Library·Rupa Gosvamin: Haribhaktirasamrtasindhu·2·2.1
मिथो विरोधिनो ऽप्य् अत्र केचिन् निगदिता गुणाः । हरौ निरङ्कुशैश्वर्यात् को ऽपि न स्याद् असम्भवः
mitho virodhino 'py atra kecin nigaditā guṇāḥ | harau niraṅkuśaiśvaryāt ko 'pi na syād asambhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा च कौर्मे-- अस्थूलश् चाणुश् चैव स्थूलो ऽणुश् चैव सर्वतः । अवर्णः सर्वतः प्रोक्तः श्यामो रक्तान्त-लोचनः । ऐश्वर्य-योगाद् भगवान् विरुद्धार्थो ऽभिधीयते
tathā ca kaurme-- asthūlaś cāṇuś caiva sthūlo 'ṇuś caiva sarvataḥ | avarṇaḥ sarvataḥ proktaḥ śyāmo raktānta-locanaḥ | aiśvarya-yogād bhagavān viruddhārtho 'bhidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथापि दोषाः परमे नैवाहार्याः कथञ्चन । गुणा विरुद्धा अप्य् एते समाहार्याः समन्ततः
tathāpi doṣāḥ parame naivāhāryāḥ kathañcana | guṇā viruddhā apy ete samāhāryāḥ samantataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महावाराहे च-- सर्वे नित्याः शाश्वताश् च देहास् तस्य परात्मनः । हानोपादान-रहिता नैव प्रकृतिजाः क्वचित्
mahāvārāhe ca-- sarve nityāḥ śāśvatāś ca dehās tasya parātmanaḥ | hānopādāna-rahitā naiva prakṛtijāḥ kvacit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परमानन्द-सन्दोहा ज्ञान-मात्राश् च सर्वतः । सर्वे सर्व-गुणैः पूर्णाः सर्व-दोष-विवर्जिताः
paramānanda-sandohā jñāna-mātrāś ca sarvataḥ | sarve sarva-guṇaiḥ pūrṇāḥ sarva-doṣa-vivarjitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैष्णव-तन्त्रे ऽपि-- अष्टादश-महा-दोषै रहिता भगवत्-तनुः । सर्वैश्वर्यमयी सत्य-विज्ञानानन्द-रूपिणी
vaiṣṇava-tantre 'pi-- aṣṭādaśa-mahā-doṣai rahitā bhagavat-tanuḥ | sarvaiśvaryamayī satya-vijñānānanda-rūpiṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टादश-महा-दोषाः, यथा विष्णु-यामले-- मोहस् तन्द्रा भ्रमो रुक्ष-रसता काम उल्बणः । लोलता मद-मात्सर्ये हिंसा खेद-परिश्रमौ
aṣṭādaśa-mahā-doṣāḥ, yathā viṣṇu-yāmale-- mohas tandrā bhramo rukṣa-rasatā kāma ulbaṇaḥ | lolatā mada-mātsarye hiṃsā kheda-pariśramau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असत्यं क्रोध आकाङ्क्षा आशङ्का विश्व-विभ्रमः । विषमत्वं परापेक्षा दोषा अष्टादशोदिताः
asatyaṃ krodha ākāṅkṣā āśaṅkā viśva-vibhramaḥ | viṣamatvaṃ parāpekṣā doṣā aṣṭādaśoditāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्थं सर्वावतारेभ्यस् ततो ऽप्य् अत्रावतारिणः । व्रजेन्द्र-नन्दने सुष्ठु माधुर्य-भर ईरितः
itthaṃ sarvāvatārebhyas tato 'py atrāvatāriṇaḥ | vrajendra-nandane suṣṭhu mādhurya-bhara īritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा च ब्रह्म-संहितायाम् आदि-पुरुष-रहस्ये (५।५९)-- यस्यैक-निश्वसित-कालम् अथावलम्ब्य जीवन्ति लोम-बिलजा जगद्-अण्ड-नाथाः । विष्णुर् महान् स इह यस्य कला-विशेषो गोविन्दम् आदि-पुरुषं तम् अहं भजामि
tathā ca brahma-saṃhitāyām ādi-puruṣa-rahasye (5.59)-- yasyaika-niśvasita-kālam athāvalambya jīvanti loma-bilajā jagad-aṇḍa-nāthāḥ | viṣṇur mahān sa iha yasya kalā-viśeṣo govindam ādi-puruṣaṃ tam ahaṃ bhajāmi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाष्टाव् अनुकीर्त्यन्ते सद्-गुणत्वेन विश्रुताः । मङ्गलालङ्क्रिया-रूपाः सत्त्व-भेदास् तु पौरुषाः
athāṣṭāv anukīrtyante sad-guṇatvena viśrutāḥ | maṅgalālaṅkriyā-rūpāḥ sattva-bhedās tu pauruṣāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोभा विलासो माधुर्यं माङ्गल्यं स्थैर्य-तेजसी । ललितौदार्यम् इत्य् एते सत्त्व-भेदास् तु पौरुषाः
śobhā vilāso mādhuryaṃ māṅgalyaṃ sthairya-tejasī | lalitaudāryam ity ete sattva-bhedās tu pauruṣāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र शोभा-- नीचे दयाधिके स्पर्धा शौर्योत्साहौ च दक्षता । सत्यं च व्यक्तिम् आयाति यत्र शोभेति तां विदुः
tatra śobhā-- nīce dayādhike spardhā śauryotsāhau ca dakṣatā | satyaṃ ca vyaktim āyāti yatra śobheti tāṃ viduḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा-- स्वर्ग-ध्वंसं विधित्सुर् व्रज-भुवि कदनं सुष्ठु वीक्ष्यातिवृष्ट्या नीचान् आलोच्य पश्चान् नमुचि-रिपु-मुखानूढ-कारुण्य-वीचिः । अप्रेक्ष्य स्वेन तुल्यं कम् अपि निज-रुषाम् अत्र पर्याप्ति-पात्रं बन्धून् आनन्दयिष्यन्न् उदहरतु हरिः सत्य-सन्धो महाद्रिम्
yathā-- svarga-dhvaṃsaṃ vidhitsur vraja-bhuvi kadanaṃ suṣṭhu vīkṣyātivṛṣṭyā nīcān ālocya paścān namuci-ripu-mukhānūḍha-kāruṇya-vīciḥ | aprekṣya svena tulyaṃ kam api nija-ruṣām atra paryāpti-pātraṃ bandhūn ānandayiṣyann udaharatu hariḥ satya-sandho mahādrim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विलासः-- वृषभस्येव गम्भीरा गतिर् धीरं च वीक्षणम् । स-स्मितं च वचो यत्र स विलास इतीर्यते
