Revakhanda of the Vayupurana 209

तस्यैवानन्तरं पार्थ पुष्कलीतीर्थमुत्तमम् । तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा ह्यश्वमेधफलं लभेत्

tasyaivānantaraṃ pārtha puṣkalītīrthamuttamam / tatra tīrthe naraḥ snātvā hyaśvamedhaphalaṃ labhet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षमानाथं ततो गच्छेत् तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । दानवगन्धर्वैरप्सरोभिश्च सेवितम्

kṣamānāthaṃ tato gacchet tīrthaṃ trailokyaviśrutam / dānavagandharvairapsarobhiśca sevitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तिष्ठति देवेशः साक्षाद्रुद्रो महेश्वरः । भारेण महता जातो भारभूतिरिति स्मृतः

tatra tiṣṭhati deveśaḥ sākṣādrudro maheśvaraḥ / bhāreṇa mahatā jāto bhārabhūtiriti smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भारभूतीति विख्यातं तीर्थं सर्वगुणान्वितम् । श्रोतुम् इच्छामि विप्रेन्द्र परं कौतूहलं हि मे

bhārabhūtīti vikhyātaṃ tīrthaṃ sarvaguṇānvitam / śrotum icchāmi viprendra paraṃ kautūhalaṃ hi me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भारभूतिसमुत्पत्तिं शृणु पाण्डवसत्तम । विस्तरेण यथा प्रोक्ता पुरा देवेन शम्भुना

bhārabhūtisamutpattiṃ śṛṇu pāṇḍavasattama / vistareṇa yathā proktā purā devena śambhunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसीत्कृतयुगे विप्रो वेदवेदाङ्गपारगः । विष्णुशर्मेति विख्यातः सर्वशास्त्रार्थपारगः

āsītkṛtayuge vipro vedavedāṅgapāragaḥ / viṣṇuśarmeti vikhyātaḥ sarvaśāstrārthapāragaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षमा दमो दया दानं सत्यं शौचं धृतिस्तथा । विद्या विज्ञानमास्तिक्यं सर्वं तस्मिन्प्रतिष्ठितम्

kṣamā damo dayā dānaṃ satyaṃ śaucaṃ dhṛtistathā / vidyā vijñānamāstikyaṃ sarvaṃ tasminpratiṣṭhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईदृग्गुणा हि ये विप्रा भवन्ति नृपसत्तम । पतितान्नरके घोरे तारयन्ति पित्ःंस् तु ते

īdṛgguṇā hi ye viprā bhavanti nṛpasattama / patitānnarake ghore tārayanti pitḥṃs tu te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्रियं लोलुपा विप्रा ये भवन्ति नृपोत्तम । पतन्ति नरके घोरे रौरवे पापमोहिताः

indriyaṃ lolupā viprā ye bhavanti nṛpottama / patanti narake ghore raurave pāpamohitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये क्षान्तदान्ताः श्रुतिपूर्णकर्णा जितेन्द्रियाः प्राणिवधान् निवृत्ताः । प्रतिग्रहे संकुचिताग्रहस्तास्ते ब्राह्मणास्तारयितुं समर्थाः

ye kṣāntadāntāḥ śrutipūrṇakarṇā jitendriyāḥ prāṇivadhān nivṛttāḥ / pratigrahe saṃkucitāgrahastāste brāhmaṇāstārayituṃ samarthāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं गुणगणाकीर्णो ब्राह्मणो नर्मदातटे । वसते ब्राह्मणैः सार्धं शिलोञ्छवृत्तिजीवनः

evaṃ guṇagaṇākīrṇo brāhmaṇo narmadātaṭe / vasate brāhmaṇaiḥ sārdhaṃ śiloñchavṛttijīvanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तादृशं ब्राह्मणं ज्ञात्वा देवदेवो महेश्वरः । द्विजरूपधरो भूत्वा तस्याश्रममगात्स्वयम्

tādṛśaṃ brāhmaṇaṃ jñātvā devadevo maheśvaraḥ / dvijarūpadharo bhūtvā tasyāśramamagātsvayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा तं ब्राह्मणैः सार्धमुच्चरन्तं पदक्रमम् । अभिवादयते विप्रं स्वागतेन च पूजितः

dṛṣṭvā taṃ brāhmaṇaiḥ sārdhamuccarantaṃ padakramam / abhivādayate vipraṃ svāgatena ca pūjitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रोवाच तं मुहूर्तेन ब्राह्मणो विस्मयान्वितः । किमथ तद्बटो ब्रूहि किं करोमि तवेप्सितम्

provāca taṃ muhūrtena brāhmaṇo vismayānvitaḥ / kimatha tadbaṭo brūhi kiṃ karomi tavepsitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्यार्थिनमनुप्राप्तं विद्धि मां द्विजसत्तम । ददासि यदि मे विद्यां ततः स्थास्यामि ते गृहे

