अथ एकचत्वारिंशो ऽध्यायः पौष्कर उवाच --- उक्तमार्गेण चोद्दिष्टं मान्त्रं संस्थापनं तु वै । यथावद् उक्तं तद् अहं ज्ञातुम् इच्छामि सांप्रतम्
atha ekacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ pauṣkara uvāca --- uktamārgeṇa coddiṣṭaṃ māntraṃ saṃsthāpanaṃ tu vai / yathāvad uktaṃ tad ahaṃ jñātum icchāmi sāṃpratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीभगवानुवाच --- नृणाम् आराधकानां तु मन्त्रैकनिरतात्मनाम् । मन्त्राकृतेः प्रबुद्धस्य गुप्तं कृत्वार्चनं हितम्
śrībhagavānuvāca --- nṛṇām ārādhakānāṃ tu mantraikaniratātmanām / mantrākṛteḥ prabuddhasya guptaṃ kṛtvārcanaṃ hitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ दार्वादिकानां तु धातूत्थानां समाहितः । रचनासंनिवेशं च सस्तंभानां निबोधतु
atha dārvādikānāṃ tu dhātūtthānāṃ samāhitaḥ / racanāsaṃniveśaṃ ca sastaṃbhānāṃ nibodhatu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा स्तंभविमुक्तानां भूभागाङ्घ्रिनिवेशिनाम् । बाहुल्यं च स्वविस्तारात् तृतीयांशसमं स्मृतम्
tathā staṃbhavimuktānāṃ bhūbhāgāṅghriniveśinām / bāhulyaṃ ca svavistārāt tṛtīyāṃśasamaṃ smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रणालं तत्समं दैर्घ्याद् विस्तृतेर्वार्धसंमितम् । विभज्य सुसमैर् भागैर् अधमं बलवत्पुरा
praṇālaṃ tatsamaṃ dairghyād vistṛtervārdhasaṃmitam / vibhajya susamair bhāgair adhamaṃ balavatpurā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वल्पा द्वादशसंख्यैस्तु मध्यमास्तु द्विसप्तकैः । द्विर् अष्टसंख्यैर् विततास्तत्राद्यानां तु मध्यतः
svalpā dvādaśasaṃkhyaistu madhyamāstu dvisaptakaiḥ / dvir aṣṭasaṃkhyair vitatāstatrādyānāṃ tu madhyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विधेयं षड्भिर् अंशैस्तु पीठं श्लक्ष्णं समं शुभम् । सुवृत्तं चतुरश्रं वा स्वपद्मं केवलं त्वथ
vidheyaṃ ṣaḍbhir aṃśaistu pīṭhaṃ ślakṣṇaṃ samaṃ śubham / suvṛttaṃ caturaśraṃ vā svapadmaṃ kevalaṃ tvatha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्राम्बुरुहयुक्तं वा तदुच्छ्रायं विधीयते । अर्धभागेन बाहुल्यात् तत्सार्धं सकजस्य च
cakrāmburuhayuktaṃ vā taducchrāyaṃ vidhīyate / ardhabhāgena bāhulyāt tatsārdhaṃ sakajasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समं सचक्रपद्मस्य तयोः पूर्वोक्तलक्षणम् । विहितं किन्तु विप्रेन्द्र चतुरश्रस्य कल्पयेत्
samaṃ sacakrapadmasya tayoḥ pūrvoktalakṣaṇam / vihitaṃ kintu viprendra caturaśrasya kalpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोणेषु शङ्खनिर्माणं शङ्खाद्यं वा चतुष्टयम् । वर्तुलस्य न ते कार्यास्तथैव कमलोद्भव
koṇeṣu śaṅkhanirmāṇaṃ śaṅkhādyaṃ vā catuṣṭayam / vartulasya na te kāryāstathaiva kamalodbhava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्रपद्मवियुक्तस्य चतुराश्राश्रयस्य च । यदुक्तं चक्रपद्माभ्याम् अर्धे तुङ्गत्वम् अब्जज
cakrapadmaviyuktasya caturāśrāśrayasya ca / yaduktaṃ cakrapadmābhyām ardhe tuṅgatvam abjaja
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न केवलस्य विहितं मन्त्रास्पदस्य च । तद् अब्जं निखनेन्मध्याद् द्व्यंशं द्व्यंशं समन्ततः
na kevalasya vihitaṃ mantrāspadasya ca / tad abjaṃ nikhanenmadhyād dvyaṃśaṃ dvyaṃśaṃ samantataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खातं भागं समं चैव सार्धं दैर्घ्याद् विधीयते । जलाश्रयं तु परितः खाताद् भङ्गसमं बहिः
khātaṃ bhāgaṃ samaṃ caiva sārdhaṃ dairghyād vidhīyate / jalāśrayaṃ tu paritaḥ khātād bhaṅgasamaṃ bahiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोपवीतं च विहितम् अन्तरेखाश्रयस्थिते । द्वादशांशकृतानां च इत्येषाम् अंशकल्पना
sopavītaṃ ca vihitam antarekhāśrayasthite / dvādaśāṃśakṛtānāṃ ca ityeṣām aṃśakalpanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विहिता काष्ठवर्गाणां शैलजानाम् अपि द्विज । भङ्गाद् विभक्तिभिर्भागैर्मात्रं यत्कल्पितं पुरा
