Rupa Gosvamin: Haribhaktirasamrtasindhu 2.1

कुसुमादि-कृतं चेदं वन्य-मण्डनम् ईरितम् । धातु-क् प्तं तिलकं पत्र-भङ्ग-लतादिकम्

kusumādi-kṛtaṃ cedaṃ vanya-maṇḍanam īritam | dhātu-k ptaṃ tilakaṃ patra-bhaṅga-latādikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ स्मितं, यथा कृष्ण-कर्णामृते (९९)-- अखण्ड-निर्वाण-रस-प्रवाहैर् विखण्डिताशेष-रसान्तराणि । अयन्त्रितोद्वान्त-सुधार्णवानि जयन्ति शीतानि तव स्मितानि

atha smitaṃ, yathā kṛṣṇa-karṇāmṛte (99)-- akhaṇḍa-nirvāṇa-rasa-pravāhair vikhaṇḍitāśeṣa-rasāntarāṇi | ayantritodvānta-sudhārṇavāni jayanti śītāni tava smitāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ अङ्ग-सौरभं, यथा-- परिमल-सरिद् एषा यद् वहन्ती समन्तात् पुलकयति वपुर् नः काप्य् अपूर्वा मुनीनाम् । मधु-रिपुर् उपरागे तद्-विनोदाय मन्ये कुरु-भुवम् अनवद्यामोद-सिन्धुर् विवेश

atha aṅga-saurabhaṃ, yathā-- parimala-sarid eṣā yad vahantī samantāt pulakayati vapur naḥ kāpy apūrvā munīnām | madhu-ripur uparāge tad-vinodāya manye kuru-bhuvam anavadyāmoda-sindhur viveśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वंशः-- ध्यानं बलात् परमहंस-कुलस्य भिन्दन् निन्दन् सुधा-मधुरिमाणम् अधीर-धर्मा । कन्दर्प-शासन-धुरां मुहुर् एष शंसन् वंशी-ध्वनिर् जयति कंस-निसूदनस्य

atha vaṃśaḥ-- dhyānaṃ balāt paramahaṃsa-kulasya bhindan nindan sudhā-madhurimāṇam adhīra-dharmā | kandarpa-śāsana-dhurāṃ muhur eṣa śaṃsan vaṃśī-dhvanir jayati kaṃsa-nisūdanasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष त्रिधा भवेद् वेणु-मुरली-वंशिकेत्य् अपि

eṣa tridhā bhaved veṇu-muralī-vaṃśikety api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र वेणुः-- पाविकाख्यो भवेद् वेणुर् द्वादशाङ्गुलेर् दैर्घ्य-भाक् । स्थौल्ये ऽङ्गुष्ठ-मितः षड्भिर् एष रन्ध्रैः समन्वितः

tatra veṇuḥ-- pāvikākhyo bhaved veṇur dvādaśāṅguler dairghya-bhāk | sthaulye 'ṅguṣṭha-mitaḥ ṣaḍbhir eṣa randhraiḥ samanvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुरली-- हस्त-द्वय-मितायामा मुख-रन्ध्र-समन्विता । चतुः-स्वर-च्छिद्र-युक्ता मुरली चारु-नादिनी

muralī-- hasta-dvaya-mitāyāmā mukha-randhra-samanvitā | catuḥ-svara-cchidra-yuktā muralī cāru-nādinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वंशी-- अर्धाङ्गुलान्तरोन्मानं तारादि-विवराष्टकम् । ततः सार्धाङ्गुलाद् यत्र मुख-रन्ध्रं तथाङ्गुलम्

vaṃśī-- ardhāṅgulāntaronmānaṃ tārādi-vivarāṣṭakam | tataḥ sārdhāṅgulād yatra mukha-randhraṃ tathāṅgulam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिरो वेदाङ्गुलं पुच्छं त्र्य्-अङ्गुलं सा तु वंशिका । नव-रन्ध्रा स्मृता सप्त-दशाङ्गुल-मिता बुधैः

