Revakhanda of the Vayupurana 56

अन्यच्च श्रोतुमिच्छामि केन गङ्गावतारिता । रुद्रशीर्षे स्थिता देवी पुण्या कथमिहागता

anyacca śrotumicchāmi kena gaṅgāvatāritā / rudraśīrṣe sthitā devī puṇyā kathamihāgatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुण्या देवाशिला नाम तस्या माहात्म्यम् उत्तमम् । एतदाख्याहि मे सर्वं प्रसन्नो यदि शङ्कर

puṇyā devāśilā nāma tasyā māhātmyam uttamam / etadākhyāhi me sarvaṃ prasanno yadi śaṅkara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृणुष्वैकमना भूत्वा यथा गङ्गावतारिता । देवैः सर्वैर्महाभागा सर्वलोकहिताय वै

śṛṇuṣvaikamanā bhūtvā yathā gaṅgāvatāritā / devaiḥ sarvairmahābhāgā sarvalokahitāya vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्ति विन्ध्यो नगो नाम याम्याशायां महीपते । गीर्वाणास्तु गताः सर्वे तस्य मूर्ध्नि नरेश्वर

asti vindhyo nago nāma yāmyāśāyāṃ mahīpate / gīrvāṇāstu gatāḥ sarve tasya mūrdhni nareśvara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र चाह्वानिता गङ्गा ब्रह्माद्यैरखिलैः सुरैः । अभ्यर्च्येशं जगन्नाथं देवदेवं जगद्गुरुम्

tatra cāhvānitā gaṅgā brahmādyairakhilaiḥ suraiḥ / abhyarcyeśaṃ jagannāthaṃ devadevaṃ jagadgurum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जटामध्यस्थितां गङ्गां मोचयस्वेति भूतले । भास्वन्ती सा ततो मुक्ता रुद्रेण शिरसा भुवि

jaṭāmadhyasthitāṃ gaṅgāṃ mocayasveti bhūtale / bhāsvantī sā tato muktā rudreṇa śirasā bhuvi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र स्थाने महापुण्या देवैरुत्पादिता स्वयम् । ततो देवनदी जाता सा हिताय नृणां भुवि

tatra sthāne mahāpuṇyā devairutpāditā svayam / tato devanadī jātā sā hitāya nṛṇāṃ bhuvi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वसन्ति ये तटे तस्याः स्नानं कुर्वन्ति भक्तितः । पिबन्ति च जलं नित्यं न ते यान्ति यमालयम्

vasanti ye taṭe tasyāḥ snānaṃ kurvanti bhaktitaḥ / pibanti ca jalaṃ nityaṃ na te yānti yamālayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र सा पतिता कुण्डे शूलभेदे नराधिप । देवनद्याः प्रतीच्यां तु तत्र प्राची सरस्वती

yatra sā patitā kuṇḍe śūlabhede narādhipa / devanadyāḥ pratīcyāṃ tu tatra prācī sarasvatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

याम्यायां शूलभेदस्य तत्र तीर्थमनुत्तमम् । तत्र देवशिला पुण्या स्वयं देवेन निर्मिता

yāmyāyāṃ śūlabhedasya tatra tīrthamanuttamam / tatra devaśilā puṇyā svayaṃ devena nirmitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र स्नात्वा तु यो भक्त्या तर्पयेत् पितृदेवताः । पितरस्तस्य तृप्यन्ति यावद् आभूतसम्प्लवम्

tatra snātvā tu yo bhaktyā tarpayet pitṛdevatāḥ / pitarastasya tṛpyanti yāvad ābhūtasamplavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र स्नात्वा तु यो भक्त्या ब्राह्मणान् भोजयेन्नृप । स्वल्पान्नेनापि दत्तेन तस्य चान्तो न विद्यते

tatra snātvā tu yo bhaktyā brāhmaṇān bhojayennṛpa / svalpānnenāpi dattena tasya cānto na vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कानि दानानि दत्तानि शस्तानि धरणीतले । यानि दत्त्वा नरो भक्त्या मुच्यते सर्वपातकैः

kāni dānāni dattāni śastāni dharaṇītale / yāni dattvā naro bhaktyā mucyate sarvapātakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवशिलाया माहात्म्यं स्नानदानादिजं फलम् । व्रतोपवासनियमैर् यत्प्राप्यं तद्वदस्व मे

devaśilāyā māhātmyaṃ snānadānādijaṃ phalam / vratopavāsaniyamair yatprāpyaṃ tadvadasva me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसीत्पुरा महावीर्यश्चेदिनाथो महाबलः । वीरसेन इति ख्यातो मण्डलाधिपतिर्नृप