vihitā kāṣṭhavargāṇāṃ śailajānām api dvija / bhaṅgād vibhaktibhirbhāgairmātraṃ yatkalpitaṃ purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्मध्ये मुनिभिर्भागैः सर्वं पूर्वोक्तम् आचरेत् । भागद्वयं द्वयं चैव परितो निखनेत् क्रमात्
tanmadhye munibhirbhāgaiḥ sarvaṃ pūrvoktam ācaret / bhāgadvayaṃ dvayaṃ caiva parito nikhanet kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जन्माश्रयं तु भागेन सार्धेन परितः स्मृतम् । ततोर्ध्वम् उक्तमानं यत् तत्र तद् विहितं तु वै
janmāśrayaṃ tu bhāgena sārdhena paritaḥ smṛtam / tatordhvam uktamānaṃ yat tatra tad vihitaṃ tu vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विभज्य तत् षोडशधा मध्ये भागाष्टकेन वै । विधेयम् अखिलं प्राग्वद् भागात् पादेन वै सह
vibhajya tat ṣoḍaśadhā madhye bhāgāṣṭakena vai / vidheyam akhilaṃ prāgvad bhāgāt pādena vai saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परितो निखनेद् द्रोणीं ब्रह्मन् भागद्वयेन तु । जलाश्रयं तु विहितं पादोनेन द्वयेन वा
parito nikhaned droṇīṃ brahman bhāgadvayena tu / jalāśrayaṃ tu vihitaṃ pādonena dvayena vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आपाद्य चक्रं प्रागुक्तं कमलाद्यं यथोदितम् । नवपद्ममयीं कुर्यात् संस्थितिं चार्चने विभोः
āpādya cakraṃ prāguktaṃ kamalādyaṃ yathoditam / navapadmamayīṃ kuryāt saṃsthitiṃ cārcane vibhoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथायथा च विस्तारं समभ्यूह्य तथातथा । आदाय खातपूर्वेभ्यो मध्यदेशे तु योजयेत्
yathāyathā ca vistāraṃ samabhyūhya tathātathā / ādāya khātapūrvebhyo madhyadeśe tu yojayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विभक्तं भवते येन क्षेत्रं चेद् अम्बुजस्य च । नवानाम् अपि पद्मानाम् अथ मन्त्रवराश्रितम्
vibhaktaṃ bhavate yena kṣetraṃ ced ambujasya ca / navānām api padmānām atha mantravarāśritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पद्मं साधारणाज्जालं युज्यते ऽभ्यर्चितं यथा । इति विस्तीर्णभागानां विभागं हि यथोदितम्
padmaṃ sādhāraṇājjālaṃ yujyate 'bhyarcitaṃ yathā / iti vistīrṇabhāgānāṃ vibhāgaṃ hi yathoditam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वाथ रचयेद् यत्नाद् बाहुल्यं मेखलादिकैः । जलाश्रयसमेनादौ तद् उद्देशात् क्रमेण तु
kṛtvātha racayed yatnād bāhulyaṃ mekhalādikaiḥ / jalāśrayasamenādau tad uddeśāt krameṇa tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोधयित्वानुपादेन बाहुल्यं दिक्चतुष्टयात् । त्रिचतुः पञ्च वा षड् वा ततः पुच्छाश्रितेर् भजेत्
śodhayitvānupādena bāhulyaṃ dikcatuṣṭayāt / tricatuḥ pañca vā ṣaḍ vā tataḥ pucchāśriter bhajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिधा विभक्तं सोष्णीषं सपद्मं मेखलात्रयम् । चतुर् विभक्तेनोष्णीषं मेखलाषट्कमध्यगम्
tridhā vibhaktaṃ soṣṇīṣaṃ sapadmaṃ mekhalātrayam / catur vibhaktenoṣṇīṣaṃ mekhalāṣaṭkamadhyagam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुर्याद् वै किङ्किणीजालद्वयेन नलिनीं शुभाम् । मुनिभक्ते तु बाहुल्ये षोढा कमलसंभव
kuryād vai kiṅkiṇījāladvayena nalinīṃ śubhām / munibhakte tu bāhulye ṣoḍhā kamalasaṃbhava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भागेनोष्णीषवर्गं तु श्लथगात्राग्रवद् भवेत् । तदधः शुक्तिकाकारं सूत्रं छिन्नं विधीयते
bhāgenoṣṇīṣavargaṃ tu ślathagātrāgravad bhavet / tadadhaḥ śuktikākāraṃ sūtraṃ chinnaṃ vidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधस्ताच्छुक्तिभागस्य वृत्तं कुर्यात् सकर्णिकम् । वृत्तासनं च विहितं चतुरश्रं समन्ततः
adhastācchuktibhāgasya vṛttaṃ kuryāt sakarṇikam / vṛttāsanaṃ ca vihitaṃ caturaśraṃ samantataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदधस्त्रितयं कुर्यान्मेखलानां सुलक्षणम् । सपादाश्चोक्तपादेभ्यः किञ्चित्किञ्चिद् यथाक्रमम्
