Rupa Gosvamin: Haribhaktirasamrtasindhu 2.1

यथा श्री-दशमे (१०।१६।३३)-- न्याय्यो हि दण्डः कृत-किल्बिषे ऽस्मिंस् तवावतारः खल-निग्रहाय । रिपोः सुतानाम् अपि तुल्य-दृष्टेर् धत्से दमं फलम् एवानुशंसन्

yathā śrī-daśame (10.16.33)-- nyāyyo hi daṇḍaḥ kṛta-kilbiṣe 'smiṃs tavāvatāraḥ khala-nigrahāya | ripoḥ sutānām api tulya-dṛṣṭer dhatse damaṃ phalam evānuśaṃsan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा-- रिपुर् अपि यदि शुद्धो मण्डनीयस् तवासौ यदुवर यदि दुष्टो दण्डनीयः सुतो ऽपि । न पुनर् अखिल-भर्तुः पक्षपातोज्झितस्य क्वचिद् अपि विषमं ते चेष्टितं जाघटीति

yathā vā-- ripur api yadi śuddho maṇḍanīyas tavāsau yaduvara yadi duṣṭo daṇḍanīyaḥ suto 'pi | na punar akhila-bhartuḥ pakṣapātojjhitasya kvacid api viṣamaṃ te ceṣṭitaṃ jāghaṭīti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दान-वीरो भवेद् यस् तु स वदान्यो निगद्यते

dāna-vīro bhaved yas tu sa vadānyo nigadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा-- सर्वार्थिनां बाढम् अभीष्ट-पूर्त्या व्यर्थीकृताः कंस-निसूदनेन । ह्रियेव चिन्तामणि-कामधेनु- कल्प-द्रुमा द्वारवतीं भजन्ति

yathā-- sarvārthināṃ bāḍham abhīṣṭa-pūrtyā vyarthīkṛtāḥ kaṃsa-nisūdanena | hriyeva cintāmaṇi-kāmadhenu- kalpa-drumā dvāravatīṃ bhajanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा-- येषां षोडश-पूरिता दश-शती स्वान्तः-पुराणां तथा चाष्टाश्लिष्ट-शतं विभाति परितस् तत्-सङ्ख्य-पत्नी-युजाम् । एकैकं प्रति तेषु तर्णक-भृतां भूषा-जुषाम् अन्वहं गृष्टीनां युगपच् च बद्धम् अददाद् यस् तस्य वा कः समः

yathā vā-- yeṣāṃ ṣoḍaśa-pūritā daśa-śatī svāntaḥ-purāṇāṃ tathā cāṣṭāśliṣṭa-śataṃ vibhāti paritas tat-saṅkhya-patnī-yujām | ekaikaṃ prati teṣu tarṇaka-bhṛtāṃ bhūṣā-juṣām anvahaṃ gṛṣṭīnāṃ yugapac ca baddham adadād yas tasya vā kaḥ samaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुर्वन् कारयते धर्मं यः स धार्मिक उच्यते

kurvan kārayate dharmaṃ yaḥ sa dhārmika ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा-- पादैश् चतुर्भिर् भवता वृषस्य गुप्तस्य गोपेन्द्र तथाभ्यवर्धि । स्वैरं चरन्न् एव यथा त्रिलोक्याम् अधर्म-स्पर्शाणि हठाज् जघास

yathā-- pādaiś caturbhir bhavatā vṛṣasya guptasya gopendra tathābhyavardhi | svairaṃ carann eva yathā trilokyām adharma-sparśāṇi haṭhāj jaghāsa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा-- वितायमानैर् भवता मखोत्करैर् आकृष्यमाणेषु पतिष्व् अनारतम् । मुकुन्द खिन्नः सुर-सुभ्रुवां गणस् तवावतारं नवमं नमस्यति

yathā vā-- vitāyamānair bhavatā makhotkarair ākṛṣyamāṇeṣu patiṣv anāratam | mukunda khinnaḥ sura-subhruvāṃ gaṇas tavāvatāraṃ navamaṃ namasyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्साही युधि शूरो ऽस्त्र-प्रयोगे च विचक्षणः

utsāhī yudhi śūro 'stra-prayoge ca vicakṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र आद्यो, यथा-- पृथु-समर-सरो विगाह्य कुर्वन् द्विषद्-अरविन्द-वने विहार-चर्याम् । स्फुरसि तरल-बाहु-दण्ड-शुण्डस् त्वम् अघ-विदारण वारणेन्द्र-लीलः

tatra ādyo, yathā-- pṛthu-samara-saro vigāhya kurvan dviṣad-aravinda-vane vihāra-caryām | sphurasi tarala-bāhu-daṇḍa-śuṇḍas tvam agha-vidāraṇa vāraṇendra-līlaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितीयो, यथा-- क्षणाद् अक्षौहिणी-वृन्दे जरासन्धस्य दारुणे । दृष्टः को ऽप्य् अत्र नादष्टो हरेः प्रहरणाहिभिः

dvitīyo, yathā-- kṣaṇād akṣauhiṇī-vṛnde jarāsandhasya dāruṇe | dṛṣṭaḥ ko 'py atra nādaṣṭo hareḥ praharaṇāhibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पर-दुःखासहो यस् तु करुणः स निगद्यते

para-duḥkhāsaho yas tu karuṇaḥ sa nigadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा-- राज्ञाम् अगाध-गतिभिर् मगधेन्द्र-कारा- दुःखान्धकार-पटलैः स्वयम् अन्धितानाम् । अक्षीणि यः सुखमयानि घृणी व्यतानीद् वृन्दे तम् अद्य यदुनन्दन-पद्म-बन्धुम्

yathā-- rājñām agādha-gatibhir magadhendra-kārā- duḥkhāndhakāra-paṭalaiḥ svayam andhitānām | akṣīṇi yaḥ sukhamayāni ghṛṇī vyatānīd vṛnde tam adya yadunandana-padma-bandhum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा-- स्खलन्-नयन-वारिभिर् विरचिताभिषेक-श्रिये त्वरा-भर-तरङ्गतः कवलितात्म-विस्फूर्तये । निशान्त-शर-शायिना सुर-सरित्-सुतेन स्मृतेः सपद्य-वश-वर्त्मणो भगवतः कृपायै नमः

yathā vā-- skhalan-nayana-vāribhir viracitābhiṣeka-śriye tvarā-bhara-taraṅgataḥ kavalitātma-visphūrtaye | niśānta-śara-śāyinā sura-sarit-sutena smṛteḥ sapadya-vaśa-vartmaṇo bhagavataḥ kṛpāyai namaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरु-ब्राह्मण-वृद्धादि-पूजको मान्यमान-कृत्

guru-brāhmaṇa-vṛddhādi-pūjako mānyamāna-kṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा-- अभिवाद्य गुरोः पदाम्बुजं पितरं पूर्वजम् अप्य् अथानतः । हरिर् अञ्जलिना तथा गिरा यदु-वृद्धानन-मत्-क्रमादयम्

yathā-- abhivādya guroḥ padāmbujaṃ pitaraṃ pūrvajam apy athānataḥ | harir añjalinā tathā girā yadu-vṛddhānana-mat-kramādayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सौशील्य-सौम्य-चरितो दक्षिणः कीर्त्यते बुधैः

sauśīlya-saumya-carito dakṣiṇaḥ kīrtyate budhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा-- भृत्यस्य पश्यति गुरून् अपि नापराधान् सेवां मनाग् अपि कृतां बहुधाभ्युपैति । आविष्करोति पिशुनेष्व् अपि नाभ्यसूयां शीलेन निर्मल-मतिः पुरुषोत्तमो ऽयम्

yathā-- bhṛtyasya paśyati gurūn api nāparādhān sevāṃ manāg api kṛtāṃ bahudhābhyupaiti | āviṣkaroti piśuneṣv api nābhyasūyāṃ śīlena nirmala-matiḥ puruṣottamo 'yam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

