Revakhanda of the Vayupurana 97

ततो गच्छेन्महीपाल व्यासतीर्थमनुत्तमम् । दुर्लभं मनुजैः पुण्यमन्तरिक्षे व्यवस्थितम्

tato gacchenmahīpāla vyāsatīrthamanuttamam / durlabhaṃ manujaiḥ puṇyamantarikṣe vyavasthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्माद्वै व्यासतीर्थं तदन्तरिक्षे व्यवस्थितम् । एतदाख्याहि संक्षेपात् त्यज ग्रन्थस्य विस्तरम्

kasmādvai vyāsatīrthaṃ tadantarikṣe vyavasthitam / etadākhyāhi saṃkṣepāt tyaja granthasya vistaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साधु साधु महाबाहो धर्मवान्साधुवत्सल । स्वकर्मनिरतः पार्थ तीर्थयात्राकृतादरः

sādhu sādhu mahābāho dharmavānsādhuvatsala / svakarmanirataḥ pārtha tīrthayātrākṛtādaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्लभं सर्वजन्तूनां व्यासतीर्थं नरेश्वर । पीडितो वृद्धभावेन अकल्पो ऽहं नृपात्मज

durlabhaṃ sarvajantūnāṃ vyāsatīrthaṃ nareśvara / pīḍito vṛddhabhāvena akalpo 'haṃ nṛpātmaja

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विसंज्ञो गतवित्तस्तु संजातः स्मृतिवर्जितः । गुह्याद्गुह्यतरं तीर्थं नाख्यातं कस्यचिन्मया

visaṃjño gatavittastu saṃjātaḥ smṛtivarjitaḥ / guhyādguhyataraṃ tīrthaṃ nākhyātaṃ kasyacinmayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कलिस्तत्रैव राजेन्द्र न विशेद्व्याससंश्रयात् । अन्तरिक्षे तु संजातं रेवायाश्चेष्टितेन तु

kalistatraiva rājendra na viśedvyāsasaṃśrayāt / antarikṣe tu saṃjātaṃ revāyāśceṣṭitena tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरिञ्चिर्नैव शक्नोति रेवाया गुणकीर्तनम् । कथं ज्ञास्याम्यहं तात रेवामाहात्म्यमुत्तमम्

viriñcirnaiva śaknoti revāyā guṇakīrtanam / kathaṃ jñāsyāmyahaṃ tāta revāmāhātmyamuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यासतीर्थं विशेषेण लवमात्रं ब्रवीम्यतः । प्रत्यक्षः प्रत्ययो यत्र दृश्यते ऽद्य कलौ युगे

vyāsatīrthaṃ viśeṣeṇa lavamātraṃ bravīmyataḥ / pratyakṣaḥ pratyayo yatra dṛśyate 'dya kalau yuge

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विहङ्गो गच्छते नैव भित्त्वा शूलं सुदारुणम् । तस्योत्पत्तिं समासेन कथयामि नृपात्मज

vihaṅgo gacchate naiva bhittvā śūlaṃ sudāruṇam / tasyotpattiṃ samāsena kathayāmi nṛpātmaja

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसीत्पूर्वं महीपाल मुनिर्मान्यः पराशरः । तेनात्युग्रं तपश्चीर्णं गङ्गाम्भसि महाफलम्

āsītpūrvaṃ mahīpāla munirmānyaḥ parāśaraḥ / tenātyugraṃ tapaścīrṇaṃ gaṅgāmbhasi mahāphalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राणायामेन संतस्थौ प्रविष्टो जाह्नवीजले । पूर्णे द्वादशमे वर्षे निष्क्रान्तो जलमध्यतः

prāṇāyāmena saṃtasthau praviṣṭo jāhnavījale / pūrṇe dvādaśame varṣe niṣkrānto jalamadhyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भिक्षार्थी संचरेद् ग्रामं नावा यत्रैव तिष्ठति । तत्र तेन परा दृष्टा बाला चैव मनोहरा

bhikṣārthī saṃcared grāmaṃ nāvā yatraiva tiṣṭhati / tatra tena parā dṛṣṭā bālā caiva manoharā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां दृष्ट्वा स च कामार्त उवाच मधुरं तदा । मां नयस्व परं पारं कासि त्वं मृगलोचने

tāṃ dṛṣṭvā sa ca kāmārta uvāca madhuraṃ tadā / māṃ nayasva paraṃ pāraṃ kāsi tvaṃ mṛgalocane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नावारूढे नदीतीरे मम चित्तप्रमाथिनि । एवमुक्ता तु सा तेन प्रणम्य ऋषिपुंगवम्

nāvārūḍhe nadītīre mama cittapramāthini / evamuktā tu sā tena praṇamya ṛṣipuṃgavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथयामास चात्मानं दृष्ट्वा तं काममोहितम् । कैवर्तानां गृहे दासी कन्याहं द्विजसत्तम