āsītpurā mahāvīryaścedinātho mahābalaḥ / vīrasena iti khyāto maṇḍalādhipatirnṛpa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राष्ट्रे तस्य रिपुर्नास्ति न व्याधिर् न च तस्कराः । न चाधर्मो ऽभवत् तत्र धर्म एव हि सर्वदा

rāṣṭre tasya ripurnāsti na vyādhir na ca taskarāḥ / na cādharmo 'bhavat tatra dharma eva hi sarvadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदा मुदान्वितो राजा सभार्यो बहुपुत्रकः । एकासीद् दुहिता तस्य सुरूपा गिरिजा यथा

sadā mudānvito rājā sabhāryo bahuputrakaḥ / ekāsīd duhitā tasya surūpā girijā yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इष्टा सा पितृमातृभ्यां बन्धुवर्गजनस्य च । कृतं वैवाहिकं कर्म काले प्राप्ते यथाविधि

iṣṭā sā pitṛmātṛbhyāṃ bandhuvargajanasya ca / kṛtaṃ vaivāhikaṃ karma kāle prāpte yathāvidhi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्तरं चेदिपतिर्द्वादशाब्दमखे स्थितः । ततस्तस्यास्तु यो भर्ता स मृत्युवशम् आगतः

anantaraṃ cedipatirdvādaśābdamakhe sthitaḥ / tatastasyāstu yo bhartā sa mṛtyuvaśam āgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधवां तां सुतां दृष्ट्वा राजा शोकसमन्वितः । उवाच वचनं तत्र स्वभार्यां दुःखपीडिताम्

vidhavāṃ tāṃ sutāṃ dṛṣṭvā rājā śokasamanvitaḥ / uvāca vacanaṃ tatra svabhāryāṃ duḥkhapīḍitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रिये दुःखम् इदं जातं यावज्जीवं सुदुःसहम् । नैषा रक्षयितुं शक्या रूपयौवनगर्विता

priye duḥkham idaṃ jātaṃ yāvajjīvaṃ suduḥsaham / naiṣā rakṣayituṃ śakyā rūpayauvanagarvitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूषयेत कुलं क्वापि कथं रक्ष्या हि बालिका । नोपायो विद्यते क्वापि भानुमत्याश्च रक्षणे । परस्परं विवदतोः श्रुत्वा तत्कन्यकाब्रवीत्

dūṣayeta kulaṃ kvāpi kathaṃ rakṣyā hi bālikā / nopāyo vidyate kvāpi bhānumatyāśca rakṣaṇe / parasparaṃ vivadatoḥ śrutvā tatkanyakābravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न लज्जामि तवाग्रे ऽहं जल्पन्ती तात कर्हिचित् । सत्यं नोत्पद्यते दोषो मदर्थे ते नराधिप

na lajjāmi tavāgre 'haṃ jalpantī tāta karhicit / satyaṃ notpadyate doṣo madarthe te narādhipa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्यप्रभृत्यहं तात धारयिष्ये न मूर्धजान् । स्थूलवस्त्रपटार्द्धं तु धारयिष्यामि ते गृहे

adyaprabhṛtyahaṃ tāta dhārayiṣye na mūrdhajān / sthūlavastrapaṭārddhaṃ tu dhārayiṣyāmi te gṛhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करिष्यामि व्रतान्याशु पुराणविहितानि च । आत्मानं शोषयिष्यामि तोषयिष्ये जनार्दनम्

kariṣyāmi vratānyāśu purāṇavihitāni ca / ātmānaṃ śoṣayiṣyāmi toṣayiṣye janārdanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ममैषा वर्तते बुद्धिर् यदि त्वं तात मन्यसे । भानुमत्या वचः श्रुत्वा राजा संहर्षितो ऽभवत्

mamaiṣā vartate buddhir yadi tvaṃ tāta manyase / bhānumatyā vacaḥ śrutvā rājā saṃharṣito 'bhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीर्थयात्रां समुद्दिश्य कोशं दत्त्वा सुपुष्कलम् । विसृज्य पुरुषान्वृद्धान् कृत्वा तस्याः सुरक्षणे

tīrthayātrāṃ samuddiśya kośaṃ dattvā supuṣkalam / visṛjya puruṣānvṛddhān kṛtvā tasyāḥ surakṣaṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरुषान् सायुधांश् चापि ब्राह्मणान्सपुरोहितान् । दासीदासान्पदातींश्च चास्याः संरक्षणक्षमान्

puruṣān sāyudhāṃś cāpi brāhmaṇānsapurohitān / dāsīdāsānpadātīṃśca cāsyāḥ saṃrakṣaṇakṣamān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः पितुर्मतेनैव गङ्गातीरं गता सती । अवगाह्य तटे द्वे तु गङ्गायाः स नराधिप

tataḥ piturmatenaiva gaṅgātīraṃ gatā satī / avagāhya taṭe dve tu gaṅgāyāḥ sa narādhipa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नित्यं सम्पूज्य सद्विप्रान्गन्धमाल्यादिभूषणैः । द्वादशाब्दानि सा तीरे गङ्गायाः समवस्थिता

nityaṃ sampūjya sadviprāngandhamālyādibhūṣaṇaiḥ / dvādaśābdāni sā tīre gaṅgāyāḥ samavasthitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्यक्त्वा गङ्गां तदा राज्ञी गता काष्ठां तु दक्षिणाम् । प्राप्ता सा सचिवैः सार्द्धं यत्र रेवा महानदी

