अथ अष्टात्रिंशो ऽध्यायः पौष्कर उवाच --- आकाराणाम् अनन्तानां क्षितौ क्षेत्रेषु वर्तिनाम् । कालेनान्तर्हितानां च तेषां भूयो निवेशनम्
atha aṣṭātriṃśo 'dhyāyaḥ pauṣkara uvāca --- ākārāṇām anantānāṃ kṣitau kṣetreṣu vartinām / kālenāntarhitānāṃ ca teṣāṃ bhūyo niveśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुर्वन्ति विबुधाः सिद्धाः स्मृत्वा स्मृत्वा तदाकृतिम् । असत्यैर् मर्त्यधर्मस्थैः कथं कार्यं निवेशनम्
kurvanti vibudhāḥ siddhāḥ smṛtvā smṛtvā tadākṛtim / asatyair martyadharmasthaiḥ kathaṃ kāryaṃ niveśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वकुलोद्धरणार्थं च कीर्त्यर्थमपि चात्मनः । श्रीभगवानुवाच --- साङ्गेनाराध्य मन्त्रेण ज्ञानध्यानान्वितेन च । भवनार्चनयुक्तेन सजपेन तु पौष्कर
svakuloddharaṇārthaṃ ca kīrtyarthamapi cātmanaḥ / śrībhagavānuvāca --- sāṅgenārādhya mantreṇa jñānadhyānānvitena ca / bhavanārcanayuktena sajapena tu pauṣkara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निवेशनं च मन्त्राणां द्रव्यजास्वाकृतीषु यत् । विहिता सा प्रतिष्ठा वै मन्त्रिणाम् आप्तलक्षणा
niveśanaṃ ca mantrāṇāṃ dravyajāsvākṛtīṣu yat / vihitā sā pratiṣṭhā vai mantriṇām āptalakṣaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रसिद्धिप्रदं शश्वदन्ते मन्त्रं पदं द्विज । मन्त्रज्ञानाम् असामर्थ्यात् मृतानाम् अथ पौष्कर
mantrasiddhipradaṃ śaśvadante mantraṃ padaṃ dvija / mantrajñānām asāmarthyāt mṛtānām atha pauṣkara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुग्रहधिया चार्यप्रेरितैस्तत्सुतादिभिः । यथोदितेन विधिना तन्मन्त्रेण महामते
anugrahadhiyā cāryapreritaistatsutādibhiḥ / yathoditena vidhinā tanmantreṇa mahāmate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सह ऋक्सामसंज्ञैस्तु मन्त्रैः स्वव्याप्तिसंयुतैः । चेतसा सावधानेन व्यवहारयुतेन च
saha ṛksāmasaṃjñaistu mantraiḥ svavyāptisaṃyutaiḥ / cetasā sāvadhānena vyavahārayutena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रियते मध्यमा सा वै प्रतिष्ठा स्वल्पभोगदा । पदमात्रं च देहान्ते संयच्छत्यमलं शुभम्
kriyate madhyamā sā vai pratiṣṭhā svalpabhogadā / padamātraṃ ca dehānte saṃyacchatyamalaṃ śubham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केवलैः श्रुतिमन्त्रैस्तु यथावसरलक्षणैः । धारणा भगवद्ध्यानमन्त्रन्यासेन वै सह
kevalaiḥ śrutimantraistu yathāvasaralakṣaṇaiḥ / dhāraṇā bhagavaddhyānamantranyāsena vai saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देशिकेन्द्रेण वै कार्या भक्तानां परमेश्वरे । सामान्या तु परिज्ञेया यज्ञवत् स्वर्गभोगदा
deśikendreṇa vai kāryā bhaktānāṃ parameśvare / sāmānyā tu parijñeyā yajñavat svargabhogadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऐहिकामुष्मिकं मान्त्रं फलं यत्कमलोद्भव । विज्ञेयं देशिकाधीनं लोके ऽस्मिन् लोकपूजित
aihikāmuṣmikaṃ māntraṃ phalaṃ yatkamalodbhava / vijñeyaṃ deśikādhīnaṃ loke 'smin lokapūjita
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् यस्तत्त्वविज्ञानी शास्त्रज्ञः सत्क्रियापरः । षडध्वविद् असंकीर्णः सर्वभावेन पौष्कर
tasmād yastattvavijñānī śāstrajñaḥ satkriyāparaḥ / ṣaḍadhvavid asaṃkīrṇaḥ sarvabhāvena pauṣkara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन प्रतिष्ठितो देवश्चलो वा सुस्थिरो बृहत् । तत्र संरोधितो मन्त्रः सम्यग् अब्जदलेक्षण
tena pratiṣṭhito devaścalo vā susthiro bṛhat / tatra saṃrodhito mantraḥ samyag abjadalekṣaṇa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चलस्थरविभागेन भवेत् सन्निहितः तदा । पौष्कर उवाच --- देव कालान्तरेणैव द्रव्यम् एति क्षयात्मताम् । अप्रत्यक्षो हि मन्त्रात्मा लोकानां लोकपूजित (ः)
calastharavibhāgena bhavet sannihitaḥ tadā / pauṣkara uvāca --- deva kālāntareṇaiva dravyam eti kṣayātmatām / apratyakṣo hi mantrātmā lokānāṃ lokapūjita (ḥ)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतीक्ष्यते किं तत्त्वज्ञैर् अत्र मे संशयो महान् । श्रीभगवानुवाच --- कर्मबन्धात् पृथक्कृत्य देवो देशिकमूर्तिकः । नानाभक्तिप्रपन्नानां तथा नानाफलार्थिनाम्