vilāsaḥ-- vṛṣabhasyeva gambhīrā gatir dhīraṃ ca vīkṣaṇam | sa-smitaṃ ca vaco yatra sa vilāsa itīryate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा-- मल्ल-श्रेण्याम् अविनयवतीं मन्थरां न्यस्य दृष्टिं व्याधुन्वानो द्विप इव भुवं विक्रमाडम्बरेण । वाग्-आरम्भे स्मित-परिमलैः क्षालयन् मञ्च-कक्षां तुङ्गे रङ्ग-स्थल-परिसरे सारसाक्षः ससार
yathā-- malla-śreṇyām avinayavatīṃ mantharāṃ nyasya dṛṣṭiṃ vyādhunvāno dvipa iva bhuvaṃ vikramāḍambareṇa | vāg-ārambhe smita-parimalaiḥ kṣālayan mañca-kakṣāṃ tuṅge raṅga-sthala-parisare sārasākṣaḥ sasāra
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माधुर्यम्-- तन् माधुर्यं भवेद् यत्र चेष्टादेः स्पृहणीयता
mādhuryam-- tan mādhuryaṃ bhaved yatra ceṣṭādeḥ spṛhaṇīyatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा-- वराम् अध्यासीनस् तट-भुवम् अवष्टम्भ-रुचिभिः कदम्बैः प्रालम्बं प्रवलित-विलम्बं विरचयन् । प्रपन्नायाम् अग्रे मिहिर-दुहितुस् तीर्थ-पदवीं कुरङ्गी-नेत्रायां मधु-रिपुर् अपाङ्गं विकिरति
yathā-- varām adhyāsīnas taṭa-bhuvam avaṣṭambha-rucibhiḥ kadambaiḥ prālambaṃ pravalita-vilambaṃ viracayan | prapannāyām agre mihira-duhitus tīrtha-padavīṃ kuraṅgī-netrāyāṃ madhu-ripur apāṅgaṃ vikirati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माङ्गल्यम्-- माङ्गल्यं जगताम् एव विश्वासास्पदता मता
māṅgalyam-- māṅgalyaṃ jagatām eva viśvāsāspadatā matā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा-- अन्याय्यं न हराव् इति व्यपगत-द्वारार्गला दानवा रक्षी कृष्ण इति प्रमत्तम् अभितः क्रीडासु रक्ताः सुराः । साक्षी वेत्ति स भक्तिम् इत्य् अवनत-व्राताश् च चिन्तोज्झिताः के विश्वम्भर न त्वद्-अङ्घ्रि-युगले विश्रम्भितां भेजिरे
yathā-- anyāyyaṃ na harāv iti vyapagata-dvārārgalā dānavā rakṣī kṛṣṇa iti pramattam abhitaḥ krīḍāsu raktāḥ surāḥ | sākṣī vetti sa bhaktim ity avanata-vrātāś ca cintojjhitāḥ ke viśvambhara na tvad-aṅghri-yugale viśrambhitāṃ bhejire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थैर्यम्-- व्यवसायाद् अचलनं स्थैर्यं विघ्नाकुलाद् अपि
sthairyam-- vyavasāyād acalanaṃ sthairyaṃ vighnākulād api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा-- प्रतिकुले ऽपि स-शूले, शिवे शिवायां निरंशुकायां च । व्यलुनाद् एव मुकुन्दो विन्ध्यावलि-नन्दनस्य भुजान्
yathā-- pratikule 'pi sa-śūle, śive śivāyāṃ niraṃśukāyāṃ ca | vyalunād eva mukundo vindhyāvali-nandanasya bhujān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेजः-- सर्व-चित्तावगाहित्वं तेजः सद्भिर् उदीर्यते
tejaḥ-- sarva-cittāvagāhitvaṃ tejaḥ sadbhir udīryate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा श्री-दशमे (१०।४३।१७)-- मल्लानाम् अशनिर् नॄणां नरवरः स्त्रीणां स्मरो मूर्तिमान् गोपानां स्वजनो ऽसतां क्षितिर्भुजां शास्ता स्व-पित्रोः शिशुः । मृत्युर् भोज-पतेर् विराड् अविदुषां तत्त्वं परं योगिनां वृष्णीनां परदेवतेति विदितो रङ्गः गतः साग्रजः
yathā śrī-daśame (10.43.17)-- mallānām aśanir nṝṇāṃ naravaraḥ strīṇāṃ smaro mūrtimān gopānāṃ svajano 'satāṃ kṣitirbhujāṃ śāstā sva-pitroḥ śiśuḥ | mṛtyur bhoja-pater virāḍ aviduṣāṃ tattvaṃ paraṃ yogināṃ vṛṣṇīnāṃ paradevateti vidito raṅgaḥ gataḥ sāgrajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा-- तेजो बुधैर् अवज्ञादेर् असहिष्णुत्वम् उच्यते
yathā-- tejo budhair avajñāder asahiṣṇutvam ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा-- आक्रुष्टे प्रकटं दिदण्डयिषुणा चण्डेन रङ्ग-स्थले नन्दे चानकदुन्दुभौ च पुरतः कंसेन विश्व-द्रुहा । दृष्टिं तत्र सुरारि-मृत्यु-कुलटा-सम्पर्क-दूतीं क्षिपन् मञ्चस्योपरि सञ्चुकुर्दिषुर् असौ पश्याच्युतः प्राञ्चति
yathā-- ākruṣṭe prakaṭaṃ didaṇḍayiṣuṇā caṇḍena raṅga-sthale nande cānakadundubhau ca purataḥ kaṃsena viśva-druhā | dṛṣṭiṃ tatra surāri-mṛtyu-kulaṭā-samparka-dūtīṃ kṣipan mañcasyopari sañcukurdiṣur asau paśyācyutaḥ prāñcati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ललितम्-- शृङ्गार-प्रचुरा चेष्टा यत्र तं ललितं विदुः
lalitam-- śṛṅgāra-pracurā ceṣṭā yatra taṃ lalitaṃ viduḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा-- विधत्ते राधायाः कुच-मुकुलयोः केलि-मकरीं करेण व्यग्रात्मा सरभसम् असव्येन रसिकः । अरिष्टे साटोपं कटु रुवति सव्येन विहसन्न् उदञ्चद्-रोमाञ्चं रचयति च कृष्णः परिकरम्
yathā-- vidhatte rādhāyāḥ kuca-mukulayoḥ keli-makarīṃ kareṇa vyagrātmā sarabhasam asavyena rasikaḥ | ariṣṭe sāṭopaṃ kaṭu ruvati savyena vihasann udañcad-romāñcaṃ racayati ca kṛṣṇaḥ parikaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
औदार्यम्-- आत्माद्य्-अर्पण-कारित्वम् औदार्यम् इति कीर्त्यते
