoditam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति मत्प्रतिपन्नानां स्वप्ने प्रत्यक्षतो ऽपि वा । वदन्ति योगक्षेमाद्यं स्वयं वा तन्मयात्मनाम्
iti matpratipannānāṃ svapne pratyakṣato 'pi vā / vadanti yogakṣemādyaṃ svayaṃ vā tanmayātmanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्तत्त्वतो ऽतिभक्तनां सत्यार्थं सर्वदा भवेत् । असत्यार्थमतो ऽन्येषां किन्तु पुष्करसंभव
tattattvato 'tibhaktanāṃ satyārthaṃ sarvadā bhavet / asatyārthamato 'nyeṣāṃ kintu puṣkarasaṃbhava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युत्कर्षं भवत्येषाम् अस्तित्वेन समन्वितम् । निरासार्थम् अभक्तानाम् नास्तिकत्वेन वासता
ityutkarṣaṃ bhavatyeṣām astitvena samanvitam / nirāsārtham abhaktānām nāstikatvena vāsatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुष्टये ह्यास्तिकानां तु तीर्थादीनां हि सिद्धये । क्षेत्रेशा वासुदेवास्ते स्थिताश्चोपलकुक्षिषु
tuṣṭaye hyāstikānāṃ tu tīrthādīnāṃ hi siddhaye / kṣetreśā vāsudevāste sthitāścopalakukṣiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्वचित् साक्षात् तथा चक्रशंखपद्मगदात्मना । विशेषेण त्रिकूटे तु गिरौ रैवतके तु वै
kvacit sākṣāt tathā cakraśaṃkhapadmagadātmanā / viśeṣeṇa trikūṭe tu girau raivatake tu vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सालग्रामे तु सहयाद्रौ तथा विष्णुपदे द्विज । व्यावर्ते चैव कृष्णाश्वे कुक्षौ तु तुहिनाचले
sālagrāme tu sahayādrau tathā viṣṇupade dvija / vyāvarte caiva kṛṣṇāśve kukṣau tu tuhinācale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महेन्द्रे मलये विन्ध्ये पारियात्रे ऽथवार्बुदे । सत्यव्रतस्थे हस्त्यद्रौ विकटे पर्वतोत्तमे
mahendre malaye vindhye pāriyātre 'thavārbude / satyavratasthe hastyadrau vikaṭe parvatottame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिंहाचले मम क्षेत्रे पुण्ये वा सुमनोहरे । एवं कमलसंभूत वासुदेवैर् अधिष्ठिते
siṃhācale mama kṣetre puṇye vā sumanohare / evaṃ kamalasaṃbhūta vāsudevair adhiṣṭhite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेकाकृतिभेदस्थैर् अनेकैकेन केन चित् । अयत्नात् कल्पिते क्षेत्रे स्वनुध्या तु व्रजन्ति ये
anekākṛtibhedasthair anekaikena kena cit / ayatnāt kalpite kṣetre svanudhyā tu vrajanti ye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आश्रित्य क्षेत्रनाथं तु विपद्यन्ते च तत्र ये । अवसाने तु वा चा चान्ये धरांशे मध्यमे तु वा
āśritya kṣetranāthaṃ tu vipadyante ca tatra ye / avasāne tu vā cā cānye dharāṃśe madhyame tu vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आद्ये वा देवदृग् दृष्टे ते प्रयान्ति क्रमेण तु । तस्य वै क्षेत्रताथस्य सत्यत्त्वक्ष्मागतस्य च
ādye vā devadṛg dṛṣṭe te prayānti krameṇa tu / tasya vai kṣetratāthasya satyattvakṣmāgatasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् सालोक्यं तु सामीप्यं सायुज्यम् अमलेक्षण । परिग्रहविहीनं च विवेकराहितं जनम्
tat sālokyaṃ tu sāmīpyaṃ sāyujyam amalekṣaṇa / parigrahavihīnaṃ ca vivekarāhitaṃ janam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरणागतभूतं तु अपि चेन्नास्तिकं पुरा । तथान्तिकं श्रद्धधानं निश्चेष्टं चापि पौष्कर