pratīkṣyate kiṃ tattvajñair atra me saṃśayo mahān / śrībhagavānuvāca --- karmabandhāt pṛthakkṛtya devo deśikamūrtikaḥ / nānābhaktiprapannānāṃ tathā nānāphalārthinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मिणां कीर्तिशक्तिर्या विश्वमन्दिरपूरकी । निरस्तदोषा महती ताम् आक्रम्य महामते
karmiṇāṃ kīrtiśaktiryā viśvamandirapūrakī / nirastadoṣā mahatī tām ākramya mahāmate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिव्यमन्त्रस्वरूपेण वृत्तिद्रव्यमयेषु च । उपायेष्वनुविद्धा सुधृत्या शक्तिमरीचिभिः
divyamantrasvarūpeṇa vṛttidravyamayeṣu ca / upāyeṣvanuviddhā sudhṛtyā śaktimarīcibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिष्ठत्यनुग्रहार्थं च सा प्रतिष्ठेति कीर्तिता । एवं द्रव्यमयो यत्र सन्निवेशो ऽब्जसंभव
tiṣṭhatyanugrahārthaṃ ca sā pratiṣṭheti kīrtitā / evaṃ dravyamayo yatra sanniveśo 'bjasaṃbhava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्च सद् ब्रह्मनिष्ठानां द्विजानाम् आत्मसिद्धये । कर्तव्यत्वेन वै नित्यं निषिद्धम् अमलेक्षण
tacca sad brahmaniṣṭhānāṃ dvijānām ātmasiddhaye / kartavyatvena vai nityaṃ niṣiddham amalekṣaṇa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् दोषाच्च यतस्तेषां निस्तारो हि न विद्यते । देहापाताद् ऋते नान्यस्तत्पातस्त्वतिदोषकृत्
tad doṣācca yatasteṣāṃ nistāro hi na vidyate / dehāpātād ṛte nānyastatpātastvatidoṣakṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदावेव हि तत् तस्मान्नाचर्तव्यं कृतात्मभिः । तत्कर्मप्रतिपन्नानां चतुर्णाम् अपि तैः सदा
ādāveva hi tat tasmānnācartavyaṃ kṛtātmabhiḥ / tatkarmapratipannānāṃ caturṇām api taiḥ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्यं सम्यक् प्रतिष्ठानाम् अनुग्रहधिया सदा । नोपरोधस्वभावेन न लोभेन न मानतः
kāryaṃ samyak pratiṣṭhānām anugrahadhiyā sadā / noparodhasvabhāvena na lobhena na mānataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्ते त्वाकस्मिके दोषे ह्यङ्गभङ्गादिके ऽब्जज । भक्तानाम् अनुकम्पार्थं दिव्यैर्मन्त्रैर्बलादिकैः
prāpte tvākasmike doṣe hyaṅgabhaṅgādike 'bjaja / bhaktānām anukampārthaṃ divyairmantrairbalādikaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वादशाक्षरपूर्वैस्तु मोक्षैकफललक्षणैः । संपूजितैः हुतैः जप्तैः कुरुते निष्कृतिं सदा
dvādaśākṣarapūrvaistu mokṣaikaphalalakṣaṇaiḥ / saṃpūjitaiḥ hutaiḥ japtaiḥ kurute niṣkṛtiṃ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन कर्तव्ये ऽस्मिन् द्विजोत्तम । त्रैविद्यैः क्षत्रियैर्वैश्यैः शूर्द्रैर्वा भगवन्मयैः
tasmāt sarvaprayatnena kartavye 'smin dvijottama / traividyaiḥ kṣatriyairvaiśyaiḥ śūrdrairvā bhagavanmayaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सकामैर् अथ निष्कामैः मन्त्राराधनतत्परैः । स्नातकैः भगवद्बिम्बस्थापनार्थं सदैव हि
sakāmair atha niṣkāmaiḥ mantrārādhanatatparaiḥ / snātakaiḥ bhagavadbimbasthāpanārthaṃ sadaiva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरा प्रसादनीयं (? यश्च) प्रार्थनापूर्वकं तु वै । अधिकारपदस्थं (? स्थश्च) द्विजेन्द्रः पाञ्चरात्रिकः
purā prasādanīyaṃ (? yaśca) prārthanāpūrvakaṃ tu vai / adhikārapadasthaṃ (? sthaśca) dvijendraḥ pāñcarātrikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेत्ता यो व्यूहपूर्वस्य व्यक्तस्य परमात्मनः । सो ऽन्येषां भगवद्बिम्बस्थापने ऽधिकृतः सदा
vettā yo vyūhapūrvasya vyaktasya paramātmanaḥ / so 'nyeṣāṃ bhagavadbimbasthāpane 'dhikṛtaḥ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुग्रहप्रतिष्ठा चाप्यधिकारनिरूपणा । अनन्यैर् उपपन्नानां भक्तानां कार्यमुच्यते
anugrahapratiṣṭhā cāpyadhikāranirūpaṇā / ananyair upapannānāṃ bhaktānāṃ kāryamucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनन्याः पञ्चकालज्ञाः व्यतिरिक्ता न ये पुरा । प्राक्सृष्टेस्तन्मुखोद्भूता द्विषट्काध्यात्मचिन्तकाः