vidyārthinamanuprāptaṃ viddhi māṃ dvijasattama / dadāsi yadi me vidyāṃ tataḥ sthāsyāmi te gṛhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वेषामेव विप्राणां बटो त्वं गोत्र उत्तमे । दानानां परमं दानं कथं विद्या च दीयते

sarveṣāmeva viprāṇāṃ baṭo tvaṃ gotra uttame / dānānāṃ paramaṃ dānaṃ kathaṃ vidyā ca dīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरुशुश्रूषया विद्या पुष्कलेन धनेन वा । अथवा विद्यया विद्या भवतीह फलप्रदा

guruśuśrūṣayā vidyā puṣkalena dhanena vā / athavā vidyayā vidyā bhavatīha phalapradā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथान्ये बालकाः स्नाताः शुश्रूषन्ति ह्यहर्निशम् । तथाहं बटुभिः सार्धं शुश्रूषामि न संशयः

yathānye bālakāḥ snātāḥ śuśrūṣanti hyaharniśam / tathāhaṃ baṭubhiḥ sārdhaṃ śuśrūṣāmi na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथेति चोक्त्वा विप्रेन्द्रः पाठयंस्तं दिने दिने । वर्तते सह शिष्यैः स शिलोञ्छानुपहारयन्

tatheti coktvā viprendraḥ pāṭhayaṃstaṃ dine dine / vartate saha śiṣyaiḥ sa śiloñchānupahārayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कतिपयाहोभिः प्रोक्तो बटुभिरीश्वरः । पचनाद्यं बटो कर्म कुरु क्रमत आगतम्

tataḥ katipayāhobhiḥ prokto baṭubhirīśvaraḥ / pacanādyaṃ baṭo karma kuru kramata āgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथेति चोक्तो देवेशो भारग्रामम् उपागतः । ध्यात्वा वनस्पतीः सर्वा इदं वचनम् अब्रवीत्

tatheti cokto deveśo bhāragrāmam upāgataḥ / dhyātvā vanaspatīḥ sarvā idaṃ vacanam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावदागच्छते विप्रो बटुभिः सह मन्दिरम् । अदर्शनाभिः कर्तव्यं तावदन्नं सुसंस्कृतम्

yāvadāgacchate vipro baṭubhiḥ saha mandiram / adarśanābhiḥ kartavyaṃ tāvadannaṃ susaṃskṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमुक्त्वा तु ताः सर्वा विश्वरूपो महेश्वरः । क्रीडनार्थं गतस्तत्र बटुवेषधरः पृथक्

evamuktvā tu tāḥ sarvā viśvarūpo maheśvaraḥ / krīḍanārthaṃ gatastatra baṭuveṣadharaḥ pṛthak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा समागतं तत्र बटुवेषधरं पृथक् । धिक् त्वां च परुषं वाक्यम् ऊचुस् ते गिरिसन्निधौ

dṛṣṭvā samāgataṃ tatra baṭuveṣadharaṃ pṛthak / dhik tvāṃ ca paruṣaṃ vākyam ūcus te girisannidhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षुत्क्षामकंठाः सर्वे च गत्वा तु किल मन्दिरम् । त्वया सिद्धेन चान्नेन तृप्तिं यास्यामहे वयम्

kṣutkṣāmakaṃṭhāḥ sarve ca gatvā tu kila mandiram / tvayā siddhena cānnena tṛptiṃ yāsyāmahe vayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्वृथा चिन्तितं सव त्वयागत्य कृतं द्विज । मिथ्याप्रतिज्ञेन सता दुरनुष्ठितमद्य ते

tadvṛthā cintitaṃ sava tvayāgatya kṛtaṃ dvija / mithyāpratijñena satā duranuṣṭhitamadya te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सन्तापमनुतापं वा भोजनार्थं द्विजर्षभाः । मा कुरुध्वं यथान्यायं सिद्धे ऽग्रे गृहमेष्यथा

santāpamanutāpaṃ vā bhojanārthaṃ dvijarṣabhāḥ / mā kurudhvaṃ yathānyāyaṃ siddhe 'gre gṛhameṣyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिनशेषेण चास्माकं पञ्चतां च दिने दिने । निष्पत्तिं याति वा नेति तद् असिद्धम् अशेषतः

dinaśeṣeṇa cāsmākaṃ pañcatāṃ ca dine dine / niṣpattiṃ yāti vā neti tad asiddham aśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असिद्धं सिद्धमस्माकं यत् त्वया समुदाहृतम् । दृष्ट्वानृतं गतास् तत्र त्वां बद्धाम्भसि निक्षिपे

asiddhaṃ siddhamasmākaṃ yat tvayā samudāhṛtam / dṛṣṭvānṛtaṃ gatās tatra tvāṃ baddhāmbhasi nikṣipe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोभोः शृणुध्व सर्वे ऽत्र सोपाध्याया द्विजोत्तमाः । प्रतिज्ञां मम दुर्धर्षां यां श्रुत्वा विस्मयो भवेत्