śaraṇāgatabhūtaṃ tu api cennāstikaṃ purā / tathāntikaṃ śraddhadhānaṃ niśceṣṭaṃ cāpi pauṣkara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विसंज्ञं बन्धुभिर् नीतं कारूण्यात् कमलोद्भव । त्राहित्युक्त्वा जगन्नाथं क्षिप्त्वा स्त्रीबालपूर्वकैः
visaṃjñaṃ bandhubhir nītaṃ kārūṇyāt kamalodbhava / trāhityuktvā jagannāthaṃ kṣiptvā strībālapūrvakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञात्वा विमुक्तदेहं तं सह पुर्यष्टकेन तु । महता तूर्यघोषेण कृत्वा रथवरे तु वै
jñātvā vimuktadehaṃ taṃ saha puryaṣṭakena tu / mahatā tūryaghoṣeṇa kṛtvā rathavare tu vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जित्वान्तकभटान् रौद्रान् बलात् क्षेत्रेशकिंकरैः । नृसिंहकपिलक्रोडवामनाश्वशिरोमुखैः
jitvāntakabhaṭān raudrān balāt kṣetreśakiṃkaraiḥ / nṛsiṃhakapilakroḍavāmanāśvaśiromukhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ससौम्यवदनैः पद्मशंखचक्रगदाधरैः । सीरनन्दकधृग वज्रपाशाङ्कुश धनुर्धरैः
sasaumyavadanaiḥ padmaśaṃkhacakragadādharaiḥ / sīranandakadhṛga vajrapāśāṅkuśa dhanurdharaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुसलादितथादण्डहस्तैश्च गरूडाननै । आनीय क्षेत्रनाथस्य त्वभिगच्छापयन्ति च
musalāditathādaṇḍahastaiśca garūḍānanai / ānīya kṣetranāthasya tvabhigacchāpayanti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवक्षेत्रे त्वदीये ऽस्य विमुक्तं पाञ्चभौतिकम् । शरीरम् अद्यानाथस्य कुरूशश्वद् यथोचितम्
devakṣetre tvadīye 'sya vimuktaṃ pāñcabhautikam / śarīram adyānāthasya kurūśaśvad yathocitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षैत्रनाथस्तु तद् वाक्यं समाकर्ण्याञ्च गणेरितम् । करूणानुगतेनैव तं निरीक्ष्य तु चक्षुषा
kṣaitranāthastu tad vākyaṃ samākarṇyāñca gaṇeritam / karūṇānugatenaiva taṃ nirīkṣya tu cakṣuṣā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतं विगतपापं तु तस्मिन्नायतने पुरा । संप्राप्तस्य स्वके स्थाने दोषशेषं हि वै पुनः
kṛtaṃ vigatapāpaṃ tu tasminnāyatane purā / saṃprāptasya svake sthāne doṣaśeṣaṃ hi vai punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संसर्गेण लयं नीत्वा क्रमात् कालान्तरेण वै । द्वाभ्याम् एवं प्रकारेण यद् अन्यच्चात्मसात् कृतम्
saṃsargeṇa layaṃ nītvā kramāt kālāntareṇa vai / dvābhyām evaṃ prakāreṇa yad anyaccātmasāt kṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्स्थं लिङ्गवशात्कृष्य स्वशक्त्या च स्वविग्रहात् । संस्कारयोग्यतां ज्ञात्वा सम्यज्ज्ञानाप्तये तु वै
tatsthaṃ liṅgavaśātkṛṣya svaśaktyā ca svavigrahāt / saṃskārayogyatāṃ jñātvā samyajjñānāptaye tu vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददाति कर्मभूमौ तु जन्म सत्कर्मिणां कुले । सव क्षेत्रै वा परक्षेत्रे तत्र सालोकनं हि यत्
dadāti karmabhūmau tu janma satkarmiṇāṃ kule / sava kṣetrai vā parakṣetre tatra sālokanaṃ hi yat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालात् प्राप्ताधिकारश्च कृत्वा व्याप्तां समासतः । यथोचितम् अनुष्ठानं त्रयोदशवि[धं] शुभम्
kālāt prāptādhikāraśca kṛtvā vyāptāṃ samāsataḥ / yathocitam anuṣṭhānaṃ trayodaśavi[dhaṃ] śubham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् तेन कृतकृत्यं स्यात् तदर्धेन तु चापरम् । तृतीयंम् अब्जसंभूत सम्यज्ज्ञानेन युज्यते