tyaktvā gaṅgāṃ tadā rājñī gatā kāṣṭhāṃ tu dakṣiṇām / prāptā sā sacivaiḥ sārddhaṃ yatra revā mahānadī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समाः पञ्च स्थिता तत्र ओङ्कारे ऽमरकण्टके । उदग्याम्येषु तीर्थेषु तीर्थात्तीर्थं जगाम सा

samāḥ pañca sthitā tatra oṅkāre 'marakaṇṭake / udagyāmyeṣu tīrtheṣu tīrthāttīrthaṃ jagāma sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नात्वा स्नात्वा पूज्य विप्रान् भक्तिपूर्वम् अतन्द्रिता । वारुणीं सा दिशं गत्वा देवनद्याश्च सङ्गमे

snātvā snātvā pūjya viprān bhaktipūrvam atandritā / vāruṇīṃ sā diśaṃ gatvā devanadyāśca saṅgame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददर्श चाश्रमं पुण्यं मुनिसङ्घैः समाकुलम् । दृष्ट्वा मुनिसमूहं सा प्रणिपत्येदम् अब्रवीत्

dadarśa cāśramaṃ puṇyaṃ munisaṅghaiḥ samākulam / dṛṣṭvā munisamūhaṃ sā praṇipatyedam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माहात्म्यम् अस्य तीर्थस्य नाम चैवास्य कीदृशम् । कथयन्तु महाभागाः प्रसादः क्रियतां मम

māhātmyam asya tīrthasya nāma caivāsya kīdṛśam / kathayantu mahābhāgāḥ prasādaḥ kriyatāṃ mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋषय ऊचुः । चक्रतीर्थं तु विख्यातं चक्रं दत्तं पुरा हरेः । महेश्वरेण तुष्टेन देवदेवेन शूलिना

ṛṣaya ūcuḥ / cakratīrthaṃ tu vikhyātaṃ cakraṃ dattaṃ purā hareḥ / maheśvareṇa tuṣṭena devadevena śūlinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत् पितृदेवताः । अनिवर्तिका गतिस् तस्य जायते नात्र संशयः

atra tīrthe tu yaḥ snātvā tarpayet pitṛdevatāḥ / anivartikā gatis tasya jāyate nātra saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितीये ऽह्नि ततो गच्छेच्छूलभेदे तपस्विनि । पूर्वोक्तेन विधानेन स्नानं कुर्याद् यथाविधि

dvitīye 'hni tato gacchecchūlabhede tapasvini / pūrvoktena vidhānena snānaṃ kuryād yathāvidhi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जन्मत्रयकृतैः पापैर् मुच्यते नात्र संशयः । जलेन तिलमात्रेण प्रदद्याद् अञ्जलित्रयम्

janmatrayakṛtaiḥ pāpair mucyate nātra saṃśayaḥ / jalena tilamātreṇa pradadyād añjalitrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृप्यन्ति पितरस्तस्य द्वादशाब्दान्य् असंशयम् । यः श्राद्धं कुरुते भक्त्या श्रोत्रियैर् ब्राह्मणैर् नृप

tṛpyanti pitarastasya dvādaśābdāny asaṃśayam / yaḥ śrāddhaṃ kurute bhaktyā śrotriyair brāhmaṇair nṛpa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वार्द्धुष्याद्यास्तु वर्ज्यन्ते पित्ःणां दत्तम् अक्षयम् । अपरे ऽह्णि ततो गच्छेत् पुण्यां देवशिलां शुभाम्

vārddhuṣyādyāstu varjyante pitḥṇāṃ dattam akṣayam / apare 'hṇi tato gacchet puṇyāṃ devaśilāṃ śubhām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वीक्ष्यते जाह्नवी पुण्या देवैर् उत्पादिता पुरा । स्नात्वा तत्र जलं दद्यात् तिलमिश्रं नराधिप

vīkṣyate jāhnavī puṇyā devair utpāditā purā / snātvā tatra jalaṃ dadyāt tilamiśraṃ narādhipa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सकृत्पिण्डप्रदानेन मुच्यते ब्रह्महत्यया । एकादश्याम् उपोषित्वा पक्षयोर् उभयोर् अपि

sakṛtpiṇḍapradānena mucyate brahmahatyayā / ekādaśyām upoṣitvā pakṣayor ubhayor api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षपाजागरणं कुर्यात् पठेत्पौराणिकीं कथाम् । विष्णुपूजां प्रकुर्वीत पुष्पधूपनिवेदनैः

kṣapājāgaraṇaṃ kuryāt paṭhetpaurāṇikīṃ kathām / viṣṇupūjāṃ prakurvīta puṣpadhūpanivedanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रभाते भोजयेद् विप्रान् दानं दद्यात् सशक्तितः । चतुर्थे ऽह्नि ततो गच्छेद् यत्र प्राची सरस्वती

prabhāte bhojayed viprān dānaṃ dadyāt saśaktitaḥ / caturthe 'hni tato gacched yatra prācī sarasvatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मदेहाद् विनिष्क्रान्ता पावनार्थं शरीरिणाम् । तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या तर्पयेत् पितृदेवताः

brahmadehād viniṣkrāntā pāvanārthaṃ śarīriṇām / tatra snātvā naro bhaktyā tarpayet pitṛdevatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्राद्धं कृत्वा यथान्यायमनिन्द्यान् भोजयेद् द्विजान् । पितरस्तस्य तृप्यन्ति द्वादशाब्दान्यसंशयम्