śiro vedāṅgulaṃ pucchaṃ try-aṅgulaṃ sā tu vaṃśikā | nava-randhrā smṛtā sapta-daśāṅgula-mitā budhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दशाङ्गुलान्तरा स्याच् चेत् सा तार-मुख-रन्ध्रयोः । महानन्देति व्याख्याता तथा संमोहिनीति च

daśāṅgulāntarā syāc cet sā tāra-mukha-randhrayoḥ | mahānandeti vyākhyātā tathā saṃmohinīti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवेत् सूर्यान्तरा सा चेत् तत आकर्षिणी मता । आनन्दिनी तदा वंशी भवेद् इन्द्रान्तरा यदि

bhavet sūryāntarā sā cet tata ākarṣiṇī matā | ānandinī tadā vaṃśī bhaved indrāntarā yadi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोपानां वल्लभा सेयं वंशुलीति च विश्रुता । क्रमान् मणिमयी हैमी वैणवीति त्रिधा च सा

gopānāṃ vallabhā seyaṃ vaṃśulīti ca viśrutā | kramān maṇimayī haimī vaiṇavīti tridhā ca sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ शृङ्गम्-- शृङ्गं तु गवलं हेम-निबद्धाग्रिम-पश्चिमम् । रत्न-जाल-स्फुरन्-मध्यं मन्द्र-घोषाभिधं स्मृतम्

atha śṛṅgam-- śṛṅgaṃ tu gavalaṃ hema-nibaddhāgrima-paścimam | ratna-jāla-sphuran-madhyaṃ mandra-ghoṣābhidhaṃ smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा-- तारावली वेणु-भुजङ्गमेन तारावलीला-गरलेन दष्टा । विषाणिका-नाद-पयो निपीय विषाणि कामं द्वि-गुणी-चकार

yathā-- tārāvalī veṇu-bhujaṅgamena tārāvalīlā-garalena daṣṭā | viṣāṇikā-nāda-payo nipīya viṣāṇi kāmaṃ dvi-guṇī-cakāra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ नूपुरं, यथा-- अघ-मर्दनस्य सखि नूपुर-ध्वनिं निशमय्य सम्भृत-गभीर-सम्भ्रमा । अहम् ईक्षणोत्तरलितापि नाभवं बहिर् अद्य हन्त गुरवः पुरः स्थिताः

atha nūpuraṃ, yathā-- agha-mardanasya sakhi nūpura-dhvaniṃ niśamayya sambhṛta-gabhīra-sambhramā | aham īkṣaṇottaralitāpi nābhavaṃ bahir adya hanta guravaḥ puraḥ sthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ कम्बुः-- कम्बुस् तु दक्षिणावर्तः पाञ्चजन्यतयोच्यते

atha kambuḥ-- kambus tu dakṣiṇāvartaḥ pāñcajanyatayocyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा-- अमर-रिपु-वधूटी-भ्रूण-हत्या-विलासी त्रिदिव-पुर-पुरन्ध्री-वृन्द-नान्दीकरो ऽयम् । भ्रमति भुवन-मध्ये माधवाध्मात-धाम्नः कृत-पुलक-कदम्बः कम्बु-राजस्य नादः

yathā-- amara-ripu-vadhūṭī-bhrūṇa-hatyā-vilāsī tridiva-pura-purandhrī-vṛnda-nāndīkaro 'yam | bhramati bhuvana-madhye mādhavādhmāta-dhāmnaḥ kṛta-pulaka-kadambaḥ kambu-rājasya nādaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ पदाङ्कः, यथा श्री-दशमे (१०।३८।२६)-- तद्-दर्शनाह्लाद-विवृद्ध-सम्भ्रमः प्रेम्णोर्ध्व-रोमाश्रु-कलाकुलेक्षणः । रथाद् अवस्कन्द्य स तेष्व् अचेष्टत प्रभोर् अमून्य् अङ्घ्रि-रजांस्य् अहो इति