kathayāmāsa cātmānaṃ dṛṣṭvā taṃ kāmamohitam / kaivartānāṃ gṛhe dāsī kanyāhaṃ dvijasattama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नावासंरक्षणार्थाय आदिष्टा स्वामिना विभो । मया विज्ञापितं वृत्तमशेषं ज्ञातुमर्हसि

nāvāsaṃrakṣaṇārthāya ādiṣṭā svāminā vibho / mayā vijñāpitaṃ vṛttamaśeṣaṃ jñātumarhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमुक्तस्तया सो ऽथ क्षणं ध्यात्वाब्रवीद् इदम्

evamuktastayā so 'tha kṣaṇaṃ dhyātvābravīd idam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं ज्ञानबलाद्भद्रे तव जानामि सम्भवम् । कैवर्तपुत्रिका न त्वं राजकन्यासि सुन्दरि

ahaṃ jñānabalādbhadre tava jānāmi sambhavam / kaivartaputrikā na tvaṃ rājakanyāsi sundari

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कः पिता कथ्यतां ब्रह्मन्कस्या वा ह्युदरोद्भवा । कस्मिन्वंशे प्रसूताहं कैवर्ततनया कथम्

kaḥ pitā kathyatāṃ brahmankasyā vā hyudarodbhavā / kasminvaṃśe prasūtāhaṃ kaivartatanayā katham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथयामि समस्तं यत्त्वया पृष्टमशेषतः । वसुर्नामेति भूपालः सोमवंशविभूषणः

kathayāmi samastaṃ yattvayā pṛṣṭamaśeṣataḥ / vasurnāmeti bhūpālaḥ somavaṃśavibhūṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जम्बूद्वीपाधिपो भद्रे शत्रूणां भयवर्धनः । शतानि सप्त भार्याणां पुत्राणां च दशैव तु

jambūdvīpādhipo bhadre śatrūṇāṃ bhayavardhanaḥ / śatāni sapta bhāryāṇāṃ putrāṇāṃ ca daśaiva tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मेण पालयेल्लोकानीशवत्पूज्यते सदा । म्लेच्छास्तस्याविधेयाश्च क्षीरद्वीपनिवासिनः

dharmeṇa pālayellokānīśavatpūjyate sadā / mlecchāstasyāvidheyāśca kṣīradvīpanivāsinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषामुत्सादनार्थाय ययावुल्लङ्घ्य सागरम् । संयुक्तः पुत्रभृत्यैश्च पौरुषे महति स्थितैः

teṣāmutsādanārthāya yayāvullaṅghya sāgaram / saṃyuktaḥ putrabhṛtyaiśca pauruṣe mahati sthitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समरं तैः समारब्धं म्लेच्छैश्च वसुना सह । जिता म्लेच्छाः समस्तास्ते वसुना मृगलोचने

samaraṃ taiḥ samārabdhaṃ mlecchaiśca vasunā saha / jitā mlecchāḥ samastāste vasunā mṛgalocane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करदास्ते कृतास्तेन सपुत्रबलवाहनाः । प्रधाना तस्य सा राज्ञी तव माता मृगेक्षणे

karadāste kṛtāstena saputrabalavāhanāḥ / pradhānā tasya sā rājñī tava mātā mṛgekṣaṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवासस्थे महीपाले संजाता सा रजस्वला । नारीणां तु सदाकालं मन्मथो ह्यधिको भवेत्

pravāsasthe mahīpāle saṃjātā sā rajasvalā / nārīṇāṃ tu sadākālaṃ manmatho hyadhiko bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशेषेण ऋतोः काले भिद्यन्ते कामसायकैः । मन्मथेन तु संतप्ताचिन्तयत्सा शुभेक्षणा

viśeṣeṇa ṛtoḥ kāle bhidyante kāmasāyakaiḥ / manmathena tu saṃtaptācintayatsā śubhekṣaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूतं वै प्रेषयाम्यद्य वसुराज्ञः समीपतः । आहूतः सत्वरं दूत गच्छ त्वं नृपसन्निधौ

dūtaṃ vai preṣayāmyadya vasurājñaḥ samīpataḥ / āhūtaḥ satvaraṃ dūta gaccha tvaṃ nṛpasannidhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परतीरं गतो देवि वसुराजारिशासनः । तत्र गन्तुम् अशक्येत जलयानैर्विना शुभे

paratīraṃ gato devi vasurājāriśāsanaḥ / tatra gantum aśakyeta jalayānairvinā śubhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तानि यानानि सर्वाणि गृहीतानि परे तटे । दूतवाक्येन सा राज्ञी विषण्णा कामपीडिता

tāni yānāni sarvāṇi gṛhītāni pare taṭe / dūtavākyena sā rājñī viṣaṇṇā kāmapīḍitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्सखी तामुवाचाथ कस्मात्त्वं परितप्यसे । स्वलेखः प्रेष्यतां देवि शुकहस्ते यथार्थतः