tat tena kṛtakṛtyaṃ syāt tadardhena tu cāparam / tṛtīyaṃm abjasaṃbhūta samyajjñānena yujyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञा(न)तमात्रं हि वै कालाद् इन्द्रियव्यक्तिलक्ष(णं)णात् । स्वयं चीर्णव्रतं प्राग्वत् तत् क्षेत्रे बुध्दिपूर्वकम्
jñā(na)tamātraṃ hi vai kālād indriyavyaktilakṣa(ṇaṃ)ṇāt / svayaṃ cīrṇavrataṃ prāgvat tat kṣetre budhdipūrvakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तीव्रभावेन वै पश्चाद्देहत्यागं व्रतादिना । कुर्यात् क्षेत्राधिपस्याग्रे तद् वत्तं गतकल्मषम्
tīvrabhāvena vai paścāddehatyāgaṃ vratādinā / kuryāt kṣetrādhipasyāgre tad vattaṃ gatakalmaṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृथग्देहारणीं कृत्वा ज्ञानं यद (धर्म) मलं शुभम् । स तस्योपदौदिशत्याज्यं ? तत्रै (वे) व कमलेक्षण
pṛthagdehāraṇīṃ kṛtvā jñānaṃ yada (dharma) malaṃ śubham / sa tasyopadaudiśatyājyaṃ ? tatrai (ve) va kamalekṣaṇa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्प्राप्य परमं धाम वासुदेवाख्यम् एव च । योगिनां तीर्थपुण्यानि ब्रह्मन्नापतितानि च
yatprāpya paramaṃ dhāma vāsudevākhyam eva ca / yogināṃ tīrthapuṇyāni brahmannāpatitāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सदाव्याधारभावेन हयंगभावं व्रजन्ति वै । योगोत्कृष्टप्रकृष्टं च प्राप्यन्ति ज्ञानिनो ऽपि ये
sadāvyādhārabhāvena hayaṃgabhāvaṃ vrajanti vai / yogotkṛṣṭaprakṛṣṭaṃ ca prāpyanti jñānino 'pi ye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शश्वज्ज्ञानसमाकीर्णं निर्विघ्नेनाप्नुवन्ति च । एवमाया (?य) तनाद् ब्रह्मन्नुपायं भविनां परम्
śaśvajjñānasamākīrṇaṃ nirvighnenāpnuvanti ca / evamāyā (?ya) tanād brahmannupāyaṃ bhavināṃ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यतो ऽस्ति च अतो हेतोः सेवनीयं सदैव हि । अभिजातस्य बीजस्य यथामलमरीचयः
yato 'sti ca ato hetoḥ sevanīyaṃ sadaiva hi / abhijātasya bījasya yathāmalamarīcayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रारोहजननीं शक्तिं सन्तापान् ध्वंसयन्ति च । विना स्वरूपहानेर् वै सां ह्येवमेव हि
prārohajananīṃ śaktiṃ santāpān dhvaṃsayanti ca / vinā svarūpahāner vai sāṃ hyevameva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वप्रभावेन वै सम्यक् स्वशक्तिकिरणैः शुभैः । प्रक्षीणकल्पमषं कृत्वा क्षेत्रे वै क्षेत्रवासिनाम्
svaprabhāvena vai samyak svaśaktikiraṇaiḥ śubhaiḥ / prakṣīṇakalpamaṣaṃ kṛtvā kṣetre vai kṣetravāsinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुर्वन्त्यनुग्रहं पश्चात् क्षीणपापस्य तस्य च । मृदम्बुहुतभुग् वातपातैर् गगनलक्षणैः
kurvantyanugrahaṃ paścāt kṣīṇapāpasya tasya ca / mṛdambuhutabhug vātapātair gaganalakṣaṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसिद्धयंत्रितं ह्यत्र असिध्दं तद्वयं श्रुणु । यद् अन्नाम्बु परित्यागाद्वातं तद् वात संज्ञितम्
prasiddhayaṃtritaṃ hyatra asidhdaṃ tadvayaṃ śruṇu / yad annāmbu parityāgādvātaṃ tad vāta saṃjñitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वद्वारोपरोधेन यद् अन्नाभासमुत्तमम् । कालं वा देह पातीयं सन्यग् ज्ञात्वात्र पौष्कर