tadadhastritayaṃ kuryānmekhalānāṃ sulakṣaṇam / sapādāścoktapādebhyaḥ kiñcitkiñcid yathākramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थितिरन्तरसूत्रीया विभागजननी हिता । सन्त्यज्योष्णीषपीठांशं गरुडं च कृताञ्जलिम्
sthitirantarasūtrīyā vibhāgajananī hitā / santyajyoṣṇīṣapīṭhāṃśaṃ garuḍaṃ ca kṛtāñjalim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्ववक्त्रेणापरेणैव युक्तं पाणिद्वयेन तु । कुर्यात् पूर्वापराभ्यां वा मन्ये भद्रासनस्य च
svavaktreṇāpareṇaiva yuktaṃ pāṇidvayena tu / kuryāt pūrvāparābhyāṃ vā manye bhadrāsanasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गंगायमुनयोर् मध्ये वरुणं यादसां पतिम् । मध्यतस्तद् उदग्भागे भद्रपीठस्य कल्पयेत्
gaṃgāyamunayor madhye varuṇaṃ yādasāṃ patim / madhyatastad udagbhāge bhadrapīṭhasya kalpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पार्श्वद्वये प्रमाणस्य समुद्रं रत्नपात्रधृत् । विधेयं सौम्यमूर्तिं च दिव्यैर् जलचरैः सह
pārśvadvaye pramāṇasya samudraṃ ratnapātradhṛt / vidheyaṃ saumyamūrtiṃ ca divyair jalacaraiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिक्चतुष्कम् अतः शेषम् आपूर्यं किङ्किणीगणैः । द्रव्यजे चलबिम्बे वा अङ्गुलैः परिनिर्मिते
dikcatuṣkam ataḥ śeṣam āpūryaṃ kiṅkiṇīgaṇaiḥ / dravyaje calabimbe vā aṅgulaiḥ parinirmite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोर्ध्वं तु नृपादीनां हितं नानानिवेशनम् । महाधनानां चान्येषां शुभेप्सूनां च कीर्तये
athordhvaṃ tu nṛpādīnāṃ hitaṃ nānāniveśanam / mahādhanānāṃ cānyeṣāṃ śubhepsūnāṃ ca kīrtaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानाधर्मप्रतिष्ठानं तत्र तावत् समाचरेत् । राजा वा साधकश्चान्यो लोकदं स्वर्गदं हि यत्
nānādharmapratiṣṭhānaṃ tatra tāvat samācaret / rājā vā sādhakaścānyo lokadaṃ svargadaṃ hi yat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृषोत्सर्गफलेनाशु निवृत्तिं तस्य कर्मणः । कृत्वा तदनु वै कुर्याद् हरेः संस्थापनं पुनः
vṛṣotsargaphalenāśu nivṛttiṃ tasya karmaṇaḥ / kṛtvā tadanu vai kuryād hareḥ saṃsthāpanaṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशेषकर्मनिचयं प्रत्यस्तम (? मे) ति यत्र वै । संकल्पाद् एव नाधर्ममाजीवम् अभिविन्दति
viśeṣakarmanicayaṃ pratyastama (? me) ti yatra vai / saṃkalpād eva nādharmamājīvam abhivindati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम्यक् समाप्तो येनैव तेनान्यस्मिन् हि जन्मनि । विवेकजं परं ज्ञानम् आप्नुयान्मोक्षसिद्धिदम्
samyak samāpto yenaiva tenānyasmin hi janmani / vivekajaṃ paraṃ jñānam āpnuyānmokṣasiddhidam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नान्येन कर्मणा यस्माद् विषकीर्णेन कर्मणा । जायते परया शान्तिर्धर्मवश्यो ऽक्षयप्रदः
nānyena karmaṇā yasmād viṣakīrṇena karmaṇā / jāyate parayā śāntirdharmavaśyo 'kṣayapradaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पौष्कर उवाच --- नानाधर्मप्रतिष्ठानं लोकानां हितकाम्यया । ज्ञातुम् इच्छामि भगवन् त्वत्तः संदेहशान्तये
pauṣkara uvāca --- nānādharmapratiṣṭhānaṃ lokānāṃ hitakāmyayā / jñātum icchāmi bhagavan tvattaḥ saṃdehaśāntaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीभगवानुवाच --- पञ्चायतनूपर्वं प्राक् कृत्वा देवालयं शुभम् । कामनारहितेनैव चेतसा विमलेन तु
śrībhagavānuvāca --- pañcāyatanūparvaṃ prāk kṛtvā devālayaṃ śubham / kāmanārahitenaiva cetasā vimalena tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मार्थम् आश्रितं तस्मिन् पुरं कुर्याद् द्विजास्पदम् । सर्वलोकेषु सामान्यं सर्वदोषक्षयङ्करम्
dharmārtham āśritaṃ tasmin puraṃ kuryād dvijāspadam / sarvalokeṣu sāmānyaṃ sarvadoṣakṣayaṅkaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वधर्मोत्तमं चैव सर्वदा सर्वकामदम् । प्रवरं पञ्चकालज्ञसमूहं भगवन्मयम्