tatsakhī tāmuvācātha kasmāttvaṃ paritapyase / svalekhaḥ preṣyatāṃ devi śukahaste yathārthataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समुद्रं लङ्घयित्वा तु शकुन्ता यान्ति सुन्दरि । सखिवाक्येन सा राज्ञी स्वस्था जाता नराधिप

samudraṃ laṅghayitvā tu śakuntā yānti sundari / sakhivākyena sā rājñī svasthā jātā narādhipa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्याहृतो लेखकस्तत्र लिख लेखं ममाज्ञया । त्वद्धीना सत्यभामाद्य वसो राजन्न जीवति

vyāhṛto lekhakastatra likha lekhaṃ mamājñayā / tvaddhīnā satyabhāmādya vaso rājanna jīvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋतुकालो ऽद्य संजातो लिख लेखं तु लेखकं । लिखिते भूर्जपत्रे तु लेखे वै लेखकेन तु

ṛtukālo 'dya saṃjāto likha lekhaṃ tu lekhakaṃ / likhite bhūrjapatre tu lekhe vai lekhakena tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुकः पञ्जरमध्यस्थ आनीतोद्धैव सन्निधौ

śukaḥ pañjaramadhyastha ānītoddhaiva sannidhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीत्वा लेखं गच्छ शीघ्रं वसुराज्ञः समीपतः । शकुनिः प्रणतो भूत्वा गृहीत्वा लेखमुत्तमम्

nītvā lekhaṃ gaccha śīghraṃ vasurājñaḥ samīpataḥ / śakuniḥ praṇato bhūtvā gṛhītvā lekhamuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्पत्य सहसा राजञ्जगामाकाशमण्डलम् । ततः पक्षी गतः शीघ्रं वसुराजसमीपतः

utpatya sahasā rājañjagāmākāśamaṇḍalam / tataḥ pakṣī gataḥ śīghraṃ vasurājasamīpataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षिप्ते लेखे शुकेनैव सत्यभामाविसर्जिते । वसुराज्ञा ततो लेखो गृह्य हस्ते ऽवधारितः

kṣipte lekhe śukenaiva satyabhāmāvisarjite / vasurājñā tato lekho gṛhya haste 'vadhāritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लेखार्थं चिन्तयित्वा तु गृह्य वीर्यं नरेश्वरः । अमोघं पुटिकां कृत्वा प्रतिलेखेन मिश्रितम्

lekhārthaṃ cintayitvā tu gṛhya vīryaṃ nareśvaraḥ / amoghaṃ puṭikāṃ kṛtvā pratilekhena miśritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुकस्य सो ऽपयामास गच्छ राज्ञीसमीपतः । प्रणम्य वसुराजानं बीजं गृह्योत्पपात ह

śukasya so 'payāmāsa gaccha rājñīsamīpataḥ / praṇamya vasurājānaṃ bījaṃ gṛhyotpapāta ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समुद्रोपरि सम्प्राप्तः शुकः श्येनेन वीक्षितः । सामिषं तं शुकं ज्ञात्वा श्येनस् तम् अभ्यधावत

samudropari samprāptaḥ śukaḥ śyenena vīkṣitaḥ / sāmiṣaṃ taṃ śukaṃ jñātvā śyenas tam abhyadhāvata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हतश्चञ्चुप्रहारेण शुकः श्येनेन भारत । मूर्च्छया तस्य तद्बीजं पतितं सागराम्भसि

hataścañcuprahāreṇa śukaḥ śyenena bhārata / mūrcchayā tasya tadbījaṃ patitaṃ sāgarāmbhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मत्स्येन गिलितं तच्च बीजं वसुमहीपतेः । कन्या मत्स्योदरे जाता तेन बीजेन सुन्दरि

matsyena gilitaṃ tacca bījaṃ vasumahīpateḥ / kanyā matsyodare jātā tena bījena sundari

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्तो ऽसौ लुब्धकैर्मत्स्य आनीतः स्वगृहं ततः । यावद् विदारितो मत्स्यस् तावद् दृष्टा त्वम् उत्तमे

prāpto 'sau lubdhakairmatsya ānītaḥ svagṛhaṃ tataḥ / yāvad vidārito matsyas tāvad dṛṣṭā tvam uttame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शशिमण्डलसङ्काशा सूर्यतेजःसमप्रभा । दृष्ट्वा त्वां हर्षिताः सर्वे कैवर्ता जाह्नवीतटे