ananyāḥ pañcakālajñāḥ vyatiriktā na ye purā / prāksṛṣṭestanmukhodbhūtā dviṣaṭkādhyātmacintakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्व्यूहपरत्वेन येषां वै प्रभवाप्यये । कर्मणाम् अपि संन्यासं कुर्वन्त्यध्यक्षतः क्रमात्
caturvyūhaparatvena yeṣāṃ vai prabhavāpyaye / karmaṇām api saṃnyāsaṃ kurvantyadhyakṣataḥ kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतो ऽन्यो दुर्लभतरः पारम्यं यस्य तं प्रति । प्रमेयनिष्ठा शुद्धा च स्फुटा तत्कर्मणि स्थितिः
ato 'nyo durlabhataraḥ pāramyaṃ yasya taṃ prati / prameyaniṣṭhā śuddhā ca sphuṭā tatkarmaṇi sthitiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परत्वम् अन्यमार्गस्था नेच्छन्ति च परस्परम् । य इच्छन्ति विभोस्तेषां स्थितिर्नास्ति तदाकृतेः
paratvam anyamārgasthā necchanti ca parasparam / ya icchanti vibhosteṣāṃ sthitirnāsti tadākṛteḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुक्ताधिकारिणं तं वै लब्धलक्ष्यम् अकृत्रिमम् । पञ्चकालरतं शुद्धं तन्त्रसिद्धान्तपारगम्
muktādhikāriṇaṃ taṃ vai labdhalakṣyam akṛtrimam / pañcakālarataṃ śuddhaṃ tantrasiddhāntapāragam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन वै श्रुतिमन्त्राणां त्रयाणाम् अपि चोदना । प्रतिकर्मणि वै कार्या यथावसरलक्षणा
tena vai śrutimantrāṇāṃ trayāṇām api codanā / pratikarmaṇi vai kāryā yathāvasaralakṣaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्मात् अब्जसमुद्भूत मण्डलादिषु वृत्तिषु । स्वार्थतो वा परार्थेन सदाराधनकर्मणि
yasmāt abjasamudbhūta maṇḍalādiṣu vṛttiṣu / svārthato vā parārthena sadārādhanakarmaṇi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्यसिद्धे तदाकारे तत्परत्वे ऽपि पौष्कर । यस्यास्ति सत्ता हृदये तस्यासौ सन्निधिं भजेत्
nityasiddhe tadākāre tatparatve 'pi pauṣkara / yasyāsti sattā hṛdaye tasyāsau sannidhiṃ bhajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्ररूपी जगन्नाथः परमात्माच्युतः प्रभुः । अत्यौत्सुक्यं विना विप्र मनसः प्रीतये त्वपि
mantrarūpī jagannāthaḥ paramātmācyutaḥ prabhuḥ / atyautsukyaṃ vinā vipra manasaḥ prītaye tvapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामाप्तये ता कीर्त्यर्थं तस्य तद्विहितं द्विज । साधनेन प्रतिष्ठानां प्रासादे स्वगृहे तु वा
kāmāptaye tā kīrtyarthaṃ tasya tadvihitaṃ dvija / sādhanena pratiṣṭhānāṃ prāsāde svagṛhe tu vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति सम्यक् समाख्यातं मुख्यकल्पम् अतः परम् । अनुकल्पं यदत्रान्यत् तत्समासान्निबोधतु
iti samyak samākhyātaṃ mukhyakalpam ataḥ param / anukalpaṃ yadatrānyat tatsamāsānnibodhatu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राक्प्राप्तदीक्षैः विधिवत् त्रयीधर्मस्थितैर् द्विजैः । नित्याराधनसक्तैस्तु भक्तैर् भागवतैर् विभोः
prākprāptadīkṣaiḥ vidhivat trayīdharmasthitair dvijaiḥ / nityārādhanasaktaistu bhaktair bhāgavatair vibhoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धारणाध्यानपूर्वैस्तु लब्धलक्ष्यैस्तु कर्मणाम् । मन्त्रमण्डलकुण्डास्त्रमुद्रादीनां कृतश्रमैः
dhāraṇādhyānapūrvaistu labdhalakṣyaistu karmaṇām / mantramaṇḍalakuṇḍāstramudrādīnāṃ kṛtaśramaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षडध्वव्याप्तिनिष्ठैस्तु त्यागशीलैर् अमत्सरैः । अनुज्झितक्रमैर् दक्षैः स्वकर्मपरिपालकैः
ṣaḍadhvavyāptiniṣṭhaistu tyāgaśīlair amatsaraiḥ / anujjhitakramair dakṣaiḥ svakarmaparipālakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्कीर्तिप्रथितैः लोके तथाकीर्तिबहिष्कृतैः । प्रतिष्ठां लभते कर्ता तैः प्रतिष्ठापने कृते
satkīrtiprathitaiḥ loke tathākīrtibahiṣkṛtaiḥ / pratiṣṭhāṃ labhate kartā taiḥ pratiṣṭhāpane kṛte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निषिद्वम् अरविन्दाक्ष अतो ऽन्येषां हि सर्वदा । महामहं प्रतिष्ठाख्यं तथान्यं मिश्रयाजिनाम्