śrāddhaṃ kṛtvā yathānyāyamanindyān bhojayed dvijān / pitarastasya tṛpyanti dvādaśābdānyasaṃśayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वदेवमयं स्थानं सर्वतीर्थमयं तथा । देवकोटिसमाकीर्णं कोटिलिङ्गोत्तमोत्तमम्

sarvadevamayaṃ sthānaṃ sarvatīrthamayaṃ tathā / devakoṭisamākīrṇaṃ koṭiliṅgottamottamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिरात्रं कुरुते यो ऽत्र शुचिः स्नात्वा जितेन्द्रियः । पक्षं मासं च षण्मासमब्दमेकं कदाचन

trirātraṃ kurute yo 'tra śuciḥ snātvā jitendriyaḥ / pakṣaṃ māsaṃ ca ṣaṇmāsamabdamekaṃ kadācana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तस्य सम्भवो मर्त्ये तस्य वासो भवेद् दिवि । नियमस्थो विमुच्येत त्रिजन्मजनितादघात्

na tasya sambhavo martye tasya vāso bhaved divi / niyamastho vimucyeta trijanmajanitādaghāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विना पुंसा तु या नारी द्वादशाब्दं शुचिव्रता । तिष्ठते साक्षयं कालं रुद्रलोके महीयते

vinā puṃsā tu yā nārī dvādaśābdaṃ śucivratā / tiṣṭhate sākṣayaṃ kālaṃ rudraloke mahīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुनीनां वचनं श्रुत्वा मुदा परमया ययौ । ततो ऽवगाह्य तत्तीर्थमहर्निशमतन्द्रिता

munīnāṃ vacanaṃ śrutvā mudā paramayā yayau / tato 'vagāhya tattīrthamaharniśamatandritā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा तीर्थप्रभावं तु पुनर्वचनमब्रवीत् । श्रूयतां वचनं मे ऽद्य ब्राह्मणाः सपुरोहिताः

dṛṣṭvā tīrthaprabhāvaṃ tu punarvacanamabravīt / śrūyatāṃ vacanaṃ me 'dya brāhmaṇāḥ sapurohitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न त्यजामीदृशं स्थानं यावज्जीवमहर्निशम् । मत्पितुश्च तथा मातुः कथयध्वम् इदं वचः

na tyajāmīdṛśaṃ sthānaṃ yāvajjīvamaharniśam / matpituśca tathā mātuḥ kathayadhvam idaṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वत्कन्या शूलभेदस्था नियता व्रतचारिणी । एवमुक्त्वा स्थिता सा तु तत्र भानुमती नृपः

tvatkanyā śūlabhedasthā niyatā vratacāriṇī / evamuktvā sthitā sā tu tatra bhānumatī nṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकान्तरोपवासस्था शनैर्मासोपवासिता । देवशिलास्थिता नित्यं दध्यौ सा चक्रपाणिनम्

ekāntaropavāsasthā śanairmāsopavāsitā / devaśilāsthitā nityaṃ dadhyau sā cakrapāṇinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहर्निशं दहेद् धूपं चन्दनं च सदीपकम् । पादशौचं स्वयं कृत्वा स्वयं भोजयते द्विजान् । द्वादशाब्दानि सा राज्ञी सुव्रता तत्र संस्थिता

aharniśaṃ dahed dhūpaṃ candanaṃ ca sadīpakam / pādaśaucaṃ svayaṃ kṛtvā svayaṃ bhojayate dvijān / dvādaśābdāni sā rājñī suvratā tatra saṃsthitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यद् देवशिलायास्तु माहात्म्यं शृणु भूपते । कथयामि महाबाहो सेतिहासं पुरातनम्

anyad devaśilāyāstu māhātmyaṃ śṛṇu bhūpate / kathayāmi mahābāho setihāsaṃ purātanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कश्चिद् वनेचरो व्याधः शबरः सह भार्यया । दुर्भिक्षपीडितस् तत्र आमिषार्थं वनं गतः

kaścid vanecaro vyādhaḥ śabaraḥ saha bhāryayā / durbhikṣapīḍitas tatra āmiṣārthaṃ vanaṃ gataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नापश्यत् पक्षिणस् तत्र न मृगान्न फलानि च । सरस्ततो ददर्शाथ पद्मिनीखण्डमण्डितम्