bhobhoḥ śṛṇudhva sarve 'tra sopādhyāyā dvijottamāḥ / pratijñāṃ mama durdharṣāṃ yāṃ śrutvā vismayo bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि सिद्धमिदं सर्वमन्नं स्याद् आश्रमे गुरोः । यूयं बद्ध्वा मया सर्वे क्षेप्तव्या नर्मदाम्भसि

yadi siddhamidaṃ sarvamannaṃ syād āśrame guroḥ / yūyaṃ baddhvā mayā sarve kṣeptavyā narmadāmbhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथवान्नं न सिद्धं स्याद् भवद्भिर्दृढबन्धनैः । गुरोस्तु पश्यतो बद्ध्वा क्षेप्तव्यो ऽहं नर्मदाह्रदे

athavānnaṃ na siddhaṃ syād bhavadbhirdṛḍhabandhanaiḥ / gurostu paśyato baddhvā kṣeptavyo 'haṃ narmadāhrade

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथेति कृत्वा ते सर्वे समयं गुरुसन्निधौ । स्नात्वा जाप्यविधानेन भूतग्रामं ततो ययुः

tatheti kṛtvā te sarve samayaṃ gurusannidhau / snātvā jāpyavidhānena bhūtagrāmaṃ tato yayuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा ते विस्मयं जग्मुर्विस्तृते भक्ष्यभोजने । षड्रसेन नृपश्रेष्ठ भुक्त्वा हुत्वा पृथक्पृथक्

dṛṣṭvā te vismayaṃ jagmurvistṛte bhakṣyabhojane / ṣaḍrasena nṛpaśreṣṭha bhuktvā hutvā pṛthakpṛthak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रोवाच वचनं हृष्टपुष्टो द्विजोत्तमः । वरदो ऽस्मि वरं वत्स वृणु यत्तव रोचते

tataḥ provāca vacanaṃ hṛṣṭapuṣṭo dvijottamaḥ / varado 'smi varaṃ vatsa vṛṇu yattava rocate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साङ्गोपाङ्गास् तु ते वेदाः शास्त्राणि विविधानि च । प्रतिभास्यन्ति ते विप्र मदीयो ऽस्तु वरस्त्वयम्

sāṅgopāṅgās tu te vedāḥ śāstrāṇi vividhāni ca / pratibhāsyanti te vipra madīyo 'stu varastvayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रणम्य बटुभिः सार्धं स चिक्रीड यथासुखम् । द्वितीये तु ततः प्राप्ते दिवसे नर्मदाजले

praṇamya baṭubhiḥ sārdhaṃ sa cikrīḍa yathāsukham / dvitīye tu tataḥ prāpte divase narmadājale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रीडनार्थं गताः सर्वे सोपाध्याया युधिष्ठिर । ततः स्मृत्वा पणं सर्वे भाषयित्वा विधानतः

krīḍanārthaṃ gatāḥ sarve sopādhyāyā yudhiṣṭhira / tataḥ smṛtvā paṇaṃ sarve bhāṣayitvā vidhānataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपाध्यायमथोवाच नत्वा देवः कृताञ्जलिः । जले प्रक्षेपयाम्यद्य निष्प्रतिज्ञान् बटून् प्रभो

upādhyāyamathovāca natvā devaḥ kṛtāñjaliḥ / jale prakṣepayāmyadya niṣpratijñān baṭūn prabho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्देवस्य वचः श्रुत्वा नष्टास्ते बटवो नृप । गुरोस्तु पश्यतो राजन्धावमाना दिशो दश

taddevasya vacaḥ śrutvā naṣṭāste baṭavo nṛpa / gurostu paśyato rājandhāvamānā diśo daśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वायुवेगेन देवेन लुञ्जितास्ते समन्ततः । भारं बद्ध्वा तु सर्वेषां बटूनां च नरेश्वर

vāyuvegena devena luñjitāste samantataḥ / bhāraṃ baddhvā tu sarveṣāṃ baṭūnāṃ ca nareśvara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शापानुग्रहको देवो ऽक्षिपत्तोये यथा गृहे । ततो विषादमगमद्दृष्ट्वा तान् नर्मदाजले

śāpānugrahako devo 'kṣipattoye yathā gṛhe / tato viṣādamagamaddṛṣṭvā tān narmadājale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरुणा बटुरुक्तो ऽथ किमेतत्साहसं कृतम् । एतेषां मातृपितरो बालकानां गृहे ऽङ्गनाः

guruṇā baṭurukto 'tha kimetatsāhasaṃ kṛtam / eteṣāṃ mātṛpitaro bālakānāṃ gṛhe 'ṅganāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि पृच्छन्ति ते बालान् क्व गतान् कथयाम्यहम् । एवं स्थिते महाभाग यदि कश्चिन्मरिष्यति

yadi pṛcchanti te bālān kva gatān kathayāmyaham / evaṃ sthite mahābhāga yadi kaścinmariṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदा स्वकीयजीवेन त्वं योजयितुम् अर्हसि । मृतेषु तेषु विप्रेषु न जीवे निश्चयो मृतः