niṣidvam aravindākṣa ato 'nyeṣāṃ hi sarvadā / mahāmahaṃ pratiṣṭhākhyaṃ tathānyaṃ miśrayājinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पौष्कर उवाच --- देव व्यामिश्रयाजित्वं प्रतिषिद्धं पुनःपुनः । प्रागुक्तानां च यागानां द्रष्टुम् अङ्गीकृतं च यत्
pauṣkara uvāca --- deva vyāmiśrayājitvaṃ pratiṣiddhaṃ punaḥpunaḥ / prāguktānāṃ ca yāgānāṃ draṣṭum aṅgīkṛtaṃ ca yat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्मात्रसंशयं जातं छेत्तुम् अर्हसि सांप्रतम् । श्रीभगवानुवाच --- सत्यमेतन्महाबुद्धे यथा संचोदितं त्वया । किन्तु क्रियान्तरे प्राप्ते न दोषस्त्वधिकारिणाम्
tanmātrasaṃśayaṃ jātaṃ chettum arhasi sāṃpratam / śrībhagavānuvāca --- satyametanmahābuddhe yathā saṃcoditaṃ tvayā / kintu kriyāntare prāpte na doṣastvadhikāriṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्मात्सर्वपरत्वं हि तेषाम् अस्त्यच्युतं प्रति । तदाश्रितत्वाद् देवानाम् अन्येषां पूजनात् तु वै
yasmātsarvaparatvaṃ hi teṣām astyacyutaṃ prati / tadāśritatvād devānām anyeṣāṃ pūjanāt tu vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न दोषो हि यथा लोके भ्रातृभृत्यगणस्य च । माननाद् धर्मपत्नीनां समक्षाद्वा परोक्षतः
na doṣo hi yathā loke bhrātṛbhṛtyagaṇasya ca / mānanād dharmapatnīnāṃ samakṣādvā parokṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये पुनर्लोकधर्मस्थाः समबुद्धिपदोज्झिताः । भगवत्यविशेषज्ञा नित्यं कार्यवशेन तु
ye punarlokadharmasthāḥ samabuddhipadojjhitāḥ / bhagavatyaviśeṣajñā nityaṃ kāryavaśena tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाङ्मात्रेण परत्वं वै सर्वेषां प्रवदन्ति हि । अधिकारं विना ये ऽत्र प्रेरिता देवतार्चने
vāṅmātreṇa paratvaṃ vai sarveṣāṃ pravadanti hi / adhikāraṃ vinā ye 'tra preritā devatārcane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं मार्गस्थितेर्लोभात् परिज्ञाय तदाशयम् । व्यामिश्रयाजिनस्ते वै पातित्यपदसंस्थिताः
evaṃ mārgasthiterlobhāt parijñāya tadāśayam / vyāmiśrayājinaste vai pātityapadasaṃsthitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नयन्ति नरकं नूनम् एवम् एव प्रवर्तिनः । न तु सद्भक्तिपूतानां वासुदेवरतात्मनाम्
nayanti narakaṃ nūnam evam eva pravartinaḥ / na tu sadbhaktipūtānāṃ vāsudevaratātmanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कदाचित् तत्कृतं दोषं विदधाति च खण्डनाम् । आस्तां तावन्महाबुद्धे कर्तव्यं भक्तिपूर्वकम्
kadācit tatkṛtaṃ doṣaṃ vidadhāti ca khaṇḍanām / āstāṃ tāvanmahābuddhe kartavyaṃ bhaktipūrvakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भक्त्या वै मन्त्रनिष्ठानां तन्मन्त्रो जपकर्मणि । वर्णव्यत्ययम् आपन्नो लुप्तस्तेन स्वरेण वा
bhaktyā vai mantraniṣṭhānāṃ tanmantro japakarmaṇi / varṇavyatyayam āpanno luptastena svareṇa vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वरादिनाधिकं चैव मन्त्रैकार्थप्रदः सदा । अचिरात् तत्प्रयोक्तॄणां तथापि कमलोद्भव
svarādinādhikaṃ caiva mantraikārthapradaḥ sadā / acirāt tatprayoktṝṇāṃ tathāpi kamalodbhava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतिभक्तिप्रभावाच्च वाञ्छितं संप्रयच्छति । यस्मात् सद्भक्तिपूतानां प्रपन्नानां क्रमं विना
atibhaktiprabhāvācca vāñchitaṃ saṃprayacchati / yasmāt sadbhaktipūtānāṃ prapannānāṃ kramaṃ vinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रद्धाभक्तिपराणां च बोधितानां च देशिकैः । तस्मात् सम्यक् प्रसन्नानां शासने ऽस्मिन् महामते
śraddhābhaktiparāṇāṃ ca bodhitānāṃ ca deśikaiḥ / tasmāt samyak prasannānāṃ śāsane 'smin mahāmate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्यं दीक्षादिकं सर्वं भक्तानां भक्तवत्सलैः । माम् असंप्रतिपन्नो यो मत्प्राप्त्यर्थं करोति च
kāryaṃ dīkṣādikaṃ sarvaṃ bhaktānāṃ bhaktavatsalaiḥ / mām asaṃpratipanno yo matprāptyarthaṃ karoti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्दमध्यमभक्तानां कामभोगरतात्मनाम् । भविनां मामकी दीक्षा मोहाद् वा स्थापनादिकम्