śaśimaṇḍalasaṅkāśā sūryatejaḥsamaprabhā / dṛṣṭvā tvāṃ harṣitāḥ sarve kaivartā jāhnavītaṭe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हर्षितास्ते गताः सर्वे प्रधानस्य च मन्दिरम् । स्त्रीरत्नं कथयामासुर्गृहाण त्वं महाप्रभम्

harṣitāste gatāḥ sarve pradhānasya ca mandiram / strīratnaṃ kathayāmāsurgṛhāṇa tvaṃ mahāprabham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहीता तेन तन्वङ्गी ह्यपुत्रेण मृगेक्षणा । भार्यां स्वामाह तन्वङ्गि पालयस्व मृगेक्षणे

gṛhītā tena tanvaṅgī hyaputreṇa mṛgekṣaṇā / bhāryāṃ svāmāha tanvaṅgi pālayasva mṛgekṣaṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सा चिन्तयामास पराशरवचस्तदा । एवमुक्त्वा तु सा तेन दत्तात्मानं नरेश्वर

tataḥ sā cintayāmāsa parāśaravacastadā / evamuktvā tu sā tena dattātmānaṃ nareśvara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उवाच साधु मे ब्रह्मन्मत्स्यगन्धो ऽनु वर्तते । ततस्तेन तु सा बाला दिव्यगन्धाधिवासिता

uvāca sādhu me brahmanmatsyagandho 'nu vartate / tatastena tu sā bālā divyagandhādhivāsitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृता योगबलेनैव ज्वालयित्वा विभावसुम् । कृत्वा प्रदक्षिणं वह्निमूढा तेन रसात्तदा

kṛtā yogabalenaiva jvālayitvā vibhāvasum / kṛtvā pradakṣiṇaṃ vahnimūḍhā tena rasāttadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जलयानस्य मध्ये तु कामस्थानान्यसंस्पृशत् । ज्ञात्वा कामोत्सुकं विप्रं भीता सा धर्मनन्दन

jalayānasya madhye tu kāmasthānānyasaṃspṛśat / jñātvā kāmotsukaṃ vipraṃ bhītā sā dharmanandana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हसन्ती तमुवाचाथ देव त्वं लोकसन्निधौ । न लज्जसे कथं धीमन्कुर्वाणः पामरोचितम्

hasantī tamuvācātha deva tvaṃ lokasannidhau / na lajjase kathaṃ dhīmankurvāṇaḥ pāmarocitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तेन क्षणं ध्यात्वा संस्मृता हृदि तामसी । आगता तामसी माया यया व्याप्तं चराचरम्

tatastena kṣaṇaṃ dhyātvā saṃsmṛtā hṛdi tāmasī / āgatā tāmasī māyā yayā vyāptaṃ carācaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सा विस्मिता तेन कर्मणैव तु रञ्जिता । ब्रह्मचर्याभितप्तेन स्त्रीसौख्यं क्रीडितं तदा

tataḥ sā vismitā tena karmaṇaiva tu rañjitā / brahmacaryābhitaptena strīsaukhyaṃ krīḍitaṃ tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सा तत्क्षणादेव गर्भभारेण पीडिता । प्रसूता बालकं तत्र जटिलं दण्डधारिणम्

tataḥ sā tatkṣaṇādeva garbhabhāreṇa pīḍitā / prasūtā bālakaṃ tatra jaṭilaṃ daṇḍadhāriṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कमण्डलुधरं शान्तं मेखलाकटिभूषितम् । उत्तरीयकृतस्कन्धं विष्णुमायाविवर्जितम्

kamaṇḍaludharaṃ śāntaṃ mekhalākaṭibhūṣitam / uttarīyakṛtaskandhaṃ viṣṇumāyāvivarjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽपि शङ्किता पार्थ दृष्ट्वा तं कलबालकम् । वेपमाना ततो बाला जगाम शरणं मुनेः

tato 'pi śaṅkitā pārtha dṛṣṭvā taṃ kalabālakam / vepamānā tato bālā jagāma śaraṇaṃ muneḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्ष रक्ष मुनिश्रेष्ठ पराशर महामते । जातं मे ऽत्यद्भुतं पुत्रं कौपीनवरमेखलम् । दण्डहस्तं जटायुक्तम् उत्तरीयविभूषितम्

rakṣa rakṣa muniśreṣṭha parāśara mahāmate / jātaṃ me 'tyadbhutaṃ putraṃ kaupīnavaramekhalam / daṇḍahastaṃ jaṭāyuktam uttarīyavibhūṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मा भैषीः स्वसुते जाते कुमारी त्वं भविष्यसि । नाम्ना योजनगन्धेति द्वितीयं सत्यवत्यपि

mā bhaiṣīḥ svasute jāte kumārī tvaṃ bhaviṣyasi / nāmnā yojanagandheti dvitīyaṃ satyavatyapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शंतनुर् नाम राजा यः स ते भर्ता भविष्यति । प्रथमा महिषी तस्य सोमवंशविभूषणा