sarvadharmottamaṃ caiva sarvadā sarvakāmadam / pravaraṃ pañcakālajñasamūhaṃ bhagavanmayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षट्कर्मनिरतं चापि त्रयीधर्मपरायणम् । ज्ञातिशुद्धं परिज्ञाय निर्द्वन्द्वं च परस्परम्
ṣaṭkarmanirataṃ cāpi trayīdharmaparāyaṇam / jñātiśuddhaṃ parijñāya nirdvandvaṃ ca parasparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दाशाग्निहोत्रसंयुक्तं वेदाध्ययनतत्परम् । नदीशैलवनोपेते दुष्टप्राणिविवर्जिते
dāśāgnihotrasaṃyuktaṃ vedādhyayanatatparam / nadīśailavanopete duṣṭaprāṇivivarjite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सस्यशालिफलाढ्ये तु स्निग्धशष्पसमाकुले । स्वादुतोयप्रदे देशे सुप्राकारविभूषिते
sasyaśāliphalāḍhye tu snigdhaśaṣpasamākule / svādutoyaprade deśe suprākāravibhūṣite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् आसाद्य शुभं तत्र पूजयित्वा जगत्प्रभुम् । ततः स्नात्वानुलिप्तं च वस्त्रालंकारभूषितम्
tam āsādya śubhaṃ tatra pūjayitvā jagatprabhum / tataḥ snātvānuliptaṃ ca vastrālaṃkārabhūṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताम्रशासनपूर्वं तु ब्राह्मणं विनिवेश्य च । आसनेषु समूहन्तं पाद्यार्ध्यकुसुमैर् यजेत्
tāmraśāsanapūrvaṃ tu brāhmaṇaṃ viniveśya ca / āsaneṣu samūhantaṃ pādyārdhyakusumair yajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं च धूपैः सुगन्धैश्च ताम्बूलेन महामते । यथाक्रमोपदिष्टेषु दद्यात् पाणौ कुशोदकम्
taṃ ca dhūpaiḥ sugandhaiśca tāmbūlena mahāmate / yathākramopadiṣṭeṣu dadyāt pāṇau kuśodakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वादशाक्षरमन्त्रेण प्रमाद्यम् इति पाठयेत् । प्रतिष्ठासीति वै साम कुर्याद् वै प्रार्थनां ततः
dvādaśākṣaramantreṇa pramādyam iti pāṭhayet / pratiṣṭhāsīti vai sāma kuryād vai prārthanāṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथावद् अर्चनीयश्च मदनुग्रहकाम्यया । स्वगृहे पुण्डरीकाक्ष स्वकुलोत्थेन कर्मणा
yathāvad arcanīyaśca madanugrahakāmyayā / svagṛhe puṇḍarīkākṣa svakulotthena karmaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहसद्धर्मचारिण्या व्यक्तवेद्यां यथागमम् । समिदादीनि चाग्नीनाम् अग्नेर्वा शक्त्यपेक्षया
sahasaddharmacāriṇyā vyaktavedyāṃ yathāgamam / samidādīni cāgnīnām agnervā śaktyapekṣayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रैकाल्यमा च कर्तव्यं स्वधर्मः परिपाल्यताम् । प्रवेशं न समापन्ना दा (? द् दा) तव्यं पापकर्मणाम्
traikālyamā ca kartavyaṃ svadharmaḥ paripālyatām / praveśaṃ na samāpannā dā (? d dā) tavyaṃ pāpakarmaṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संस्कार्या स्वसुताः कन्या भृत्यामात्याः स्ववंशजाः । वैष्णवेन विधानेन कार्यास्ते भगवन्मयाः
saṃskāryā svasutāḥ kanyā bhṛtyāmātyāḥ svavaṃśajāḥ / vaiṣṇavena vidhānena kāryāste bhagavanmayāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आ मुहूर्तात् तु वै ब्राह्माद् यावदादित्यदर्शनम् । स्नानपूजाजपस्तोत्रपाठैः संध्यां समाचरेत्
ā muhūrtāt tu vai brāhmād yāvadādityadarśanam / snānapūjājapastotrapāṭhaiḥ saṃdhyāṃ samācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यागसाधनभोगानाम् उपार्जनम् अनन्तरम् । ततः स्नानं तु विधिवद् यथोक्तं विधिना हितम्
yāgasādhanabhogānām upārjanam anantaram / tataḥ snānaṃ tu vidhivad yathoktaṃ vidhinā hitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सायम् आभूतशुद्धिं च अन्तर्यागम् अनन्तरम् । यथोक्तविधिना चाथ कुर्याद् आराधनं बहिः
sāyam ābhūtaśuddhiṃ ca antaryāgam anantaram / yathoktavidhinā cātha kuryād ārādhanaṃ bahiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽग्निहवनं चैव क्रियां पैत्रीम् अनन्तरम् । बलिदानं च भूतानाम् अतिथीनाम् अथार्चनम्