sarvadvāroparodhena yad annābhāsamuttamam / kālaṃ vā deha pātīyaṃ sanyag jñātvātra pauṣkara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्यम् आरादने यत्नात् तत्र भक्त्या शुभैषिणा । यदि न प्राप्नुयात् चैव जन्माभ्यासादवाप्यते
kāryam ārādane yatnāt tatra bhaktyā śubhaiṣiṇā / yadi na prāpnuyāt caiva janmābhyāsādavāpyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विलयं यान्ति वै येन त्राहि (?नाघानि) जन्मनि जन्मनि । कृतबुध्देर् मनुष्यस्य पापेनातिबलीयसा
vilayaṃ yānti vai yena trāhi (?nāghāni) janmani janmani / kṛtabudhder manuṣyasya pāpenātibalīyasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न सञ्जाता च तत् प्राप्तिर् यद्यप्यब्जसमुद्भव । न शासनस्य घोरस्य चान्तकस्य स भाजनम्
na sañjātā ca tat prāptir yadyapyabjasamudbhava / na śāsanasya ghorasya cāntakasya sa bhājanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मान्यो यमभटानां च यज्ञयाजी यथा पुमान् । आस्तां हि तावन्मनुजा नियमाद्यैर् अलंकृताः
mānyo yamabhaṭānāṃ ca yajñayājī yathā pumān / āstāṃ hi tāvanmanujā niyamādyair alaṃkṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भावभक्तिविशेषाढ्याः प्राणिनो ऽन्येपि तत्र ये । प्राक्संस्कारवशाज्जाताः ते ऽपि जात्यन्तरं पुनः
bhāvabhaktiviśeṣāḍhyāḥ prāṇino 'nyepi tatra ye / prāksaṃskāravaśājjātāḥ te 'pi jātyantaraṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाप्नुवन्ति मृता विप्र सद्विवेकविवर्जिताः । मम भक्ताय(?तना)नां च इत्येषां यस्तु विन्दति
nāpnuvanti mṛtā vipra sadvivekavivarjitāḥ / mama bhaktāya(?tanā)nāṃ ca ityeṣāṃ yastu vindati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नृणां मध्ये स धन्यो वै दुष्कृतैर् नातिबाध्यते । कर्मणां वै ह्यभुक्तानां न नाशोस्ति च यद्यपि
nṛṇāṃ madhye sa dhanyo vai duṣkṛtair nātibādhyate / karmaṇāṃ vai hyabhuktānāṃ na nāśosti ca yadyapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तानवं क्षेत्रमाहात्म्यप्रभावात् संप्रयान्ति ते । जन्माभ्यासवशेनैव नूनं कर्मक्षयो भवेत्
tānavaṃ kṣetramāhātmyaprabhāvāt saṃprayānti te / janmābhyāsavaśenaiva nūnaṃ karmakṣayo bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सामर्थ्यात् क्षेत्रनाथानां सक्षेत्राणां महामते । क्षेत्रेष्वेवं प्रकारेषु दानं यच्छन्ति ये ऽर्थिनाम्
sāmarthyāt kṣetranāthānāṃ sakṣetrāṇāṃ mahāmate / kṣetreṣvevaṃ prakāreṣu dānaṃ yacchanti ye 'rthinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विभोराराधनार्थं तु भक्त्या कुर्वन्ति वा तपः । साधयन्ति च मन्त्रेशं तर्पयन्ति तिलादिभिः
vibhorārādhanārthaṃ tu bhaktyā kurvanti vā tapaḥ / sādhayanti ca mantreśaṃ tarpayanti tilādibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यजन्ति मखैर् देवान् लभन्ते ते ऽखिलं फलम् । द्वादशाक्षरपूर्वेः तु प्रसिध्दैः कमलोद्भव
yajanti makhair devān labhante te 'khilaṃ phalam / dvādaśākṣarapūrveḥ tu prasidhdaiḥ kamalodbhava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रैर् जितन्ता मत्रान्तैः प्राप्तैर्वाथ गुरोर् मुखात् । स्वकेन मन्त्रेमुख्येन विधिवत् परमेश्वरम्
mantrair jitantā matrāntaiḥ prāptairvātha guror mukhāt / svakena mantremukhyena vidhivat parameśvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आराध्यायतनस्थं च यत् यत्किञ्चिद् अधिकारिणाम् । द्विजेन्द्र द्विजमुख्यानां दीयते पाञ्चकालिनाम्
