तेनासन्निश्चयफलानुपलब्धिर्नसिध्यति । परार्थानुमाननामा चतुर्थः परिच्छेदः परस्य प्रतिपाद्यत्वात् अदृष्टो ऽपि स्वयं परैः । दृष्टसाधनमित्येके तत्क्षेपायात्मदृग्वचः
tenāsanniścayaphalānupalabdhirnasidhyati / parārthānumānanāmā caturthaḥ paricchedaḥ parasya pratipādyatvāt adṛṣṭo 'pi svayaṃ paraiḥ / dṛṣṭasādhanamityeke tatkṣepāyātmadṛgvacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुमाविषये नेष्टं परीक्षितपरिग्रहात् । वाचः प्रामाण्यमस्मिन् हि नानुमानं प्रवर्तते
anumāviṣaye neṣṭaṃ parīkṣitaparigrahāt / vācaḥ prāmāṇyamasmin hi nānumānaṃ pravartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बाधनायागमस्योक्तेः साधनस्य परं प्रति । सो ऽप्रमाणं तदासिद्धं तत्सिद्धमखिलं ततः
bādhanāyāgamasyokteḥ sādhanasya paraṃ prati / so 'pramāṇaṃ tadāsiddhaṃ tatsiddhamakhilaṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदागमवतः सिद्धं यदि कस्य क आगमः । बाध्यमानः प्रमाणेन स सिद्धः कथामागमः
tadāgamavataḥ siddhaṃ yadi kasya ka āgamaḥ / bādhyamānaḥ pramāṇena sa siddhaḥ kathāmāgamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्विरुद्धाभ्युपगमस्तेनैव च कथं भवेत् । तदन्योपगमे तस्य त्यागांस्याप्रमाणाता
tadviruddhābhyupagamastenaiva ca kathaṃ bhavet / tadanyopagame tasya tyāgāṃsyāpramāṇātā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् कस्मात् साधनं नोक्तं स्वप्रतीतिर्यदुद्भवा । युक्त्या ययागमो ग्राह्यः परस्यापि च सा न किम्
tat kasmāt sādhanaṃ noktaṃ svapratītiryadudbhavā / yuktyā yayāgamo grāhyaḥ parasyāpi ca sā na kim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राकृतस्य सतः प्राग् यैः प्रतिपत्त्यक्षसम्भवो । साधनैः साधनान्यर्थसक्तिज्ञाने ऽस्य तान्यलम्
prākṛtasya sataḥ prāg yaiḥ pratipattyakṣasambhavo / sādhanaiḥ sādhanānyarthasaktijñāne 'sya tānyalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विच्छिन्नानुगमा ये ऽपि सामान्येनाप्यगोचराः । साध्यसाधनचिन्तास्ति न तेष्वर्थेषु काचन
vicchinnānugamā ye 'pi sāmānyenāpyagocarāḥ / sādhyasādhanacintāsti na teṣvartheṣu kācana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुंसामभिप्रायवशात् तत्त्वातत्त्वव्यवस्थितौ । लुप्तौ हेतुतदाभासौ तस्य वस्त्वसमाश्रयात्
puṃsāmabhiprāyavaśāt tattvātattvavyavasthitau / luptau hetutadābhāsau tasya vastvasamāśrayāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सन्नर्थो ज्ञानसापेक्षो नासन् ज्ञानेन साधकः । सतो ऽपि वस्त्वसंश्लिष्टासंगत्या सदृशी गतिः
sannartho jñānasāpekṣo nāsan jñānena sādhakaḥ / sato 'pi vastvasaṃśliṣṭāsaṃgatyā sadṛśī gatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लिङ्गं स्वभावः कार्य वा दृश्यादर्शनमेव वा । सम्बद्धं वस्तुतस्सिद्धं तदसिद्धं किमात्मनः
liṅgaṃ svabhāvaḥ kārya vā dṛśyādarśanameva vā / sambaddhaṃ vastutassiddhaṃ tadasiddhaṃ kimātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परेणाप्यन्यतो गन्तुमयुक्तम् परकल्पितैः । प्रसङ्गो द्वयसम्बन्धादेकापाये ऽन्यहानये
pareṇāpyanyato gantumayuktam parakalpitaiḥ / prasaṅgo dvayasambandhādekāpāye 'nyahānaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदर्थग्रहणं शब्दकल्पनारोपितात्मनाम् । अलिङ्गत्वप्रसिद्धयर्थमर्थादर्थस्य सिद्धितः
tadarthagrahaṇaṃ śabdakalpanāropitātmanām / aliṅgatvaprasiddhayarthamarthādarthasya siddhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कल्पनागमयोः कर्तु रिच्छमात्रानुवृत्तितः । वस्तुनश्चान्यथाभावात् तत्कृता व्यभिचारिणः
kalpanāgamayoḥ kartu ricchamātrānuvṛttitaḥ / vastunaścānyathābhāvāt tatkṛtā vyabhicāriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थादर्थगतेः शक्तिः पक्षहेत्वभिधानयोः । नार्थे तेन तयोर्नास्ति स्वतः साधनसंस्थितिः