tato 'gnihavanaṃ caiva kriyāṃ paitrīm anantaram / balidānaṃ ca bhūtānām atithīnām athārcanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बन्धुभृत्यसमोपेतम् आत्मयागम् अनन्तरम् । ऋक्सामपूर्वं स्वाध्यायम् इतिहासादिचिन्तनम्
bandhubhṛtyasamopetam ātmayāgam anantaram / ṛksāmapūrvaṃ svādhyāyam itihāsādicintanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचर्तव्यं समाधानं स्वहृत्पद्मान्तरे ततः । त्रयोदशाङ्गम् इत्युक्तम् आह्निकं भगवन्मयम्
ācartavyaṃ samādhānaṃ svahṛtpadmāntare tataḥ / trayodaśāṅgam ityuktam āhnikaṃ bhagavanmayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्यं वै प्रत्यहं भक्त्या क्षीयमाणे क्षपागमे । संन्यासम् आचरेद् भूयः कुर्याद्ग्रहणम् अस्य वै
kāryaṃ vai pratyahaṃ bhaktyā kṣīyamāṇe kṣapāgame / saṃnyāsam ācared bhūyaḥ kuryādgrahaṇam asya vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देशिकेन्द्रमुखेनैवम् आज्ञातुं गृहमेधिनाम् । दत्त्वा निर्गत्य वै तत्र कर्ता कुर्यात् प्रदक्षिणम्
deśikendramukhenaivam ājñātuṃ gṛhamedhinām / dattvā nirgatya vai tatra kartā kuryāt pradakṣiṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति ब्रह्मप्रतिष्ठानं विधानं कथितं च ते । वैष्णवीयैः पालनीयं नृपेन्द्रैश्च स्वसिद्धये
iti brahmapratiṣṭhānaṃ vidhānaṃ kathitaṃ ca te / vaiṣṇavīyaiḥ pālanīyaṃ nṛpendraiśca svasiddhaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वसिद्धान्तप्रतिष्ठानम् अथेदानीं निबोधतु । मठम् आयतने कृत्वा वृत्तिपूर्वम् अकृत्रिमम्
svasiddhāntapratiṣṭhānam athedānīṃ nibodhatu / maṭham āyatane kṛtvā vṛttipūrvam akṛtrimam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वणिक्कुटुम्बभृतकैर्युक्तं दासगणेन तु । वाप्यो घरट्टजा[लिटन्यः सह वातायनैः स्थिताः
vaṇikkuṭumbabhṛtakairyuktaṃ dāsagaṇena tu / vāpyo gharaṭṭajā[liṭanyaḥ saha vātāyanaiḥ sthitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रान्नं व्यञ्जनोपेतं भक्ष्यकान्नादिकं बहु । विविधं साधयित्वां प्राक् स्नात्वा तु गुरुणा सह
tatrānnaṃ vyañjanopetaṃ bhakṣyakānnādikaṃ bahu / vividhaṃ sādhayitvāṃ prāk snātvā tu guruṇā saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वादशाक्षरपूर्वैस्तु मन्त्रैर् न्यस्ततनुः सुधीः । अर्चयित्वा जगन्नाथं परमेश्वरम् अच्युतम्
dvādaśākṣarapūrvaistu mantrair nyastatanuḥ sudhīḥ / arcayitvā jagannāthaṃ parameśvaram acyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्यागतान् समाहूय ब्राह्यणान् वेदपारगान् । इदं तद् अमृतं चान्नम् इदमायुः प्रजापतिः
abhyāgatān samāhūya brāhyaṇān vedapāragān / idaṃ tad amṛtaṃ cānnam idamāyuḥ prajāpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं विष्णुरिदं प्राणम् इदं जीवम् इदं परम् । सर्वसत्त्वहितार्थं च अनुयागं प्रतिष्ठितम्
idaṃ viṣṇuridaṃ prāṇam idaṃ jīvam idaṃ param / sarvasattvahitārthaṃ ca anuyāgaṃ pratiṣṭhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चभूतजगद्योनेर् अन्नमूर्ते जनार्दन । आ भूतसंप्लवं कालं भव सन्निहितस्त्विह
pañcabhūtajagadyoner annamūrte janārdana / ā bhūtasaṃplavaṃ kālaṃ bhava sannihitastviha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चोदयेद् ऋङ्मयान् प्राग्वत् सामज्ञाद् द्वे परे श्रुती । गुरुर् अभ्यर्थनीयश्च सकुटुम्बेन वै पुरा
codayed ṛṅmayān prāgvat sāmajñād dve pare śrutī / gurur abhyarthanīyaśca sakuṭumbena vai purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्यागतगणेनापि सह चान्यैः परेण तु । योक्तव्यं पालनीयं च मदनुग्राह्यया धिया
abhyāgatagaṇenāpi saha cānyaiḥ pareṇa tu / yoktavyaṃ pālanīyaṃ ca madanugrāhyayā dhiyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तर्पयेत ततो ऽन्नेन अन्नाद् अर्चार्चितेन तु । समूहम् उपविष्टं तु उच्छिष्टं शोधयेत् ततः