tadā svakīyajīvena tvaṃ yojayitum arhasi / mṛteṣu teṣu vipreṣu na jīve niścayo mṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्महत्याश्च ते बह्व्यो भविष्यन्ति मृते मयि । द्विजबन्धनमात्रेण नरको भवति ध्रुवम्

brahmahatyāśca te bahvyo bhaviṣyanti mṛte mayi / dvijabandhanamātreṇa narako bhavati dhruvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मरणाद्यां गतिं यासि न तां वेद्मि द्विजाधम । एवमुक्तः स्मितं कृत्वा देवदेवो महेश्वरः

maraṇādyāṃ gatiṃ yāsi na tāṃ vedmi dvijādhama / evamuktaḥ smitaṃ kṛtvā devadevo maheśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भारभूतेश्वरे तीर्थ उज्जहार जलाद्द्विजान् । मुक्त्वा भारं तु देवेन छादयित्वा तु तान्द्विजान्

bhārabhūteśvare tīrtha ujjahāra jalāddvijān / muktvā bhāraṃ tu devena chādayitvā tu tāndvijān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लिङ्गं प्रतिष्ठितं तत्र भारभूतेति विश्रुतम् । मृतांस् तान् वै द्विजान् दृष्ट्वा ब्रह्महत्या निराकृता

liṅgaṃ pratiṣṭhitaṃ tatra bhārabhūteti viśrutam / mṛtāṃs tān vai dvijān dṛṣṭvā brahmahatyā nirākṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गतानि पञ्च वै दृष्ट्वा ब्रह्महत्याशतानि वै । ततः स विस्मयाविष्टो दृष्ट्वा तान्बालकान् गुरुः

gatāni pañca vai dṛṣṭvā brahmahatyāśatāni vai / tataḥ sa vismayāviṣṭo dṛṣṭvā tānbālakān guruḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नान्यस्य कस्यचिच्छक्तिरेवं स्याद् ईश्वरं विना । ज्ञात्वा तं देवदेवेशं प्रणामम् अकरोद् द्विजः

nānyasya kasyacicchaktirevaṃ syād īśvaraṃ vinā / jñātvā taṃ devadeveśaṃ praṇāmam akarod dvijaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अज्ञानेन मया सव यदुक्तं परमेश्वर । अप्रियं यत्कृतं सर्वं क्षन्तव्यं तन्मम प्रभो

ajñānena mayā sava yaduktaṃ parameśvara / apriyaṃ yatkṛtaṃ sarvaṃ kṣantavyaṃ tanmama prabho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगवन्गुरुर्भवान्देवो भवान्मम पितामहः । वेदगर्भ नमस्तेऽस्तु नास्ति कश्चिद्व्यतिक्रमः

bhagavangururbhavāndevo bhavānmama pitāmahaḥ / vedagarbha namaste'stu nāsti kaścidvyatikramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जनिता चोपनेता च यस्तु विद्यां प्रयच्छति । अन्नदाता भयत्राता पञ्चैते पितरः स्मृताः

janitā copanetā ca yastu vidyāṃ prayacchati / annadātā bhayatrātā pañcaite pitaraḥ smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमुक्त्वा जगन्नाथो विष्णुशर्माणमानतः । तत्र तीर्थे जगामाशु कैलासं धरणीधरम्

evamuktvā jagannātho viṣṇuśarmāṇamānataḥ / tatra tīrthe jagāmāśu kailāsaṃ dharaṇīdharam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदाप्रभृति तत्तीर्थं भारभूतीति विश्रुतम् । विख्यातं सर्वलोकेषु महापातकनाशनम्

tadāprabhṛti tattīrthaṃ bhārabhūtīti viśrutam / vikhyātaṃ sarvalokeṣu mahāpātakanāśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तीर्थे पुनर्वृत्तमितिहासं ब्रवीमि ते । सर्वपापहरं दिव्यमेकाग्रस्त्वं शृणुष्व तत्

tatra tīrthe punarvṛttamitihāsaṃ bravīmi te / sarvapāpaharaṃ divyamekāgrastvaṃ śṛṇuṣva tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरा कृतयुगस्यादौ वैश्यः कश्चिन्महामनाः । सुकेश इति विख्यातस्तस्य पुत्रो ऽतिधार्मिकः

purā kṛtayugasyādau vaiśyaḥ kaścinmahāmanāḥ / sukeśa iti vikhyātastasya putro 'tidhārmikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोमशर्मेति विख्यातो मृतः पृथुललोचनः । स सखायं वणिक्पुत्रं कंचिच् चक्रे दरिद्रिणम्

somaśarmeti vikhyāto mṛtaḥ pṛthulalocanaḥ / sa sakhāyaṃ vaṇikputraṃ kaṃcic cakre daridriṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुदेवमिति ख्यातं सर्वकर्मसु कोविदम् । एकदा तु समं तेन व्यवहारमचिन्तयत्