audāryam-- ātmādy-arpaṇa-kāritvam audāryam iti kīrtyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा-- वदान्यः को भवेद् अत्र वदान्यः पुरुषोत्तमात् । अकिञ्चनाय येनात्मा निर्गुणायापि दीयते
yathā-- vadānyaḥ ko bhaved atra vadānyaḥ puruṣottamāt | akiñcanāya yenātmā nirguṇāyāpi dīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सामान्या नायक-गुणाः स्थिरताद्या यद् अप्य् अमी । तथापि पूर्वतः किञ्चिद् विशेषात् पुनर् ईरिताः
sāmānyā nāyaka-guṇāḥ sthiratādyā yad apy amī | tathāpi pūrvataḥ kiñcid viśeṣāt punar īritāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथास्य सहायाः-- अस्य गर्गादयो धर्मे युयुधानादयो युधि । उद्धवाद्यास् तथा मन्त्रे सहायाः परिकीर्तिताः
athāsya sahāyāḥ-- asya gargādayo dharme yuyudhānādayo yudhi | uddhavādyās tathā mantre sahāyāḥ parikīrtitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ कृष्ण-भक्ताः-- तद्-भाव-भावित-स्वान्ताः कृष्ण-भक्ता इतीरिताः
atha kṛṣṇa-bhaktāḥ-- tad-bhāva-bhāvita-svāntāḥ kṛṣṇa-bhaktā itīritāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो सत्य-वाक्य इत्य् आद्या ह्रीमान् इत्य् अन्तिमा गुणाः । प्रोक्ताः कृष्णे ऽस्य भक्तेषु ते विज्ञेया मनीषिभिः
yo satya-vākya ity ādyā hrīmān ity antimā guṇāḥ | proktāḥ kṛṣṇe 'sya bhakteṣu te vijñeyā manīṣibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते साधकाश् च सिद्धाश् च द्वि-विधाः परिकीर्तिताः
te sādhakāś ca siddhāś ca dvi-vidhāḥ parikīrtitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र साधकाः-- उत्पन्न-रतयः सम्यङ् नैर्विघ्न्यम् अनुपागताः । कृष्ण-साक्षात्-कृतौ योग्याः साधकाः परिकीर्तिताः
tatra sādhakāḥ-- utpanna-ratayaḥ samyaṅ nairvighnyam anupāgatāḥ | kṛṣṇa-sākṣāt-kṛtau yogyāḥ sādhakāḥ parikīrtitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथैकादशे (११।२।४६)-- ईश्वरे तद्-अधीनेषु बालिशेषु द्विषत्सु च । प्रेम-मैत्री-कृपोपेक्षा यः करोति स मध्यमः
yathaikādaśe (11.2.46)-- īśvare tad-adhīneṣu bāliśeṣu dviṣatsu ca | prema-maitrī-kṛpopekṣā yaḥ karoti sa madhyamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा वा-- सिक्ताप्य् अश्रु-जलोत्करेण भगवद्-वार्ता-नदी-जन्मना तिष्ठत्य् एव भवाग्नि-हेतिर् इति ते धीमन्न् अलं चिन्तया । हृद्-व्योमन्य् अमृत-स्पृहा-हर-कृपा-वृष्टेः स्फुटं लक्ष्यते नेदिष्टः पृथु-रोम-ताण्डव-भरात् कृष्णाम्बुधस्योद्गमः
yathā vā-- siktāpy aśru-jalotkareṇa bhagavad-vārtā-nadī-janmanā tiṣṭhaty eva bhavāgni-hetir iti te dhīmann alaṃ cintayā | hṛd-vyomany amṛta-spṛhā-hara-kṛpā-vṛṣṭeḥ sphuṭaṃ lakṣyate nediṣṭaḥ pṛthu-roma-tāṇḍava-bharāt kṛṣṇāmbudhasyodgamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बिल्वमङ्गल-तुल्या ये साधकास् ते प्रकीर्तिताः
bilvamaṅgala-tulyā ye sādhakās te prakīrtitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ सिद्धाः-- अविज्ञाताखिल-क्लेशाः सदा कृष्णाश्रित-क्रियाः । सिद्धाः स्युः सन्तत-प्रेम-सौख्यास्वाद-परायणाः
atha siddhāḥ-- avijñātākhila-kleśāḥ sadā kṛṣṇāśrita-kriyāḥ | siddhāḥ syuḥ santata-prema-saukhyāsvāda-parāyaṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम्प्राप्त-सिद्धयः सिद्धा नित्य-सिद्धाश् च ते त्रिधा
samprāpta-siddhayaḥ siddhā nitya-siddhāś ca te tridhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र सम्प्राप्त-सिद्धयः-- साधनैः कृपया चास्य द्विधा सम्प्राप्त-सिद्धयः
tatra samprāpta-siddhayaḥ-- sādhanaiḥ kṛpayā cāsya dvidhā samprāpta-siddhayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र साधन-सिद्धाः, यथा तृतीये (३।१५।२५)-- यच् च व्रजन्त्य् अनिमिषाम् ऋषभानुवृत्त्या दूरे यमा ह्य् उपरि नः स्पृहणीय-शीलाः । भर्तुर् मिथः सु-यशसः कथनानुराग- वैक्लव्य-बाष्प-कलया पुलकी-कृताङ्गाः
tatra sādhana-siddhāḥ, yathā tṛtīye (3.15.25)-- yac ca vrajanty animiṣām ṛṣabhānuvṛttyā dūre yamā hy upari naḥ spṛhaṇīya-śīlāḥ | bhartur mithaḥ su-yaśasaḥ kathanānurāga- vaiklavya-bāṣpa-kalayā pulakī-kṛtāṅgāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा वा-- ये भक्ति-प्रभविष्णुता-कवलित-क्लेशोर्मयः कुर्वते दृक्-पाते ऽपि घृणां कृत-प्रणतिषु प्रायेण मोक्षादिषु । तान् प्रेम-प्रसरोत्सव-स्तवकित-स्वान्तान् प्रमोदाश्रुभिर् निर्धौतास्य-तटान् मुहुः पुलकिनो धन्यान् नमस्कुर्महे
yathā vā-- ye bhakti-prabhaviṣṇutā-kavalita-kleśormayaḥ kurvate dṛk-pāte 'pi ghṛṇāṃ kṛta-praṇatiṣu prāyeṇa mokṣādiṣu | tān prema-prasarotsava-stavakita-svāntān pramodāśrubhir nirdhautāsya-taṭān muhuḥ pulakino dhanyān namaskurmahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मार्कण्डेयादयः प्रोक्ताः साधनैः प्राप्त-सिद्धयः
mārkaṇḍeyādayaḥ proktāḥ sādhanaiḥ prāpta-siddhayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ कृपा-सिद्धाः, यथा श्री-दशमे (१०।२३।४२-४३)-- नासां द्विजाति-संस्कारो न निवासो गुराव् अपि । न तपो नात्म-मीमांसा न शौचं न क्रियाः शुभाः