औद्धत्य-परिहारी यः कथ्यते विनयीत्य् असौ

auddhatya-parihārī yaḥ kathyate vinayīty asau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा माघ-काव्ये (१३।७)-- अवलोक एष नृपतेः सुदूरतो रभसाद् रथाद् अवतरीतुम् इच्छतः । अवतीर्णवान् प्रथमम् आत्मना हरिर् विनयं विशेषयति सम्भ्रमेण सः

yathā māgha-kāvye (13.7)-- avaloka eṣa nṛpateḥ sudūrato rabhasād rathād avatarītum icchataḥ | avatīrṇavān prathamam ātmanā harir vinayaṃ viśeṣayati sambhrameṇa saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञाते ऽस्मर-रहस्ये ऽन्यैः क्रियमाणे स्तवे ऽथवा । शालीनत्वेन सङ्कोचं भजन् ह्रीमान् उदीर्यते

jñāte 'smara-rahasye 'nyaiḥ kriyamāṇe stave 'thavā | śālīnatvena saṅkocaṃ bhajan hrīmān udīryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा ललित-माधवे (९।४०)-- दरोदञ्चद्-गोपी-स्तन-परिसर-प्रेक्षण-भयात् करोत्कम्पाद् ईषच् चलति किल गोवर्धन-गिरौ । भयार्तैर् आरब्ध-स्तुतिर् अखिल-गोपैः स्मित-मुखं पुरो दृष्ट्वा रामं जयति नमितास्यो मधुरिपुः

yathā lalita-mādhave (9.40)-- darodañcad-gopī-stana-parisara-prekṣaṇa-bhayāt karotkampād īṣac calati kila govardhana-girau | bhayārtair ārabdha-stutir akhila-gopaiḥ smita-mukhaṃ puro dṛṣṭvā rāmaṃ jayati namitāsyo madhuripuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पालयन् शरणापन्नान् शरणागत-पालकः

pālayan śaraṇāpannān śaraṇāgata-pālakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा-- ज्वर परिहर वित्रासं त्वम् अत्र समरे कृतापराधे ऽपि । सद्यः प्रपद्यमाने यद् इन्दवति यादवेन्द्रो ऽयम्

yathā-- jvara parihara vitrāsaṃ tvam atra samare kṛtāparādhe 'pi | sadyaḥ prapadyamāne yad indavati yādavendro 'yam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोक्ता च दुःख-गन्धैर् अप्य् अस्पृष्टश् च सुखी भवेत्

bhoktā ca duḥkha-gandhair apy aspṛṣṭaś ca sukhī bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र आद्यो, यथा-- रत्नालङ्कार-भारस् तव धन-दमनो राज्य-वृत्त्याप्य् अलभ्यः स्वप्ने दम्भोलि-पाणेर् अपि दुरधिगमं द्वारि तौर्यत्रिकं च । पार्श्वे गौरी-गरिष्ठाः प्रचुर-शशि-कलाः कान्त-सर्वाङ्ग-भाजः सीमन्तिन्यश् च नित्यं यदुवर भुवने कस् त्वद्-अन्यो ऽस्ति भोगी

tatra ādyo, yathā-- ratnālaṅkāra-bhāras tava dhana-damano rājya-vṛttyāpy alabhyaḥ svapne dambholi-pāṇer api duradhigamaṃ dvāri tauryatrikaṃ ca | pārśve gaurī-gariṣṭhāḥ pracura-śaśi-kalāḥ kānta-sarvāṅga-bhājaḥ sīmantinyaś ca nityaṃ yaduvara bhuvane kas tvad-anyo 'sti bhogī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितीयो, यथा-- न हानिं न म्लानिं निज-गृह-कृत्य-व्यसनितां न घोरं नोद्घूर्णां न किल कदनं वेत्ति किम् अपि । वराङ्गीभिः साङ्गीकृत-सुहृद्-अनङ्गाभिर् अभितो हरिर् वृन्दारण्ये परम् अनिशम् उच्चैर् विहरति

dvitīyo, yathā-- na hāniṃ na mlāniṃ nija-gṛha-kṛtya-vyasanitāṃ na ghoraṃ nodghūrṇāṃ na kila kadanaṃ vetti kim api | varāṅgībhiḥ sāṅgīkṛta-suhṛd-anaṅgābhir abhito harir vṛndāraṇye param aniśam uccair viharati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुसेव्यो दास-बन्धुश् च द्विधा भक्त-सुहृन् मतः

susevyo dāsa-bandhuś ca dvidhā bhakta-suhṛn mataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र आद्यो, यथा विष्णु-धर्मे-- तुलसी-दल-मात्रेण जलस्य चुलुकेन च । विक्रीणीते स्वम् आत्मानं भक्तेभ्यो भक्त-वत्सलः

tatra ādyo, yathā viṣṇu-dharme-- tulasī-dala-mātreṇa jalasya culukena ca | vikrīṇīte svam ātmānaṃ bhaktebhyo bhakta-vatsalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितीयो, यथा प्रथमे (१।९।३७)-- स्व-निगमम् अपहाय मत्-प्रतिज्ञाम् ऋतम् अधिकर्तुम् अवप्लुतो रथस्थः । धृत-रथ-चरणो ऽभ्ययाच् चलद्गुर् हरिर् इव हन्तुम् इभं गतोत्तरीयः

dvitīyo, yathā prathame (1.9.37)-- sva-nigamam apahāya mat-pratijñām ṛtam adhikartum avapluto rathasthaḥ | dhṛta-ratha-caraṇo 'bhyayāc caladgur harir iva hantum ibhaṃ gatottarīyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रियत्व-मात्र-वश्यो यः प्रेम-वश्यो भवेद् असौ

priyatva-mātra-vaśyo yaḥ prema-vaśyo bhaved asau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा श्री-दशमे (१०।८०।१९)-- सख्युः प्रियस्य विप्रर्षेर् अङ्ग-सङ्गाति-निर्वृतः । प्रीतो व्यमुञ्चद् अध्विन्दून् नेत्राभ्यां पुष्करेक्षणः

yathā śrī-daśame (10.80.19)-- sakhyuḥ priyasya viprarṣer aṅga-saṅgāti-nirvṛtaḥ | prīto vyamuñcad adhvindūn netrābhyāṃ puṣkarekṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा तत्रैव (१०।९।१८)-- स्व-मातुः स्विन्न-गात्राया विस्रस्त-कवर-स्रजः । दृष्ट्वा परिश्रमं कृष्णः कृपयासीत् स्व-बन्धने