mandamadhyamabhaktānāṃ kāmabhogaratātmanām / bhavināṃ māmakī dīkṣā mohād vā sthāpanādikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स (? सा) नयत्यचिरात् तस्य भक्तिबीजेन वै सह । स्वकर्म कर्मतन्त्रं च सिद्धयश्च पराङ्मुखाः
sa (? sā) nayatyacirāt tasya bhaktibījena vai saha / svakarma karmatantraṃ ca siddhayaśca parāṅmukhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इहैव शीघ्रम् अब्जाक्ष देहान्ते गतसद्गतिः । घोरं प्रयाति नरकं भुक्त्वैवं दुष्कृतं महत्
ihaiva śīghram abjākṣa dehānte gatasadgatiḥ / ghoraṃ prayāti narakaṃ bhuktvaivaṃ duṣkṛtaṃ mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भगवन्मन्त्रमाहात्म्यात् तद्व्यापारवशात् तु वै । संसर्गोत्थम् अघं याति प्राक्संस्कारवशात् पुनः
bhagavanmantramāhātmyāt tadvyāpāravaśāt tu vai / saṃsargottham aghaṃ yāti prāksaṃskāravaśāt punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चीर्णदुश्चरितो भूयः प्राप्नुयान्मानुषीं तनुम् । प्रयत्नम् आचरेच्छुभ्रं येन शान्तिम् अवाप्नुयात्
cīrṇaduścarito bhūyaḥ prāpnuyānmānuṣīṃ tanum / prayatnam ācarecchubhraṃ yena śāntim avāpnuyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साहङ्कारं तम् आचार्यम् अभक्तं नाधिकारिणम् । प्राप्नोति नूनं स लभेत् सकामं नारकीं स्थितिम्
sāhaṅkāraṃ tam ācāryam abhaktaṃ nādhikāriṇam / prāpnoti nūnaṃ sa labhet sakāmaṃ nārakīṃ sthitim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वगस्त्वपि मन्त्रात्मा सर्वानुग्रहकृ [द्ट द्विज । यद्यप्येवं हि तत्रापि न भजेत् तत्र सन्निधिम्
sarvagastvapi mantrātmā sarvānugrahakṛ [dṭa dvija / yadyapyevaṃ hi tatrāpi na bhajet tatra sannidhim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिमाम् अर्च्य देहान्तं नूनं मां न विशत्युत । तत्क्षणाद् भूतवेतालाः कुर्वन्त्यर्थादिकक्षयम्
pratimām arcya dehāntaṃ nūnaṃ māṃ na viśatyuta / tatkṣaṇād bhūtavetālāḥ kurvantyarthādikakṣayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यदर्शनसंस्था ये नानुग्राह्या अतो ऽब्जज । नापास्यो हि तथाऽचार्यः संसारभयभीरुणा
anyadarśanasaṃsthā ye nānugrāhyā ato 'bjaja / nāpāsyo hi tathā'cāryaḥ saṃsārabhayabhīruṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम्यग्भक्तिपरेणैव डम्भरागोज्झितेन च । अत एव महाबुद्धे प्रतिष्ठाख्यं मखोत्तमम्
samyagbhaktipareṇaiva ḍambharāgojjhitena ca / ata eva mahābuddhe pratiṣṭhākhyaṃ makhottamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्वर्तनीयम् आमूलात् वैष्णवानां हि वैष्णवैः । पौष्कर उवाच --- चतुर्णां ब्राह्मणादीनां भगवद्भाविनां विभो । हितार्थं ज्ञातुम् इच्छामि बिम्बापादनमेव च
nirvartanīyam āmūlāt vaiṣṇavānāṃ hi vaiṣṇavaiḥ / pauṣkara uvāca --- caturṇāṃ brāhmaṇādīnāṃ bhagavadbhāvināṃ vibho / hitārthaṃ jñātum icchāmi bimbāpādanameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीभगवानुवाच --- देवार्थं वनयात्रार्थं कुर्याद् रक्षादिके शुभे । प्राप्ते वनभुवो देशे कृते तद् देवतार्चने
śrībhagavānuvāca --- devārthaṃ vanayātrārthaṃ kuryād rakṣādike śubhe / prāpte vanabhuvo deśe kṛte tad devatārcane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शाश्वतं वनपर्यन्ते पाषाणं वा हरेद्द्रुमम् । चेतसा सुविशुद्धेन भगवद्यागपूर्वकम्
śāśvataṃ vanaparyante pāṣāṇaṃ vā hareddrumam / cetasā suviśuddhena bhagavadyāgapūrvakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सह तत्पञ्चरात्रज्ञैस्तथा ऋक्सामपूर्वकैः । भक्तैः क्रियापरैः स्वच्छैर्विनीतैः शिल्पिभिः सह
saha tatpañcarātrajñaistathā ṛksāmapūrvakaiḥ / bhaktaiḥ kriyāparaiḥ svacchairvinītaiḥ śilpibhiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संयतैर् दीक्षितैश्चापि वृक्षाद्यं प्राक् समाहरेत् । पाषाणं धातवो मृद्वा मृदु(?द्)गर्भांस्तु सेचयेत्