ārādhyāyatanasthaṃ ca yat yatkiñcid adhikāriṇām / dvijendra dvijamukhyānāṃ dīyate pāñcakālinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् अक्षयं परिज्ञेयं भवभोगाभिलाषिणाम् । दानान्निवृत्तरागाणां तत् पुनर् मोक्षसिद्धये
tad akṣayaṃ parijñeyaṃ bhavabhogābhilāṣiṇām / dānānnivṛttarāgāṇāṃ tat punar mokṣasiddhaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्राम मण्डलदेशान्तर्मर्यादायतनवासिनाम् । दत्तम् आत्मसमैः ? भूत्यै बहुभिर् निरूजो ऽश्नुते
grāma maṇḍaladeśāntarmaryādāyatanavāsinām / dattam ātmasamaiḥ ? bhūtyai bahubhir nirūjo 'śnute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संपूर्णासु स्वशक्त्या च नित्यं जन्मनि जन्मनि । अनन्तभविकं विध्दि तत् दिव्यायतनात् पुनः
saṃpūrṇāsu svaśaktyā ca nityaṃ janmani janmani / anantabhavikaṃ vidhdi tat divyāyatanāt punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अज्ञेयं लक्षभविकं तत् सिध्दायतनात् तु वै । सहस्रभविकं विप्र विप्रप्रवरकल्पितात्
ajñeyaṃ lakṣabhavikaṃ tat sidhdāyatanāt tu vai / sahasrabhavikaṃ vipra viprapravarakalpitāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशाङ्गभविकं तद्वै कृतं यत् क्षत्रियेन तु । तदर्धभविकं विद्धि सद्वैश्यपरिकल्पितात्
daśāṅgabhavikaṃ tadvai kṛtaṃ yat kṣatriyena tu / tadardhabhavikaṃ viddhi sadvaiśyaparikalpitāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्शूद्र कल्पिते विप्र दत्तम् आयतने तु वै । द्विषटक् भवनं तद्वै दानं ज्ञेयं द्विजोत्तम
satśūdra kalpite vipra dattam āyatane tu vai / dviṣaṭak bhavanaṃ tadvai dānaṃ jñeyaṃ dvijottama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनन्यशरणेभ्यो वै वर्णेभ्यः परिकल्पिते । द्विजेन्द्रायतने दत्तं फलं तत् पुनरेव हि ?
ananyaśaraṇebhyo vai varṇebhyaḥ parikalpite / dvijendrāyatane dattaṃ phalaṃ tat punareva hi ?
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यामिश्रयाजिभिर् वर्णैर् निर्मितायतनास्तु ये । पूर्वोक्तेभ्यः प्रयच्छन्ति तदर्धभविकं क्रमात्
vyāmiśrayājibhir varṇair nirmitāyatanāstu ye / pūrvoktebhyaḥ prayacchanti tadardhabhavikaṃ kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फलकामफले प्सूनां निष्कामानां हि पौष्कर । सर्वायतनगो देवः सर्वमूर्तिष्ववस्थितः
phalakāmaphale psūnāṃ niṣkāmānāṃ hi pauṣkara / sarvāyatanago devaḥ sarvamūrtiṣvavasthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूर्त्यन्तरगतश्चापि प्रादुर्भावगतस्त्वपि । प्रादुर्भावान्त (रा) या ? वृत्तिं ददाति परमं पदम्
mūrtyantaragataścāpi prādurbhāvagatastvapi / prādurbhāvānta (rā) yā ? vṛttiṃ dadāti paramaṃ padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचर्तव्यम् अतः तस्माद्यत्नेन महता द्विज । मन्त्राराधनपूर्वेण कर्मणा चिद्विलक्षणम्
ācartavyam ataḥ tasmādyatnena mahatā dvija / mantrārādhanapūrveṇa karmaṇā cidvilakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद्विमुक्तरागाणां नृणाम् अच्युतयाजिनाम् । व्यज्यते स्वात्मवृत्तिस्थं वासुदेवम् अजं विभुम्