nāpaśyat pakṣiṇas tatra na mṛgānna phalāni ca / sarastato dadarśātha padminīkhaṇḍamaṇḍitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा सरोवरं तत्र शबरी वाक्यम् अब्रवीत् । कुमुदानि गृहाण त्वं दिव्यान्याहारसिद्धये

dṛṣṭvā sarovaraṃ tatra śabarī vākyam abravīt / kumudāni gṛhāṇa tvaṃ divyānyāhārasiddhaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवस्य पूजनार्थं तु शूलभेदस्य यत्नतः । विक्रयो भविता तत्र धर्मशीलो जनो यतः

devasya pūjanārthaṃ tu śūlabhedasya yatnataḥ / vikrayo bhavitā tatra dharmaśīlo jano yataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भार्याया वचनं श्रुत्वा जग्राह कुमुदानि सः । उत्तीर्णस्तु तटे यावद्दृष्ट्वा श्रीवृक्षमग्रतः

bhāryāyā vacanaṃ śrutvā jagrāha kumudāni saḥ / uttīrṇastu taṭe yāvaddṛṣṭvā śrīvṛkṣamagrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीफलानि गृहीत्वा तु सुपक्वानि विशेषतः । शूलभेदं स सम्प्राप्तो ददर्श सुबहूञ्जनान्

śrīphalāni gṛhītvā tu supakvāni viśeṣataḥ / śūlabhedaṃ sa samprāpto dadarśa subahūñjanān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चैत्रमासे सिते पक्षे एकादश्यां नराधिप । तस्मिन्नहनि नाश्नीयुर्बाला वृद्धास्तथा स्त्रियः

caitramāse site pakṣe ekādaśyāṃ narādhipa / tasminnahani nāśnīyurbālā vṛddhāstathā striyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मण्डपं ददृशे तत्र कृतं देवशिलोपरि । वस्त्रैः संवेष्टितं दिव्यं स्रङ्माल्यैरुपशोभितम्

maṇḍapaṃ dadṛśe tatra kṛtaṃ devaśilopari / vastraiḥ saṃveṣṭitaṃ divyaṃ sraṅmālyairupaśobhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋषयश्चागतास्तत्र ये चाश्रमनिवासिनः । सोपवासाः सनियमाः सर्वे साग्निपरिग्रहाः

ṛṣayaścāgatāstatra ye cāśramanivāsinaḥ / sopavāsāḥ saniyamāḥ sarve sāgniparigrahāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवनद्यास्तटे रम्ये मुनिसङ्घैः समाकुले । आगच्छद्भिर् नृपश्रेष्ठ मार्गस्तत्र न लभ्यते

devanadyāstaṭe ramye munisaṅghaiḥ samākule / āgacchadbhir nṛpaśreṣṭha mārgastatra na labhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा जनपदं तत्र तां भार्यां शबरो ऽब्रवीत् । गच्छ पृच्छस्व किमपि किमद्य स्नानकारणम्

dṛṣṭvā janapadaṃ tatra tāṃ bhāryāṃ śabaro 'bravīt / gaccha pṛcchasva kimapi kimadya snānakāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पर्वाणि यानि श्रूयन्ते किंस्वित् सूर्येन्दुसम्प्लवः । अयनं किं भवेदद्य किं वाक्षयतृतीयका

parvāṇi yāni śrūyante kiṃsvit sūryendusamplavaḥ / ayanaṃ kiṃ bhavedadya kiṃ vākṣayatṛtīyakā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स्वभर्तुर्वचनाच्छबरी प्रस्थिता तदा । पप्रच्छ नारीं दृष्ट्वाग्रे दत्त्वाग्रे कमले शुभे

tataḥ svabharturvacanācchabarī prasthitā tadā / papraccha nārīṃ dṛṣṭvāgre dattvāgre kamale śubhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिथिरद्यैव का प्रोक्ता किं पर्व कथयस्व मे । किमयं स्नाति लोको ऽयं किं वा स्नानस्य कारणम्

tithiradyaiva kā proktā kiṃ parva kathayasva me / kimayaṃ snāti loko 'yaṃ kiṃ vā snānasya kāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्य चैकादशी पुण्या सर्वपापक्षयंकरी । उपोषिता सकृद्येन नाकप्राप्तिं करोति सा

adya caikādaśī puṇyā sarvapāpakṣayaṃkarī / upoṣitā sakṛdyena nākaprāptiṃ karoti sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा शबरी शाबराय वै । कथयामास चाव्यग्रा स्त्रीवाक्यं नृपसत्तम

tasyāstadvacanaṃ śrutvā śabarī śābarāya vai / kathayāmāsa cāvyagrā strīvākyaṃ nṛpasattama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्य त्वेकादशी पुण्या बालवृद्धैर् उपोषिता । मदनैकादशी नाम सर्वपापक्षयंकरी