yathā vā tatraiva (10.9.18)-- sva-mātuḥ svinna-gātrāyā visrasta-kavara-srajaḥ | dṛṣṭvā pariśramaṃ kṛṣṇaḥ kṛpayāsīt sva-bandhane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वेषां हित-कारी यः स स्यात् सर्व-शुभङ्करः

sarveṣāṃ hita-kārī yaḥ sa syāt sarva-śubhaṅkaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा-- कृताः कृतार्था मुनयो विनोदैः खल-क्षयेणाखिल-धार्मिकाश् च । वपुर्-विमर्देन खलाश् च युद्धे न कस्य पथ्यं हरिणा व्यधायि

yathā-- kṛtāḥ kṛtārthā munayo vinodaiḥ khala-kṣayeṇākhila-dhārmikāś ca | vapur-vimardena khalāś ca yuddhe na kasya pathyaṃ hariṇā vyadhāyi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतापी पौरुषोद्भूत-शत्रु-तापि प्रसिद्धि-भाक्

pratāpī pauruṣodbhūta-śatru-tāpi prasiddhi-bhāk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा-- भवतः प्रताप-तपने भुवनं कृष्ण प्रतापयति । घोरासुर-घुकानां शरणम् अभूत् कन्दरा-तिमिरम्

yathā-- bhavataḥ pratāpa-tapane bhuvanaṃ kṛṣṇa pratāpayati | ghorāsura-ghukānāṃ śaraṇam abhūt kandarā-timiram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साद्गुण्यैर् निर्मलैः ख्यातः कीर्तिमान् इति कीर्त्यते

sādguṇyair nirmalaiḥ khyātaḥ kīrtimān iti kīrtyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा-- त्वद्-यशः-कुमुद-बन्धु-कौमुदी शुभ्र-भावम् अभितो नयन्त्य् अपि । नन्दनन्दन कथं नु निर्ममे कृष्ण-भाव-कलिलं जगत्-त्रयम्

yathā-- tvad-yaśaḥ-kumuda-bandhu-kaumudī śubhra-bhāvam abhito nayanty api | nandanandana kathaṃ nu nirmame kṛṣṇa-bhāva-kalilaṃ jagat-trayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा ललित-माधवे (५।१८)-- भीता रुद्रं त्यजति गिरिजा श्यामम् अप्रेक्ष्य कण्ठं शुभ्रं दृष्ट्वा क्षिपति वसनं विस्मितो नील-वासाः । क्षीरं मत्वा श्रपयति यमी-नीरम् आभीरिकोत्का गीते दामोदर-यशसि ते वीणया नारदेन

yathā vā lalita-mādhave (5.18)-- bhītā rudraṃ tyajati girijā śyāmam aprekṣya kaṇṭhaṃ śubhraṃ dṛṣṭvā kṣipati vasanaṃ vismito nīla-vāsāḥ | kṣīraṃ matvā śrapayati yamī-nīram ābhīrikotkā gīte dāmodara-yaśasi te vīṇayā nāradena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पात्रं लोकानुरागाणां रक्त-लोकं विदुर् बुधाः

pātraṃ lokānurāgāṇāṃ rakta-lokaṃ vidur budhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा प्रथमे (१।११।९)-- यर्ह्य् अम्बुजाक्षापससार भो भवान् कुरून् मधून् वाथ सुहृद्-दिदृक्षया तत्राब्द-कोटि-प्रतिमः क्षणो भवेद् रविं विनाक्ष्णोर् इव नस् तवाच्युत

yathā prathame (1.11.9)-- yarhy ambujākṣāpasasāra bho bhavān kurūn madhūn vātha suhṛd-didṛkṣayā tatrābda-koṭi-pratimaḥ kṣaṇo bhaved raviṃ vinākṣṇor iva nas tavācyuta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा-- आशीस् तथ्या जय जय जयेत्य् आविरास्ते मुनीनां देव-श्रेणी-स्तुति-कल-कलो मेदुरः प्रादुरस्ति । हर्षाद् घोषः स्फुरति परितो नागरीणां गरीयान् के वा रङ्ग-स्थल-भुवि हरौ भेजिरे नानुरागम्

yathā vā-- āśīs tathyā jaya jaya jayety āvirāste munīnāṃ deva-śreṇī-stuti-kala-kalo meduraḥ prādurasti | harṣād ghoṣaḥ sphurati parito nāgarīṇāṃ garīyān ke vā raṅga-sthala-bhuvi harau bhejire nānurāgam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सद्-एक-पक्षपाती यः स स्यात् साधु-समाश्रयः

sad-eka-pakṣapātī yaḥ sa syāt sādhu-samāśrayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा-- पुरुषोत्तम चेद् अवातरिष्यद् भुवने ऽस्मिन् न भवान् भुवः शिवाय । विकटासुर-मण्डलान् न जाने सुजनानां बत का दशाभविष्यत्

yathā-- puruṣottama ced avātariṣyad bhuvane 'smin na bhavān bhuvaḥ śivāya | vikaṭāsura-maṇḍalān na jāne sujanānāṃ bata kā daśābhaviṣyat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नारी-गण-मनो-हारी सुन्दरी-वृन्द-मोहनः

nārī-gaṇa-mano-hārī sundarī-vṛnda-mohanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा श्री-दशमे (१०।९०।२६)-- श्रुत-मात्रो ऽपि यः स्त्रीणां प्रसह्याकर्षते मनः । उरुगायोरुगीतो वा पश्यन्तीनां च किं पुनः

yathā śrī-daśame (10.90.26)-- śruta-mātro 'pi yaḥ strīṇāṃ prasahyākarṣate manaḥ | urugāyorugīto vā paśyantīnāṃ ca kiṃ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा-- त्वं चुम्बको ऽसि माधव लोह-मयी नूनम् अङ्गना-जातिः । धावति ततस् ततो ऽसौ यतो यतः क्रीडया भ्रमसि

yathā vā-- tvaṃ cumbako 'si mādhava loha-mayī nūnam aṅganā-jātiḥ | dhāvati tatas tato 'sau yato yataḥ krīḍayā bhramasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वेषाम् अग्र-पूज्यो यः स सर्वाराध्य उच्यते

sarveṣām agra-pūjyo yaḥ sa sarvārādhya ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा प्रथमे (१।९।४१)-- मुनि-गण-नृप-वर्य-सङ्कुले ऽन्तः- सदसि युधिष्ठिर-राजसूय एषाम् । अर्हणम् उपपेद ईक्षणीयो मम दृशि-गोचर एष आविर् आत्मा

yathā prathame (1.9.41)-- muni-gaṇa-nṛpa-varya-saṅkule 'ntaḥ- sadasi yudhiṣṭhira-rājasūya eṣām | arhaṇam upapeda īkṣaṇīyo mama dṛśi-gocara eṣa āvir ātmā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महा-सम्पत्ति-युक्तो यो भवेद् एष समृद्धिमान्