sudevamiti khyātaṃ sarvakarmasu kovidam / ekadā tu samaṃ tena vyavahāramacintayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सखे समुद्रयानेन गच्छावोत्तरणैः शुभैः । भाण्डं बहु समादाय मदीये द्रव्यसाधने

sakhe samudrayānena gacchāvottaraṇaiḥ śubhaiḥ / bhāṇḍaṃ bahu samādāya madīye dravyasādhane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परं तीरं गमिष्याव उत्कर्षस्त्वावयोः समः । इति तौ मन्त्रयित्वा तु मन्त्रवत् समभीप्सितम्

paraṃ tīraṃ gamiṣyāva utkarṣastvāvayoḥ samaḥ / iti tau mantrayitvā tu mantravat samabhīpsitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वं प्रयाणकं गृह्य ह्यारूढौ लवणोदधिम् । तौ गत्वा तु परं भाण्डं विक्रीय पुरतस्तदा

sarvaṃ prayāṇakaṃ gṛhya hyārūḍhau lavaṇodadhim / tau gatvā tu paraṃ bhāṇḍaṃ vikrīya puratastadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्तौ बहु सुवर्णं च रत्नानि विविधानि च । नावं तां संगतां कृत्वा पश्चात् तावारुरोहतुः

prāptau bahu suvarṇaṃ ca ratnāni vividhāni ca / nāvaṃ tāṃ saṃgatāṃ kṛtvā paścāt tāvārurohatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नावमन्तर्जले दृष्ट्वा निशीथे स्वर्णसंभृताम् । दृष्ट्वा तु सोमशर्माणमुत्सङ्गे कृतमस्तकम्

nāvamantarjale dṛṣṭvā niśīthe svarṇasaṃbhṛtām / dṛṣṭvā tu somaśarmāṇamutsaṅge kṛtamastakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शयानमतिविश्वस्तं सहदेवो व्यचिन्तयत् । एष निद्रावशं यातो मयि प्राणान्निधाय वै

śayānamativiśvastaṃ sahadevo vyacintayat / eṣa nidrāvaśaṃ yāto mayi prāṇānnidhāya vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्याधीनमिदं सर्वं द्रव्यरत्नम् अशेषतः । उत्कर्षार्द्धं तु मे दद्यात्तत्र गत्वेति वा न वा

asyādhīnamidaṃ sarvaṃ dravyaratnam aśeṣataḥ / utkarṣārddhaṃ tu me dadyāttatra gatveti vā na vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति निश्चित्य मनसा पापस्तं लवणोदधौ । चिक्षेप सोमशर्माणं पापध्यातेन चेतसा

iti niścitya manasā pāpastaṃ lavaṇodadhau / cikṣepa somaśarmāṇaṃ pāpadhyātena cetasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तीर्य तरणात् तस्माद् गत्वा संगृह्य तद्धनम् । ततः कतिपयाहोभिः संयुक्तः कालधर्मणा

uttīrya taraṇāt tasmād gatvā saṃgṛhya taddhanam / tataḥ katipayāhobhiḥ saṃyuktaḥ kāladharmaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गतो यमपुरं घोरं गृहीतो यमकिंकरैः । स नीतस्तेन मार्गेण यत्र संतपते रविः

gato yamapuraṃ ghoraṃ gṛhīto yamakiṃkaraiḥ / sa nītastena mārgeṇa yatra saṃtapate raviḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्वा द्वादशधात्मानं सम्प्राप्ते प्रलये यथा । सुतीक्ष्णाः कण्टका यत्र यत्र श्वानः सुदारुणाः

kṛtvā dvādaśadhātmānaṃ samprāpte pralaye yathā / sutīkṣṇāḥ kaṇṭakā yatra yatra śvānaḥ sudāruṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीक्ष्णदंष्ट्रा महाव्याला व्याघ्रा यत्र महावृकाः । सुतप्ता वालुका यत्र क्षुधा तृष्णा तमो महत्

tīkṣṇadaṃṣṭrā mahāvyālā vyāghrā yatra mahāvṛkāḥ / sutaptā vālukā yatra kṣudhā tṛṣṇā tamo mahat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पानीयस्य कथा नास्ति न छाया नाश्रमः क्वचित् । अन्नं पानीयसहितं यावत्तद्दीयते विषम्

pānīyasya kathā nāsti na chāyā nāśramaḥ kvacit / annaṃ pānīyasahitaṃ yāvattaddīyate viṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छायां संप्रार्थमानानां भृशं ज्वलति पावकः । तैर् दह्यमाना बहुशो विलपन्ति मुहुर्मुहुः

chāyāṃ saṃprārthamānānāṃ bhṛśaṃ jvalati pāvakaḥ / tair dahyamānā bahuśo vilapanti muhurmuhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हा भ्रातर्मातः पुत्रेति पतन्ति पथि मूर्छिताः । इत्थंभूतेन मार्गेण स गीतो यमकिंकरैः