adya tvekādaśī puṇyā bālavṛddhair upoṣitā / madanaikādaśī nāma sarvapāpakṣayaṃkarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नियता श्रूयते तत्र राजपुत्री सुशोभना । व्रतस्था नियताहारा नाम्ना भानुमती सती

niyatā śrūyate tatra rājaputrī suśobhanā / vratasthā niyatāhārā nāmnā bhānumatī satī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैतया सदृशी काचित्त्रिषु लोकेषु विश्रुता । दृश्यते सा वरारोहा ह्यवतीर्णा महीतले

naitayā sadṛśī kācittriṣu lokeṣu viśrutā / dṛśyate sā varārohā hyavatīrṇā mahītale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भार्याया वचनं श्रुत्वा शबरस्तां जगाद ह । कमलानि यथालाभं दत्त्वा भुङ्क्ष्व हि सत्वरम्

bhāryāyā vacanaṃ śrutvā śabarastāṃ jagāda ha / kamalāni yathālābhaṃ dattvā bhuṅkṣva hi satvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ममैषा वर्तते बुद्धिर् न भोक्तव्यं मया ध्रुवम् । न मयोपार्जितं भद्रे पापबुद्ध्या शुभं क्वचित्

mamaiṣā vartate buddhir na bhoktavyaṃ mayā dhruvam / na mayopārjitaṃ bhadre pāpabuddhyā śubhaṃ kvacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न पूर्वं तु मया भुक्तं कस्मिंश्चैव तु वासरे । भुक्तशेषं मया भुक्तं यावत्कालं स्मराम्यहम्

na pūrvaṃ tu mayā bhuktaṃ kasmiṃścaiva tu vāsare / bhuktaśeṣaṃ mayā bhuktaṃ yāvatkālaṃ smarāmyaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भार्याया निश्चयं ज्ञात्वा स्नानं कर्तुं जगाम ह । अर्धोत्तरीयवस्त्रेण स्नानं कृत्वा तु भक्तितः

bhāryāyā niścayaṃ jñātvā snānaṃ kartuṃ jagāma ha / ardhottarīyavastreṇa snānaṃ kṛtvā tu bhaktitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वान् देवान् नमस्कृत्य गतो देवशिलां प्रति । तस्थौ स शङ्कमानो ऽपि नमस्कृत्य जनार्दनम्

sarvān devān namaskṛtya gato devaśilāṃ prati / tasthau sa śaṅkamāno 'pi namaskṛtya janārdanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्यास्तु कुमुदे दत्ते तया राज्ञ्यै निवेदितम् । तद्दृष्ट्वा पद्मयुगलं तां दासीं साब्रवीत् तदा

yasyāstu kumude datte tayā rājñyai niveditam / taddṛṣṭvā padmayugalaṃ tāṃ dāsīṃ sābravīt tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुत्र पद्मद्वयं लब्धं कथ्यताम् अग्रतो मम । शीघ्रं तत्रैव गत्वा च पद्मानानय चापरान्

kutra padmadvayaṃ labdhaṃ kathyatām agrato mama / śīghraṃ tatraiva gatvā ca padmānānaya cāparān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धान्येन वसुना वापि कमलानि समानय । भानुमत्या वचः श्रुत्वा गता सा शबरं प्रति

dhānyena vasunā vāpi kamalāni samānaya / bhānumatyā vacaḥ śrutvā gatā sā śabaraṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीफलानि च पुष्पाणि बहून्यन्यानि देहि मे

śrīphalāni ca puṣpāṇi bahūnyanyāni dehi me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीफलानि सपुष्पाणि दास्यामि च विशेषतः । न लोभो न स्पृहा मे ऽस्ति गत्वा राज्ञीं निवेदय

śrīphalāni sapuṣpāṇi dāsyāmi ca viśeṣataḥ / na lobho na spṛhā me 'sti gatvā rājñīṃ nivedaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तया च सत्वरं गत्वा यथावृत्तं निवेदितम् । शबर्युक्तं पुरस्तस्याः सविस्तरपरं वचः

tayā ca satvaraṃ gatvā yathāvṛttaṃ niveditam / śabaryuktaṃ purastasyāḥ savistaraparaṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यास्तु वचनं श्रुत्वा राज्ञी तत्र स्वयं गता । उवाच शबरीं प्रीत्या देहि पद्मानि मूल्यतः

tasyāstu vacanaṃ śrutvā rājñī tatra svayaṃ gatā / uvāca śabarīṃ prītyā dehi padmāni mūlyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न मूल्यं कामये देवि फलपुष्पसमुद्भवम् । श्रीफलानि च पुष्पाणि यथेष्टं मम गृह्यताम्

na mūlyaṃ kāmaye devi phalapuṣpasamudbhavam / śrīphalāni ca puṣpāṇi yatheṣṭaṃ mama gṛhyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्चां कुरु यथान्यायं वासुदेवे जगत्पतौ

arcāṃ kuru yathānyāyaṃ vāsudeve jagatpatau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विना मूल्यं न गृह्णामि कमलानि तवाधुना । धान्यस्य खारिकामेकां ददामि प्रतिगृह्यताम्