mahā-sampatti-yukto yo bhaved eṣa samṛddhimān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा-- षट्-पञ्चाशद्-यदु-कुल-भुवां कोटयस् त्वां भजन्ते वर्षन्त्य् अष्टौ किम् अपि निधयश् चार्थ-जातं तवामी । शुद्धान्तश् च स्फुरति नवभिर् लक्षितः सौध-लक्ष्मैर् लक्ष्मीं पश्यन् मुर-दमन ते नात्र चित्रायते कः

yathā-- ṣaṭ-pañcāśad-yadu-kula-bhuvāṃ koṭayas tvāṃ bhajante varṣanty aṣṭau kim api nidhayaś cārtha-jātaṃ tavāmī | śuddhāntaś ca sphurati navabhir lakṣitaḥ saudha-lakṣmair lakṣmīṃ paśyan mura-damana te nātra citrāyate kaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा कृष्ण-कर्णामृते *नोत् इन् अन्य् ओफ़् थे एxतन्त् क्क् चेन्तुरिएस्। -- चिन्तामणिश् चरण-भूषणम् अङ्गनानां शृङ्गार-पुष्प-तरवस् तरवः सुराणाम् । वृन्दावने व्रज-धनं ननु काम-धेनु- वृन्दानि चेति सुख-सिन्धुर् अहो विभूतिः

yathā vā kṛṣṇa-karṇāmṛte *Not in any of the extant KK centuries. -- cintāmaṇiś caraṇa-bhūṣaṇam aṅganānāṃ śṛṅgāra-puṣpa-taravas taravaḥ surāṇām | vṛndāvane vraja-dhanaṃ nanu kāma-dhenu- vṛndāni ceti sukha-sindhur aho vibhūtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वेषाम् अति-मुख्यो यः स वरीयान् इतीर्यते

sarveṣām ati-mukhyo yaḥ sa varīyān itīryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा-- ब्रह्मन्न् अत्र पुरु-द्विषा सह पुरः पीठे निषीद क्षणं तुष्णीं तिष्ठ सुरेन्द्र चाटुभिर् अलं वारीश दूरीभव । एते द्वारि मुहुः कथं सुर-गणाः कुर्वन्ति कोलाहलं हन्त द्वारवती-पतेर् अवसरो नाद्यापि निष्पद्यते

yathā-- brahmann atra puru-dviṣā saha puraḥ pīṭhe niṣīda kṣaṇaṃ tuṣṇīṃ tiṣṭha surendra cāṭubhir alaṃ vārīśa dūrībhava | ete dvāri muhuḥ kathaṃ sura-gaṇāḥ kurvanti kolāhalaṃ hanta dvāravatī-pater avasaro nādyāpi niṣpadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विधेश्वरः स्वतन्त्रश् च दुर्लङ्घ्याज्ञश् च कीर्त्यते

dvidheśvaraḥ svatantraś ca durlaṅghyājñaś ca kīrtyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र स्वतन्त्रो, यथा-- कृष्णः प्रसादम् अकरोद् अपराध्यते ऽपि पादाङ्कम् एव किल कालिय-पन्नगाय । न ब्रह्मणे दृशम् अपि स्तुवते ऽप्य् अपूर्वं स्थाने स्वतन्त्र-चरितो निगमैर् नुतो ऽयम्

tatra svatantro, yathā-- kṛṣṇaḥ prasādam akarod aparādhyate 'pi pādāṅkam eva kila kāliya-pannagāya | na brahmaṇe dṛśam api stuvate 'py apūrvaṃ sthāne svatantra-carito nigamair nuto 'yam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्लङ्घ्याज्ञो, यथा तृतीये (३।२।२१)-- स्वयं त्व् असाम्यातिशयस् त्र्यधीशः स्वाराज्य-लक्ष्म्य्-आप्त-समस्त-कामः । बलिं हरद्भिश् चिर-लोक-पालैः किरीट-कोट्य्-एडित-पाद-पीठः

durlaṅghyājño, yathā tṛtīye (3.2.21)-- svayaṃ tv asāmyātiśayas tryadhīśaḥ svārājya-lakṣmy-āpta-samasta-kāmaḥ | baliṃ haradbhiś cira-loka-pālaiḥ kirīṭa-koṭy-eḍita-pāda-pīṭhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा-- नव्ये ब्रह्माण्ड-वृन्दे सृजति विधिगणः सृष्टये यः कृताज्ञो रुद्रौघः काल-जीर्णे क्षयम् अवतनुते यः क्षयायानुशिष्टः । रक्षां विष्णु-स्वरूपा विदधति तरुणे रक्षिणो ये त्वद्-अंशाः कंसारे सन्ति सर्वे दिशि दिशि भवतः शासने ऽजाण्डनाथाः

yathā vā-- navye brahmāṇḍa-vṛnde sṛjati vidhigaṇaḥ sṛṣṭaye yaḥ kṛtājño rudraughaḥ kāla-jīrṇe kṣayam avatanute yaḥ kṣayāyānuśiṣṭaḥ | rakṣāṃ viṣṇu-svarūpā vidadhati taruṇe rakṣiṇo ye tvad-aṃśāḥ kaṃsāre santi sarve diśi diśi bhavataḥ śāsane 'jāṇḍanāthāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ (५१) सदा-स्वरूप-सम्प्राप्तः-- सदा-स्वरूप-सम्प्राप्तो माया-कार्य-वशीकृतः

atha (51) sadā-svarūpa-samprāptaḥ-- sadā-svarūpa-samprāpto māyā-kārya-vaśīkṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा प्रथमे (१।११।३९)-- एतद् ईशनम् ईशस्य प्रकृति-स्थो ऽपि तद्-गुणैः । न युज्यते सदात्म-स्थैर् यथा बुद्धिस् तद्-आश्रया

yathā prathame (1.11.39)-- etad īśanam īśasya prakṛti-stho 'pi tad-guṇaiḥ | na yujyate sadātma-sthair yathā buddhis tad-āśrayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पर-चित्त-स्थितं देश-कालाद्य्-अन्तरितं तथा । यो जानाति समस्तार्थः स सर्वज्ञो निगद्यते

para-citta-sthitaṃ deśa-kālādy-antaritaṃ tathā | yo jānāti samastārthaḥ sa sarvajño nigadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा प्रथमे (१।१५।११)-- यो नो जुगोप वन एत्य दुरन्त-कृच्छ्राद् दुर्वाससो ऽरि-रचिताद् अयुताग्र-भुग् यः । शाकान्न-शिष्टम् उपयुज्य यतस् त्रि-लोकीं तृप्ताम् अमंस्त सलिले विनिमग्न-सङ्घः

yathā prathame (1.15.11)-- yo no jugopa vana etya duranta-kṛcchrād durvāsaso 'ri-racitād ayutāgra-bhug yaḥ | śākānna-śiṣṭam upayujya yatas tri-lokīṃ tṛptām amaṃsta salile vinimagna-saṅghaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदानुभूयमानो ऽपि करोत्य् अननुभूतवत् । विस्मयं माधुरीभिर् यः स प्रोक्तो नित्य-नूतनः