tarpayeta tato 'nnena annād arcārcitena tu / samūham upaviṣṭaṃ tu ucchiṣṭaṃ śodhayet tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यायात् प्रदक्षिणीकृत्य अभ्यागतगणं ततम् । इदम् अन्नप्रतिष्ठानम् उक्तम् अच्युतभाविनाम्
yāyāt pradakṣiṇīkṛtya abhyāgatagaṇaṃ tatam / idam annapratiṣṭhānam uktam acyutabhāvinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानप्रतिष्ठानम् (७७-१४३) परम् उद्धरणोपायं तथाखिलसुखप्रदम् । अथ ज्ञानप्रतिष्ठानम् इदानीम् अवधारय । यत्कृत्वा जायते ज्ञानं विवेकसहितं हि यत्
jñānapratiṣṭhānam (77-143) param uddharaṇopāyaṃ tathākhilasukhapradam / atha jñānapratiṣṭhānam idānīm avadhāraya / yatkṛtvā jāyate jñānaṃ vivekasahitaṃ hi yat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिशुद्धान् समुच्चित्य पञ्चरात्रीयसञ्चयान् । सदागमादिकान् कृत्स्नान् वेदेवदाङ्गसंयुतान्
pariśuddhān samuccitya pañcarātrīyasañcayān / sadāgamādikān kṛtsnān vedevadāṅgasaṃyutān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्मृतिस्मृत्यन्तरोपेतान् इतिहाससमन्वितान् । आन्वीक्षकीभिर् विद्याभिः सशब्दाख्याभिसंवृतान्
smṛtismṛtyantaropetān itihāsasamanvitān / ānvīkṣakībhir vidyābhiḥ saśabdākhyābhisaṃvṛtān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नदी (? न्दि) नागरकैर्वर्णैविविधान् वर्णसंचयान् । पूरयित्वा विनिक्षिप्य संपुटेष्वक्षयेषु च
nadī (? ndi) nāgarakairvarṇaivividhān varṇasaṃcayān / pūrayitvā vinikṣipya saṃpuṭeṣvakṣayeṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रथयित्वासिताद्येन सूत्रेण सुदृढेन तु । सुस्थिरे सुप्रसिद्धे च नृपनागरसेविते
grathayitvāsitādyena sūtreṇa sudṛḍhena tu / susthire suprasiddhe ca nṛpanāgarasevite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विजोषितेभ्यः संकीर्णे सत्समूहेन पालिते । समीपे ऽश्ममयं वेश्म लोहयन्त्रसमन्वितम्
dvijoṣitebhyaḥ saṃkīrṇe satsamūhena pālite / samīpe 'śmamayaṃ veśma lohayantrasamanvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सकवाटार्गलोपेतं सुधाधवलितं शुभम् । कञ्जस्थया वागीश्वर्या भूषितं चित्रभूषया
sakavāṭārgalopetaṃ sudhādhavalitaṃ śubham / kañjasthayā vāgīśvaryā bhūṣitaṃ citrabhūṣayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शङ्खचक्रगदापद्मकरप्रोद्यतया तया । प्रोद्वहन्त्याक्षमालां तु शास्त्रसञ्चयहस्तया
śaṅkhacakragadāpadmakaraprodyatayā tayā / prodvahantyākṣamālāṃ tu śāstrasañcayahastayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वरदाभयदायिन्या सिद्धाद्यैर्वान्तया परैः । ततः प्राग्वत् कृतन्यासः शुक्लाम्बरधरः शुचिः
varadābhayadāyinyā siddhādyairvāntayā paraiḥ / tataḥ prāgvat kṛtanyāsaḥ śuklāmbaradharaḥ śuciḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोहयन्त्रायने तस्मिन् प्रणवाधिष्ठिते ऽर्चिते । यथाक्रमं समारोप्य शास्त्रसंग्रहपुस्तकान्
lohayantrāyane tasmin praṇavādhiṣṭhite 'rcite / yathākramaṃ samāropya śāstrasaṃgrahapustakān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूजितांस्तु समालब्धान्नेत्रवस्त्रैस्तु वेष्टितान् । द्वादशाक्षरमन्त्रेण पूजयित्वा पठेद् इदम्
pūjitāṃstu samālabdhānnetravastraistu veṣṭitān / dvādaśākṣaramantreṇa pūjayitvā paṭhed idam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशुद्धज्ञानदेहाय विष्णवे परमात्मने । सुप्रतिष्ठितम् अक्षय्यं तिष्ठ शास्त्रात्मनेह वै
viśuddhajñānadehāya viṣṇave paramātmane / supratiṣṭhitam akṣayyaṃ tiṣṭha śāstrātmaneha vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अज्ञानाम् उपकारार्थं प्रबोधजननाय च । मुक्त्वा त्वामेवम् अक्षय्यं क्षयवन्तो ऽमरादयः
ajñānām upakārārthaṃ prabodhajananāya ca / muktvā tvāmevam akṣayyaṃ kṣayavanto 'marādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उक्त्वैवम् अर्चयेद् भूयो वेदवेदान्तविग्रहम् । सदागमाद्यैर्भगवत्पुराणाद्यैर् अलंकृतम्