arthādarthagateḥ śaktiḥ pakṣahetvabhidhānayoḥ / nārthe tena tayornāsti svataḥ sādhanasaṃsthitiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् पक्षवचनं वक्तुरभिप्रायनिवेदने । प्रमाणं संशयोत्पत्तेस्ततः साक्षान्न साधनम्
tat pakṣavacanaṃ vakturabhiprāyanivedane / pramāṇaṃ saṃśayotpattestataḥ sākṣānna sādhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साध्यस्यैवाभिधानेन पारम्पर्येण नाप्यलम् । शक्तस्य सूचकं हेतुवचो ऽशक्तमपि स्वयम्
sādhyasyaivābhidhānena pāramparyeṇa nāpyalam / śaktasya sūcakaṃ hetuvaco 'śaktamapi svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हेत्वर्थविषयत्वेन तदशक्तोक्तिरीरिता । शक्तिस्तस्यापि चेद्धेतुवचनस्य प्रवर्त्तनात्
hetvarthaviṣayatvena tadaśaktoktirīritā / śaktistasyāpi ceddhetuvacanasya pravarttanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्संशयेन जिज्ञासोर्भवेत् प्रकरणाश्रयः । विपक्षोपगमे ऽयेतत् तुल्यमित्यनवस्थिनिः
tatsaṃśayena jijñāsorbhavet prakaraṇāśrayaḥ / vipakṣopagame 'yetat tulyamityanavasthiniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तरङ्गं तु सामर्थ्य त्रिषु रूपेषु संस्थितम् । तत्र स्मृतिसमाधानं तदेअचस्येव संस्थितम्
antaraṅgaṃ tu sāmarthya triṣu rūpeṣu saṃsthitam / tatra smṛtisamādhānaṃ tadeacasyeva saṃsthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अख्यापिते हि विषये हेतुवृत्तेरसम्भवात् । विषयख्यापनादेव सिद्धौ चेत् तस्य शक्तता
akhyāpite hi viṣaye hetuvṛtterasambhavāt / viṣayakhyāpanādeva siddhau cet tasya śaktatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उक्तमत्र विनाप्यस्मात् कृतकः शब्द ईदृशाः । सर्वे ऽनित्या इत् प्रोक्ते ऽप्यर्थात् तन्नाशधीर्भवेत्
uktamatra vināpyasmāt kṛtakaḥ śabda īdṛśāḥ / sarve 'nityā it prokte 'pyarthāt tannāśadhīrbhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुक्तावपि पक्षस्य सिद्धेप्रतिबन्धतः । त्रिष्वन्यतमरूपस्यैवानुक्तिर्न्यू नतोदिता
anuktāvapi pakṣasya siddhepratibandhataḥ / triṣvanyatamarūpasyaivānuktirnyū natoditā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साध्योक्तिं वा प्रतिज्ञां स वदन् दोषैर्न युज्यते । साधनाधिकृतेरेव हेत्वाभासाप्रसङ्गतः
sādhyoktiṃ vā pratijñāṃ sa vadan doṣairna yujyate / sādhanādhikṛtereva hetvābhāsāprasaṅgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविशेषोक्तिरप्येकजातीये संशयावहा । अन्यथा सर्वसाध्योक्तेः प्रतिज्ञात्वं प्रसज्यते
aviśeṣoktirapyekajātīye saṃśayāvahā / anyathā sarvasādhyokteḥ pratijñātvaṃ prasajyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिद्धोक्तेः साधनत्वाच्च परस्यापि न दुष्यति । इदानीं साध्यनिर्देशः साधनावयवः कथम्
siddhokteḥ sādhanatvācca parasyāpi na duṣyati / idānīṃ sādhyanirdeśaḥ sādhanāvayavaḥ katham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साभासोक्त्याद्युपक्षेपपरिहारविडम्बना । असम्बद्धा तथा ह्येष न न्याय्य इति वर्णितम्
sābhāsoktyādyupakṣepaparihāraviḍambanā / asambaddhā tathā hyeṣa na nyāyya iti varṇitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गम्यार्थत्वे ऽपि साध्योक्तेरसम्मोहाय लक्षणम् । तच्चुतुर्लक्षणं रूपनिपातेषु स्वयंपदैः
gamyārthatve 'pi sādhyokterasammohāya lakṣaṇam / taccuturlakṣaṇaṃ rūpanipāteṣu svayaṃpadaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असिद्धासाधनार्थोक्तवाद्यभ्युपगतग्रहः । अनुक्तो ऽपीच्छया व्याप्तः साध्य आत्मार्थवन्मतः
asiddhāsādhanārthoktavādyabhyupagatagrahaḥ / anukto 'pīcchayā vyāptaḥ sādhya ātmārthavanmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वान्येष्टनिवृत्तावप्याशङ्कास्थानवारणम् । वृत्तो स्वयंश्रुतेनाह कृता चैषा तदर्थिका