sadānubhūyamāno 'pi karoty ananubhūtavat | vismayaṃ mādhurībhir yaḥ sa prokto nitya-nūtanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा प्रथमे (१।११।३४)-- यद्यप्य् असौ पार्श्व-गतो रहो-गतस् तथापि तस्याङ्घ्रि-युगं नवं नवम् । पदे पदे का विरमेत तत्-पदाच् चलापि यच् छ्रीर् न जहाति कर्हिचित्

yathā prathame (1.11.34)-- yadyapy asau pārśva-gato raho-gatas tathāpi tasyāṅghri-yugaṃ navaṃ navam | pade pade kā virameta tat-padāc calāpi yac chrīr na jahāti karhicit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा ललित-माधवे (१।५२)-- कुलवर-तनु-धर्म-ग्राव-वृन्दानि भिन्दन् सुमुखि निशित-दीर्घापाङ्ग-टङ्क-च्छटाभिः । युगपद् अयम् अपूर्वः कः पुरो विश्व-कर्मा मरकत-मणि-लक्षैर् गोष्ठ-कक्षां चिनोति

yathā vā lalita-mādhave (1.52)-- kulavara-tanu-dharma-grāva-vṛndāni bhindan sumukhi niśita-dīrghāpāṅga-ṭaṅka-cchaṭābhiḥ | yugapad ayam apūrvaḥ kaḥ puro viśva-karmā marakata-maṇi-lakṣair goṣṭha-kakṣāṃ cinoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सच्-चिद्-आनन्द-सान्द्राङ्गश् चिदानन्द-घनाकृतिः

sac-cid-ānanda-sāndrāṅgaś cidānanda-ghanākṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा-- क्लेशे क्रमात् पञ्च-विधे क्षयं गते यद्-ब्रह्म-सौख्यं स्वयम् अस्फुरत् परम् । तद् व्यर्थयन् कः पुरतो नराकृतिः श्यामो ऽयम् आमोद-भरः प्रकाशते

yathā-- kleśe kramāt pañca-vidhe kṣayaṃ gate yad-brahma-saukhyaṃ svayam asphurat param | tad vyarthayan kaḥ purato narākṛtiḥ śyāmo 'yam āmoda-bharaḥ prakāśate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा व ब्रह्म-संहितायाम् आदि-पुरुष-रहस्ये (५।५१)-- यस्य प्रभा प्रभवतो जगद्-अण्ड-कोटि- कोटिष्व् अशेष-वसुधादि विभूति-भिन्नम् । तद् ब्रह्म निष्कलम् अनन्तम् अशेष-भूतं गोविन्दम् आदि-पुरुषं तम् अहं भजामि

yathā va brahma-saṃhitāyām ādi-puruṣa-rahasye (5.51)-- yasya prabhā prabhavato jagad-aṇḍa-koṭi- koṭiṣv aśeṣa-vasudhādi vibhūti-bhinnam | tad brahma niṣkalam anantam aśeṣa-bhūtaṃ govindam ādi-puruṣaṃ tam ahaṃ bhajāmi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतः श्री-वैष्णवैः सर्व-श्रुति-स्मृति-निदर्शनैः । तद् ब्रह्म श्री-भगवतो विभूतिर् इति कीर्त्यते

ataḥ śrī-vaiṣṇavaiḥ sarva-śruti-smṛti-nidarśanaiḥ | tad brahma śrī-bhagavato vibhūtir iti kīrtyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा हि यामुनाचार्य-स्तोत्रे (१४)-- यद्-अण्डान्तर-गोचरं च यद् दशोत्तराण्य् आवरणानि यानि च । गुणाः प्रधानं पुरुषः परं पदं परात्परं ब्रह्म च ते विभूतयः

tathā hi yāmunācārya-stotre (14)-- yad-aṇḍāntara-gocaraṃ ca yad daśottarāṇy āvaraṇāni yāni ca | guṇāḥ pradhānaṃ puruṣaḥ paraṃ padaṃ parātparaṃ brahma ca te vibhūtayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्व-वशाखिल-सिद्धिः स्यात् सर्व-सिद्धि-निषेवितः

sva-vaśākhila-siddhiḥ syāt sarva-siddhi-niṣevitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा-- दशभिः सिद्ध-सखीभिर् वृता महा-सिद्धयः क्रमाद् अष्टौ । अणिमादयो लभन्ते नावसरं द्वारि कृष्णस्य

yathā-- daśabhiḥ siddha-sakhībhir vṛtā mahā-siddhayaḥ kramād aṣṭau | aṇimādayo labhante nāvasaraṃ dvāri kṛṣṇasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिव्य-सर्गादि-कर्तृत्वं ब्रह्म-रुद्रादि-मोहनम् । भक्त-प्रारब्ध-विध्वंस इत्य् आद्य् अचिन्त्य-शक्तिता

divya-sargādi-kartṛtvaṃ brahma-rudrādi-mohanam | bhakta-prārabdha-vidhvaṃsa ity ādy acintya-śaktitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र दिव्य-सर्गादि-कर्तृत्वं, यथा-- आसीच् छाया-द्वितीयः प्रथमम् अथ विभुर् वत्स-डिम्भादि-देहान् अंशेनांशेन चक्रे तद् अनु बहु-चतुर्-बाहुतां तेषु तेने । वृत्तस् तत्त्वादि-वीतैर् अथ कम् अलभवैः स्तूयमानो ऽखिलात्मा तावद् ब्रह्माण्ड-सेव्यः स्फुटम् अजनि ततो यः प्रपद्ये तम् ईशम्

tatra divya-sargādi-kartṛtvaṃ, yathā-- āsīc chāyā-dvitīyaḥ prathamam atha vibhur vatsa-ḍimbhādi-dehān aṃśenāṃśena cakre tad anu bahu-catur-bāhutāṃ teṣu tene | vṛttas tattvādi-vītair atha kam alabhavaiḥ stūyamāno 'khilātmā tāvad brahmāṇḍa-sevyaḥ sphuṭam ajani tato yaḥ prapadye tam īśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्म-रुद्रादि-मोहनं, यथा-- मोहितः शिशु-कृतौ पितामहो हन्त शम्भुर् अपि जृम्भितो रणे । येन कंस-रिपुणाद्य तत्-पुरः के महेन्द्र विबुधा भवद्-विधाः

brahma-rudrādi-mohanaṃ, yathā-- mohitaḥ śiśu-kṛtau pitāmaho hanta śambhur api jṛmbhito raṇe | yena kaṃsa-ripuṇādya tat-puraḥ ke mahendra vibudhā bhavad-vidhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भक्त-प्रारब्ध-विध्वंसो, यथा श्री-दशमे (१०।४५।४५)-- गुरु-पुत्रम् इहानीतं निज-कर्म-निबन्धनम् । आनयस्व महाराज मच्-छासन-पुरस्कृतः

bhakta-prārabdha-vidhvaṃso, yathā śrī-daśame (10.45.45)-- guru-putram ihānītaṃ nija-karma-nibandhanam | ānayasva mahārāja mac-chāsana-puraskṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदि-शब्देन दुर्घट-घटनापि-- अपि जनि-परिहीनः सूनुर् आभीर-भर्तुर् विभुर् अपि भुज-युग्मोत्सङ्ग-पर्याप्त-मूर्तिः । प्रकटित-बहु-रूपो ऽप्य् एक-रूपः प्रभुर् मे धियम् अयम् अविचिन्त्यानन्त-शक्तिर् धिनोति