saṃyatair dīkṣitaiścāpi vṛkṣādyaṃ prāk samāharet / pāṣāṇaṃ dhātavo mṛdvā mṛdu(?d)garbhāṃstu secayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वनभूमिवनोत्थानां धातूनां मृत्स्वरूपिणाम् । संग्रहं विहितं स्वल्पं मेलनीयं च तद् द्विजे
vanabhūmivanotthānāṃ dhātūnāṃ mṛtsvarūpiṇām / saṃgrahaṃ vihitaṃ svalpaṃ melanīyaṃ ca tad dvije
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिमापादनार्थं च महामृत्संचये शुभे । धातुद्रव्यमयानां च मृद्गर्भाणां हृदा सह
pratimāpādanārthaṃ ca mahāmṛtsaṃcaye śubhe / dhātudravyamayānāṃ ca mṛdgarbhāṇāṃ hṛdā saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तारहाटकताम्रोत्थरेणूनां कमलोद्भव । विहिता योजना नित्यं मन्त्रमृद्दाहशान्तये
tārahāṭakatāmrotthareṇūnāṃ kamalodbhava / vihitā yojanā nityaṃ mantramṛddāhaśāntaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्गारकाष्ठपर्यन्तं वनान्ताद् उपयुज्यते । तत्सर्वं विधिपूर्वं तु सिद्धिकृत् स्यात् समाहृतम्
aṅgārakāṣṭhaparyantaṃ vanāntād upayujyate / tatsarvaṃ vidhipūrvaṃ tu siddhikṛt syāt samāhṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् आदाय तु पुरा वृक्षपूर्वं वनावनेः । तत्र वा स्वगृहोद्देशे बिम्बापादनम् आचरेत्
evam ādāya tu purā vṛkṣapūrvaṃ vanāvaneḥ / tatra vā svagṛhoddeśe bimbāpādanam ācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विधिवत् कर्मशालायाम् आज्ञप्तं गुरुणा यजेत् । शिल्पिस्वामिस्वकं पश्चात् स्वोत्थितेन क्रमेण तु
vidhivat karmaśālāyām ājñaptaṃ guruṇā yajet / śilpisvāmisvakaṃ paścāt svotthitena krameṇa tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुद्धिमान् यजमानो वा आरम्भादेव सन्त्यजेत् । सर्वोत्तमे ऽस्मिन् व्यापारे भावं राजसतामसम्
buddhimān yajamāno vā ārambhādeva santyajet / sarvottame 'smin vyāpāre bhāvaṃ rājasatāmasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नूनं कलुषबुद्धीनां न तत्संपद्यते ऽब्जज । यद्येव परिपूर्णं वा विघ्नदोषशताकुलम्
nūnaṃ kaluṣabuddhīnāṃ na tatsaṃpadyate 'bjaja / yadyeva paripūrṇaṃ vā vighnadoṣaśatākulam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मणा प्राक्तनेनैव सात्त्विकस्यापि पद्मज । घटमाने ऽङ्गवैकल्यं जायते दौर्मनस्यकृत्
karmaṇā prāktanenaiva sāttvikasyāpi padmaja / ghaṭamāne 'ṅgavaikalyaṃ jāyate daurmanasyakṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ तत्र विधानं यद् विहितं तन्निबोध मे । वर्णकैश्चित्रबिम्बस्य गालितेनाम्भसादिना
atha tatra vidhānaṃ yad vihitaṃ tannibodha me / varṇakaiścitrabimbasya gālitenāmbhasādinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विहितावयवानां च योजना गन्धभावितैः । सितरक्तादिकै रागैः पावनैर् अस्त्रमन्त्रितैः
vihitāvayavānāṃ ca yojanā gandhabhāvitaiḥ / sitaraktādikai rāgaiḥ pāvanair astramantritaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृदा मृन्मयबिम्बानां मध्वाज्यक्षीरमिश्रया । कौशयचूर्णयुतया सुवर्णोदकसिक्तया
mṛdā mṛnmayabimbānāṃ madhvājyakṣīramiśrayā / kauśayacūrṇayutayā suvarṇodakasiktayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दारुजस्य तु संजाते भेदे भङ्गे तु वाब्जज । योजना वस्त्राशस्त्रभ्यां विहिता शान्तिपूर्विका
dārujasya tu saṃjāte bhede bhaṅge tu vābjaja / yojanā vastrāśastrabhyāṃ vihitā śāntipūrvikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वदा विहितं त्यागम् अश्मजानां बृहत्क्षते । क्षते हीषत्क्षते जाते सति रत्नशलाकया
sarvadā vihitaṃ tyāgam aśmajānāṃ bṛhatkṣate / kṣate hīṣatkṣate jāte sati ratnaśalākayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहेमया च विहितं घृष्टशाणस्य घर्षणम् । क्षतसाम्ये कृते चैव प्रतिमा स्याद् गुणावहा
sahemayā ca vihitaṃ ghṛṣṭaśāṇasya gharṣaṇam / kṣatasāmye kṛte caiva pratimā syād guṇāvahā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थापनं सक्षतानां च करोति मरणं ध्रुवम् । गुरोश्च (?स्स) यजमानस्य शिल्पिश्रेष्ठस्य देशिनाम्