sarvānyeṣṭanivṛttāvapyāśaṅkāsthānavāraṇam / vṛtto svayaṃśrutenāha kṛtā caiṣā tadarthikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशेषस्तद्व्यपेक्षत्वात् कथितो धर्मधर्मिणोः । अनुक्तावपि वाञ्छाया भवेत् प्रकरणाद् गतिः
viśeṣastadvyapekṣatvāt kathito dharmadharmiṇoḥ / anuktāvapi vāñchāyā bhavet prakaraṇād gatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनन्वयो ऽपि दृष्टान्ते दोषस्तस्य यथोदितम् । आत्मा परश्चेत् सो ऽसिद्धः इति तत्रेष्टघातकृत्
ananvayo 'pi dṛṣṭānte doṣastasya yathoditam / ātmā paraścet so 'siddhaḥ iti tatreṣṭaghātakṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साधनं यद्विवादे न न्यस्तं तच्चेन्न साध्यते । किं साध्यमन्यथानिष्टं भवेद् वैफल्यमेव वा
sādhanaṃ yadvivāde na nyastaṃ taccenna sādhyate / kiṃ sādhyamanyathāniṣṭaṃ bhaved vaiphalyameva vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सद्वितीयप्रयोगेषु निरन्वयविरुद्धते । एतेन कथिते साध्यं सामान्येनाथ सम्मतम्
sadvitīyaprayogeṣu niranvayaviruddhate / etena kathite sādhyaṃ sāmānyenātha sammatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदेवार्थान्तराभावाद् देहानाप्तौ न सिध्यति । वाच्यशून्यं प्रलपतां तदेतज्जाड्यवर्णितम्
tadevārthāntarābhāvād dehānāptau na sidhyati / vācyaśūnyaṃ pralapatāṃ tadetajjāḍyavarṇitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुल्यं नाशे ऽपि चेच्छब्दघटभेदेन कल्पने । न सिद्धेन विनाशेन तद्वतः साधनाद् ध्वनेः
tulyaṃ nāśe 'pi cecchabdaghaṭabhedena kalpane / na siddhena vināśena tadvataḥ sādhanād dhvaneḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथार्थान्तरभावे स्यात् तद्वान् कुम्भो ऽप्यनित्यता । विशिष्टा ध्वनिनान्वेति नो चेन्नायोगवारणात्
tathārthāntarabhāve syāt tadvān kumbho 'pyanityatā / viśiṣṭā dhvaninānveti no cennāyogavāraṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विविधो हि व्यवच्छेदो वियोगापरयोगयोः । व्यव्छेदादयोगे तु वार्ये नानन्वयागमः
dvividho hi vyavacchedo viyogāparayogayoḥ / vyavchedādayoge tu vārye nānanvayāgamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सामान्यमेव तत्साध्यं न च सिद्धप्रसाधनम् । विशिष्टं धर्मिणा तच्च न निरन्वयदोषवत्
sāmānyameva tatsādhyaṃ na ca siddhaprasādhanam / viśiṣṭaṃ dharmiṇā tacca na niranvayadoṣavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतेन धर्मिधर्माभ्यां विशिष्टौ धर्मधर्मिणौ । प्रत्याख्यातो निराकुर्वन् धर्मिण्येवमसाधनात्
etena dharmidharmābhyāṃ viśiṣṭau dharmadharmiṇau / pratyākhyāto nirākurvan dharmiṇyevamasādhanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समुदायापवाहो हि न धर्मिणि विरुध्यते । साध्यं यतस्तथा नेष्टं साध्यो धर्मो ऽत्र केवलः
samudāyāpavāho hi na dharmiṇi virudhyate / sādhyaṃ yatastathā neṣṭaṃ sādhyo dharmo 'tra kevalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकस्य धर्मिणः शास्त्रे नानाधर्मस्थितावपि । साध्यः स्यादात्मनैवेष्ट इत्युपात्ता स्वयंश्रुतिः
ekasya dharmiṇaḥ śāstre nānādharmasthitāvapi / sādhyaḥ syādātmanaiveṣṭa ityupāttā svayaṃśrutiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शास्त्राभ्युपगमादेव सर्वादानात् प्रबाधने । तत्रैकस्यापि दोषः स्याद् यदि हेतुप्रतिज्ञ्योः
śāstrābhyupagamādeva sarvādānāt prabādhane / tatraikasyāpi doṣaḥ syād yadi hetupratijñyoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शब्दानाशे प्रसाध्ये स्याद् गन्धभूगुणताक्षतेः । हेतुर्विरिद्धो ऽप्रकृतेर्नो चेदन्यत्र सा समा
śabdānāśe prasādhye syād gandhabhūguṇatākṣateḥ / heturviriddho 'prakṛterno cedanyatra sā samā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथात्र धर्मी प्रकृतस्तत्र शास्त्रार्थबाधनम् । अथ वादीष्टतां ब्रुयाद् धर्मिधर्मादिसाधनैः