ādi-śabdena durghaṭa-ghaṭanāpi-- api jani-parihīnaḥ sūnur ābhīra-bhartur vibhur api bhuja-yugmotsaṅga-paryāpta-mūrtiḥ | prakaṭita-bahu-rūpo 'py eka-rūpaḥ prabhur me dhiyam ayam avicintyānanta-śaktir dhinoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अगण्य-जगद्-अण्डाढ्यः कोटि-ब्रह्माण्ड-विग्रहः । इति श्री-विग्रहस्यास्य विभुत्वम् अनुकीर्तितम्

agaṇya-jagad-aṇḍāḍhyaḥ koṭi-brahmāṇḍa-vigrahaḥ | iti śrī-vigrahasyāsya vibhutvam anukīrtitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा तत्रैव (१०।१४।११)-- क्वाहं तमो-महद्-अहं-ख-चराग्नि-वार्-भू- संवेष्टिताण्ड-घट-सप्त-वितस्ति-कायः । क्वेदृग्-विधाविगणिताण्ड-पराणु-चर्या- वाताध्व-रोम-विवरस्य च ते महित्वम्

yathā tatraiva (10.14.11)-- kvāhaṃ tamo-mahad-ahaṃ-kha-carāgni-vār-bhū- saṃveṣṭitāṇḍa-ghaṭa-sapta-vitasti-kāyaḥ | kvedṛg-vidhāvigaṇitāṇḍa-parāṇu-caryā- vātādhva-roma-vivarasya ca te mahitvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा-- तत्त्वैर् ब्रह्माण्डम् आढ्यं सुरकुल-भुवनैश् चाङ्कितं योजनानां पञ्चाशत्-कोट्य्-अखर्व-क्षिति-खचितम् इदं यच् च पाताल-पूर्णम् । तादृग्-ब्रह्माण्ड-लक्षायुत-परिचय-भाग् एक-कक्षं विधात्रा दृष्टं यस्यात्र वृन्दावनम् अपि भवतः कः स्तुतौ तस्य शक्तः

yathā vā-- tattvair brahmāṇḍam āḍhyaṃ surakula-bhuvanaiś cāṅkitaṃ yojanānāṃ pañcāśat-koṭy-akharva-kṣiti-khacitam idaṃ yac ca pātāla-pūrṇam | tādṛg-brahmāṇḍa-lakṣāyuta-paricaya-bhāg eka-kakṣaṃ vidhātrā dṛṣṭaṃ yasyātra vṛndāvanam api bhavataḥ kaḥ stutau tasya śaktaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवतारावली-बीजम् अवतारी निगद्यते

avatārāvalī-bījam avatārī nigadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा श्री-गीत-गोविन्दे (१।१६)-- वेदान् उद्धरते जगन्ति वहते भूगोलम् उद्बिभ्रते दैत्यं दारयते बलिं छलयते क्षत्र-क्षयं कुर्वते । पौलस्त्यं जयते हलं कलयते कारुण्यम् आतन्वते म्लेच्छान् मूर्च्छयते दशाकृति-कृते कृष्णाय तुभ्यं नमः

yathā śrī-gīta-govinde (1.16)-- vedān uddharate jaganti vahate bhūgolam udbibhrate daityaṃ dārayate baliṃ chalayate kṣatra-kṣayaṃ kurvate | paulastyaṃ jayate halaṃ kalayate kāruṇyam ātanvate mlecchān mūrcchayate daśākṛti-kṛte kṛṣṇāya tubhyaṃ namaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुक्ति-दाता हतारीणां हतारि-गति-दायकः

mukti-dātā hatārīṇāṃ hatāri-gati-dāyakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा-- पराभवं फेनिल-वक्त्रतां च बन्धं च भीतिं च मृतिं च कृत्वा । पवर्ग-दातापि शिखण्ड-मौले त्वं शात्रवाणाम् अपवर्गदो ऽसि

yathā-- parābhavaṃ phenila-vaktratāṃ ca bandhaṃ ca bhītiṃ ca mṛtiṃ ca kṛtvā | pavarga-dātāpi śikhaṇḍa-maule tvaṃ śātravāṇām apavargado 'si

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा-- चित्रं मुरारे सुर-वैरि-पक्षस् त्वया समन्ताद् अनुबद्ध-युद्धः । अमित्र-वृन्दान्य् अविभिद्य भेदं मित्रस्य कुर्वन्न् अमृतं प्रयाति

yathā vā-- citraṃ murāre sura-vairi-pakṣas tvayā samantād anubaddha-yuddhaḥ | amitra-vṛndāny avibhidya bhedaṃ mitrasya kurvann amṛtaṃ prayāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्माराम-गणाकर्षीत्य् एतद् व्यक्तार्थम् एव हि

ātmārāma-gaṇākarṣīty etad vyaktārtham eva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा-- पूर्ण-परमहंसं मां माधव लीला-महौषधिर् घ्राता । कृत्वा बत सारङ्गं व्यधित कथं सारसे तृषितम्

yathā-- pūrṇa-paramahaṃsaṃ māṃ mādhava līlā-mahauṣadhir ghrātā | kṛtvā bata sāraṅgaṃ vyadhita kathaṃ sārase tṛṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथासाधरण-गुण-चतुष्के-- (६१) लीला-माधुर्यं-- यथा बृहद्-वामने-- सन्ति यद्यपि मे प्राज्या लीलास् तास् ता मनोहराः । न हि जाने स्मृते रासे मनो मे कीदृशं भवेत्

athāsādharaṇa-guṇa-catuṣke-- (61) līlā-mādhuryaṃ-- yathā bṛhad-vāmane-- santi yadyapi me prājyā līlās tās tā manoharāḥ | na hi jāne smṛte rāse mano me kīdṛśaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा-- परिस्फुरतु सुन्दरं चरित्रम् अत्र लक्ष्मी-पतेस् तथा भुवन-नन्दिनस् तद्-अवतार-वृन्दस्य च । हरेर् अपि चमत्कृति-प्रकर-वर्धनः किन्तु मे बिभर्ति हृदि विस्मयं कम् अपि रास-लीला-रसः

yathā vā-- parisphuratu sundaraṃ caritram atra lakṣmī-pates tathā bhuvana-nandinas tad-avatāra-vṛndasya ca | harer api camatkṛti-prakara-vardhanaḥ kintu me bibharti hṛdi vismayaṃ kam api rāsa-līlā-rasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अटति यद् भवान् अह्नि काननं त्रुटिर् युगायते त्वाम् अपश्यताम् । कुटिल-कुन्तलं श्री-मुखं च ते जड उदीक्षितां पक्ष्म-कृत् दृशाम्

aṭati yad bhavān ahni kānanaṃ truṭir yugāyate tvām apaśyatām | kuṭila-kuntalaṃ śrī-mukhaṃ ca te jaḍa udīkṣitāṃ pakṣma-kṛt dṛśām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा-- ब्रह्म-रात्रि-ततिर् अप्य् अघ-शत्रो सा क्षणार्धवद् अगात् तव सङ्गे । हा क्षणार्धम् अपि वल्लविकानां ब्रह्म-रात्रि-ततिवद् विरहे ऽभूत्