śaṃtanur nāma rājā yaḥ sa te bhartā bhaviṣyati / prathamā mahiṣī tasya somavaṃśavibhūṣaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गच्छ त्वं स्वाश्रयं शुभ्रे पूर्वरूपेण संस्थिता । मा विषादं कुरुष्वात्र दृष्टं ज्ञानस्य मे बलम्

gaccha tvaṃ svāśrayaṃ śubhre pūrvarūpeṇa saṃsthitā / mā viṣādaṃ kuruṣvātra dṛṣṭaṃ jñānasya me balam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्त्वा प्रययौ विप्रः सा बाला पुत्रमाश्रिता । नत्वोचे मातरं भक्त्या साष्टाङ्गं विनयानतः

ityuktvā prayayau vipraḥ sā bālā putramāśritā / natvoce mātaraṃ bhaktyā sāṣṭāṅgaṃ vinayānataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षम्यतां मातरुक्तं मे प्रसादः क्रियताम् अपि । ईश्वराराधने यत्नं करिष्याम्यहमम्बिके

kṣamyatāṃ mātaruktaṃ me prasādaḥ kriyatām api / īśvarārādhane yatnaṃ kariṣyāmyahamambike

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सा पुत्रवाक्येन विषण्णा वाक्यम् अब्रवीत्

tataḥ sā putravākyena viṣaṇṇā vākyam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मा त्यक्त्वा गच्छ वत्साद्य मातरं मामनागसम् । त्वद्वियोगेन मे पुत्र पञ्चत्वं भाव्यसंशयम्

mā tyaktvā gaccha vatsādya mātaraṃ māmanāgasam / tvadviyogena me putra pañcatvaṃ bhāvyasaṃśayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नास्ति पुत्रसमः स्नेहो नास्ति भ्रातृसमं कुलम् । नास्ति सत्यपरो धर्मो नानृतात्पातकं परम्

nāsti putrasamaḥ sneho nāsti bhrātṛsamaṃ kulam / nāsti satyaparo dharmo nānṛtātpātakaṃ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बालभावे मया जात आधारः किल जायसे । न मे भर्ता न मे पुत्रः पश्य कर्मविडम्बनम्

bālabhāve mayā jāta ādhāraḥ kila jāyase / na me bhartā na me putraḥ paśya karmaviḍambanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मा विषादं कुरुष्वान्तः सत्यम् एतन्मयोरितम् । आपत्काले ऽस्मि ते देवि स्मर्तव्यः कार्यसिद्धये

mā viṣādaṃ kuruṣvāntaḥ satyam etanmayoritam / āpatkāle 'smi te devi smartavyaḥ kāryasiddhaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आपदस्तारयिष्यामि क्षम्यतां मे दुरुत्तरम् । इत्युक्त्वा प्रययौ व्यासः कन्या सापि गता गृहम्

āpadastārayiṣyāmi kṣamyatāṃ me duruttaram / ityuktvā prayayau vyāsaḥ kanyā sāpi gatā gṛham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पराशरसुतस्तत्र विषष्णो वनमध्यतः । त्रेतायुगावसाने तु द्वापरादौ नरेश्वर

parāśarasutastatra viṣaṣṇo vanamadhyataḥ / tretāyugāvasāne tu dvāparādau nareśvara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यासार्थं चिन्तयामासुर्देवाः शक्रपुरोगमाः । आख्यातो नारदेनैव पुत्रः पराशरस्य सः

vyāsārthaṃ cintayāmāsurdevāḥ śakrapurogamāḥ / ākhyāto nāradenaiva putraḥ parāśarasya saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कैवर्तपुत्रिकाजातो ज्ञानी जह्नुसुतातटे । ततो नारदवाक्येन आगताः सुरसत्तमाः

kaivartaputrikājāto jñānī jahnusutātaṭe / tato nāradavākyena āgatāḥ surasattamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रामः पितामहः शक्रो मुनिसङ्घैः समावृताः । आस्यादिकं पृथग्दत्त्वा साधु साध्वित्युदीरयन्

rāmaḥ pitāmahaḥ śakro munisaṅghaiḥ samāvṛtāḥ / āsyādikaṃ pṛthagdattvā sādhu sādhvityudīrayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितामहेन वै बालो गर्भाधानादिसंस्कृतः । द्वीपायनो द्वीपजन्मा पाराशर्यः पराशरात्

pitāmahena vai bālo garbhādhānādisaṃskṛtaḥ / dvīpāyano dvīpajanmā pārāśaryaḥ parāśarāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णांशात्कृष्णनामायं व्यासो वेदान्व्यसिष्यति । विरञ्चिनाभिषिक्तो ऽसौ मुनिसङ्घैः पुनःपुनः

kṛṣṇāṃśātkṛṣṇanāmāyaṃ vyāso vedānvyasiṣyati / virañcinābhiṣikto 'sau munisaṅghaiḥ punaḥpunaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यासस्त्वं सर्वलोकेषु इत्युक्त्वा प्रययुः सुराः । तीर्थयात्रा समारब्धा कृष्णद्वैपायनेन तु

vyāsastvaṃ sarvalokeṣu ityuktvā prayayuḥ surāḥ / tīrthayātrā samārabdhā kṛṣṇadvaipāyanena tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गङ्गावगाहिता तेन केदारश्च सपुष्करः । गया च नैमिषं तीर्थं कुरुक्षेत्रं सरस्वती