athātra dharmī prakṛtastatra śāstrārthabādhanam / atha vādīṣṭatāṃ bruyād dharmidharmādisādhanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कैश्चित् प्रकरणैरिच्छ भवेत् सा गम्यते च तैः । वलात् तवेच्छेयमिति व्यक्तमीश्वरचेष्टितम्
kaiścit prakaraṇairiccha bhavet sā gamyate ca taiḥ / valāt taveccheyamiti vyaktamīśvaraceṣṭitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वदन्नकार्यलिङ्गां तां व्यभिचारेण बाध्यते । अनान्तरीयके चार्थे बाधिते ऽन्यस्य का क्षति
vadannakāryaliṅgāṃ tāṃ vyabhicāreṇa bādhyate / anāntarīyake cārthe bādhite 'nyasya kā kṣati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उक्तं च नागमापेक्षमनुमानं स्वगोचरे । सिद्धं तेन सुसिद्धं तन्न तदा शास्त्रमीक्ष्यते
uktaṃ ca nāgamāpekṣamanumānaṃ svagocare / siddhaṃ tena susiddhaṃ tanna tadā śāstramīkṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वादत्यागस्तदा स्याच्चेन्न तदानभ्युपायतः । उपायो ह्यभ्युपाये ऽयमनङ्गं स तदापि सन्
vādatyāgastadā syāccenna tadānabhyupāyataḥ / upāyo hyabhyupāye 'yamanaṅgaṃ sa tadāpi san
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा विशुद्धे विषयद्वये शास्त्रपरिग्रहम् । चिकिर्षोः स हि कालः स्यात् तदा शास्त्रेण बाधनम्
tadā viśuddhe viṣayadvaye śāstraparigraham / cikirṣoḥ sa hi kālaḥ syāt tadā śāstreṇa bādhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्विरोधेन चिन्तायास्तत्सिद्धर्थेष्वयोगतः । तृतीयस्थानसंक्रान्तौ न्याय्यः शास्त्रपरिग्रहः
tadvirodhena cintāyāstatsiddhartheṣvayogataḥ / tṛtīyasthānasaṃkrāntau nyāyyaḥ śāstraparigrahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रापि साध्यधर्मस्य नान्तरीकबाधनम् । परिहार्य न चान्येषामनवस्थाप्रसङ्गतः
tatrāpi sādhyadharmasya nāntarīkabādhanam / parihārya na cānyeṣāmanavasthāprasaṅgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केनेयं सर्वचिन्ताषु शास्त्रं ग्राह्यमिति स्थितिः । कृतेदानीमसिद्धान्तैर्ग्राह्यो धूमेन नानलः
keneyaṃ sarvacintāṣu śāstraṃ grāhyamiti sthitiḥ / kṛtedānīmasiddhāntairgrāhyo dhūmena nānalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रिक्तस्य जन्तोर्ज्जातस्य गुणदोषमपश्यतः । विलब्धा वत केनेमो सिद्धान्तविषमग्र्हाः
riktasya jantorjjātasya guṇadoṣamapaśyataḥ / vilabdhā vata kenemo siddhāntaviṣamagrhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि साधन एकत्र सर्वशास्त्रं निदर्शने । दर्शयेत् साधनं स्यादित्येषा लोकोत्तरा स्थितिः
yadi sādhana ekatra sarvaśāstraṃ nidarśane / darśayet sādhanaṃ syādityeṣā lokottarā sthitiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असम्बद्धस्य धर्मस्य किमसिद्धो न सिध्यति । हेतुस्तत्साधनायोक्तः किं दुष्टस्तत्र सिध्यति
asambaddhasya dharmasya kimasiddho na sidhyati / hetustatsādhanāyoktaḥ kiṃ duṣṭastatra sidhyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मननुपनीयैव दृष्टान्ते धर्मिणो ऽखिलान् । वाग्धूमादेजंनो ऽन्वेति चैतन्यदहनादिकम्
dharmananupanīyaiva dṛṣṭānte dharmiṇo 'khilān / vāgdhūmādejaṃno 'nveti caitanyadahanādikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वभावं कारणं चार्थो व्यभिचारेण साधयन् । कस्यचिद् वादबाधायां स्वभावान्न निवर्तते
svabhāvaṃ kāraṇaṃ cārtho vyabhicāreṇa sādhayan / kasyacid vādabādhāyāṃ svabhāvānna nivartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रपद्यमानश्चान्यस्तं नान्तरीयकमीप्सितैः । साध्यार्थैर्हेतुना तेन कथमप्रतिपादितः उक्तो ऽनुक्तो ऽपि तेन कथमप्रतिपादितः
prapadyamānaścānyastaṃ nāntarīyakamīpsitaiḥ / sādhyārthairhetunā tena kathamapratipāditaḥ ukto 'nukto 'pi tena kathamapratipāditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उक्तो ऽनुक्तो ऽपि वा हेतुर्विरोद्धा वादिनो ऽत्र किम् । न हि तस्योक्तिदोषेण स जातः शास्त्रबाधनः