hā bhrātarmātaḥ putreti patanti pathi mūrchitāḥ / itthaṃbhūtena mārgeṇa sa gīto yamakiṃkaraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र तिष्ठति देवेशः प्रजासंयमनो यमः । ते द्वारदेशे तं मुक्त्वाचक्षुर्यमकिंकराः

yatra tiṣṭhati deveśaḥ prajāsaṃyamano yamaḥ / te dvāradeśe taṃ muktvācakṣuryamakiṃkarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बद्ध्वा तं गलपाशेन ह्यासीनं मित्रघातिनम् । अवधारय देवेश बुध्यस्व यदनन्तरम्

baddhvā taṃ galapāśena hyāsīnaṃ mitraghātinam / avadhāraya deveśa budhyasva yadanantaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तु पूर्वं मुखं दृष्टं मया विश्वासघातिनाम् । ये मित्रद्रोहिणः पापास् तेषां किं शासनं भवेत्

na tu pūrvaṃ mukhaṃ dṛṣṭaṃ mayā viśvāsaghātinām / ye mitradrohiṇaḥ pāpās teṣāṃ kiṃ śāsanaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋषयो ऽत्र विचारार्थं नियुक्ता निपुणाः स्थिताः । ते यत्र ब्रुवते तत्र क्षिपध्वं मा विचार्यताम्

ṛṣayo 'tra vicārārthaṃ niyuktā nipuṇāḥ sthitāḥ / te yatra bruvate tatra kṣipadhvaṃ mā vicāryatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्तास् ते तमादाय किंकराः शीघ्रगामिनः । मुनीशांस् तत्र तानूचुस् तं निवेद्य यमाज्ञया

ityuktās te tamādāya kiṃkarāḥ śīghragāminaḥ / munīśāṃs tatra tānūcus taṃ nivedya yamājñayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विजा अनेन मित्रं स्वं प्रसुप्तं निशि घातितम् । विश्वस्तं धनलोभेन को दण्डो ऽस्य भविष्यति

dvijā anena mitraṃ svaṃ prasuptaṃ niśi ghātitam / viśvastaṃ dhanalobhena ko daṇḍo 'sya bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुनय ऊचुः । अदृष्टपूर्वमस्माभिर्वदनं मित्रघातिनाम् । कृत्वा पटान्तरे ह्येनं शृण्वन्तु गतिमस्य ताम्

munaya ūcuḥ / adṛṣṭapūrvamasmābhirvadanaṃ mitraghātinām / kṛtvā paṭāntare hyenaṃ śṛṇvantu gatimasya tām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते शास्त्राणि विचार्याथ ऋषयश्च परस्परम् । आहूय यमदूतांस् तानूचुर्ब्राह्मणपुंगवाः

te śāstrāṇi vicāryātha ṛṣayaśca parasparam / āhūya yamadūtāṃs tānūcurbrāhmaṇapuṃgavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आलोकितानि शास्त्राणि वेदाः साङ्गाः स्मृतीरपि । पुराणानि च मीमांसा दृष्टमस्माभिरत्र च

ālokitāni śāstrāṇi vedāḥ sāṅgāḥ smṛtīrapi / purāṇāni ca mīmāṃsā dṛṣṭamasmābhiratra ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मघ्ने च सुरापे च स्तेये गुर्वङ्गनागमे । निष्कृतिर्विहिता शास्त्रे कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः

brahmaghne ca surāpe ca steye gurvaṅganāgame / niṣkṛtirvihitā śāstre kṛtaghne nāsti niṣkṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये स्त्रीघ्नाश्च गुरुघ्नाश्च ये बालब्रह्मघातिनः । विहिता निष्कृतिः शास्त्रे कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः

ye strīghnāśca gurughnāśca ye bālabrahmaghātinaḥ / vihitā niṣkṛtiḥ śāstre kṛtaghne nāsti niṣkṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वापीकूपतडागानां भेत्तारो ये च पापिनः । उद्यानवाटिकानां च छेत्तारो ये च दुर्जनाः

vāpīkūpataḍāgānāṃ bhettāro ye ca pāpinaḥ / udyānavāṭikānāṃ ca chettāro ye ca durjanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दावाग्निदाहका ये च सततं ये ऽसुहिंसकाः । न्यासापहारिणो ये च गरदाः स्वामिवञ्चकाः

dāvāgnidāhakā ye ca satataṃ ye 'suhiṃsakāḥ / nyāsāpahāriṇo ye ca garadāḥ svāmivañcakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातापितृगुरूणां च त्यागिनो दोषदायिनः । स्वभर्तृवञ्चनपरा या स्त्री गर्भप्रघातिनी

mātāpitṛgurūṇāṃ ca tyāgino doṣadāyinaḥ / svabhartṛvañcanaparā yā strī garbhapraghātinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवेकरहिता या स्त्री यास्नाता भोजने रता । द्विकालभोजनरतास्तथा वैष्णववासरे

vivekarahitā yā strī yāsnātā bhojane ratā / dvikālabhojanaratāstathā vaiṣṇavavāsare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तासां स्त्रीणां गतिर्दृष्टा न तु विश्वासघातिनाम् । विश्वासघातिनां पुंसां मित्रद्रोहकृतां तथा