vinā mūlyaṃ na gṛhṇāmi kamalāni tavādhunā / dhānyasya khārikāmekāṃ dadāmi pratigṛhyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दश विंशत्यथ त्रिंशच् चत्वारिंशद् अथापि वा । गृहाण वा खारिशतं दुर्भिक्षां बोधिमुत्तर

daśa viṃśatyatha triṃśac catvāriṃśad athāpi vā / gṛhāṇa vā khāriśataṃ durbhikṣāṃ bodhimuttara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वसु रत्नं सुवर्णं च अन्यत्ते यदभीप्सितम् । तत्सर्वं सम्प्रदास्यामि कमलार्थे न संशयः

vasu ratnaṃ suvarṇaṃ ca anyatte yadabhīpsitam / tatsarvaṃ sampradāsyāmi kamalārthe na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाहारं चिन्तयाम्यद्य मुक्त्वा देवं वरानने । देवकार्यं विना भद्रे नान्या बुद्धिः प्रवर्तते

nāhāraṃ cintayāmyadya muktvā devaṃ varānane / devakāryaṃ vinā bhadre nānyā buddhiḥ pravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न त्वयान्नं परित्याज्यं सर्वमन्ने प्रतिष्ठितम् । तस्मात् सर्वप्रयत्नेन ममान्नं प्रतिगृह्यताम्

na tvayānnaṃ parityājyaṃ sarvamanne pratiṣṭhitam / tasmāt sarvaprayatnena mamānnaṃ pratigṛhyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपस्विनो महाभागा ये चारण्यनिवासिनः । गृहस्थद्वारि ते सर्वे याचन्ते ऽन्नम् अतन्द्रिताः

tapasvino mahābhāgā ye cāraṇyanivāsinaḥ / gṛhasthadvāri te sarve yācante 'nnam atandritāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निषेधश्च कृतः पूर्वं सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितम् । सत्येन तपते सूर्यः सत्येन ज्वलते ऽनलः

niṣedhaśca kṛtaḥ pūrvaṃ sarvaṃ satye pratiṣṭhitam / satyena tapate sūryaḥ satyena jvalate 'nalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्येन तिष्ठत्य् उदधिर्वायुः सत्येन वाति हि । सत्येन पच्यते सस्यं गावः क्षीरं स्रवन्ति च

satyena tiṣṭhaty udadhirvāyuḥ satyena vāti hi / satyena pacyate sasyaṃ gāvaḥ kṣīraṃ sravanti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्याधारम् इदं सर्वं जगत् स्थावरजङ्गमम् । तस्मात् सर्वप्रयत्नेन सत्यं सत्येन पालयेत्

satyādhāram idaṃ sarvaṃ jagat sthāvarajaṅgamam / tasmāt sarvaprayatnena satyaṃ satyena pālayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवकार्यं तु मे मुक्त्वा नान्या बुद्धिः प्रवर्तते । गृहाण राज्ञि पुष्पाणि कुरु पूजां गदाभृतः

devakāryaṃ tu me muktvā nānyā buddhiḥ pravartate / gṛhāṇa rājñi puṣpāṇi kuru pūjāṃ gadābhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रूयते द्विजवाक्यैस्तु न दोषो विद्यते क्वचित् । कुशाः शाकं पयो मत्स्या गन्धाः पुष्पाक्षता दधि । मांसं शय्यासनं धानाः प्रत्याख्येया न वारि च

śrūyate dvijavākyaistu na doṣo vidyate kvacit / kuśāḥ śākaṃ payo matsyā gandhāḥ puṣpākṣatā dadhi / māṃsaṃ śayyāsanaṃ dhānāḥ pratyākhyeyā na vāri ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरामोपहृतं पुष्पमारण्यं पुष्पमेव च । क्रीतं प्रतिग्रहे लब्धं पुष्पमेवं चतुर्विधम्

ārāmopahṛtaṃ puṣpamāraṇyaṃ puṣpameva ca / krītaṃ pratigrahe labdhaṃ puṣpamevaṃ caturvidham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तमं पुष्पमारण्यं गृहीतं स्वयमेव च । मध्यमं फलमारामे त्वधमं क्रीतमेव च । प्रतिग्रहेण यल्लब्धं निष्फलं तद्विदुर्बुधाः

uttamaṃ puṣpamāraṇyaṃ gṛhītaṃ svayameva ca / madhyamaṃ phalamārāme tvadhamaṃ krītameva ca / pratigraheṇa yallabdhaṃ niṣphalaṃ tadvidurbudhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहाण राज्ञि पुष्पाणि कुरु पूजां गदाभृतः । उपकारः प्रकर्तव्यो व्यपदेशेन कर्हिचित्

gṛhāṇa rājñi puṣpāṇi kuru pūjāṃ gadābhṛtaḥ / upakāraḥ prakartavyo vyapadeśena karhicit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीफलानि सपद्मानि दत्तानि शबरेण तु । गृहीत्वा तानि राज्ञी सा पूजां चक्रे सुशोभनाम्