ukto 'nukto 'pi vā heturviroddhā vādino 'tra kim / na hi tasyoktidoṣeṇa sa jātaḥ śāstrabādhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बाधकस्याभिधानाच्चेद् दोषो यदि वदेन्न सः । किन्न बाधेत सो ऽकुर्वन्नयुक्तं केन दुष्यति
bādhakasyābhidhānācced doṣo yadi vadenna saḥ / kinna bādheta so 'kurvannayuktaṃ kena duṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्येषु हेत्वाभासेषु स्वेष्टस्यैवाप्रसाधनात् । दुष्येद् व्यर्थाभिधानेन नात्र तस्य प्रसाधनात्
anyeṣu hetvābhāseṣu sveṣṭasyaivāprasādhanāt / duṣyed vyarthābhidhānena nātra tasya prasādhanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि किञ्चित् क्वचिच्छस्त्रेन युक्तं प्रतिषिध्यते । ब्रुवाणो युक्तमप्यन्यदिति राजकुलस्थितिः
yadi kiñcit kvacicchastrena yuktaṃ pratiṣidhyate / bruvāṇo yuktamapyanyaditi rājakulasthitiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वानर्थान् समीकृत्य वक्तुं शक्यं न साधनम् । सर्वत्र तेनोत्सन्नेयं साध्यसाधनसंस्थितिः
sarvānarthān samīkṛtya vaktuṃ śakyaṃ na sādhanam / sarvatra tenotsanneyaṃ sādhyasādhanasaṃsthitiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विरुद्धयोरेकधर्मिण्ययोगादस्तु बाधनम् । विरुद्धैकान्तिके नात्र तद्वदस्ति विरोधिता
viruddhayorekadharmiṇyayogādastu bādhanam / viruddhaikāntike nātra tadvadasti virodhitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अबाध्यबाधकत्वे ऽपि तयोः शास्त्रार्थविप्लवात् । असभ्बद्दे ऽपि बाधा चेत् स्यात् सर्व सर्वबाधनम्
abādhyabādhakatve 'pi tayoḥ śāstrārthaviplavāt / asabhbadde 'pi bādhā cet syāt sarva sarvabādhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम्बन्धस्तेन तत्रैव बाधनादस्ति चेदसत् । हेतोः सर्वस्य चिन्त्यत्वात् स्वसाध्ये गुणदोषयोः
sambandhastena tatraiva bādhanādasti cedasat / hetoḥ sarvasya cintyatvāt svasādhye guṇadoṣayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नान्तरीयकता साध्ये सम्बन्धः सेह नेक्ष्यते । केवलं शास्त्रपीडेति दोषः सान्यकृते समा
nāntarīyakatā sādhye sambandhaḥ seha nekṣyate / kevalaṃ śāstrapīḍeti doṣaḥ sānyakṛte samā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शास्त्राभ्युपगमात् साध्यः सास्त्रदृष्टो ऽखिलो यदि । प्रतिज्ञा सिद्धदृष्टान्तहेतुवाद्ः प्रसज्यते
śāstrābhyupagamāt sādhyaḥ sāstradṛṣṭo 'khilo yadi / pratijñā siddhadṛṣṭāntahetuvādḥ prasajyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उक्तयोः साधनत्वेन नो चेदीप्सितवादतः । न्यायप्राप्तं न साध्यत्वं वचनाद् विनिवर्त्तते
uktayoḥ sādhanatvena no cedīpsitavādataḥ / nyāyaprāptaṃ na sādhyatvaṃ vacanād vinivarttate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनीप्सितमसाध्यं चेद् वादिनान्यो ऽप्यनीप्सितः । धर्मो ऽसाध्यस्तदासाध्यं बाधमानं विरोधि किम्
anīpsitamasādhyaṃ ced vādinānyo 'pyanīpsitaḥ / dharmo 'sādhyastadāsādhyaṃ bādhamānaṃ virodhi kim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पक्षलक्षणबाह्यार्थः स्वयंशब्दो ऽप्यनर्थकः । शास्त्रे ष्विच्छप्रवृत्त्यर्थो यदि शङ्काकुतोन्वियम्
pakṣalakṣaṇabāhyārthaḥ svayaṃśabdo 'pyanarthakaḥ / śāstre ṣvicchapravṛttyartho yadi śaṅkākutonviyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽनिषिद्धः प्रमाणेन गृह्णान् केन निवार्यते । निषिद्धश्चेत् प्रमाणेन वाचा केन प्रवर्त्यते
so 'niṣiddhaḥ pramāṇena gṛhṇān kena nivāryate / niṣiddhaścet pramāṇena vācā kena pravartyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वमप्येष सिद्धन्तं स्वेच्छयैव गृहीतवान् । किञ्चिदन्यं सतु पुनर्ग्रहीतुं लभते न किम्
pūrvamapyeṣa siddhantaṃ svecchayaiva gṛhītavān / kiñcidanyaṃ satu punargrahītuṃ labhate na kim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्टेर्विप्रतिपत्तीनामत्राकार्षीत् स्वयंश्रुतिम् । इष्टाक्षतिमसाध्यत्वमनवस्थां च दर्शयन्