uktvaivam arcayed bhūyo vedavedāntavigraham / sadāgamādyairbhagavatpurāṇādyair alaṃkṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्यहं परया भक्त्या विद्यापीठस्य चाग्रतः । शब्दब्रह्ममयं पीठं भद्रपीठे पुरोदिते
pratyahaṃ parayā bhaktyā vidyāpīṭhasya cāgrataḥ / śabdabrahmamayaṃ pīṭhaṃ bhadrapīṭhe purodite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नियुक्तं चार्चने कुर्याद् अप्रमत्तं द्विजोत्तम । ततः प्रदक्षिणीकृत्य धूपं दत्त्वा क्षमापेयत्
niyuktaṃ cārcane kuryād apramattaṃ dvijottama / tataḥ pradakṣiṇīkṛtya dhūpaṃ dattvā kṣamāpeyat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सञ्चारदाने ऽर्थिनां च संचयं तत्र संचयेत् । शासनावनिबन्धां च तस्य वृत्तिं सुपुष्कलाम्
sañcāradāne 'rthināṃ ca saṃcayaṃ tatra saṃcayet / śāsanāvanibandhāṃ ca tasya vṛttiṃ supuṣkalām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वा तच्छासनं दद्याद् ज्ञानकोशानुपालने । तस्मिन् देवगृहे पश्चाद् ब्रह्मचारींस्तु पाठयेत्
kṛtvā tacchāsanaṃ dadyād jñānakośānupālane / tasmin devagṛhe paścād brahmacārīṃstu pāṭhayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रद्वयं पुरोद्दिष्टं स्वयं बद्धाञ्जलिः पठेत् । अज्ञानतिमिरान्धानां जनानाम् अविवेकिनाम्
mantradvayaṃ puroddiṣṭaṃ svayaṃ baddhāñjaliḥ paṭhet / ajñānatimirāndhānāṃ janānām avivekinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शास्त्रपीठप्रतिष्ठानात् ज्ञानम् एति च निर्मलम् । एतस्माद् उत्थितेनैव फलेन महता हरिः
śāstrapīṭhapratiṣṭhānāt jñānam eti ca nirmalam / etasmād utthitenaiva phalena mahatā hariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रीतिम् आयातु परमां फलं मे नोपयुज्यते । विद्यापीठप्रतिष्ठानम् इदं सम्यक् प्रकाशितम्
prītim āyātu paramāṃ phalaṃ me nopayujyate / vidyāpīṭhapratiṣṭhānam idaṃ samyak prakāśitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फलार्थिनां ज्ञाननिष्ठं फलं यच्छति चेप्सितम् । वापीकूपतटाकानाम् आरामाणां च मोक्षणम्
phalārthināṃ jñānaniṣṭhaṃ phalaṃ yacchati cepsitam / vāpīkūpataṭākānām ārāmāṇāṃ ca mokṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिष्ठापनपूर्वं च स्वर्गदं हि फलार्थिनाम् । कर्मसन्यासिनां विष्णोस्तत्पुनस्तत्पदप्रदम्
pratiṣṭhāpanapūrvaṃ ca svargadaṃ hi phalārthinām / karmasanyāsināṃ viṣṇostatpunastatpadapradam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारणं जगताम् ईशो भूतः सर्वेश्वरो ऽच्युतः । शब्दात्मिकाम् अमूर्तां च ज्ञानकर्मात्मलक्षणाम्
kāraṇaṃ jagatām īśo bhūtaḥ sarveśvaro 'cyutaḥ / śabdātmikām amūrtāṃ ca jñānakarmātmalakṣaṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समासाद्य स्वरूपेण जगत्याम् अवतिष्ठते । तन्मयं देहम् आश्रित्य यत्सत्याह्लादम् उत्तमम्
samāsādya svarūpeṇa jagatyām avatiṣṭhate / tanmayaṃ deham āśritya yatsatyāhlādam uttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सामराणाम् ऋषीणां च मनुष्याणां महामते । एवं नानारसमयीं शक्तिं विटपविग्रहाम्
sāmarāṇām ṛṣīṇāṃ ca manuṣyāṇāṃ mahāmate / evaṃ nānārasamayīṃ śaktiṃ viṭapavigrahām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दावानलस्थस (?प्र) करीं नानाव्यक्तमयैः स्वरैः । प्रवालपत्रकुसुममारुताम्बुविमिश्रितैः
dāvānalasthasa (?pra) karīṃ nānāvyaktamayaiḥ svaraiḥ / pravālapatrakusumamārutāmbuvimiśritaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अजङ्गमां पादपाख्यां पत्रपुष्फलप्रदाम् । मूर्तिं देवोपवरणीं भूमिं वै प्रथमांशकाम्
ajaṅgamāṃ pādapākhyāṃ patrapuṣphalapradām / mūrtiṃ devopavaraṇīṃ bhūmiṃ vai prathamāṃśakām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपरां जङ्गमां मूर्तिं सौरभं संश्रितास्पदाम् । ततस्तद् उत्थितैस्तावत् पञ्चौपनिषदात्मकैः