sthāpanaṃ sakṣatānāṃ ca karoti maraṇaṃ dhruvam / gurośca (?ssa) yajamānasya śilpiśreṣṭhasya deśinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षतम् इन्द्रियचक्रस्थं कर्तुर्भवति दोषदम् । आकर्णान् नाभिपर्यन्तम् अग्रस्थं पुत्रमृत्यकृत्
kṣatam indriyacakrasthaṃ karturbhavati doṣadam / ākarṇān nābhiparyantam agrasthaṃ putramṛtyakṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्चाद्द्वये तु जायायाः प्रष्ठाङ्गं भ्रातृहानिदम् । आकटेः पायुपर्यन्तं भगिनीनां क्षयो भवेत्
paścāddvaye tu jāyāyāḥ praṣṭhāṅgaṃ bhrātṛhānidam / ākaṭeḥ pāyuparyantaṃ bhaginīnāṃ kṣayo bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊरुमूलाच्च जान्वन्तं यत्र यत्र भवेत् क्षतम् । धनधान्यपशूनां च क्षयकृच्चाचिरेण तु
ūrumūlācca jānvantaṃ yatra yatra bhavet kṣatam / dhanadhānyapaśūnāṃ ca kṣayakṛccācireṇa tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जानोः पादतलान्तं च भृत्यवर्गस्य दोषदम् । सर्वेषाम् अनुकम्पार्थम् आत्मनश्चापि कीर्तयेत्
jānoḥ pādatalāntaṃ ca bhṛtyavargasya doṣadam / sarveṣām anukampārtham ātmanaścāpi kīrtayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्ता कमलसंभूत क्षतम् अक्षततां नयेत् । क्रियमाणस्य बिम्बस्य मधूच्छिष्टोज्झितस्य च
kartā kamalasaṃbhūta kṣatam akṣatatāṃ nayet / kriyamāṇasya bimbasya madhūcchiṣṭojjhitasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जाते ऽवयववैकल्ये ह्यनुकल्पम् इदं शृणु । विग्रहारम्भे क्षतदोषः भगवत्प्रतिपत्तौ तु जातायां सति तत्र च । तत्त्यागं च विनाशं च विरुद्धं ह्युत्तरोत्तरम्
jāte 'vayavavaikalye hyanukalpam idaṃ śṛṇu / vigrahārambhe kṣatadoṣaḥ bhagavatpratipattau tu jātāyāṃ sati tatra ca / tattyāgaṃ ca vināśaṃ ca viruddhaṃ hyuttarottaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उभयानुग्रहं नित्यं करुणाभक्तिलक्षणम् । प्रतिष्ठाख्यं हि तत्कर्म शुक्तिमुक्तिफलप्रदम्
ubhayānugrahaṃ nityaṃ karuṇābhaktilakṣaṇam / pratiṣṭhākhyaṃ hi tatkarma śuktimuktiphalapradam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जाते ऽवयववैकल्ये शान्त्यर्थं यागम् आचरेत् । भूयः संपूर्य तस्याङ्गं विशेषविधिनाब्जज
jāte 'vayavavaikalye śāntyarthaṃ yāgam ācaret / bhūyaḥ saṃpūrya tasyāṅgaṃ viśeṣavidhinābjaja
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केवलं हेम हैमस्य यथालाभं क्षते क्षिपेत् । सर्वं रत्नमयं चूर्णं द्वादशाक्षरमन्त्रितम्
kevalaṃ hema haimasya yathālābhaṃ kṣate kṣipet / sarvaṃ ratnamayaṃ cūrṇaṃ dvādaśākṣaramantritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत्पूर्वं तथा चान्यधातूत्थानां महामते । ईषत्सुवर्णमिश्रेण पूरयेत्स्वेन धातुना
etatpūrvaṃ tathā cānyadhātūtthānāṃ mahāmate / īṣatsuvarṇamiśreṇa pūrayetsvena dhātunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि वै विधिनानेन क्रियमाणेन पौष्कर । न भवेच्चित्तनैर्मल्यम् आचर्तव्यं क्रियान्तरम्
yadi vai vidhinānena kriyamāṇena pauṣkara / na bhaveccittanairmalyam ācartavyaṃ kriyāntaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संमतेन गुरुणां च प्राग्वद् अर्चनपूर्वकम् । आवीक्षयन्ति वै साक्षात् नयेच्चामूर्ततां पुनः
saṃmatena guruṇāṃ ca prāgvad arcanapūrvakam / āvīkṣayanti vai sākṣāt nayeccāmūrtatāṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आपाद्यम् अपरं तेन बिम्बद्रव्येण चाक्षतम् । सर्वावयवसंपूर्णं मनोहारि विलक्षणम्
āpādyam aparaṃ tena bimbadravyeṇa cākṣatam / sarvāvayavasaṃpūrṇaṃ manohāri vilakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संभवे सति तच्छश्वद् विना कालान्तरेण तु । यस्मात् कमलसंभूत संकल्पाद् एव शाश्वतम्
saṃbhave sati tacchaśvad vinā kālāntareṇa tu / yasmāt kamalasaṃbhūta saṃkalpād eva śāśvatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थानम् आसादयन्त्याहुस्तस्य पूर्वपितामहाः । प्रपितामहपूर्वास्तु विवदन्ति परस्परम्
sthānam āsādayantyāhustasya pūrvapitāmahāḥ / prapitāmahapūrvāstu vivadanti parasparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रायशो मुक्तदोषास्तु सन्तानेन कृता वयम् । यास्यामो वासुदेवत्वं यदि चेच्छति तत्पुनः