dṛṣṭervipratipattīnāmatrākārṣīt svayaṃśrutim / iṣṭākṣatimasādhyatvamanavasthāṃ ca darśayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समयाहितभेदस्य परिहारेण धर्मिणः । प्रसिद्धस्य गृहीत्यर्था जगादन्यः स्वयंश्रुतिम्
samayāhitabhedasya parihāreṇa dharmiṇaḥ / prasiddhasya gṛhītyarthā jagādanyaḥ svayaṃśrutim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विचारप्रस्तुतेरेव प्रसिद्धः सिद्ध आश्रयः । स्वेच्छाकल्पितभेदेषु पदार्थेष्वविवादतः
vicāraprastutereva prasiddhaḥ siddha āśrayaḥ / svecchākalpitabhedeṣu padārtheṣvavivādataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असाध्यतामथ प्राह सिद्धदेशेन धर्मिणः । स्वरूपेणैव निर्देश्य इत्यनेनैव तद् गतम्
asādhyatāmatha prāha siddhadeśena dharmiṇaḥ / svarūpeṇaiva nirdeśya ityanenaiva tad gatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिद्धसाधनरूपेण निर्देशस्य हि सम्भवे । साध्यत्वेनैव निर्देश्य इतीदं फलवद् भवेत्
siddhasādhanarūpeṇa nirdeśasya hi sambhave / sādhyatvenaiva nirdeśya itīdaṃ phalavad bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुमानस्य सामान्यविषयत्वं च वर्णीतम् । इहैवं न ह्यनुक्ते ऽपि किञ्चित् पक्षे विरुध्यते
anumānasya sāmānyaviṣayatvaṃ ca varṇītam / ihaivaṃ na hyanukte 'pi kiñcit pakṣe virudhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुर्याच्चेद् धर्मिणं साध्यं ततः किं तन्न शक्त्यते । कस्माद्धेत्वन्वयाभावान्न च दोषस्तयोरपि
kuryācced dharmiṇaṃ sādhyaṃ tataḥ kiṃ tanna śaktyate / kasmāddhetvanvayābhāvānna ca doṣastayorapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उक्तरावयवापेक्षो न दोषः पक्ष इष्यते । तथा हेत्वादिदोषो ऽपि पक्षदोषः प्रसज्यते
uktarāvayavāpekṣo na doṣaḥ pakṣa iṣyate / tathā hetvādidoṣo 'pi pakṣadoṣaḥ prasajyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वैः पक्षस्य बाधातस्तस्मात् तन्मात्रसङ्गिनः । पक्षदोषा मता नान्ये प्रत्यक्षादिविरोधवत्
sarvaiḥ pakṣasya bādhātastasmāt tanmātrasaṅginaḥ / pakṣadoṣā matā nānye pratyakṣādivirodhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हेत्वादिलक्षणैर्वाध्यं मुक्त्वा पक्षस्य लक्षणम् । उच्यते परिहारार्थमव्याप्तिव्यतिरेकयोः
hetvādilakṣaṇairvādhyaṃ muktvā pakṣasya lakṣaṇam / ucyate parihārārthamavyāptivyatirekayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयन्निपातरूपाख्या व्यतिरेकस्य बाधिकाः । सहानिराकृतेनेष्टश्रुतिरव्याप्तिबाधनी
svayannipātarūpākhyā vyatirekasya bādhikāḥ / sahānirākṛteneṣṭaśrutiravyāptibādhanī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साध्याभ्युपगमः पक्षलक्षणं तेष्वपक्षता । निराकृते बाधनतः शेषे ऽलक्षणवृत्तितः
sādhyābhyupagamaḥ pakṣalakṣaṇaṃ teṣvapakṣatā / nirākṛte bādhanataḥ śeṣe 'lakṣaṇavṛttitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयमिष्टाभिधानेन गतार्थे ऽप्यवधारणे । कृत्यान्तेनाभिसम्बन्धादुक्तं कालान्तरच्छिदे
svayamiṣṭābhidhānena gatārthe 'pyavadhāraṇe / kṛtyāntenābhisambandhāduktaṃ kālāntaracchide
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इहानङ्गमिषेर्निष्ठा तेनेप्सितपदे पुनः । अङ्गमेव तयासिद्धहेत्वादि प्रतिषिध्यते
ihānaṅgamiṣerniṣṭhā tenepsitapade punaḥ / aṅgameva tayāsiddhahetvādi pratiṣidhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवाचकत्वाच्चायुक्तं तेनेष्टं स्वयमात्मना । अनपेक्ष्याखिलं शास्त्रं तद्वादीष्टस्य साध्यता
avācakatvāccāyuktaṃ teneṣṭaṃ svayamātmanā / anapekṣyākhilaṃ śāstraṃ tadvādīṣṭasya sādhyatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनानभीष्टसंसृष्टस्येस्यापि हि बाधने । यथासाध्यमबाधातः पक्षहेतू न दुष्यतः