yathā vā-- brahma-rātri-tatir apy agha-śatro sā kṣaṇārdhavad agāt tava saṅge | hā kṣaṇārdham api vallavikānāṃ brahma-rātri-tativad virahe 'bhūt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सवनशस् तद्-उपधार्य सुरेशाः शक्र-शर्व-परमेष्ठि-पुरोगाः । कवय आनत-कन्धर-चित्ताः कश्मलं ययुर् अनिश्चित-तत्त्वाः

savanaśas tad-upadhārya sureśāḥ śakra-śarva-parameṣṭhi-purogāḥ | kavaya ānata-kandhara-cittāḥ kaśmalaṃ yayur aniścita-tattvāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा विदग्ध-माधवे (१।२६)-- रुन्धन्न् अम्बु-भृतश् चमत्कृति-परं कुर्वन् मुहुस् तुम्बुरुं ध्यानाद् अन्तरयन् सनन्दन-मुखान् विस्मेरयन् वेधसम् । औत्सुक्यावलिभिर् बलिं चटुलयन् भोगीन्द्रम् आघूर्णयन् भिन्दन्न् अण्ड-कटाह-भित्तिम् अभितो बभ्राम वंशी-ध्वनिः

yathā vā vidagdha-mādhave (1.26)-- rundhann ambu-bhṛtaś camatkṛti-paraṃ kurvan muhus tumburuṃ dhyānād antarayan sanandana-mukhān vismerayan vedhasam | autsukyāvalibhir baliṃ caṭulayan bhogīndram āghūrṇayan bhindann aṇḍa-kaṭāha-bhittim abhito babhrāma vaṃśī-dhvaniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यन् मर्त्य-लीलौपयिकं स्व-योग- माया-बलं दर्शयता गृहीतम् । विस्मापनं स्वस्य च सौभगर्द्धेः परं पदं भूषण-भूषणाङ्गम्

yan martya-līlaupayikaṃ sva-yoga- māyā-balaṃ darśayatā gṛhītam | vismāpanaṃ svasya ca saubhagarddheḥ paraṃ padaṃ bhūṣaṇa-bhūṣaṇāṅgam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्री-दशमे च (१०।२९।४०)-- का स्त्र्य् अङ्ग ते कल-पदायत-मूर्च्छितेन संमोहिताऽर्यपदवीं न चलेत् त्रिलोक्याम् । त्रैलोक्य-सौभगम् इदं च निरीक्ष्य रूपं यद् गो-द्विज-द्रुम-मृगान् पुलकान्य् अबिभ्रत्

śrī-daśame ca (10.29.40)-- kā stry aṅga te kala-padāyata-mūrcchitena saṃmohitā'ryapadavīṃ na calet trilokyām | trailokya-saubhagam idaṃ ca nirīkṣya rūpaṃ yad go-dvija-druma-mṛgān pulakāny abibhrat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा, ललित-माधवे (८।३४)-- अपरिकलित-पूर्वः कश् चमत्कार-कारी स्फुरति मम गरीयान् एष माधुर्य-पूरः । अयम् अहम् अपि हन्त प्रेक्ष्य यं लुब्ध-चेताः सरभसम् उपभोक्तुं कामये राधिकेव

yathā vā, lalita-mādhave (8.34)-- aparikalita-pūrvaḥ kaś camatkāra-kārī sphurati mama garīyān eṣa mādhurya-pūraḥ | ayam aham api hanta prekṣya yaṃ lubdha-cetāḥ sarabhasam upabhoktuṃ kāmaye rādhikeva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समस्त-विविधाश्चर्य-कल्याण-गुण-वारिधेः । गुणानाम् इह कृष्णस्य दिङ्-मात्रम् उपदर्शितम्

samasta-vividhāścarya-kalyāṇa-guṇa-vāridheḥ | guṇānām iha kṛṣṇasya diṅ-mātram upadarśitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा च श्री-दशमे (१०।१४।७)-- गुणात्मनस् ते ऽपि गुणान् विमातुं हितावतीर्णस्य क ईशिरे ऽस्य । कालेन यैर् वा विमिताः सुकल्पैर् भू-पांशवः खे मिहिका द्युभासः

yathā ca śrī-daśame (10.14.7)-- guṇātmanas te 'pi guṇān vimātuṃ hitāvatīrṇasya ka īśire 'sya | kālena yair vā vimitāḥ sukalpair bhū-pāṃśavaḥ khe mihikā dyubhāsaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नित्य-गुणो वनमाली, यद् अपि शिखामणिर् अशेष-नेतॄणाम् । भक्तापेक्षिकम् अस्य, त्रिविधत्वं लिख्यते तद् अपि

nitya-guṇo vanamālī, yad api śikhāmaṇir aśeṣa-netṝṇām | bhaktāpekṣikam asya, trividhatvaṃ likhyate tad api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरिः पूर्णतमः पूर्णतरः पूर्ण इति त्रिधा । श्रेष्ठ-मध्यादिभिः शब्दैर् नाट्ये यः परिपठ्यते

hariḥ pūrṇatamaḥ pūrṇataraḥ pūrṇa iti tridhā | śreṣṭha-madhyādibhiḥ śabdair nāṭye yaḥ paripaṭhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकाशिताखिल-गुणः स्मृतः पूर्णतमो बुधैः । असर्व-व्यञ्जकः पूर्णतरः पूर्णो ऽल्प-दर्शकः

prakāśitākhila-guṇaḥ smṛtaḥ pūrṇatamo budhaiḥ | asarva-vyañjakaḥ pūrṇataraḥ pūrṇo 'lpa-darśakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णस्य पूर्णतमता व्यक्ताभूद् गोकुलान्तरे । पूर्णता पूर्णतरता द्वारका-मथुरादिषु

kṛṣṇasya pūrṇatamatā vyaktābhūd gokulāntare | pūrṇatā pūrṇataratā dvārakā-mathurādiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स पुनश् चतुर्विधः स्याद् धीरोदात्तश् च धीर-ललितश् च । धीर-प्रशान्त-नामा तथैव धीरोद्धतः कथितः

sa punaś caturvidhaḥ syād dhīrodāttaś ca dhīra-lalitaś ca | dhīra-praśānta-nāmā tathaiva dhīroddhataḥ kathitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहुविध-गुण-क्रियाणाम् आस्पद-भूतस्य पद्मनाभस्य । तत्-तल्-लीला-भेदाद् विरुध्यते न हि चतुर्-विधाः

bahuvidha-guṇa-kriyāṇām āspada-bhūtasya padmanābhasya | tat-tal-līlā-bhedād virudhyate na hi catur-vidhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र धीरोदात्तः-- गम्भीरो विनयी क्षन्ता करुणः सुदृढ-व्रतः । अकत्थनो गूढ-गर्वो धीरोदात्तः सु-सत्त्व-भृत्