atha padāṅkaḥ, yathā śrī-daśame (10.38.26)-- tad-darśanāhlāda-vivṛddha-sambhramaḥ premṇordhva-romāśru-kalākulekṣaṇaḥ | rathād avaskandya sa teṣv aceṣṭata prabhor amūny aṅghri-rajāṃsy aho iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा-- कलयत हरिर् अध्वना सखायः स्फुटम् अमुना यमुना-तटीम् अयासीत् । हरति पद-ततिर् यद्-अक्षिणी मे ध्वज-कुलिशाकुश-पङ्कजाङ्कितेयम्

yathā vā-- kalayata harir adhvanā sakhāyaḥ sphuṭam amunā yamunā-taṭīm ayāsīt | harati pada-tatir yad-akṣiṇī me dhvaja-kuliśākuśa-paṅkajāṅkiteyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ क्षेत्रम्, यथा-- हरि-केलि-भुवां विलोकनं बत दूरे ऽस्तु सुदुर्लभ-श्रियाम् । मथुरेत्य् अपि कर्ण-पद्धतिं प्रविशन् नाम मनो धिनोति नः

atha kṣetram, yathā-- hari-keli-bhuvāṃ vilokanaṃ bata dūre 'stu sudurlabha-śriyām | mathurety api karṇa-paddhatiṃ praviśan nāma mano dhinoti naḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तुलसी, यथा बिल्वमङ्गले *नोत् इन् अन्य् ओफ़् थे क्क् चेन्तुरिएस्। -- अयि पङ्कज-नेत्र-मौलि-माले तुलसी-मञ्जरि किञ्चिद् अर्थयामि । अवबोधय पार्थ-सारथेस् त्वं चरणाब्ज-शरणाभिलाषिणं माम्

atha tulasī, yathā bilvamaṅgale *Not in any of the KK centuries. -- ayi paṅkaja-netra-mauli-māle tulasī-mañjari kiñcid arthayāmi | avabodhaya pārtha-sārathes tvaṃ caraṇābja-śaraṇābhilāṣiṇaṃ mām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ भक्तो, यथा चतुर्थे (४।१२।२१)-- विज्ञाय ताव् उत्तम-गाय-किङ्कराव् अभ्युत्थितः साध्वस-विस्मृत-क्रमः । ननाम नामानि गृणन् मधु-द्विषः पार्षत्-प्रधानाव् इति संहताञ्जलिः

atha bhakto, yathā caturthe (4.12.21)-- vijñāya tāv uttama-gāya-kiṅkarāv abhyutthitaḥ sādhvasa-vismṛta-kramaḥ | nanāma nāmāni gṛṇan madhu-dviṣaḥ pārṣat-pradhānāv iti saṃhatāñjaliḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा-- सुबल भुज-भुजङ्गं न्यस्य तुङ्गे तवांसे स्मित-विलसद्-अपाङ्गः प्राङ्गणे भ्राजमानः । नयन-युगम् असिञ्चद् यः सुधा-वीचिभिर् नः कथय स दयितस् ते क्वायम् आस्ते वयस्यः

yathā vā-- subala bhuja-bhujaṅgaṃ nyasya tuṅge tavāṃse smita-vilasad-apāṅgaḥ prāṅgaṇe bhrājamānaḥ | nayana-yugam asiñcad yaḥ sudhā-vīcibhir naḥ kathaya sa dayitas te kvāyam āste vayasyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तद्-वासरो, यथा-- अद्भुता बहवः सन्तु भगवत्-पर्व-वासराः । आमोदयति मां धन्या कृष्ण-भाद्रपदाष्टमी

atha tad-vāsaro, yathā-- adbhutā bahavaḥ santu bhagavat-parva-vāsarāḥ | āmodayati māṃ dhanyā kṛṣṇa-bhādrapadāṣṭamī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.