tasmādvimuktarāgāṇāṃ nṛṇām acyutayājinām / vyajyate svātmavṛttisthaṃ vāsudevam ajaṃ vibhum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदधिष्ठितचित्तस्तु यत्र यत्र यजेत् बहिः । तत्र तत्र तदा तेषां व्यज्यते ब्रह्म शाश्वतम्
tadadhiṣṭhitacittastu yatra yatra yajet bahiḥ / tatra tatra tadā teṣāṃ vyajyate brahma śāśvatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पौष्कर उवाच --- देवायतनजातानां नृणाम् अशुभकारिणाम् । मृतानां तत्र वाह्य (?न्य) त्र ज्ञातुम् इच्छाम्यहं गतिम्
pauṣkara uvāca --- devāyatanajātānāṃ nṛṇām aśubhakāriṇām / mṛtānāṃ tatra vāhya (?nya) tra jñātum icchāmyahaṃ gatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञात्वापि क्षेत्रमाहात्म्यं विवशात् तु बलात् तु वै । तं म्रियन्तं च तत्रास्थे (?न्ते) जन्माभ्यासवशेन तु
jñātvāpi kṣetramāhātmyaṃ vivaśāt tu balāt tu vai / taṃ mriyantaṃ ca tatrāsthe (?nte) janmābhyāsavaśena tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षेत्रे च पापतः तेषां संक्षिपत्यन्तकस्य च । शश्वद्दुष्कृत शान्यर्थं उपायैर् नातिशासनैः (?श्वतैः)
kṣetre ca pāpataḥ teṣāṃ saṃkṣipatyantakasya ca / śaśvadduṣkṛta śānyarthaṃ upāyair nātiśāsanaiḥ (?śvataiḥ)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वम् एव तेषां कुरूषे भुक्तशेषं हि कल्मषम् । शमयत्यचिरादेव आचरन्ति यथाशुभम्
tvam eva teṣāṃ kurūṣe bhuktaśeṣaṃ hi kalmaṣam / śamayatyacirādeva ācaranti yathāśubham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूयः प्राप्तेन देहे (?भोगे) न अस्मदीये परिग्रहे । स चाज्ञां शिरसा तां वै कृत्वा चैव महामते
bhūyaḥ prāptena dehe (?bhoge) na asmadīye parigrahe / sa cājñāṃ śirasā tāṃ vai kṛtvā caiva mahāmate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करूणानुगतेनैव संशोधयति चेतसा । एवं विगतदोषाः ते यान्ति कालान्तरेण तु
karūṇānugatenaiva saṃśodhayati cetasā / evaṃ vigatadoṣāḥ te yānti kālāntareṇa tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा[हचर्याच्]च साकल्यात् सत्संपर्काद्विशेषतः । प्रक्षीणकल्मषा नूनं पुनरायान्ति वैदिकीम्
sā[hacaryāc]ca sākalyāt satsaṃparkādviśeṣataḥ / prakṣīṇakalmaṣā nūnaṃ punarāyānti vaidikīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समाचरन्ति तद्वस्तु सायुज्यं यान्ति येन वै । पौष्कर उवाच --- तदुत्पन्ना विपद्यन्ति पापिष्ठा ह्यत्र वै यदि । का गतिर् भवते तेषां नराणाम् अतिपापिनाम्
samācaranti tadvastu sāyujyaṃ yānti yena vai / pauṣkara uvāca --- tadutpannā vipadyanti pāpiṣṭhā hyatra vai yadi / kā gatir bhavate teṣāṃ narāṇām atipāpinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीभगवानुवाच --- शोधयत्यन्तकः तेषां दुष्कृतिं नातिशासनैः । गतदोषाः समायान्ति मानुष्यं हि तदा पुनः
śrībhagavānuvāca --- śodhayatyantakaḥ teṣāṃ duṣkṛtiṃ nātiśāsanaiḥ / gatadoṣāḥ samāyānti mānuṣyaṃ hi tadā punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मतिर् देहविपत्त्यर्था तीव्रेण मनसाब्जज । प्रयाति पूर्ववच्छुद्धिं यथा दुष्कृतिनो नराः
matir dehavipattyarthā tīvreṇa manasābjaja / prayāti pūrvavacchuddhiṃ yathā duṣkṛtino narāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र जाताश्च निर्देषा ये ऽन्यत्र विलयं गताः । प्रयान्ति सांप्रतं ते वै विमानैर् अन्तकास्पदम्