atha kṛpā-siddhāḥ, yathā śrī-daśame (10.23.42-43)-- nāsāṃ dvijāti-saṃskāro na nivāso gurāv api | na tapo nātma-mīmāṃsā na śaucaṃ na kriyāḥ śubhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथापि ह्य् उत्तमःश्लोके कृष्णे योगेश्वरेश्वरे । भक्तिर् दृढा न चास्माकं संस्कारादिमताम् अपि
athāpi hy uttamaḥśloke kṛṣṇe yogeśvareśvare | bhaktir dṛḍhā na cāsmākaṃ saṃskārādimatām api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा वा-- न काचिद् अभवद् गुरोर् भजन-यन्त्रणे ऽभिज्ञता न साधन-विधौ च ते श्रम-लवस्य गन्धो ऽप्य् अभूत् । गतो ऽसि चरितार्थतां परमहंस-मृग्य-श्रिया मुकुन्द-पद-पद्मयोः प्रणय-सीधुनो धारया
yathā vā-- na kācid abhavad guror bhajana-yantraṇe 'bhijñatā na sādhana-vidhau ca te śrama-lavasya gandho 'py abhūt | gato 'si caritārthatāṃ paramahaṃsa-mṛgya-śriyā mukunda-pada-padmayoḥ praṇaya-sīdhuno dhārayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृपा-सिद्धा यज्ञ-पत्नी-वैरोचनि-शुकादयः
kṛpā-siddhā yajña-patnī-vairocani-śukādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ नित्य-सिद्धाः-- आत्म-कोटि-गुणं कृष्णे प्रेमाणं परमं गताः । नित्यानन्द-गुणाः सर्वे नित्य-सिद्धा मुकुन्दवत्
atha nitya-siddhāḥ-- ātma-koṭi-guṇaṃ kṛṣṇe premāṇaṃ paramaṃ gatāḥ | nityānanda-guṇāḥ sarve nitya-siddhā mukundavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा पाद्मे श्री-भगवत्-सत्यभामा-देवी-संवादे-- अथ ब्रह्मादि-देवानां तथा प्रार्थनया भुवः । आगतो ऽहं गणाः सर्वे जातास् ते ऽपि मया सह
yathā pādme śrī-bhagavat-satyabhāmā-devī-saṃvāde-- atha brahmādi-devānāṃ tathā prārthanayā bhuvaḥ | āgato 'haṃ gaṇāḥ sarve jātās te 'pi mayā saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते हि यादवाः सर्वे मद्-गणा एव भामिनि । सर्वदा मत्-प्रिया देवि मत्-तुल्य-गुण-शालिनः
ete hi yādavāḥ sarve mad-gaṇā eva bhāmini | sarvadā mat-priyā devi mat-tulya-guṇa-śālinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा च श्री-दशमे (१०।१४।३२)-- अहो भाग्यम् अहो भाग्यं नन्द-गोप-व्रजौकसाम् । यन्-मित्रं परमानन्दं पूर्णं ब्रह्म सनातनम्
tathā ca śrī-daśame (10.14.32)-- aho bhāgyam aho bhāgyaṃ nanda-gopa-vrajaukasām | yan-mitraṃ paramānandaṃ pūrṇaṃ brahma sanātanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रैव (१०।२६।१३)-- दुस्त्यजश् चानुरागो ऽस्मिन् सर्वेषां नो व्रजौकसाम् । नन्द ते तनये ऽस्मासु तस्याप्य् औत्पत्तिकः कथम्
tatraiva (10.26.13)-- dustyajaś cānurāgo 'smin sarveṣāṃ no vrajaukasām | nanda te tanaye 'smāsu tasyāpy autpattikaḥ katham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सनातनं मित्रम् इति तस्याप्य् औत्पत्तिकः कथम् । स्नेहो ऽस्मास्व् इति चैतेषां नित्य-प्रेष्ठत्वम् आगतम्
sanātanaṃ mitram iti tasyāpy autpattikaḥ katham | sneho 'smāsv iti caiteṣāṃ nitya-preṣṭhatvam āgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् अतः कथिता नित्य-प्रिया यादव-वल्लवाः । एषां लौकिकवच्-चेष्टा लीला मुर-रिपोर् इव
ity ataḥ kathitā nitya-priyā yādava-vallavāḥ | eṣāṃ laukikavac-ceṣṭā līlā mura-ripor iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा हि पाद्मोत्तर-खण्डे-- यथा सौमित्रि-भरतौ यथा सङ्कर्षणादयः । तथा तेनैव जायन्ते निज-लोकाद् यदृच्छया
tathā hi pādmottara-khaṇḍe-- yathā saumitri-bharatau yathā saṅkarṣaṇādayaḥ | tathā tenaiva jāyante nija-lokād yadṛcchayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनस् तेनैव गच्छन्ति तत्-पदं शाश्वतं परम् । न कर्म-बन्धनं जन्म वैष्णवानां च विद्यते
punas tenaiva gacchanti tat-padaṃ śāśvataṃ param | na karma-bandhanaṃ janma vaiṣṇavānāṃ ca vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये प्रोक्ताः पञ्च-पञ्चाशत् क्रमात् कंसरिपोर् गुणाः । ते चान्ये चापि सिद्धेषु सिद्धिदत्वादयो मताः
ye proktāḥ pañca-pañcāśat kramāt kaṃsaripor guṇāḥ | te cānye cāpi siddheṣu siddhidatvādayo matāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भक्तास् तु कीर्तिताः शान्तास् तथा दास-सुतादयः । सखायो गुरु-वर्गाश् च प्रेयस्यश् चेति पञ्चधा
bhaktās tu kīrtitāḥ śāntās tathā dāsa-sutādayaḥ | sakhāyo guru-vargāś ca preyasyaś ceti pañcadhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ उद्दीपनाः-- उद्दीपनास् तु ते प्रोक्ता भावम् उद्दीपयन्ति ये । ते तु श्री-कृष्ण-चन्द्रस्य गुणाश् चेष्टाः प्रसाधनम्
atha uddīpanāḥ-- uddīpanās tu te proktā bhāvam uddīpayanti ye | te tu śrī-kṛṣṇa-candrasya guṇāś ceṣṭāḥ prasādhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्मिताङ्ग-सौरभे वंश-शृङ्ग-नूपुर-कम्बवः । पदाङ्क-क्षेत्र-तुलसी-भक्त-तद्-वासरादयः