śrīphalāni sapadmāni dattāni śabareṇa tu / gṛhītvā tāni rājñī sā pūjāṃ cakre suśobhanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षपाजागरणं चक्रे श्रुत्वा पौराणिकीं कथाम् । शबरस्तु ततो भार्याम् इदं वचनम् अब्रवीत्

kṣapājāgaraṇaṃ cakre śrutvā paurāṇikīṃ kathām / śabarastu tato bhāryām idaṃ vacanam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीपार्थं गृह्यतां स्नेहो यथालाभेन सुन्दरि । कृत्वा दीपं ततस्तौ तु कृत्वा पूजां हरेः शुभाम्

dīpārthaṃ gṛhyatāṃ sneho yathālābhena sundari / kṛtvā dīpaṃ tatastau tu kṛtvā pūjāṃ hareḥ śubhām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चक्रतुर्जागरं रात्रौ ध्यायन्तो धरणीधरम् । ततः प्रभातसमये दृष्ट्वा स्नानोत्सुकं जनम्

cakraturjāgaraṃ rātrau dhyāyanto dharaṇīdharam / tataḥ prabhātasamaye dṛṣṭvā snānotsukaṃ janam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नाति वै शूलभेदे तु देवनद्यां तथापरे । सरस्वत्यां नराः केचिन्मार्कण्डस्य ह्रदे ऽपरे

snāti vai śūlabhede tu devanadyāṃ tathāpare / sarasvatyāṃ narāḥ kecinmārkaṇḍasya hrade 'pare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चक्रतीर्थं गताश्चक्रुः स्नानं केचिद्विधानतः । शुचयस्ते जनाः सर्वे स्नात्वा देवाशिलोपरि

cakratīrthaṃ gatāścakruḥ snānaṃ kecidvidhānataḥ / śucayaste janāḥ sarve snātvā devāśilopari

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्राद्धं चक्रुः प्रयत्नेन श्रद्धया पूतचेतसा । तान्दृष्ट्वा शबरो बिल्वैः पिण्डांश्चक्रे प्रयत्नतः

śrāddhaṃ cakruḥ prayatnena śraddhayā pūtacetasā / tāndṛṣṭvā śabaro bilvaiḥ piṇḍāṃścakre prayatnataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भानुमत्या तथा भर्तुः पिण्डनिर्वपणं कृतम् । अनिन्द्या भोजिता विप्रा दम्भवार्द्धुष्यवर्जिताः

bhānumatyā tathā bhartuḥ piṇḍanirvapaṇaṃ kṛtam / anindyā bhojitā viprā dambhavārddhuṣyavarjitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हविष्यान्नैस्तथा दध्ना शर्करामधुसर्पिषा । पायसेन तु गव्येन कृतान्नेन विशेषतः

haviṣyānnaistathā dadhnā śarkarāmadhusarpiṣā / pāyasena tu gavyena kṛtānnena viśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोजयित्वा तथा राज्ञी ददौ दानं यथाविधि । पादुकोपानहौ छत्रं शय्यां गोवृषमेव च

bhojayitvā tathā rājñī dadau dānaṃ yathāvidhi / pādukopānahau chatraṃ śayyāṃ govṛṣameva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विविधानि च दानानि हेमरत्नधनानि च । चक्रतीर्थे महाराज कपिलां यः प्रयच्छति । पृथ्वी तेन भवेद् दत्ता सशैलवनकानना

vividhāni ca dānāni hemaratnadhanāni ca / cakratīrthe mahārāja kapilāṃ yaḥ prayacchati / pṛthvī tena bhaved dattā saśailavanakānanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यानि यानि च दत्तानि शस्तानि जगतीपतेः । तानि सर्वाणि देवेश कथयस्व प्रसादतः

yāni yāni ca dattāni śastāni jagatīpateḥ / tāni sarvāṇi deveśa kathayasva prasādataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिलप्रदः प्रजामिष्टां दीपदश्चक्षुरुत्तमम् । भूमिदः स्वर्गमाप्नोति दीर्घम् आयुर् हिरण्यदः

tilapradaḥ prajāmiṣṭāṃ dīpadaścakṣuruttamam / bhūmidaḥ svargamāpnoti dīrgham āyur hiraṇyadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहदो रोगरहितो रूप्यदो रूपवान् भवेत् । वासोदश्चन्द्रसालोक्यम् अर्कसायुज्यम् अश्वदः

gṛhado rogarahito rūpyado rūpavān bhavet / vāsodaścandrasālokyam arkasāyujyam aśvadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृषदस्तु श्रियं पुष्टां गोदाता च त्रिविष्टपम् । यानशय्याप्रदो भार्याम् ऐश्वर्यम् अभयप्रदः

vṛṣadastu śriyaṃ puṣṭāṃ godātā ca triviṣṭapam / yānaśayyāprado bhāryām aiśvaryam abhayapradaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.