tatra jātāśca nirdeṣā ye 'nyatra vilayaṃ gatāḥ / prayānti sāṃprataṃ te vai vimānair antakāspadam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संपूजयत्यसौ तेषां ब्रूयाद्बद्धाञ्जलिस्ततः । स्थानम् आयतनं[येषां] भगवन्तं व्रजन्तु वै
saṃpūjayatyasau teṣāṃ brūyādbaddhāñjalistataḥ / sthānam āyatanaṃ[yeṣāṃ] bhagavantaṃ vrajantu vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सालोक्यसंज्ञं विमलं भवबन्धक्षयंकरम् । मदीयदर्शितेनैव मार्गेणानेन साधुना
sālokyasaṃjñaṃ vimalaṃ bhavabandhakṣayaṃkaram / madīyadarśitenaiva mārgeṇānena sādhunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवतां संप्रयातानां शुभं तत्र भविष्यति । तद्वासिनां यथान्येषां भगवत् तत्त्ववेदिनाम्
bhavatāṃ saṃprayātānāṃ śubhaṃ tatra bhaviṣyati / tadvāsināṃ yathānyeṣāṃ bhagavat tattvavedinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं अब्जसमुद्भूत फलम् आयतनात् भवेत् । नराणां निर्विवेकानां तदन्येषां तु किं पुनः
evaṃ abjasamudbhūta phalam āyatanāt bhavet / narāṇāṃ nirvivekānāṃ tadanyeṣāṃ tu kiṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षितिः पादौ च खं नाभिर्द्यैः शिरः शशिभास्करौ । नेत्रे लोका महत्पूर्वा विभोर्यस्य शिरोरूहाः
kṣitiḥ pādau ca khaṃ nābhirdyaiḥ śiraḥ śaśibhāskarau / netre lokā mahatpūrvā vibhoryasya śirorūhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिशः श्रोत्रे भुजाश्चैव विदिशः सर्व एव हि । आधारशक्तिपर्यन्तं यस्य पातालसंततिः
diśaḥ śrotre bhujāścaiva vidiśaḥ sarva eva hi / ādhāraśaktiparyantaṃ yasya pātālasaṃtatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थितिः पादतलोद्देशे नित्याकृतिधरस्य च । विभोर् वै राजमान्यस्य सर्वगस्य महात्मनः
sthitiḥ pādataloddeśe nityākṛtidharasya ca / vibhor vai rājamānyasya sarvagasya mahātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वं पदात्मकं यस्माद् भक्तानाम् अत एव हि । नह्यनायतनं देशम् आस्तिकानां द्विजास्ति वै
sarvaṃ padātmakaṃ yasmād bhaktānām ata eva hi / nahyanāyatanaṃ deśam āstikānāṃ dvijāsti vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चराचरम् इदं सर्वं नास्तिकानां तमोमयम् । सुप्रसिद्धं तु वै स्थानमास्तां तावन्महामते
carācaram idaṃ sarvaṃ nāstikānāṃ tamomayam / suprasiddhaṃ tu vai sthānamāstāṃ tāvanmahāmate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भक्त्यावस्थापिता यत्र स्थाने विप्रवरादिकैः । अचला वा चला रम्या चित्रमृत्काष्ठशैलजा
bhaktyāvasthāpitā yatra sthāne vipravarādikaiḥ / acalā vā calā ramyā citramṛtkāṣṭhaśailajā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हेमादिधातुलोहोत्था या काचित् प्रतिमा हरेः । नृणां तत्र विपन्नानां तन्माहात्म्यवशात् तु वै
hemādidhātulohotthā yā kācit pratimā hareḥ / nṛṇāṃ tatra vipannānāṃ tanmāhātmyavaśāt tu vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थितिः त्रिविष्टपे तेषाम् अनत्युत्कृष्टलक्षणा । अन्ते परिच्युते जन्म येषाम् आयतनेषु च
sthitiḥ triviṣṭape teṣām anatyutkṛṣṭalakṣaṇā / ante paricyute janma yeṣām āyataneṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथाक्रमं (कर्म) महाबुद्धे परिज्ञेयं हि मत्परैः । साक्षाद्वृत्तिर् द्विजेन्द्रीया क्षेत्रक्षेत्रेषु जायते