smitāṅga-saurabhe vaṃśa-śṛṅga-nūpura-kambavaḥ | padāṅka-kṣetra-tulasī-bhakta-tad-vāsarādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र गुणाः-- गुणास् तु त्रिविधाः प्रोक्ताः काय-वाङ्-मानसाश्रयाः
tatra guṇāḥ-- guṇās tu trividhāḥ proktāḥ kāya-vāṅ-mānasāśrayāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र कायिकाः-- वयः-सौन्दर्य-रूपाणि कायिकामृदुतादयः
tatra kāyikāḥ-- vayaḥ-saundarya-rūpāṇi kāyikāmṛdutādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणाः स्वरूपम् एवास्य कायिकाद्या यदप्य् अमी । भेदं स्वीकृत्य वर्ण्यन्ते तथाप्य् उद्दीपना इति
guṇāḥ svarūpam evāsya kāyikādyā yadapy amī | bhedaṃ svīkṛtya varṇyante tathāpy uddīpanā iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतस् तस्य स्वरूपस्य स्याद् आलम्बनतैव हि । उद्दीपनत्वम् एव स्याद् भूषणादेस् तु केवलम्
atas tasya svarūpasya syād ālambanataiva hi | uddīpanatvam eva syād bhūṣaṇādes tu kevalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एषाम् आलम्बनत्वं च तथोद्दीपनतापि च
eṣām ālambanatvaṃ ca tathoddīpanatāpi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र वयः-- वयः कौमार-पौगण्ड-कैशोरम् इति तत् त्रिधा
tatra vayaḥ-- vayaḥ kaumāra-paugaṇḍa-kaiśoram iti tat tridhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कौमारं पञ्चमाब्दान्तं पौगण्डं दशमावधि । आ-षोडशाच् च कैशोरं यौवनं स्यात् ततः परम्
kaumāraṃ pañcamābdāntaṃ paugaṇḍaṃ daśamāvadhi | ā-ṣoḍaśāc ca kaiśoraṃ yauvanaṃ syāt tataḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
औचित्यात् तत्र कौमारं वक्तव्यं वत्सले रसे । पौगण्डं प्रेयसि तत्-तत्-खेलादि-योगतः
aucityāt tatra kaumāraṃ vaktavyaṃ vatsale rase | paugaṇḍaṃ preyasi tat-tat-khelādi-yogataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रैष्ठ्यम् उज्ज्वल एवास्य कैशोरस्य तथाप्य् अदः । प्रायः सर्व-रसौचित्याद् अत्रोदाह्रियते क्रमात्
śraiṣṭhyam ujjvala evāsya kaiśorasya tathāpy adaḥ | prāyaḥ sarva-rasaucityād atrodāhriyate kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आद्यं मध्यं तथा शेषं कैशोरं त्रिविधं भवेत्
ādyaṃ madhyaṃ tathā śeṣaṃ kaiśoraṃ trividhaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र आद्यम्-- वर्णस्योज्ज्वलता कापि नेत्रान्ते चारुण-च्छविः । रोमावलि-प्रकटता कैशोरे प्रथमे सति
tatra ādyam-- varṇasyojjvalatā kāpi netrānte cāruṇa-cchaviḥ | romāvali-prakaṭatā kaiśore prathame sati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा-- हरति शितिमा को ऽप्य् अङ्गानां महेन्द्र-मणि-श्रियं प्रविशति दृशोर् अन्ते कान्तिर् मनाग् इव लोहिनी । सखि तनु- रुहां राजिः सूक्ष्मा दरास्य विरोहते स्फुरति सुषमा नव्येदानीं तनौ वन-मालिनः
tathā-- harati śitimā ko 'py aṅgānāṃ mahendra-maṇi-śriyaṃ praviśati dṛśor ante kāntir manāg iva lohinī | sakhi tanu- ruhāṃ rājiḥ sūkṣmā darāsya virohate sphurati suṣamā navyedānīṃ tanau vana-mālinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैजयन्ती-शिखण्डादि-नट-प्रवर-वेशता । वंशी-मधुरिमा वस्त्र-शोभा चात्र परिच्छदः
vaijayantī-śikhaṇḍādi-naṭa-pravara-veśatā | vaṃśī-madhurimā vastra-śobhā cātra paricchadaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा श्री-दशमे (१०।२१।५)-- बर्हापीडं नट-वर-वपुः कर्णयोः कर्णिकारं बिभ्रद्-वासः कनक-कपिशं वैजयन्तीं च मालाम् । रन्ध्रान् वेणोर् अधर-सुधया पूरयन् गोप-वृन्दैर् वृन्दारण्यं स्व-पद-रमणं प्राविशद् गीत-कीर्तिः
yathā śrī-daśame (10.21.5)-- barhāpīḍaṃ naṭa-vara-vapuḥ karṇayoḥ karṇikāraṃ bibhrad-vāsaḥ kanaka-kapiśaṃ vaijayantīṃ ca mālām | randhrān veṇor adhara-sudhayā pūrayan gopa-vṛndair vṛndāraṇyaṃ sva-pada-ramaṇaṃ prāviśad gīta-kīrtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खरतात्र नखाग्राणां धनुर् आन्दोलिता भ्रुवोः । रदानां रञ्जनं राग-चूर्णैर् इत्य् आदि चेष्टितम्
kharatātra nakhāgrāṇāṃ dhanur āndolitā bhruvoḥ | radānāṃ rañjanaṃ rāga-cūrṇair ity ādi ceṣṭitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा-- नवं धनुर् इवातनोर् नटद्-अघ-द्विषोर् भ्रू-युगं शरालिर् इव शाणिता नखर-राजिर् अग्रे खरा । विराजति शरीरिणी रुचिर-दन्त-लेखारुणा न का सखि समीक्षणाद् युवतिर् अस्य वित्रस्यति
yathā-- navaṃ dhanur ivātanor naṭad-agha-dviṣor bhrū-yugaṃ śarālir iva śāṇitā nakhara-rājir agre kharā | virājati śarīriṇī rucira-danta-lekhāruṇā na kā sakhi samīkṣaṇād yuvatir asya vitrasyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्-मोहनता, यथा-- कर्तुं मुग्धाः स्वयम् अचटुना न क्षमन्ते ऽभियोगं न व्यादातुं क्वचिद् अपि जने वक्त्रम् अप्य् उत्सहन्ते । दृष्ट्वा तास् ते नव-मधुरिम-स्मेरतां माधवार्ताः स्व-प्राणेभ्यस् त्रयम् उदसृजन्न् अद्य तोयाञ्जलीनाम्