tāsāṃ strīṇāṃ gatirdṛṣṭā na tu viśvāsaghātinām / viśvāsaghātināṃ puṃsāṃ mitradrohakṛtāṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां गतिर्न वेदेषु पुराणेषु च का कथा । इति स्थितेषु पापेषु गतिरेषां न विद्यते

teṣāṃ gatirna vedeṣu purāṇeṣu ca kā kathā / iti sthiteṣu pāpeṣu gatireṣāṃ na vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नान्या गतिर्मित्रहनने विश्वस्तघ्ने च नः श्रुतम् । इतो नीत्वा यमदूता एनं विश्वस्तघातिनम्

nānyā gatirmitrahanane viśvastaghne ca naḥ śrutam / ito nītvā yamadūtā enaṃ viśvastaghātinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्पकोटिशतं साग्रं पर्यायेण पृथक्पृथक् । नरकेषु च सर्वेषु त्रिंशत्कोटिषु संख्यया

kalpakoṭiśataṃ sāgraṃ paryāyeṇa pṛthakpṛthak / narakeṣu ca sarveṣu triṃśatkoṭiṣu saṃkhyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षिप्यताम् एष मित्रघ्नो विचारो मा विधीयताम् । इति ते वचनं श्रुत्वा किंकरास् तं निगृह्य च

kṣipyatām eṣa mitraghno vicāro mā vidhīyatām / iti te vacanaṃ śrutvā kiṃkarās taṃ nigṛhya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र ते नरका घोरास्तत्र क्षेप्तुं गतास्ततः । ते तमादाय हि नरके घोरे रौरवसंज्ञिते

yatra te narakā ghorāstatra kṣeptuṃ gatāstataḥ / te tamādāya hi narake ghore rauravasaṃjñite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिक्षिपुस्तत्र पापिष्ठं क्षिप्ते रावो ऽभवन्महान् । नरकस्थितभूतेषु मोक्तव्यो नैष पापकृत्

cikṣipustatra pāpiṣṭhaṃ kṣipte rāvo 'bhavanmahān / narakasthitabhūteṣu moktavyo naiṣa pāpakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्य संस्पर्शनाद् एव पीडा शतगुणा भवेत् । यथा व्यथासिकाष्ठैश्च समिद्धैर्दहनात्मकैः

asya saṃsparśanād eva pīḍā śataguṇā bhavet / yathā vyathāsikāṣṭhaiśca samiddhairdahanātmakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवति स्पर्शनात्तस्य किमेतेन कृतामलम् । यथा दुर्जनसंसर्गात् सुजनो याति लाघवम्

bhavati sparśanāttasya kimetena kṛtāmalam / yathā durjanasaṃsargāt sujano yāti lāghavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सन्निधानात् तथास्याशु क्षते क्षारावसेचनम् । प्रसादः क्रियतामाशु नीयतां नरके ऽन्यतः

sannidhānāt tathāsyāśu kṣate kṣārāvasecanam / prasādaḥ kriyatāmāśu nīyatāṃ narake 'nyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमुक्तास् ततस् तैस् तु गतास्ते त्वशुचिं प्रति । तत्र ते नारकाः सन्ति पूर्ववत्ते ऽपि चुक्रुशुः

evamuktās tatas tais tu gatāste tvaśuciṃ prati / tatra te nārakāḥ santi pūrvavatte 'pi cukruśuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं ते किंकराः सर्वे पर्यटन्नरकमण्डले । नरके ऽपि स्थितिस् तस्य नास्ति पापस्य दुर्मतेः

evaṃ te kiṃkarāḥ sarve paryaṭannarakamaṇḍale / narake 'pi sthitis tasya nāsti pāpasya durmateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा तदा तु ते सर्वे तं गृह्य यमसन्निधौ । गत्वा निवेद्य तत्सर्वं यदुक्तं नारकैर्नरैः । नरके न स्थितिर्यस्य तस्य किं क्रियतां वद

yadā tadā tu te sarve taṃ gṛhya yamasannidhau / gatvā nivedya tatsarvaṃ yaduktaṃ nārakairnaraiḥ / narake na sthitiryasya tasya kiṃ kriyatāṃ vada