yathākramaṃ (karma) mahābuddhe parijñeyaṃ hi matparaiḥ / sākṣādvṛttir dvijendrīyā kṣetrakṣetreṣu jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षत्रियायतनाद्वि (द्वृ)द्धि जन्मामरविनिर्मिते । सद्वैश्यकलितोद्देशे जन्म पुष्करसंभव
kṣatriyāyatanādvi (dvṛ)ddhi janmāmaravinirmite / sadvaiśyakalitoddeśe janma puṣkarasaṃbhava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुनिभिर् निर्मितस्थाने अच्युतायतने ऽब्जज । मा जन्म मौद्गलीयाच्च प्राप्नोत्याराधनान्नरः
munibhir nirmitasthāne acyutāyatane 'bjaja / mā janma maudgalīyācca prāpnotyārādhanānnaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कल्पितं मन्त्रसिद्धेन नरेणायतनम् महत् । भोगोत्कर्षं हि वै नॄणां तथा कालान्तरेण च
kalpitaṃ mantrasiddhena nareṇāyatanam mahat / bhogotkarṣaṃ hi vai nṝṇāṃ tathā kālāntareṇa ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रज्ञैः कल्पितान्तं च यावद् आयतनम् द्विज । शश्वत् पापक्षयं चान्यत् क्षत्रियं तदनन्तरम्
mantrajñaiḥ kalpitāntaṃ ca yāvad āyatanam dvija / śaśvat pāpakṣayaṃ cānyat kṣatriyaṃ tadanantaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमेण सवितानं च नातिदीर्धेण पौष्कर । कालान्तरेण वै तेषां दोषाणां तु परिक्षयम्
krameṇa savitānaṃ ca nātidīrdheṇa pauṣkara / kālāntareṇa vai teṣāṃ doṣāṇāṃ tu parikṣayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवतीर्य क्षितिं पश्चाद् भुक्तशेषं हि पद्मज । क्षपयत्याशु तत्रैव नियमैः पूर्वदुष्कृतम्
avatīrya kṣitiṃ paścād bhuktaśeṣaṃ hi padmaja / kṣapayatyāśu tatraiva niyamaiḥ pūrvaduṣkṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राग्वत् स्मृताः क्रमेणेव ते यान्ति परमं पदम् । पाता ये विहिताश्चात्र देहत्यागविघौ शुभे
prāgvat smṛtāḥ krameṇeva te yānti paramaṃ padam / pātā ye vihitāścātra dehatyāgavighau śubhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विवेकिनां न विहिताः प्रायश्चित्तस्थमेव हि । आजन्म सञ्चितानां च दुष्कृतानां क्षयाय वै
vivekināṃ na vihitāḥ prāyaścittasthameva hi / ājanma sañcitānāṃ ca duṣkṛtānāṃ kṣayāya vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लभन्ते तैस्तु निर्दग्धैर् देहान्ते पदम् आच्युतम् । तस्मात् क्षेत्रं समासाद्य प्रायश्चित्तं समाचरेत्
labhante taistu nirdagdhair dehānte padam ācyutam / tasmāt kṣetraṃ samāsādya prāyaścittaṃ samācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयं पापफलं ज्ञात्वा सत्त्वम् आश्रित्य शाश्वतम् । विरूद्धचित्तबुद्धिस्तु येन याति शुभां स्थितिम्
svayaṃ pāpaphalaṃ jñātvā sattvam āśritya śāśvatam / virūddhacittabuddhistu yena yāti śubhāṃ sthitim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलवा न्य(?वद्य)दपि क्षेत्रं नॄणां शुभगतिप्रदम् । तद्विवेकं द्वितीयं वै स्वसामर्थ्यं तु नोज्ज्ञति
balavā nya(?vadya)dapi kṣetraṃ nṝṇāṃ śubhagatipradam / tadvivekaṃ dvitīyaṃ vai svasāmarthyaṃ tu nojjñati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनो बुद्धीन्द्रियगणं करणग्रामसंयुतम् । आम्लाद्यस्य संशुद्धमन्ते वा तपसा महत्
mano buddhīndriyagaṇaṃ karaṇagrāmasaṃyutam / āmlādyasya saṃśuddhamante vā tapasā mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.