tenānabhīṣṭasaṃsṛṣṭasyesyāpi hi bādhane / yathāsādhyamabādhātaḥ pakṣahetū na duṣyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिषिद्धः प्रमाणाभ्यां स चोपगम इष्यते । सन्दिग्धे हेतुवचनाद् व्यस्तो हेतोरनाश्रयः
aniṣiddhaḥ pramāṇābhyāṃ sa copagama iṣyate / sandigdhe hetuvacanād vyasto hetoranāśrayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुमानस्य भेदेन सा बाधोक्ता चतुर्विधा । तत्राभ्युपायः कार्याङ्गं स्वभावाङ्गं जगत्स्थितिः
anumānasya bhedena sā bādhoktā caturvidhā / tatrābhyupāyaḥ kāryāṅgaṃ svabhāvāṅgaṃ jagatsthitiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मापरोधाभिमतो भूतनिश्चययुक्तवाक् । आप्तः स्ववचनं शस्त्रं चैकमुक्तं समत्वतः
ātmāparodhābhimato bhūtaniścayayuktavāk / āptaḥ svavacanaṃ śastraṃ caikamuktaṃ samatvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथात्मनो ऽप्रमाणत्वे वचनं न प्रवर्त्तते । शास्त्रसिद्धे तथा नार्थे विचारस्तदनाश्रये
yathātmano 'pramāṇatve vacanaṃ na pravarttate / śāstrasiddhe tathā nārthe vicārastadanāśraye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्प्रस्तावाश्रयत्वे हि शास्त्रं बाधकमित्यमुम् । वक्तुमर्थ स्ववाचास्य सहोक्तिः साम्यदृष्टये
tatprastāvāśrayatve hi śāstraṃ bādhakamityamum / vaktumartha svavācāsya sahoktiḥ sāmyadṛṣṭaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदाहरणमप्यत्र सदृशं तेन वर्णितम् । प्रमाणानामभावे हि शास्त्रवाचोरयोगतः
udāharaṇamapyatra sadṛśaṃ tena varṇitam / pramāṇānāmabhāve hi śāstravācorayogataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्ववाग्विरोधे विस्पष्टमुदाहरणमागमे । दिङ्मात्रदर्शनम् तत्र प्रेत्यधर्मो ऽसुखप्रदः
svavāgvirodhe vispaṣṭamudāharaṇamāgame / diṅmātradarśanam tatra pretyadharmo 'sukhapradaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शास्त्रिणो ऽप्यतदालम्बे विरुद्धोक्तौ तु वस्तुनि । न बाधा प्रतिबन्धः स्यात् तुल्यकक्षतया तयोः
śāstriṇo 'pyatadālambe viruddhoktau tu vastuni / na bādhā pratibandhaḥ syāt tulyakakṣatayā tayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा स्ववाचि तच्चास्य तदा स्ववचनात्मकम् । तयोः प्रमाणं यस्यास्ति तत् स्यादन्यस्य बाधकम्
yathā svavāci taccāsya tadā svavacanātmakam / tayoḥ pramāṇaṃ yasyāsti tat syādanyasya bādhakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिज्ञामनुमानं वा प्रतिज्ञापेतयुक्तिका । यथार्थ वा बाधेत कथमन्यथा
pratijñāmanumānaṃ vā pratijñāpetayuktikā / yathārtha vā bādheta kathamanyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रामाण्यमागमानां च प्रागेव विनिवारितम् । अभ्युपायविचारेषु तस्माद् दोषो ऽयमिष्यते
prāmāṇyamāgamānāṃ ca prāgeva vinivāritam / abhyupāyavicāreṣu tasmād doṣo 'yamiṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् विषयभेदस्य दर्शनार्थ पृथक् कृतः । अनुमानाबहिर्भूतो ऽप्यभ्युपायः प्रबाधनात्
tasmād viṣayabhedasya darśanārtha pṛthak kṛtaḥ / anumānābahirbhūto 'pyabhyupāyaḥ prabādhanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यथातिप्रसङ्गः स्याद् व्यर्थता वा पृथक्कृतेः । भेदो वाङ्मात्रवचने प्रतिबन्धः स्ववाच्यपि
anyathātiprasaṅgaḥ syād vyarthatā vā pṛthakkṛteḥ / bhedo vāṅmātravacane pratibandhaḥ svavācyapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनाभ्युपगमाच्छास्त्र प्रमाणं सर्ववस्तुषु । बाधकम् यदि नेच्छेत् स बाधकं किं पुनर्भवेत्
tenābhyupagamācchāstra pramāṇaṃ sarvavastuṣu / bādhakam yadi necchet sa bādhakaṃ kiṃ punarbhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्ववाग्विरोधेअभेदः स्यात् स्ववाक्शास्त्रविरोधयोः । पुरुषेच्छाकृता चास्य परिपूर्णा प्रमाणता