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पापिष्ठ एष वै यातु योनिं तिर्यङ्निषेविताम् । कालं मुनिभिरुद्दिष्टः तिर्यग्योनिं प्रवेश्यताम्

pāpiṣṭha eṣa vai yātu yoniṃ tiryaṅniṣevitām / kālaṃ munibhiruddiṣṭaḥ tiryagyoniṃ praveśyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमुक्ते तु वचने प्रजासंयमनेन च । स गतः कृमितां पापो विष्ठासु च पृथक्पृथक्

evamukte tu vacane prajāsaṃyamanena ca / sa gataḥ kṛmitāṃ pāpo viṣṭhāsu ca pṛthakpṛthak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽसौ दंशमशकान् पिपीलिकसमुद्भवान् । यूकामत्कुणकाढ्यांश्च गत्वा पक्षित्वम् आगतः

tato 'sau daṃśamaśakān pipīlikasamudbhavān / yūkāmatkuṇakāḍhyāṃśca gatvā pakṣitvam āgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थावरत्वं गतः पश्चात् पाषाणत्वं ततः परम् । सरीसृपानजगरवराहमृगहस्तिनः

sthāvaratvaṃ gataḥ paścāt pāṣāṇatvaṃ tataḥ param / sarīsṛpānajagaravarāhamṛgahastinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृकश्वानखरोष्ट्रांश्च सूकरीं ग्रामजातिकाम् । योनिम् आश्वतरीं प्राप्य तथा महिषसम्भवाम्

vṛkaśvānakharoṣṭrāṃśca sūkarīṃ grāmajātikām / yonim āśvatarīṃ prāpya tathā mahiṣasambhavām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एताश्चान्याश्च बह्वीर्वै प्राप योनीः क्रमेण वै । स ता योनीरनुप्राप्य धुर्यो ऽभूद्भारवाहकः

etāścānyāśca bahvīrvai prāpa yonīḥ krameṇa vai / sa tā yonīranuprāpya dhuryo 'bhūdbhāravāhakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स गृहे पार्थिवेशस्य धार्मिकस्य यशस्विनः । स दृष्ट्वा कार्त्तिकीं प्राप्तामेकदा नृपसत्तमः

sa gṛhe pārthiveśasya dhārmikasya yaśasvinaḥ / sa dṛṣṭvā kārttikīṃ prāptāmekadā nṛpasattamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरोहितं समाहूय ब्राह्मणांश्च तथा बहून् । न गृहे कार्त्तिकीं कुर्याद् एतन् मे बहुशः श्रुतम्

purohitaṃ samāhūya brāhmaṇāṃśca tathā bahūn / na gṛhe kārttikīṃ kuryād etan me bahuśaḥ śrutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समेताः कुत्र यास्याम इति ब्रूत द्विजोत्तमाः । यो गृहे कार्त्तिकीं कुर्यात् स्नानदानादिवर्जितः

sametāḥ kutra yāsyāma iti brūta dvijottamāḥ / yo gṛhe kārttikīṃ kuryāt snānadānādivarjitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संवत्सरकृतात्पुण्यात् स बहिर्भवति श्रुतिः । तस्मात् सर्वप्रयत्नेन तीर्थं सर्वगुणान्वितम्

saṃvatsarakṛtātpuṇyāt sa bahirbhavati śrutiḥ / tasmāt sarvaprayatnena tīrthaṃ sarvaguṇānvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहितास्तत्र गच्छामः स्नातुं दातुं च शक्तितः । एवमुक्ते तु वचने पार्थिवेन द्विजोत्तमाः

sahitāstatra gacchāmaḥ snātuṃ dātuṃ ca śaktitaḥ / evamukte tu vacane pārthivena dvijottamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊचुः श्रेष्ठं नृपथेष्ठ रेवाया उत्तरे तटे । भारेश्वरेति विख्यातं मुक्तितीर्थं नृपोत्तम

ūcuḥ śreṣṭhaṃ nṛpatheṣṭha revāyā uttare taṭe / bhāreśvareti vikhyātaṃ muktitīrthaṃ nṛpottama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र यामो वयं सर्वे सर्वपापक्षयावहम् । एवमुक्तः स नृपतिर्गृहीत्वा प्रचुरं वसु

tatra yāmo vayaṃ sarve sarvapāpakṣayāvaham / evamuktaḥ sa nṛpatirgṛhītvā pracuraṃ vasu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शकटं संभृतं कृत्वा तत्र युक्तः स धूर्वहः । यः कृत्वा मित्रहननं गोयोनिं समुपागतः

śakaṭaṃ saṃbhṛtaṃ kṛtvā tatra yuktaḥ sa dhūrvahaḥ / yaḥ kṛtvā mitrahananaṃ goyoniṃ samupāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्थं स नर्मदातीरे सम्प्राप्तस्तीर्थमुत्तमम् । गत्वा चतुर्दशीदिने ह्युपवासकृतक्षणः

itthaṃ sa narmadātīre samprāptastīrthamuttamam / gatvā caturdaśīdine hyupavāsakṛtakṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गत्वा स नर्मदातीरे नाम रुद्रेत्यनुस्मरन् । शुचिप्रदेशाच्च मृदं मन्त्रेणानेन गृह्यताम्

gatvā sa narmadātīre nāma rudretyanusmaran / śucipradeśācca mṛdaṃ mantreṇānena gṛhyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्धृतासि वराहेण रुद्रेण शतबाहुना । अहमप्युद्धरिष्यामि प्रजया बन्धनेन च

uddhṛtāsi varāheṇa rudreṇa śatabāhunā / ahamapyuddhariṣyāmi prajayā bandhanena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.