tan-mohanatā, yathā-- kartuṃ mugdhāḥ svayam acaṭunā na kṣamante 'bhiyogaṃ na vyādātuṃ kvacid api jane vaktram apy utsahante | dṛṣṭvā tās te nava-madhurima-smeratāṃ mādhavārtāḥ sva-prāṇebhyas trayam udasṛjann adya toyāñjalīnām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ मध्यमम्-- ऊरु-द्वयस्य बाह्वोश् च कापि श्रीर् उरसस् तथा । मूर्तेर् माधुरिमाद्यं च कैशोरे सति मध्यमे
atha madhyamam-- ūru-dvayasya bāhvoś ca kāpi śrīr urasas tathā | mūrter mādhurimādyaṃ ca kaiśore sati madhyame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा-- स्पृहयति करि-शुण्डा-दण्डनायोरु-युग्मं गरुड-मणि-कवाटी-सख्यम् इच्छत्य् उरश् च । भुज-युगम् अपि धित्सत्य् अर्गलावर्ग-निन्दाम् अभिनव-तरुणिम्नः प्रक्रमे केशवस्य
yathā-- spṛhayati kari-śuṇḍā-daṇḍanāyoru-yugmaṃ garuḍa-maṇi-kavāṭī-sakhyam icchaty uraś ca | bhuja-yugam api dhitsaty argalāvarga-nindām abhinava-taruṇimnaḥ prakrame keśavasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुखं स्मित-विलासाढ्यं विभ्रमोत्तरले दृशौ । त्रि-जगन्-मोहनं गीतम् इत्य् आदिर् इह माधुरी
mukhaṃ smita-vilāsāḍhyaṃ vibhramottarale dṛśau | tri-jagan-mohanaṃ gītam ity ādir iha mādhurī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा-- अनङ्ग-नय-चातुरी-परिचयोत्तरङ्गे दृशौ मुखाम्बुजम् उदञ्चित-स्मित-विलास-रम्याधरम् । अचञ्चल-कुलाङ्गना-व्रत-विडम्बि-सङ्गीतकं हरेस् तरुणिमाङ्कुरे स्फुरति माधुरी काप्य् अभूत्
yathā-- anaṅga-naya-cāturī-paricayottaraṅge dṛśau mukhāmbujam udañcita-smita-vilāsa-ramyādharam | acañcala-kulāṅganā-vrata-viḍambi-saṅgītakaṃ hares taruṇimāṅkure sphurati mādhurī kāpy abhūt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैदग्धी-सार-विस्तारः कुञ्ज-केलि-महोत्सवः । आरम्भो रास-लीलादेर् इह चेष्टादि-सौष्ठवम्
vaidagdhī-sāra-vistāraḥ kuñja-keli-mahotsavaḥ | ārambho rāsa-līlāder iha ceṣṭādi-sauṣṭhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा-- व्यक्तालक्त-पदैः क्वचित् परिलुठत्-पिञ्छावतंसैः क्वचित् तल्पैर् विच्युत-काञ्चिभिः क्वचिद् असौ व्याकीर्ण-कुञ्जोत्करा । प्रोद्यन्-मण्डल-बन्ध-ताण्डव-घटालक्ष्मोल्लसत्-सैकता गोविन्दस्य विलास-वृन्दम् अधिकं वृन्दाटवी शंसति
yathā-- vyaktālakta-padaiḥ kvacit pariluṭhat-piñchāvataṃsaiḥ kvacit talpair vicyuta-kāñcibhiḥ kvacid asau vyākīrṇa-kuñjotkarā | prodyan-maṇḍala-bandha-tāṇḍava-ghaṭālakṣmollasat-saikatā govindasya vilāsa-vṛndam adhikaṃ vṛndāṭavī śaṃsati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्-मोहनता, यथा-- विदूरान् माराग्निं हृदय-रवि-कान्ते प्रकटयन्न् उदस्यन् धर्मेन्दुं विदधद् अभितो राग-पटलम् । कथं हा नस् त्राणं सखि मुकुलयन् बोध-कुमुदं तरस्वी कृष्णाब्भ्रे मधुरिम-भरार्को ऽभ्युदयते
tan-mohanatā, yathā-- vidūrān mārāgniṃ hṛdaya-ravi-kānte prakaṭayann udasyan dharmenduṃ vidadhad abhito rāga-paṭalam | kathaṃ hā nas trāṇaṃ sakhi mukulayan bodha-kumudaṃ tarasvī kṛṣṇābbhre madhurima-bharārko 'bhyudayate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ शेषम्-- पूर्वतो ऽप्य् अधिकोत्कर्षं बाढम् अङ्गानि बिभ्रति । त्रि-वलि-व्यक्तिर् इत्य् आद्यं कैशोरे चरमे सति
atha śeṣam-- pūrvato 'py adhikotkarṣaṃ bāḍham aṅgāni bibhrati | tri-vali-vyaktir ity ādyaṃ kaiśore carame sati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा-- मरकत-गिरेर् गण्ड-ग्राव-प्रभा-हर-रक्षसं शत-मख-मणि-स्तम्भारम्भ-प्रमाथि-भुज-द्वयम् । तनु-तरणिजा-वीचि-च्छाया-विडम्बि-बलि-त्रयं मदन-कदली-साधिष्ठोरुं स्मराम्य् असुरान्तकम्
yathā-- marakata-girer gaṇḍa-grāva-prabhā-hara-rakṣasaṃ śata-makha-maṇi-stambhārambha-pramāthi-bhuja-dvayam | tanu-taraṇijā-vīci-cchāyā-viḍambi-bali-trayaṃ madana-kadalī-sādhiṣṭhoruṃ smarāmy asurāntakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्-माधुर्यं, यथा-- दशार्ध-शर-माधुरी-दमन-दक्षयाङ्ग-श्रिया विधूनित-वधू-धृतिं वरकला-विलासास्पदम् । दृग्-अञ्चल-चमत्कृति-क्षपित-खञ्जरीट-द्युतिं स्फुरत्-तरुणिमोद्गमं तरुणि पश्य पीताम्बरम्
tan-mādhuryaṃ, yathā-- daśārdha-śara-mādhurī-damana-dakṣayāṅga-śriyā vidhūnita-vadhū-dhṛtiṃ varakalā-vilāsāspadam | dṛg-añcala-camatkṛti-kṣapita-khañjarīṭa-dyutiṃ sphurat-taruṇimodgamaṃ taruṇi paśya pītāmbaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदम् एव हरेः प्राज्ञैर् नव-यौवनम् उच्यते
idam eva hareḥ prājñair nava-yauvanam ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्र गोकुल-देवीनां भाव-सर्वस्व-शालिता । अभूत-पूर्व-कन्दर्प-तन्त्र-लीलोत्सवादयः
atra gokula-devīnāṃ bhāva-sarvasva-śālitā | abhūta-pūrva-kandarpa-tantra-līlotsavādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा-- कान्ताभिः कलहायते क्वचिद् अयं कन्दर्प-लेखान् क्वचित् कीरैर् अर्पयति क्वचिद् वितनुते क्रीडाभिसारोद्यमम् । सख्या भेदयति क्वचित् स्मर-कला-षाड्गुण्यवान् ईहते सन्धिं क्वाप्य् अनुशास्ति कुञ्ज-नृपतिः शृङ्गार-राज्योत्तमम्