svavāgvirodheabhedaḥ syāt svavākśāstravirodhayoḥ / puruṣecchākṛtā cāsya paripūrṇā pramāṇatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् प्रसिद्धेष्वर्थेषु शास्त्रत्यागे ऽपि न क्षतिः । परोइक्षेष्वागमानिष्टो न चिन्तैव प्रवर्त्तते
tasmāt prasiddheṣvartheṣu śāstratyāge 'pi na kṣatiḥ / paroikṣeṣvāgamāniṣṭo na cintaiva pravarttate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विरोधोद्भावनप्राया परीक्षाप्यत्र तद्यथा । अधर्ममूलं रागादि स्नानं चाधर्मनाशनाम्
virodhodbhāvanaprāyā parīkṣāpyatra tadyathā / adharmamūlaṃ rāgādi snānaṃ cādharmanāśanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शास्त्रं यत्सिद्धया युक्त्या स्ववाचा च न बाध्यते । दृष्टे ऽदृष्टे ऽपि तद्ग्राह्यमिति चिन्ता प्रवर्त्यते
śāstraṃ yatsiddhayā yuktyā svavācā ca na bādhyate / dṛṣṭe 'dṛṣṭe 'pi tadgrāhyamiti cintā pravartyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थेष्वप्रतिषिद्धत्वात् पुरुषेच्छानुरोधिनः । इष्टशब्दाभिधेयस्याप्तो ऽत्राक्षतवाग् जनः
artheṣvapratiṣiddhatvāt puruṣecchānurodhinaḥ / iṣṭaśabdābhidheyasyāpto 'trākṣatavāg janaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उक्तः प्रसिद्धशब्देन धर्मस्तद्व्यवहारजः । प्रत्यक्षादिमिता मानश्रुत्यारोपेण सुचिताः
uktaḥ prasiddhaśabdena dharmastadvyavahārajaḥ / pratyakṣādimitā mānaśrutyāropeṇa sucitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदाश्रयभुवामिच्छानुरोधादनिषेधिनाम् । कृतानामकृतानां च योग्यं विश्वं स्वभावतः
tadāśrayabhuvāmicchānurodhādaniṣedhinām / kṛtānāmakṛtānāṃ ca yogyaṃ viśvaṃ svabhāvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थमात्रानुरोधिन्या भाविन्या भूतयापि वा । बाध्यते प्रतिरुन्धानः शब्दयोग्यतयातया
arthamātrānurodhinyā bhāvinyā bhūtayāpi vā / bādhyate pratirundhānaḥ śabdayogyatayātayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्योग्यताबलादेव वस्तुतो घटितो ध्वनिः । सर्वो ऽस्यामप्रतीते ऽपि तस्मिंस्तत्सिद्धता ततः
tadyogyatābalādeva vastuto ghaṭito dhvaniḥ / sarvo 'syāmapratīte 'pi tasmiṃstatsiddhatā tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असाधरणता न स्यात् बाधाहेतोरिहान्यथा । तन्निषेधो ऽनुमानात् स्याच्छब्दार्थे ऽनक्षवृत्तितः
asādharaṇatā na syāt bādhāhetorihānyathā / tanniṣedho 'numānāt syācchabdārthe 'nakṣavṛttitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असाधारणता तत्र हेतूनां यत्र नान्वयि । सत्त्वमित्यप्युदाहारो हेतोरेवं कुतो मतः
asādhāraṇatā tatra hetūnāṃ yatra nānvayi / sattvamityapyudāhāro hetorevaṃ kuto mataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संकेतसंश्रयाः शब्दाः स चेच्छामात्रसंश्रयः । नासिद्धिः शब्दसिद्धनामिति शाब्दप्रसिद्धिवाक्
saṃketasaṃśrayāḥ śabdāḥ sa cecchāmātrasaṃśrayaḥ / nāsiddhiḥ śabdasiddhanāmiti śābdaprasiddhivāk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुमानप्रसिद्धेषु विरुद्धाव्यभिचारिणः । अभावं दर्शयत्येवं प्रतीरेरनुमात्वतः
anumānaprasiddheṣu viruddhāvyabhicāriṇaḥ / abhāvaṃ darśayatyevaṃ pratīreranumātvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ वा ब्रु वतो लोकस्यानुमाभाव उच्यते । किं तेन भिन्नविषया प्रतीतिरनुमानतः
atha vā bru vato lokasyānumābhāva ucyate / kiṃ tena bhinnaviṣayā pratītiranumānataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनानुमानाद् वस्तूनां सदसतानुरोधिनः । भिन्नस्यातद्वशा वृत्तिस्तदिच्छाजेति सूचितम्
tenānumānād vastūnāṃ sadasatānurodhinaḥ / bhinnasyātadvaśā vṛttistadicchājeti sūcitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चन्द्रतां शशिनो ऽनिच्छन् कां प्रतीतिं स वाञ्छति । इति तं प्रत्यदृष्टान्तं तदसाधारणं मतम्
candratāṃ śaśino 'nicchan kāṃ pratītiṃ sa vāñchati / iti taṃ pratyadṛṣṭāntaṃ tadasādhāraṇaṃ matam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.