gaṅgāvagāhitā tena kedāraśca sapuṣkaraḥ / gayā ca naimiṣaṃ tīrthaṃ kurukṣetraṃ sarasvatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उज्जयिन्यां महाकालं सोमनाथं प्रभासके । पृथिव्यां सागरान्तायां स्नात्वा यातो महामुनिः

ujjayinyāṃ mahākālaṃ somanāthaṃ prabhāsake / pṛthivyāṃ sāgarāntāyāṃ snātvā yāto mahāmuniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमृतां नर्मदां प्राप्तो रुद्रदेहोद्भवां शुभाम् । साह्लादो नर्मदां दृष्ट्वा चित्तविश्रान्तिमाप च

amṛtāṃ narmadāṃ prāpto rudradehodbhavāṃ śubhām / sāhlādo narmadāṃ dṛṣṭvā cittaviśrāntimāpa ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपश्चचार विपुलं नर्मदातटमाश्रितः । ग्रीष्मे पञ्चाग्निमध्यस्थो वर्षासु स्थण्डिलेशयः

tapaścacāra vipulaṃ narmadātaṭamāśritaḥ / grīṣme pañcāgnimadhyastho varṣāsu sthaṇḍileśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सार्द्रवासाश्च हेमन्ते तिष्ठन्दध्यौ महेश्वरम् । स्वान्तर्हृत्कमले स्थाप्य ध्यायते परमेश्वरम्

sārdravāsāśca hemante tiṣṭhandadhyau maheśvaram / svāntarhṛtkamale sthāpya dhyāyate parameśvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सृष्टिसंहारकर्तारम् अछेद्यं वरदं शुभम् । नित्यं सिद्धेश्वरं लिङ्गं पूजयेद्ध्यानतत्परः

sṛṣṭisaṃhārakartāram achedyaṃ varadaṃ śubham / nityaṃ siddheśvaraṃ liṅgaṃ pūjayeddhyānatatparaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्चनात्सिद्धलिङ्गस्य ध्यानयोगप्रभावतः । प्रत्यक्षः शङ्करो जातः कृष्णद्वैपायनस्य सः

arcanātsiddhaliṅgasya dhyānayogaprabhāvataḥ / pratyakṣaḥ śaṅkaro jātaḥ kṛṣṇadvaipāyanasya saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तोषितो ऽहं त्वया वत्स वरं वरय शोभनम्

toṣito 'haṃ tvayā vatsa varaṃ varaya śobhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि तुष्टो ऽसि मे देव यदि देयो वरो मम । प्रत्यक्षो नर्मदातीरे स्वयमेव भविष्यसि । अतीतानागतज्ञो ऽहं त्वत्प्रसादादुमापते

yadi tuṣṭo 'si me deva yadi deyo varo mama / pratyakṣo narmadātīre svayameva bhaviṣyasi / atītānāgatajño 'haṃ tvatprasādādumāpate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं भवतु ते पुत्र मत्प्रसादादसंशयम् । त्वयि भक्तिगृहीतो ऽहं प्रत्यक्षो नर्मदातटे

evaṃ bhavatu te putra matprasādādasaṃśayam / tvayi bhaktigṛhīto 'haṃ pratyakṣo narmadātaṭe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहस्रांशार्धभावेन प्रत्यक्षो ऽहं त्वदाश्रमे । इत्युक्त्वा प्रययौ देवः कैलासं नगमुत्तमम्

sahasrāṃśārdhabhāvena pratyakṣo 'haṃ tvadāśrame / ityuktvā prayayau devaḥ kailāsaṃ nagamuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पत्नीसंग्रहणं जातं कृष्णद्वैपायनस्य तु । शास्त्रोक्तेन विधानेन पत्नी पालयतस्तथा

patnīsaṃgrahaṇaṃ jātaṃ kṛṣṇadvaipāyanasya tu / śāstroktena vidhānena patnī pālayatastathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्रो जातो ह्यपुत्रस्य पराशरसुतस्य च । देवैर् वर्धापितः सर्वैर् इञ्चेन्द्रपुरोगमैः

putro jāto hyaputrasya parāśarasutasya ca / devair vardhāpitaḥ sarvair iñcendrapurogamaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्रजन्मन्यथाजग्मुर् वशिष्ठाद्या मुनीश्वराः । तीर्थयात्राप्रसङ्गेन पराशरपुरोगमाः

putrajanmanyathājagmur vaśiṣṭhādyā munīśvarāḥ / tīrthayātrāprasaṅgena parāśarapurogamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्वत्रिविष्णुहारीतयाज्ञवल्क्योशनोऽङ्गिराः । यमापस्तम्बसंवर्ताः कात्यायनबृहस्पती

manvatriviṣṇuhārītayājñavalkyośano'ṅgirāḥ / yamāpastambasaṃvartāḥ kātyāyanabṛhaspatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमादिसहस्राणि लक्षकोटिशतानि च । सशिष्याश्च महाभागा नर्मदातटमाश्रिताः