prāyaśo muktadoṣāstu santānena kṛtā vayam / yāsyāmo vāsudevatvaṃ yadi cecchati tatpunaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः शीघ्रतरं कार्यं प्रतिष्ठाख्यं मखं महत् । प्रीतये चातुरात्म्यानाम् अनूनां (?मीषां) तत्त्ववेदिनाम्
tataḥ śīghrataraṃ kāryaṃ pratiṣṭhākhyaṃ makhaṃ mahat / prītaye cāturātmyānām anūnāṃ (?mīṣāṃ) tattvavedinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषीणां विबुधानां च पितृणां पद्मसंभव । मानवानां च भूतानां त्रैलोक्योदरवर्तिनाम्
ṛṣīṇāṃ vibudhānāṃ ca pitṛṇāṃ padmasaṃbhava / mānavānāṃ ca bhūtānāṃ trailokyodaravartinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भिन्नागमोत्थिताद् भग्नबिम्बाद् धातुमयाद् द्विज । कृतबिम्बान्तरं कुर्याद् एवम् आमुष्मिकादिकम्
bhinnāgamotthitād bhagnabimbād dhātumayād dvija / kṛtabimbāntaraṃ kuryād evam āmuṣmikādikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतस्तदेव विहितं तद् भेदं वा तद् अन्वयात् । लोकद्वयोद्भवं येन कर्ताप्नोति शुभं महत्
atastadeva vihitaṃ tad bhedaṃ vā tad anvayāt / lokadvayodbhavaṃ yena kartāpnoti śubhaṃ mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संस्थितानां स्वदेशे च विहितानां धनादिना । द्रव्यप्रमाणं कर्तव्यं पूर्वैर् भेदैर् विभाजितम्
saṃsthitānāṃ svadeśe ca vihitānāṃ dhanādinā / dravyapramāṇaṃ kartavyaṃ pūrvair bhedair vibhājitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योर्ऽथे वै बान्धवादीनां कुर्याद्वै प्रतिमां विभोः । सर्वदोषविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति
yor'the vai bāndhavādīnāṃ kuryādvai pratimāṃ vibhoḥ / sarvadoṣavinirmukto viṣṇulokaṃ sa gacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयंव्यक्तं तथा सैद्धं विबुधैश्च प्रतिष्ठितम् । ऋते विप्रादिकैर्विप्र देवबिम्बं निवेशितम्
svayaṃvyaktaṃ tathā saiddhaṃ vibudhaiśca pratiṣṭhitam / ṛte viprādikairvipra devabimbaṃ niveśitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विन्यस्तं तत्र यन्मन्त्रम् अङ्गमन्त्रैः सलाञ्छनैः । सह प्रयाति स्वं स्थानं बिम्बं त्यक्त्वा क्रियां विना
vinyastaṃ tatra yanmantram aṅgamantraiḥ salāñchanaiḥ / saha prayāti svaṃ sthānaṃ bimbaṃ tyaktvā kriyāṃ vinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शप्त्वाचार्यं तथा कर्त्रा यदर्थं च प्रतिष्ठितम् । पिशाचभूतवेतालाः सयक्षाश्चैव राक्षसाः
śaptvācāryaṃ tathā kartrā yadarthaṃ ca pratiṣṭhitam / piśācabhūtavetālāḥ sayakṣāścaiva rākṣasāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थानं च पीठं बिम्बं च ध्वजान्तं संश्रयन्ति च । एवं ज्ञात्वा महाबुद्धे तथा कार्यं शुभेप्सुना
sthānaṃ ca pīṭhaṃ bimbaṃ ca dhvajāntaṃ saṃśrayanti ca / evaṃ jñātvā mahābuddhe tathā kāryaṃ śubhepsunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिष्ठितस्य बिम्बस्य यथा संपद्यते शुभम् । पूजाहोमप्रदानैश्च वादित्रैः सह गीतकैः
pratiṣṭhitasya bimbasya yathā saṃpadyate śubham / pūjāhomapradānaiśca vāditraiḥ saha gītakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वगृहे चलबिम्बस्य पुष्पधूपादिकीं स्थितिम् । सर्वकालं यथाशक्त्या भक्तैः कार्या शुभाप्तये
svagṛhe calabimbasya puṣpadhūpādikīṃ sthitim / sarvakālaṃ yathāśaktyā bhaktaiḥ kāryā śubhāptaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावज्जीवावधिः कालं तत्त्वमन्त्रैर् अधिष्ठिते । त्रैकाल्यं चलबिम्बे तु मन्त्रं मन्त्री स्वकं यजेत्
yāvajjīvāvadhiḥ kālaṃ tattvamantrair adhiṣṭhite / traikālyaṃ calabimbe tu mantraṃ mantrī svakaṃ yajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वादशाक्षरपूर्वं वा सामान्यं गुरुणां पुरा । न्यस्तं संप्रतिपन्नानां भक्तानां हितकाम्यया
dvādaśākṣarapūrvaṃ vā sāmānyaṃ guruṇāṃ purā / nyastaṃ saṃpratipannānāṃ bhaktānāṃ hitakāmyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.