aparāṃ jaṅgamāṃ mūrtiṃ saurabhaṃ saṃśritāspadām / tatastad utthitaistāvat pañcaupaniṣadātmakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रितैः पञ्चभिर्मन्त्रैर्गोमयाद्यैर् यथाक्रमम् । सह ऋक्सामपूर्वैस्तु कुशोदकसमन्वितैः
mantritaiḥ pañcabhirmantrairgomayādyair yathākramam / saha ṛksāmapūrvaistu kuśodakasamanvitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुद्धये ऽपि च तत्खातं पर्युक्ष्य परितः पुरा । नयेत् पावनतां पश्चाद् अम्बुना परिपूरिताम्
śuddhaye 'pi ca tatkhātaṃ paryukṣya paritaḥ purā / nayet pāvanatāṃ paścād ambunā paripūritām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्ष्मागतेनाथवाद्ये(?प्ये)न को (? कौ) पेनाल्पेन वा द्विज । अक्षारेण सुतोयेन सांप्रतं शीतलेन च
kṣmāgatenāthavādye(?pye)na ko (? kau) penālpena vā dvija / akṣāreṇa sutoyena sāṃprataṃ śītalena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संभवे सति हे(?है)मेन देशकालवशाद् अपि । क्रीतेन ताटकीयेन पल्लवे(?ष्वने)नोद्धृतेन वा
saṃbhave sati he(?hai)mena deśakālavaśād api / krītena tāṭakīyena pallave(?ṣvane)noddhṛtena vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोब्राह्मणानां सांमूल्यं (? मुख्यं) गत्वा शतपदादिकम् । खातमध्ये विनिक्षिप्य स खातो विततो महान्
gobrāhmaṇānāṃ sāṃmūlyaṃ (? mukhyaṃ) gatvā śatapadādikam / khātamadhye vinikṣipya sa khāto vitato mahān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहुकाले जलस्थायी यथाभिमतविस्तृतः । कार्यो वै सर्वदिक्सेव्यो ऽनवस्था जायते यथा
bahukāle jalasthāyī yathābhimatavistṛtaḥ / kāryo vai sarvadiksevyo 'navasthā jāyate yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुलस्त्रीजनवृद्धानां स्नेहम् आहरतां भृशम् । धनुर्द्वयसमं कुर्यान्निम्नत्वेन तु सर्वदा
kulastrījanavṛddhānāṃ sneham āharatāṃ bhṛśam / dhanurdvayasamaṃ kuryānnimnatvena tu sarvadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सार्धकार्मुकतुल्यं वा एकज्यानिष्ठमेव वा । धनुर्द्वयात् समारभ्य यावद् धनुःशतं तु वै
sārdhakārmukatulyaṃ vā ekajyāniṣṭhameva vā / dhanurdvayāt samārabhya yāvad dhanuḥśataṃ tu vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विहिते खातविस्तारे ह्यत ऊर्ध्वं यथा च ते । तत्पार्थिवं च वायव्यं सौम्यम् आग्नेयमेव च
vihite khātavistāre hyata ūrdhvaṃ yathā ca te / tatpārthivaṃ ca vāyavyaṃ saumyam āgneyameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुरश्रायतं चैव आपाद्य शुभलक्षणम् । समूभागवशाच्चैव पदवीगणभूषितम्
caturaśrāyataṃ caiva āpādya śubhalakṣaṇam / samūbhāgavaśāccaiva padavīgaṇabhūṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृक्षवल्लीगणोपेतं शाड्वलस्थलभूषितम् । पाथिकावासकैर्युक्तं तथा विश्रामतोरणैः
vṛkṣavallīgaṇopetaṃ śāḍvalasthalabhūṣitam / pāthikāvāsakairyuktaṃ tathā viśrāmatoraṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं कृत्वा यथोद्दिष्टं यत्र गोविग्रहक्षितौ । अवधार्य च सन्धार्य खातह्रासं च कुर्वती
evaṃ kṛtvā yathoddiṣṭaṃ yatra govigrahakṣitau / avadhārya ca sandhārya khātahrāsaṃ ca kurvatī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालं प्रवृत्तिपर्यन्तं तर्पयन्ती च तज्जलम् । एवं संस्कृत्य च ततः प्राग्भागम् अपि वीक्षयन्
kālaṃ pravṛttiparyantaṃ tarpayantī ca tajjalam / evaṃ saṃskṛtya ca tataḥ prāgbhāgam api vīkṣayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्यग्भागस्थितः कर्ता गुरुणा ब्राह्मणैः सह । तदुद्धृतेनाम्भसाथ अथवान्येन सांप्रतम्
pratyagbhāgasthitaḥ kartā guruṇā brāhmaṇaiḥ saha / taduddhṛtenāmbhasātha athavānyena sāṃpratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृदा गोमययुतया तत्कालं लेपयेत् स्थलम् । द्वादशार्णेन गायत्र्या साम्ना वै वासुधेन तु
mṛdā gomayayutayā tatkālaṃ lepayet sthalam / dvādaśārṇena gāyatryā sāmnā vai vāsudhena tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.