evamādisahasrāṇi lakṣakoṭiśatāni ca / saśiṣyāśca mahābhāgā narmadātaṭamāśritāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यासाश्रमे शुभे रम्ये संतुष्टा आययुर्नृप । दृष्ट्वा तान्सो ऽपि विप्रेन्द्रानभ्युत्थानकृतोद्यमः

vyāsāśrame śubhe ramye saṃtuṣṭā āyayurnṛpa / dṛṣṭvā tānso 'pi viprendrānabhyutthānakṛtodyamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितुः पूर्वं प्रणम्यादौ सर्वेषां च यथाविधि । आसनानि ददौ भक्त्या पाद्यमर्घं न्यवेदयत्

pituḥ pūrvaṃ praṇamyādau sarveṣāṃ ca yathāvidhi / āsanāni dadau bhaktyā pādyamarghaṃ nyavedayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृताञ्जलिपुटो भूत्वा वाक्यमेतद् उवाच ह । उद्धृतो ऽहं न सन्देहो युष्मत्सम्भाषणार्चनात्

kṛtāñjalipuṭo bhūtvā vākyametad uvāca ha / uddhṛto 'haṃ na sandeho yuṣmatsambhāṣaṇārcanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरण्यानि च शाकानि फलान्यारण्यजानि च । तानि दास्यामि युष्माकं सर्वेषां प्रीतिपूर्वकम्

āraṇyāni ca śākāni phalānyāraṇyajāni ca / tāni dāsyāmi yuṣmākaṃ sarveṣāṃ prītipūrvakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न्यमन्त्रयत तान्सर्वान्प्रत्येकं प्रणिपत्य च । ततस्ते प्रणतं दृष्ट्वा कृष्णद्वैपायनं मुनिम्

nyamantrayata tānsarvānpratyekaṃ praṇipatya ca / tataste praṇataṃ dṛṣṭvā kṛṣṇadvaipāyanaṃ munim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्धयित्वा जयाशीर्भिरवलोक्य परस्परम् । पराशरः समस्तैश्च वीक्षितो मुनिपुंगवैः

vardhayitvā jayāśīrbhiravalokya parasparam / parāśaraḥ samastaiśca vīkṣito munipuṃgavaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तरं दीयतां तात कृष्णद्वैपायनस्य च । एवमुक्तस्तु तैः सर्वैर्भगवान्स पराशरः । प्रोवाच स्वात्मजं व्यासमृषीणां यच्चिकीर्षितम्

uttaraṃ dīyatāṃ tāta kṛṣṇadvaipāyanasya ca / evamuktastu taiḥ sarvairbhagavānsa parāśaraḥ / provāca svātmajaṃ vyāsamṛṣīṇāṃ yaccikīrṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नेच्छन्ति दक्षिणे कूले व्रतभङ्गभयादथ । भोजनं भोक्तुकामास्ते श्राद्धे चैव विशेषतः

necchanti dakṣiṇe kūle vratabhaṅgabhayādatha / bhojanaṃ bhoktukāmāste śrāddhe caiva viśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करोमि भवतामुक्तमत्रैव स्थीयतां क्षणम् । यावत्प्रसाद्य सरितं करोमि विधिमुत्तमम्

karomi bhavatāmuktamatraiva sthīyatāṃ kṣaṇam / yāvatprasādya saritaṃ karomi vidhimuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमुक्त्वा शुचिर्भूत्वा नर्मदातटमास्थितः । स्तोत्रं जगाद सहसा तन्निबोध नरेश्वर

evamuktvā śucirbhūtvā narmadātaṭamāsthitaḥ / stotraṃ jagāda sahasā tannibodha nareśvara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जय भगवति देवि नमो वरदे जय पापविनाशिनी बहुफलदे । जय शुम्भनिशुम्भकपालधरे प्रणमामि तु देवनरार्तिहरे

jaya bhagavati devi namo varade jaya pāpavināśinī bahuphalade / jaya śumbhaniśumbhakapāladhare praṇamāmi tu devanarārtihare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जय चन्द्रदिवाकरनेत्रधरे जय पावकभूषितवक्त्रवरे । जय भैरवदेहनिलीनपरे जय अन्धकरक्तविशोषकरे

jaya candradivākaranetradhare jaya pāvakabhūṣitavaktravare / jaya bhairavadehanilīnapare jaya andhakaraktaviśoṣakare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जय महिषविमर्दिनि शूलकरे जय लोकसमस्तकपापहरे । जय देवि पितामहरामनते जय भास्करशक्रशिरोऽवनते

jaya mahiṣavimardini śūlakare jaya lokasamastakapāpahare / jaya devi pitāmaharāmanate jaya bhāskaraśakraśiro'vanate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जय षण्मुखसायुध ईशनुते जय सागरगामिनि शम्भुनुते । जय दुःखदरिद्रविनाशकरे जय पुत्रकलत्रविवृद्धिकरे