yathā-- kāntābhiḥ kalahāyate kvacid ayaṃ kandarpa-lekhān kvacit kīrair arpayati kvacid vitanute krīḍābhisārodyamam | sakhyā bhedayati kvacit smara-kalā-ṣāḍguṇyavān īhate sandhiṃ kvāpy anuśāsti kuñja-nṛpatiḥ śṛṅgāra-rājyottamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्-मोहनता, यथा-- कर्णाकर्णि सखी-जनेन विजने दूती-स्तुति-प्रक्रिया पत्युर् वञ्चन-चातुरी गुणनिका कुञ्ज-प्रयाणे निशि* । वाधिर्यं गुरु-वाचि वेणु-विरुताव् उत्कर्णतेति व्रतान् कैशोरेण तवाद्य कृष्ण गुरुणा गौरी-गणः पठ्यते
tan-mohanatā, yathā-- karṇākarṇi sakhī-janena vijane dūtī-stuti-prakriyā patyur vañcana-cāturī guṇanikā kuñja-prayāṇe niśi* | vādhiryaṃ guru-vāci veṇu-virutāv utkarṇateti vratān kaiśoreṇa tavādya kṛṣṇa guruṇā gaurī-gaṇaḥ paṭhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
*कुण्ड इति क्वचित् नेतुः स्वरूपम् एवोक्तं कैशोरम् इह यद्यपि । नानाकृति-प्रकटनात् तथाप्य् उद्दीपनं मतम्
*kuṇḍa iti kvacit netuḥ svarūpam evoktaṃ kaiśoram iha yadyapi | nānākṛti-prakaṭanāt tathāpy uddīpanaṃ matam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बाल्ये ऽपि नव-तारुण्य-प्राकट्यं क्वचित् । तन् नातिरस-वाहित्वान् न रसज्ञैर् उदाहृतम्
bālye 'pi nava-tāruṇya-prākaṭyaṃ kvacit | tan nātirasa-vāhitvān na rasajñair udāhṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ सौन्दर्यम्-- भवेत् सौन्दर्यम् अङ्गानां सन्निवेशो यथोचितम्
atha saundaryam-- bhavet saundaryam aṅgānāṃ sanniveśo yathocitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा-- मुखं ते दीर्घाक्षं मरकत-तटी-पीवरम् उरो भुज-द्वन्द्वं स्तम्भ-द्युति-सुवलितं पार्श्व-युगलम् । परिक्षीणो मध्यः प्रथिम-लहरी-हारि जघनं न कस्याः कंसारे हरति हृदयं पङ्कज-दृशः
yathā-- mukhaṃ te dīrghākṣaṃ marakata-taṭī-pīvaram uro bhuja-dvandvaṃ stambha-dyuti-suvalitaṃ pārśva-yugalam | parikṣīṇo madhyaḥ prathima-laharī-hāri jaghanaṃ na kasyāḥ kaṃsāre harati hṛdayaṃ paṅkaja-dṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ रूपम्-- विभूषणं विभूष्यं स्याद् येन तद् रूपम् उच्यते
atha rūpam-- vibhūṣaṇaṃ vibhūṣyaṃ syād yena tad rūpam ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा-- कृष्णस्य मण्डन-ततिर् मणि-कुण्डलाद्या नीताङ्ग-सङ्गतिम् अलङ्कृतये वराङ्गि । शक्ता बभूव न मनाग् अपि तद्-विधाने सा प्रत्युत स्वयम् अनल्पम् अलङ्कृतासीत्
yathā-- kṛṣṇasya maṇḍana-tatir maṇi-kuṇḍalādyā nītāṅga-saṅgatim alaṅkṛtaye varāṅgi | śaktā babhūva na manāg api tad-vidhāne sā pratyuta svayam analpam alaṅkṛtāsīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ मृदुता-- मृदुता कोमलस्यापि संस्पर्शासहतोच्यते
atha mṛdutā-- mṛdutā komalasyāpi saṃsparśāsahatocyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा-- अहह नवाम्बुद-कान्तेर् अमुष्य सुकुमारता कुमारस्य । अपि नव-पल्लव-सङ्गाद् अङ्गान्य् अपरज्य शीर्यन्ति
yathā-- ahaha navāmbuda-kānter amuṣya sukumāratā kumārasya | api nava-pallava-saṅgād aṅgāny aparajya śīryanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये नायक-प्रकरणे वाचिका मानसास् तथा । गुणाः प्रोक्तान्त एवात्र ज्ञेया उद्दीपना बुधः
ye nāyaka-prakaraṇe vācikā mānasās tathā | guṇāḥ proktānta evātra jñeyā uddīpanā budhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चेष्टा-- चेष्टा रासादि-लीलाः स्युस् तथा दुष्ट-वधादयः
ceṣṭā-- ceṣṭā rāsādi-līlāḥ syus tathā duṣṭa-vadhādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र रासो, यथा-- नृत्यद्-गोप-नितम्बिनी-कृत-परीरम्भस्य रम्भादिभिर् गीर्वाणीभिर् अनङ्ग-रङ्ग-विवशं सन्दृश्यमान-श्रियः । क्रीडा-ताण्डव-पण्डितस्य परितः श्री-पुण्डरीकाक्ष ते रासारम्भ-रसार्थिनो मधुरिमा चेतांसि नः कर्षति
tatra rāso, yathā-- nṛtyad-gopa-nitambinī-kṛta-parīrambhasya rambhādibhir gīrvāṇībhir anaṅga-raṅga-vivaśaṃ sandṛśyamāna-śriyaḥ | krīḍā-tāṇḍava-paṇḍitasya paritaḥ śrī-puṇḍarīkākṣa te rāsārambha-rasārthino madhurimā cetāṃsi naḥ karṣati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुष्ट-वधो, यथा ललित-माधवे (९।५०)-- शम्भुर् वृषं नयति मन्दर-कन्दरान्तर् म्लानः सलीलम् अपि यत्र शिरो धुनाने । आः कौतुकं कलय केलि-लवाद् अरिष्टं तं दुष्ट-पुङ्गवम् असौ हरिर् उन्ममाथ
duṣṭa-vadho, yathā lalita-mādhave (9.50)-- śambhur vṛṣaṃ nayati mandara-kandarāntar mlānaḥ salīlam api yatra śiro dhunāne | āḥ kautukaṃ kalaya keli-lavād ariṣṭaṃ taṃ duṣṭa-puṅgavam asau harir unmamātha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ प्रसाधनम्-- कथितं वसनाकल्प-मण्डनाद्यं प्रसाधनम्