tatra dhīrodāttaḥ-- gambhīro vinayī kṣantā karuṇaḥ sudṛḍha-vrataḥ | akatthano gūḍha-garvo dhīrodāttaḥ su-sattva-bhṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा-- वीरं-मन्य-मद-प्रहारि-हसितं धौरेयम् आर्तोद्धृतौ निर्व्यूढ-व्रतम् उन्नत-क्षिति-धरोद्धारेण धीराकृतिम् । मय्य् उच्चैः कृत-किल्बिषे ऽपि मधुरं स्तुत्या मुहुर् यन्त्रितं प्रेक्ष्य त्वां मम दुर्वितर्क्य-हृदयं धीर् गीश् च न स्पन्दते

yathā-- vīraṃ-manya-mada-prahāri-hasitaṃ dhaureyam ārtoddhṛtau nirvyūḍha-vratam unnata-kṣiti-dharoddhāreṇa dhīrākṛtim | mayy uccaiḥ kṛta-kilbiṣe 'pi madhuraṃ stutyā muhur yantritaṃ prekṣya tvāṃ mama durvitarkya-hṛdayaṃ dhīr gīś ca na spandate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गम्भीरत्वादि-सामान्य-गुणा यद् इह कीर्तिताः । तद् एतेषु तद्-आधिक्य-प्रतिपादन-हेतवे

gambhīratvādi-sāmānya-guṇā yad iha kīrtitāḥ | tad eteṣu tad-ādhikya-pratipādana-hetave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं हि धीरोदात्तत्वं पूर्वैः प्रोक्तं रघूद्वहे । तत्-तद्-भक्तानुसारेण तथा कृष्णे विलोक्यते

idaṃ hi dhīrodāttatvaṃ pūrvaiḥ proktaṃ raghūdvahe | tat-tad-bhaktānusāreṇa tathā kṛṣṇe vilokyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धीर-ललितः-- विदग्धो नव-तारुण्यः परिहास-विशारदः । निश्चिन्तो धीर-ललितः स्यात् प्रायः प्रेयसी-वशः

dhīra-lalitaḥ-- vidagdho nava-tāruṇyaḥ parihāsa-viśāradaḥ | niścinto dhīra-lalitaḥ syāt prāyaḥ preyasī-vaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा-- वाचा सूचित-शर्वरी-रति-कला-प्रागल्भ्यया राधिकां व्रीडा-कुञ्चित-लोचनां विरचयन्न् अग्रे सखीनाम् असौ । तद्-वक्षो-रुह-चित्र-केलि-मकरी-पाण्डित्य-पारं गतः कैशोरं सफली-करोति कलयन् कुञ्जे विहारं हरिः

yathā-- vācā sūcita-śarvarī-rati-kalā-prāgalbhyayā rādhikāṃ vrīḍā-kuñcita-locanāṃ viracayann agre sakhīnām asau | tad-vakṣo-ruha-citra-keli-makarī-pāṇḍitya-pāraṃ gataḥ kaiśoraṃ saphalī-karoti kalayan kuñje vihāraṃ hariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोविन्दे प्रकटं धीर-ललितत्वं प्रदर्श्यते । उदाहरन्ति नाट्य-ज्ञाः प्रायो ऽत्र मकर-ध्वजम्

govinde prakaṭaṃ dhīra-lalitatvaṃ pradarśyate | udāharanti nāṭya-jñāḥ prāyo 'tra makara-dhvajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धीर-शान्तः-- शम-प्रकृतिकः क्लेश-सहनश् च विवेचकः । विनयादि-गुणोपेतो धीर-शान्त उदीर्यते

dhīra-śāntaḥ-- śama-prakṛtikaḥ kleśa-sahanaś ca vivecakaḥ | vinayādi-guṇopeto dhīra-śānta udīryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा-- विनय-मधुर-मूर्तिर् मन्थर-स्निग्ध-तारो वचन-पटिम-भङ्गी-सूचिताशेष-नीतिः । अभिदधद् इह धर्मं धर्म-पुत्रोपकण्ठे द्विज-पतिर् इव साक्षात् प्रेक्ष्यते कंस-वैरी

yathā-- vinaya-madhura-mūrtir manthara-snigdha-tāro vacana-paṭima-bhaṅgī-sūcitāśeṣa-nītiḥ | abhidadhad iha dharmaṃ dharma-putropakaṇṭhe dvija-patir iva sākṣāt prekṣyate kaṃsa-vairī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युधिष्ठिरादिको धीरैर् धीर-शान्तः प्रकीर्तितः

yudhiṣṭhirādiko dhīrair dhīra-śāntaḥ prakīrtitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धीरोद्धतः-- मात्सर्यवान् अहङ्कारी मायावी रोषणश् चलः । विकत्थनश् च विद्वद्भिर् धीरोद्धत उदाहृतः

dhīroddhataḥ-- mātsaryavān ahaṅkārī māyāvī roṣaṇaś calaḥ | vikatthanaś ca vidvadbhir dhīroddhata udāhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा-- आः पापिन् यवनेन्द्र दर्दुर पुनर् व्याघुट्य सद्यस् त्वया वासः कुत्रचिद् अन्ध-कूप-कुहर-क्रोडे ऽद्य निर्मीयताम् । हेलोत्तानित-दृष्टि-मात्र-भसित-ब्रह्माण्डाण्डः पुरो जागर्मि त्वद्-उपग्रहाय भुजगः कृष्णो ऽत्र कृष्णाभिधः

yathā-- āḥ pāpin yavanendra dardura punar vyāghuṭya sadyas tvayā vāsaḥ kutracid andha-kūpa-kuhara-kroḍe 'dya nirmīyatām | helottānita-dṛṣṭi-mātra-bhasita-brahmāṇḍāṇḍaḥ puro jāgarmi tvad-upagrahāya bhujagaḥ kṛṣṇo 'tra kṛṣṇābhidhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धीरोद्धतस् तु विद्वद्भिर् भीमसेनादिर् उच्यते

dhīroddhatas tu vidvadbhir bhīmasenādir ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मात्सर्याद्याः प्रतीयन्ते दोषत्वेन यद् अप्य् अमी । लीला-विशेष-शालित्वान् निर्दोषे ऽत्रे गुणाः स्मृताः

mātsaryādyāḥ pratīyante doṣatvena yad apy amī | līlā-viśeṣa-śālitvān nirdoṣe 'tre guṇāḥ smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा-- अम्भो-भार-भर-प्रणम्र-जलद-भ्रान्तिं वितन्वन्न् असौ घोराडम्बर-डम्बरः सुविकुटाम् उत्क्षिप्य हस्तार्गलाम् । दुर्वारः पर-वारणः स्वयम् अहं लब्धो ऽस्मि कृष्णः पुरो रे श्रीदाम-कुरङ्गसङ्गर-भुवो भङ्गं त्वम् अङ्गीकुरु

yathā vā-- ambho-bhāra-bhara-praṇamra-jalada-bhrāntiṃ vitanvann asau ghorāḍambara-ḍambaraḥ suvikuṭām utkṣipya hastārgalām | durvāraḥ para-vāraṇaḥ svayam ahaṃ labdho 'smi kṛṣṇaḥ puro re śrīdāma-kuraṅgasaṅgara-bhuvo bhaṅgaṃ tvam aṅgīkuru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.