jaya ṣaṇmukhasāyudha īśanute jaya sāgaragāmini śambhunute / jaya duḥkhadaridravināśakare jaya putrakalatravivṛddhikare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जय देवि समस्तशरीरधरे जय नाकविदर्शिनि दुःखहरे । जय व्याधिविनाशिनि मोक्षकरे जय वाञ्छितदायिनि सिद्धवरे

jaya devi samastaśarīradhare jaya nākavidarśini duḥkhahare / jaya vyādhivināśini mokṣakare jaya vāñchitadāyini siddhavare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतद्व्यासकृतं स्तोत्रं यः पठेच्छिवसन्निधौ । गृहे वा शुद्धभावेन कामक्रोधविवर्जितः

etadvyāsakṛtaṃ stotraṃ yaḥ paṭhecchivasannidhau / gṛhe vā śuddhabhāvena kāmakrodhavivarjitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य व्यासो भवेत्प्रीतः प्रीतश्च वृषवाहनः । प्रीता स्यान्नर्मदा देवी सर्वपापक्षयंकरी

tasya vyāso bhavetprītaḥ prītaśca vṛṣavāhanaḥ / prītā syānnarmadā devī sarvapāpakṣayaṃkarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न ते यान्ति यमालोकं यैः स्तुता भुवि नर्मदा । पितामहो ऽपि मुह्येत देवि त्वद्गुणकीर्तनात्

na te yānti yamālokaṃ yaiḥ stutā bhuvi narmadā / pitāmaho 'pi muhyeta devi tvadguṇakīrtanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाक्पतिर्नैव ते वक्तुं स्वरूपं वेद नर्मदे । कथं गुणानहं देवि त्वदीयाञ्ज्ञातुमुत्सहे

vākpatirnaiva te vaktuṃ svarūpaṃ veda narmade / kathaṃ guṇānahaṃ devi tvadīyāñjñātumutsahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ज्ञात्वा शुचिं भावं वाङ्मनःकायकर्मभिः । प्रसन्ना नर्मदादेवी ततो वचनम् अब्रवीत्

iti jñātvā śuciṃ bhāvaṃ vāṅmanaḥkāyakarmabhiḥ / prasannā narmadādevī tato vacanam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यवादेन तुष्टाहं भोभो व्यास महामुने । यदीच्छसि वरं किंचित्तं ते सर्वं ददाम्यहम्

satyavādena tuṣṭāhaṃ bhobho vyāsa mahāmune / yadīcchasi varaṃ kiṃcittaṃ te sarvaṃ dadāmyaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि तुष्टासि मे देवि यदि देयो वरो मम । आतिथ्यमुत्तरे कूले ऋषीणां दातुमर्हसि

yadi tuṣṭāsi me devi yadi deyo varo mama / ātithyamuttare kūle ṛṣīṇāṃ dātumarhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयुक्तं याचितं व्यास विमार्गे यत्प्रवर्तनम् । इन्द्रचन्द्रयमैः शक्यम् उन्मार्गे न प्रवर्तितुम्

ayuktaṃ yācitaṃ vyāsa vimārge yatpravartanam / indracandrayamaiḥ śakyam unmārge na pravartitum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

याचस्वान्यं वरं पुत्र यत्किंचिद्भुवि दुर्लभम् । एतच्छ्रुत्वा वचो देव्या व्यासो मूर्च्छां यतस्तदा

yācasvānyaṃ varaṃ putra yatkiṃcidbhuvi durlabham / etacchrutvā vaco devyā vyāso mūrcchāṃ yatastadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृथा क्लेशो ऽद्य मे जात इति मत्वा पपात ह । धरणी चलिता सर्वा सशैलवनकानना

vṛthā kleśo 'dya me jāta iti matvā papāta ha / dharaṇī calitā sarvā saśailavanakānanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूर्च्छापन्नं ततो व्यासं दृष्ट्वा देवाः सवासवाः । हाहाकारमुखाः सर्वे तत्राजग्मुः सहस्रशः

mūrcchāpannaṃ tato vyāsaṃ dṛṣṭvā devāḥ savāsavāḥ / hāhākāramukhāḥ sarve tatrājagmuḥ sahasraśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यासमुत्थापयामासुर् वेदव्यसनतत्परम् । ब्राह्मणार्थे च संक्लिष्टो नात्महेतोः सरिद्वरे

vyāsamutthāpayāmāsur vedavyasanatatparam / brāhmaṇārthe ca saṃkliṣṭo nātmahetoḥ saridvare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गवार्थे ब्राह्मणार्थे च सद्यः प्राणान्परित्यजेत् । एवं सा नर्मदा प्रोक्ता ब्रह्माद्यैः सुरसत्तमैः

gavārthe brāhmaṇārthe ca sadyaḥ prāṇānparityajet / evaṃ sā narmadā proktā brahmādyaiḥ surasattamaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.