atha prasādhanam-- kathitaṃ vasanākalpa-maṇḍanādyaṃ prasādhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र वसनम्-- नवार्क-रश्मि-काश्मीर-हरितालादि-सन्निभम् । युगं चतुष्कं भूयिष्ठं वसनं त्रि-विधं हरेः
tatra vasanam-- navārka-raśmi-kāśmīra-haritālādi-sannibham | yugaṃ catuṣkaṃ bhūyiṣṭhaṃ vasanaṃ tri-vidhaṃ hareḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र युगम्-- परिधानं स-संव्यानं युग-रूपम् उदीरितम्
tatra yugam-- paridhānaṃ sa-saṃvyānaṃ yuga-rūpam udīritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा स्तवावल्यां मुकुन्दाष्टके (३)-- कनक-निवह-शोभानन्दि पीतं नितम्बे तद्-उपरि नवरक्तं वस्त्रम् इत्थं दधानः । प्रियम् इव किल वर्णं राग-युक्तं प्रियायाः प्रणयतु मम नेत्राभीष्ट-पूर्तिं मुकुन्दः
yathā stavāvalyāṃ mukundāṣṭake (3)-- kanaka-nivaha-śobhānandi pītaṃ nitambe tad-upari navaraktaṃ vastram itthaṃ dadhānaḥ | priyam iva kila varṇaṃ rāga-yuktaṃ priyāyāḥ praṇayatu mama netrābhīṣṭa-pūrtiṃ mukundaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुष्कम्-- चतुष्कं कञ्चुकोष्णीष-तुन्द-बन्धान्तरीयकम्
catuṣkam-- catuṣkaṃ kañcukoṣṇīṣa-tunda-bandhāntarīyakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा-- स्मेरास्यः परिहित-पाटलाम्बर-श्रीश् छन्नाङ्गः पुरट-रुचोरु-कञ्चकेन । उष्णीषं दधद् अरुणं धटीं च चित्राः कंसारिर् वहति महोत्सवे मुदं नः
yathā-- smerāsyaḥ parihita-pāṭalāmbara-śrīś channāṅgaḥ puraṭa-rucoru-kañcakena | uṣṇīṣaṃ dadhad aruṇaṃ dhaṭīṃ ca citrāḥ kaṃsārir vahati mahotsave mudaṃ naḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूयिष्ठम्-- खण्डिताखण्डितं भूरि नट-वेश-क्रियोचितम् । अनेक-वर्णं वसनं भूयिष्ठं कथितं बुधैः
bhūyiṣṭham-- khaṇḍitākhaṇḍitaṃ bhūri naṭa-veśa-kriyocitam | aneka-varṇaṃ vasanaṃ bhūyiṣṭhaṃ kathitaṃ budhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा-- अखण्डित-विखण्डितैः सित-पिशङ्ग-नीलारुणैः पटैः कृत-यथोचित-प्रकट-सन्निवेशोज्ज्वलः । अयं करभ-राट्-प्रभः प्रचुर-रङ्ग-शृङ्गारितः करोति करभोरु मे घन-रुचिर् मुदं माधवः
yathā-- akhaṇḍita-vikhaṇḍitaiḥ sita-piśaṅga-nīlāruṇaiḥ paṭaiḥ kṛta-yathocita-prakaṭa-sanniveśojjvalaḥ | ayaṃ karabha-rāṭ-prabhaḥ pracura-raṅga-śṛṅgāritaḥ karoti karabhoru me ghana-rucir mudaṃ mādhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ आकल्पः-- केश-बन्धनम् आलेपो माला-चित्र-विशेषकः । ताम्बूल-केलि-पद्मादिर् आकल्पः परिकीर्तितः
atha ākalpaḥ-- keśa-bandhanam ālepo mālā-citra-viśeṣakaḥ | tāmbūla-keli-padmādir ākalpaḥ parikīrtitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्याज् जूटः कवरी चूडा वेणी च कच-बन्धनम् । पाण्डुरः कर्बुरः पीत इत्य् आलेपस् त्रिधा मतः
syāj jūṭaḥ kavarī cūḍā veṇī ca kaca-bandhanam | pāṇḍuraḥ karburaḥ pīta ity ālepas tridhā mataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माला त्रिधा वैजयन्ती रत्न-माला वन-स्रजः । अस्या वैकक्षकापीड-प्रालम्बाद्या भिदा मताः
mālā tridhā vaijayantī ratna-mālā vana-srajaḥ | asyā vaikakṣakāpīḍa-prālambādyā bhidā matāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मकरी-पत्र-भङ्गाढ्यं चित्रं पीत-सितारुणम् । तथा विशेषको ऽपि स्याद् अन्यद् ऊह्यं स्वयं बुधैः
makarī-patra-bhaṅgāḍhyaṃ citraṃ pīta-sitāruṇam | tathā viśeṣako 'pi syād anyad ūhyaṃ svayaṃ budhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा-- ताम्बूल-स्फुरद्-आननेन्दुर् अमलं धंमिल्लम् उल्लासयन् भक्ति-च्छेद-लसत्-सुघृष्ट-घुसृणालेप-श्रिया पेशलः । तुङ्गोरः-स्थल-पिङ्गल-स्रग् अलिक-भ्राजिष्णु-पत्राङ्गुलिः श्यामाङ्ग-द्युतिर् अद्य मे सखि दृशोर् दुग्धे मुदं माधवः
yathā-- tāmbūla-sphurad-ānanendur amalaṃ dhaṃmillam ullāsayan bhakti-ccheda-lasat-sughṛṣṭa-ghusṛṇālepa-śriyā peśalaḥ | tuṅgoraḥ-sthala-piṅgala-srag alika-bhrājiṣṇu-patrāṅguliḥ śyāmāṅga-dyutir adya me sakhi dṛśor dugdhe mudaṃ mādhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ मण्डनम्-- किरीटं कुण्डले हारश् चतुष्की वलयोर्मयः । केयूर-नूपुराद्यं च रत्न-मण्डनम् उच्यते
atha maṇḍanam-- kirīṭaṃ kuṇḍale hāraś catuṣkī valayormayaḥ | keyūra-nūpurādyaṃ ca ratna-maṇḍanam ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा-- काञ्ची चित्रा मुकुटम् अतुलं कुण्डले हारि-हीरे हारस् तारो वलयम् अमलं चन्द्रा-चारुश् चतुष्की । रम्या चोर्मिर् मधुरिम-पूरे नूपुरे चेत्य् अघारेर् अङ्गैर् एवाभरण-पटली भूषिता दोग्धि भूषाम्
yathā-- kāñcī citrā mukuṭam atulaṃ kuṇḍale hāri-hīre hāras tāro valayam amalaṃ candrā-cāruś catuṣkī | ramyā cormir madhurima-pūre nūpure cety aghārer aṅgair evābharaṇa-paṭalī bhūṣitā dogdhi bhūṣām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.